Giữ gìn nét đẹp văn hóa trong không gian lễ hội Hà Nội

Trong lịch sử vẻ vang trái đất, lễ hội mang tính thông dụng, có từ truyền kiếp ở mọi vương quốc, mọi dân tộc bản địa. Hoạt động lễ hội gắn liền với quy trình sống sót và tăng trưởng của xã hội, phản ánh khá tập trung chuyên sâu và tiêu biểu vượt trội truyền thống cuội nguồn lịch sử vẻ vang, truyền thống văn hóa, đời sống tâm linh, tín ngưỡng, tôn giáo của mỗi hội đồng, mỗi dân tộc bản địa … Trong quy trình sống sót và tăng trưởng, lễ hội trở thành nhu yếu không hề thiếu của con người. Ngày nay, lễ hội không chỉ là di sản lịch sử dân tộc văn hóa mà liên tục trở thành nhu yếu thiết yếu, đồng thời là nguồn lực quan trọng góp thêm phần tăng trưởng kinh tế tài chính – xã hội. Hoạt động đa dạng và phong phú trong hoạt động và sinh hoạt lễ hội đã, đang và sẽ tạo nên những giá trị và nét đẹp văn hóa của mỗi hội đồng, mỗi địa phương và những vùng, miền .
Thành phố TP.HN là TT chính trị kinh tế tài chính văn hóa của cả nước, do vị trí địa lý và đặc thù lịch sử vẻ vang, TP.HN là địa phương có số lượng lễ hội nhiều nhất với 1.050 / 7.966 lễ hội của cả nước, trong đó lễ hội truyền thống lịch sử chiếm số lượng lớn. Cùng với xu thế chung của cả nước, những năm qua hoạt động giải trí lễ hội trên địa phận thành phố TP.HN được Phục hồi và tăng trưởng can đảm và mạnh mẽ, hàng năm những lễ hội được tổ chức triển khai với quy mô lớn, nhỏ, phân phối được nhu yếu và nguyện vọng của những những tầng lớp nhân dân Thành Phố Hà Nội .

Lễ hội Gò Đống Đa. Ảnh: Baovanhoa.vn

1.Không gian lễ hội Hà Nội, nơi lưu giữ ký ức lịch sử và những huyền thoại nổi tiếng của dân tộc

Không gian lễ hội TP.HN diễn ra trên khoanh vùng phạm vi to lớn toàn thành phố gồm có cả những Q. nội thành của thành phố và những huyện ngoài thành phố. Nơi đây có nhiều lễ hội lớn lưu giữ những ký ức có giá trị lịch sử dân tộc và đậm nét lịch sử một thời không chỉ là của đất Thăng Long ngàn năm văn hiến, mà còn ghi dấu ấn thời kỳ vàng son, oanh liệt của cả dân tộc bản địa Nước Ta ta. Đó là những lễ hội nổi tiếng gắn liền với tên tuổi của những anh hùng có công với dân, với nước như lịch sử một thời Thánh Gióng, Hai Bà Trưng, Vua Quang Trung, Thục Phán An Dương, lễ hội TP.HN cũng gắn liền với những danh thắng nổi tiếng, điển hình như như lễ hội Chùa Hương được gọi là thắng cảnh đẹp nhất trời Nam …

Hầu hết, các lễ hội có quy mô lớn thường diễn ra vào mùa Xuân: Lễ hội Chùa Hương (xã Hương Sơn – Huyện Mỹ Đức) thường khai hội vào ngày mồng 6 tháng Giêng tại khu danh thắng Hương Sơn, một danh thắng nổi tiếng không chỉ bởi cảnh đẹp mà còn là một không gian văn hóa tín ngưỡng đạo Phật thâm nghiêm thu hút nhiều tín đồ hành hương chiêm bái. Hành trình lễ hội Chùa Hương diễn ra trong 3 tháng đầu Xuân, hàng năm thu hút khoảng 2 triệu lượt khách, riêng ngày khai hội thường có từ 4-5 vạn lượt khách tham gia.

Lễ hội Gò Đống Đa ( phường Quang Trung – Q. Q. Đống Đa ) thường niên khai hội vào ngày mồng 5 Tết nguyên đán. Lễ hội có một ý nghĩa đặc biệt quan trọng quan trọng ghi lại thắng lợi Ngọc Hồi-Đống Đa năm 1789, lưu giữ niềm tự hào, sự quật cường của cả một dân tộc bản địa và được tổ chức triển khai để tưởng niệm chiến công lẫy lừng của nhà vua Quang Trung – người Anh hùng “ áo vải, cờ đào ” đã cùng tướng lĩnh và binh sĩ Tây Sơn gan góc chiến đấu quyết tử để giải phóng kinh thành Thăng Long. Chiến thắng Ngọc Hồi – Q. Đống Đa là sự quy tụ, kết tinh thâm thúy truyền thống lịch sử yêu nước, yêu độc lập – tự do ngàn đời của nhân dân ta ; là bản anh hùng ca bất hủ trong lịch sử dân tộc đấu tranh dựng nước và giữ nước vĩ đại của dân tộc bản địa ta. Lễ hội Gò Đống Đa đã làm nên tên thương hiệu một lễ hội có quy lớn của thủ đô hà nội và được tổ chức triển khai với nghi lễ trang nghiêm, tôn kính. Trong đó có màn trình diễn trống hội Thăng Long nổi tiếng rất mê hoặc, lôi cuốn phần đông hành khách tham gia .
Lễ hội Đền Hai Bà Trưng ( xã Mê Linh – huyện Mê Linh ) được tổ chức triển khai thường niên vào ngày mồng 6 Tết tại Quảng trường di tích lịch sử lịch sử dân tộc Quốc gia đặc biệt quan trọng Đền Hai Bà Trưng. Lễ hội được tổ chức triển khai hàng năm là một hoạt động giải trí văn hóa tín ngưỡng nhằm mục đích tôn vinh công đức của hai vị nữ anh hùng dân tộc bản địa Trưng Trắc – Trưng Nhị và giáo dục truyền thống lịch sử yêu nước “ uống nước nhớ nguồn ” của dân tộc bản địa cho thế hệ trẻ. Đồng thời, trải qua lễ hội góp thêm phần tuyên truyền, tiếp thị tầm quan trọng, giá trị lịch sử vẻ vang của di tích lịch sử Quốc gia đặc biệt quan trọng Đền Hai Bà Trưng, tạo điểm nhấn để đưa khu di tích lịch sử trở thành điểm du lịch văn hóa tâm linh mê hoặc so với hành khách trong và ngoài nước .
Lễ hội Đền Sóc ( xã Phù Linh – huyện Sóc Sơn ) nhằm mục đích tưởng niệm và ngợi ca người anh hùng lịch sử một thời Thánh Gióng có công đánh thắng giặc Ân dưới thời Vua Hùng Vương, đem lại thái bình cho quốc gia. Lễ hội thường niên được tổ chức triển khai với không thiếu những nghi lễ truyền thống cuội nguồn như : lễ mộc dục, lễ rước, lễ dâng hương, lễ hóa voi và ngựa … trong quần thể khu di tích lịch sử đền Sóc, nơi có tượng đài Thánh Gióng và nhà bia ghi lại dấu tích và chiến công oai hùng của chàng Thánh Gióng. Lễ hội Đền Sóc gắn liền với cổ tục tín ngưỡng phát lộc hoa tre rất nổi tiếng với hành khách gần xa .
Lễ hội Thành Cổ Loa ( xã Cổ Loa – huyện Đông Anh ) hàng năm diễn ra từ ngày 6 đến 16 tháng giêng âm lịch ( chính hội ngày 6 ) để tưởng niệm Thục Phán An Dương Vương, người đã sáng lập ra nhà nước Âu Lạc và có công xây thành Cổ Loa. Lễ hội diễn ra rất trang nghiêm với phần lễ và phần hội, trong phần hội có nhiều game show, trò diễn dân gian như : chơi đu, đấu vật nam, đấu vật nữ, trình diễn múa rối nước, chơi cờ người và những môn thể thao văn minh …
Bên cạnh những lễ hội có quy mô lớn, TP.HN còn có nhiều lễ hội dân gian, Hội làng được Phục hồi và tổ chức triển khai tại nhiều địa phương trong thành phố như hội làng Thúy Lĩnh ( Q. Quận Hoàng Mai – Hà Nội ), hội Bà Tía Vĩnh Quỳnh ( huyện Thanh Trì ), hội Bái Ân Nghĩa Đô ( Q. CG cầu giấy ), hội làng Phú Diễn ( Q. Từ Liêm ), hội làng Thanh Am ( Q. Long Biên ) … Mỗi lễ hội là một nét đẹp văn hóa riêng không liên quan gì đến nhau hòa vào khoảng trống lễ hội TP.HN “ như một dẫn chứng về một nét đẹp của nền văn hóa – văn minh xóm làng Nước Ta mà Thăng Long – TP.HN là đại diện thay mặt ” .
Những năm gần đây, trước xu thế giao lưu hội nhập, một số ít lễ hội mới Open làm đa dạng chủng loại thêm những Loại hình lễ hội của TP. Hà Nội như : lễ hội đường phố, lễ hội hóa trang, lễ hội hoa Anh Đào ( Nhật Bản ), lễ hội văn hóa nhà hàng Nước Hàn … đã lôi cuốn hành khách và tạo nên nét tên thương hiệu riêng độc lạ .

Lễ hội chùa Hương. Ảnh : Hanoimoi. com.vn

2. Lễ hội Hà Nội, nơi tỏa sáng những nét đẹp văn hóa Thăng Long- Hà Nội

Công tác quản lý và tổ chức lễ hội của thành phố Hà Nội được sự quan tâm của các cấp chính quyền, sự quản lý và hướng dẫn hoạt động của các cơ quan chuyên môn nên các lễ hội đều được tổ chức tốt, có hiệu quả. Một số lễ hội có quy mô lớn như lễ hội Gò Đống Đa, Lễ hội Đền Hai Bà Trưng, lễ hội Đền Sóc… được tổ chức rất trang trọng do có sự chuẩn bị trong thời gian dài và có sự chuẩn bị chu đáo về mọi mặt nên ít xảy ra hiện tượng tiêu cực ảnh hưởng đến môi trường văn hóa lễ hội. Việc tổ chức các hoạt động vui chơi giải trí trong lễ hội đã được chú ý, các hoạt động dịch vụ văn hóa đã góp phần tạo nên không khí vui tươi cho du khách như hoạt động biểu diễn văn nghệ, tổ chức các trò vui chơi có thưởng, kinh doanh dịch vụ văn hóa được tổ chức với quy mô lớn đã góp phần giáo dục truyền thống tốt đẹp của dân tộc, nâng cao lòng tự hào cho nhân dân về những anh hùng có công với nước, Lễ hội đã khơi dậy tình yêu quê hương đất nước, lòng tự hào dân tộc, giáo dục cho các thế hệ nhân dân Thủ đô thấm nhuần đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, “ăn quả nhớ người trồng cây”, nâng cao ý thức cộng đồng, củng cố tình cảm gắn bó, đoàn kết, tương thân tương ái, giúp đỡ lẫn nhau trong cộng đồng. Các nghi thức tổ chức trang trọng: phần lễ tôn nghiêm, phần hội sôi nổi với các trò chơi, trò diễn mang lại không khí vui tươi phấn khởi cho du khách trong và ngoài nước. Thông qua hoạt động lễ hội, một số nghi thức mới tiến bộ đã được hình thành trên cơ sở tiếp thu có chọn lọc các nét đẹp của phong tục tập quán truyền thống, phù hợp với đời sống xã hội ngày càng phát triển, góp phần bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa cổ truyền đặc sắc của dân tộc đồng thời thể hiện khát vọng vươn tới cái đẹp, tinh thần đoàn kết sáng tạo của nhân dân Thủ đô Hà Nội, góp phần củng cố niềm tin nhân dân vào tín ngưỡng truyền thống tốt đẹp trong dân gian, phát huy sức mạnh cộng đồng dân tộc.

Hoạt động lễ hội trên địa phận TP.HN đã bộc lộ tạo nên sắc thái riêng của những lễ thức, phong tục tập quán truyền thống cuội nguồn người Thành Phố Hà Nội làm cho con người càng thêm yêu quý và gắn bó với mảnh đất Thăng Long lịch sử vẻ vang ngàn năm văn hiến. Thông qua tổ chức triển khai lễ hội, tạo ra sự giao lưu về văn hóa, góp thêm phần tiếp thị về văn hóa truyền thống lịch sử dân tộc bản địa, trình làng về hình ảnh quốc gia và con người TP. Hà Nội, lôi kéo sự góp vốn đầu tư, tạo điều kiện kèm theo tăng trưởng kinh tế tài chính trong văn hóa .
Trong lễ hội, những hoạt động giải trí kinh doanh thương mại dịch vụ văn hóa đã cung ứng được nhu yếu của hành khách đồng thời đã góp thêm phần tiếp thị nhiều tên thương hiệu hàng thủ công bằng tay mỹ nghệ và nhà hàng truyền thống lịch sử TP. Hà Nội, ra mắt được những nét văn hóa rực rỡ của Thành Phố Hà Nội, tạo điều kiện kèm theo cho nhân dân trao đổi giao lưu sản phẩm & hàng hóa, tăng thu nhập, thực thi chính sách kinh tế tài chính trong văn hóa. Tuy nhiên, trong quy trình quy đổi nền kinh tế tài chính sang cơ chế thị trường, Open giao lưu hội nhập trong xu thế toàn thế giới hóa, do những tác động ảnh hưởng từ bên ngoài nên đã phát sinh xấu đi trong việc tổ chức triển khai lễ hội. Trong 1 số ít lễ hội và cơ sở thờ tự vẫn còn hiện tượng kỳ lạ mê tín dị đoan dị đoan, hủ tục cũ và mới trỗi dậy, Open khuynh hướng kinh doanh thương mại hóa lễ hội như kinh doanh thương mại vàng mã, đặt hòm công đức, quảng cáo những game show vui chơi, kinh doanh thương mại bày bán những loại văn hóa phẩm có nội dung không lành mạnh như sách tướng số, mê tín dị đoan dị đoan, dịch vụ viết sớ, xóc thẻ, làm lễ dâng sao hóa giải … Các hoạt động giải trí dịch vụ văn hóa lành mạnh phân phối được nhu yếu của hành khách và làm đa dạng và phong phú thêm nội dung hoạt động và sinh hoạt lễ hội, nhưng những hoạt động giải trí dịch vụ văn hóa thiếu lành mạnh sẽ tác động ảnh hưởng không tốt đến khoảng trống văn hóa lễ hội. Do đó cần có những giải pháp tích cực để giữ gìn nét đẹp văn hóa trong khoảng trống lễ hội Hà Nôi .

Lễ hội đền Hai Bà Trưng. Ảnh : Hanoimoi. com.vn

3. Cần phải làm gì để lễ hội giữ được nét đẹp văn hóa Thăng Long – Hà Nội

Chủ trương Phục hồi và tổ chức triển khai lễ hội trên địa phận Thành phố TP. Hà Nội tương thích với nhu yếu khách quan và hợp lòng dân, trong Phục hồi đã có tinh lọc, thừa kế những nghi thức truyền thống lịch sử đồng thời tổ chức triển khai lễ hội đã tạo điều kiện kèm theo bảo tồn, tu tạo di tích lịch sử lịch sử dân tộc tốt hơn. Để hoạt động giải trí văn hóa trong khoảng trống lễ hội Thành Phố Hà Nội tăng trưởng đúng khuynh hướng, thực sự góp thêm phần tạo nên thiên nhiên và môi trường văn hóa lễ hội lành mạnh, giữ được nét đẹp văn hóa Thăng Long – Thành Phố Hà Nội cần chú trọng thực thi 1 số ít nội dung sau :

Một là, thành phố Hà Nội cần hệ thống hóa lại toàn bộ hoạt động lễ hội và phân ra từng loại lễ hội để có phương án quản lý và hướng dẫn, tổ chức hoạt động thích hợp. Cần có sự đầu tư, quy hoạch định hướng một cách khoa học nhằm bảo tồn, giữ gìn giá trị văn hóa truyền thống. Chú trọng khôi phục, bảo tồn những lễ hội lịch sử và truyền thống của Hà Nội, không để thất truyền và mai một. Khôi phục các sinh hoạt truyền thống và phát triển, bổ sung thêm những hình thức sinh hoạt mới phù hợp gần gũi với các hoạt động truyền thống để các lễ hội thêm phong phú, sinh động thu hút nhiều đối tượng tham gia, góp phần tăng thêm hiệu quả giáo dục truyền thống.

Hai là, trong bối cảnh hiện nay, công tác quản lý lễ hội phải bảo đảm hài hòa giữa bảo tồn và phát triển về chất lượng, cả nội dung và hình thức. Nghiên cứu mô hình và phương thức tổ chức lễ hội phù hợp với xu thế tiến bộ để có biện pháp bảo tồn, định hướng phát triển hợp lý phù hợp với không gian văn hóa Hà Nội và với xu hướng chung của cả nước. Những lễ hội văn hóa mới hình thành có tác dụng tích cực đến đời sống xã hội cần được khẳng định và đưa vào hoạt động định kỳ, xác định thời gian, quy mô tổ chức để tạo tính cố kết bền vững trong tư duy, tình cảm của nhân dân như những lễ hội cổ truyền. Một số lễ hội có quy mô, tầm cỡ cần tiếp tục mở rộng nhằm thu hút du khách trong nước và quốc tế, tạo cơ hội giao lưu quảng bá những phong tục tập quán, vốn văn hóa truyền thống của đất Thăng Long – Hà Nội.

Ba là, hoạt động dịch vụ văn hóa tại các lễ hội phải đặc biệt quan tâm chú ý đến việc bảo vệ môi trường lễ hội như dựng lều quán bán hàng phải đảm bảo mỹ quan môi trường văn hóa lễ hội, không xâm phạm vào khuôn viên hành lễ làm ảnh hưỏng đến không gian thiêng của lễ hội. Cần tạo dựng các quán bán hàng mang kiến trúc đặc trưng với những nét văn hóa đặc trưng tiêu biểu của Hà Nội, các quán kinh doanh dịch vụ văn hóa đồng thời cũng là những nét đẹp văn hóa trong nghệ thuật kiến trúc của Hà Nội.

Bốn là, hoạt động biểu diễn nghệ thuật phục vụ du khách trong chương trình lễ hội, cần khai thác các vốn văn hóa nghệ thuật truyền thống như chèo cổ, múa rối, biểu diễn ca trù… và các trò diễn dân gian truyền thống mang dấu ấn văn hóa Thăng Long – Hà Nội, tránh xu hướng thương mại hóa chạy theo những show diễn câu khách với chương trình nhạc mới, ca từ và giai điệu bài hát, diễn viên sử dụng trang phục không phù hợp với không khí lễ hội, dễ gây phản cảm trong công chúng.

Năm là, về hoạt động kinh doanh các sản phẩm văn hóa, cần định hướng cho các chủ nhân kinh doanh dịch vụ văn hóa biết lựa chọn những sản phẩm văn hóa mang đặc trưng văn hóa truyền thống của Hà Nội như: tranh thêu, tranh Hàng Trống…, các kỷ vật là sản phẩm thủ công mỹ nghệ như gốm Bát Tràng, lụa Hà Đông… để quảng bá giới thiệu thương hiệu sản phẩm thủ công mỹ nghệ truyền thống của Hà Nội cho du khách trong và ngoài nước.

Sáu là, về kinh doanh ẩm thực tại các lễ hội, cần khai thác các món ăn truyền thống của người Hà Nội xưa và nay để giới thiệu cho du khách cùng thưởng thức, nhất là những món ăn nổi tiếng đã tạo nên thương hiệu như: bún chả, phở Hà Nội, Bánh cốm … Trong kinh doanh đặc biệt chú ý vấn đề vệ sinh an toàn thực phẩm và giữ gìn vệ sinh môi trường lễ hội.

Công tác quản trị và tổ chức triển khai lễ hội ở Thành Phố Hà Nội, cần đặc biệt quan trọng coi trọng tính đặc trưng, tính độc lạ riêng của mỗi lễ hội, tránh khuynh hướng cào bằng, hàng loạt dẫn đến sự nhàm chán của hoạt động và sinh hoạt lễ hội. Không áp đặt lễ hội theo ngữ cảnh, theo ý chí chủ quan của con người, đi ngược lại với thực chất của lễ hội. Đặc biệt trong thời gian lúc bấy giờ, cả quốc tế đang phải đương đầu với thử thách rất lớn là dại dịch Covit 19, gây ra sự tổn thất nghiêm trọng về người và của. Việt Nam đang tiềm ẩn rủi ro tiềm ẩn lây nhiễm rất cao, trong đó Hà Nội Thủ Đô Thành Phố Hà Nội là nơi tập trung chuyên sâu đông người, rủi ro tiềm ẩn lây nhiễm rất cao, do đó phải triệt để thực thi trang nghiêm nội dung phòng chống dịch bệnh được pháp luật tại Nghị định số 110 / 2018 / NĐ-CP ngày 29/8/2018 của nhà nước Quy định về quản trị và tổ chức triển khai lễ hội, đơn cử : “ Tạm ngừng tổ chức triển khai lễ hội do xảy ra thiên tai, dịch bệnh có ảnh hưởng tác động xấu đến đời sống xã hội ở địa phương ”. Thành phố TP. Hà Nội cần phải thanh tra rà soát, xem xét kỹ về việc mở hội để dữ thế chủ động phòng chống đại dịch Covit 19, đặc biệt quan trọng là trong mùa lễ hội Xuân 2021. Thực hiện phòng chống dịch bệnh trong công tác làm việc quản trị và tổ chức triển khai lễ hội cũng làm ra một nét đẹp văn hóa của lễ hội Thành Phố Hà Nội. / .

Trần Thị Tuyết Mai

 Viện Văn hóa Trường Đại học Văn hóa Hà Nội

Source: https://evbn.org
Category : Lễ Hội