Hai năm Covid-19 hoành hành thế giới

Đêm giao thừa năm 2019, nhà dịch tễ học Mỹ Ian Lipkin nhận được cuộc gọi bí mật từ Trung Quốc về một căn bệnh
như viêm phổi tại Vũ Hán.

” Tôi được nhắn rằng đừng lo ngại về yếu tố đó “, Lipkin, giáo sư dịch tễ học nổi tiếng tại Đại học Columbia của Mỹ, nhớ lại cuộc gọi từ nguồn tin uy tín tại Trung Quốc. Ông nói thêm rằng người này cho biết căn bệnh do một loại virus corona gây ra và có vẻ như không quá dễ lây lan .

Cũng vào ngày cuối cùng của năm 2019, Maria Van Kerkhove, chuyên gia bệnh truyền nhiễm của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), nhận được email thông
báo về đợt bùng phát bệnh viêm phổi bí ẩn trong 44 bệnh nhân nhập viện ở thành phố Vũ Hán, tỉnh Hồ Bắc. “Bệnh viêm phổi không rõ nguyên nhân –
Trung Quốc” là tiêu đề thông báo ngày 5/1/2020 của WHO.

4 ngày sau, truyền thông online Trung Quốc cho biết căn bệnh do một chủng virus corona gây ra. Đây cũng là virus gây ra đại dịch SARS ( hội chứng hô hấp cấp tính nặng ) bùng phát tại Trung Quốc vào năm 2003, khiến gần 800 người trên thế giới thiệt mạng trước khi được trấn áp .

Hành khách tại nhà ga Hán Khẩu, Vũ Hán ngày 22/1/2020, một ngày trước khi Vũ Hán phong tỏa. Ảnh: Xiaolu Chu.
Giới khoa học tỏ ra cẩn trọng, nhưng không quá lo ngại. SARS từng rất đáng sợ, nhưng chỉ lây nhiễm khi người bệnh đã chuyển biến nặng. Trình tự gene của virus mới do những nhà khoa học Trung Quốc công bố cũng khá giống virus gây bệnh SARS. Stanley Perlman, nhà khoa học tại Đại học Iowa, nhìn nhận căn bệnh mới sẽ chỉ lây lan sau khi ca nhiễm Open triệu chứng, Dự kiến mà sau này ông thừa nhận là sai lầm đáng tiếc .
Truyền thông nhà nước Trung Quốc hồi tháng 3/2020 thực thi cuộc phỏng vấn với một nhân viên cấp dưới kế toán 41 tuổi họ Chen sống ở Q. Vũ Xương, thành phố Vũ Hán, thủ phủ tỉnh Hồ Bắc, người được coi là ca nhiễm được ghi nhận tiên phong. ” Tôi mở màn sốt vào ngày 16/12/2019 và không cắt cơn sốt cả ngày hôm đó “, Chen nói trong cuộc phỏng vấn .
Giáo sư Lipkin hồi tháng 9 cũng nói rằng sau khi khám phá, ông biết về một đợt bùng phát dịch ở Vũ Hán vào quãng thời hạn này .
Trung Quốc ngày 11/1/2020 ghi nhận trường hợp tử vong tiên phong vì bệnh viêm phổi huyền bí là một người đàn ông 61 tuổi bị viêm gan mạn tính, thao tác tại chợ món ăn hải sản Hoa Nam ở Vũ Hán, nơi kinh doanh nhiều động vật hoang dã hoang dã .
Ngày 13/1, giới chức xác nhận một ca nhiễm tại Xứ sở nụ cười Thái Lan, trường hợp tiên phong ngoài Trung Quốc. Một ngày sau, nhóm tìm hiểu của WHO đến Trung Quốc và nhanh gọn Tóm lại có dẫn chứng virus mới truyền từ người sang người. Ngày 23/1, Vũ Hán áp lệnh phong tỏa tiên phong trên thế giới, nhưng hàng triệu người khi đó đã rời khỏi thành phố và tỏa ra khắp nơi .
Ngày 11/2/2020, WHO công bố tên chính thức của dịch viêm phổi do chủng virus corona mới ( nCoV ) gây ra là Covid-19, trong toàn cảnh ngày càng nhiều vương quốc phát hiện ca nhiễm và giới khoa học Trung Quốc nhận thấy số người nhiễm tăng gấp đôi sau mỗi 7,4 ngày. Các bệnh viện tại Vũ Hán quá tải, y bác sĩ kiệt quệ, đám đông rậm rạp để được điều trị giữa những tiếng mếu máo .
Ngoài điểm trung tâm Vũ Hán, sự chú ý quan tâm của thế giới khi đó còn đổ dồn vào du thuyền Diamond Princess, nơi phát hiện hàng loạt ca nhiễm và bị cách ly tại cảng Yokohama của Nhật Bản. Các nhà khoa học sững sờ trước trong thực tiễn là những người chỉ ở trong phòng trên du thuyền và tuân thủ giải pháp chống dịch cũng nhiễm virus .
” Chúng tôi khá chắc đây là đại dịch khi tận mắt chứng kiến cách virus lây lan trên tàu Diamond Princess “, bác sĩ Michael Callahan, người dẫn dắt nhóm chuyên viên Mỹ tìm hiểu tình hình trên du thuyền, cho hay. Như Dự kiến của ông, WHO công bố Covid-19 là đại dịch vào ngày 11/3/2020, khi virus đã lan khắp 120 vương quốc và vùng chủ quyền lãnh thổ, với hơn 122.000 ca nhiễm và hơn 4.300 người chết .

Gia đình nhìn mặt một bệnh nhân tử vong vì Covid-19 lần cuối trước khi thi thể được đưa đi hỏa táng ở làng Giddenahalli, ngoại ô
thành phố Bengaluru, Ấn Độ, hồi tháng 3. Ảnh:

Reuters

.

Nỗ lực ứng phó chưa từng có tiền lệ

Bước vào cuộc chiến cùng loại virus mà hệ miễn dịch chưa từng chạm trán, con người thất thế khi hiểu biết về mối đe dọa còn hạn chế. Từ những
ngày đầu, tình thế “tay không đánh giặc” buộc hàng loạt quốc gia áp dụng các biện pháp dịch tễ truyền thống như xét nghiệm, truy vết tiếp xúc,
cách ly người nhiễm, cô lập khu vực tiếp xúc người nhiễm, phong tỏa, giãn cách xã hội, hạn chế đi lại và giao thương.

Trả lời VnExpress hồi tháng 5, David Filder, chuyên gia cấp cao về y tế toàn cầu thuộc Hội đồng Quan hệ Đối ngoại (CFR) của Mỹ, nhận
định thế giới trong giai đoạn đầu từng bị kéo về cùng một vạch xuất phát khi nCoV bắt đầu hoành hành. Khi chưa quốc gia nào nghiên cứu được
vaccine, tất cả phải chọn can thiệp “phi dược học” để đối phó Covid-19, bất kể đó là nước giàu hay nước nghèo.

Trung Quốc phong tỏa Vũ Hán, tâm dịch tiên phong của thế giới, cùng hàng loạt địa phương thuộc tỉnh Hồ Bắc với tổng dân số khoảng chừng 57 triệu người trong hơn hai tháng, từ 23/1 đến 8/4/2020. Đúng hai tháng sau khi nước láng giềng phong tỏa Vũ Hán, Ấn Độ phát lệnh hạn chế đi lại với hàng loạt 1,3 tỷ dân nước này. Những giải pháp tương tự như được vận dụng khắp khu vực châu Á – Thái Bình Dương, nơi những vương quốc và vùng chủ quyền lãnh thổ chưa quên bài học kinh nghiệm ứng phó đại dịch SARS do virus họ hàng của nCoV gây ra .

Người dân mua rau qua rào chắn tại Vũ Hán, Trung Quốc hồi tháng 4/2020. Ảnh:

Reuters

.
Lúc Vũ Hán cơ bản trấn áp tình hình nhờ lệnh phong tỏa khắt khe, người dân miền bắc Italy, nơi bùng phát Covid-19 tiên phong tại châu Âu, dần thấm thía nỗi sợ dịch bệnh .
” Chiến tranh đã bùng nổ theo nghĩa đen, với những trận chiến không ngừng cả ngày lẫn đêm. Từng người xấu số được đưa vào phòng cấp cứu, với những biến chứng vượt xa bệnh cúm “, Daniele Macchini, bác sĩ tại bệnh viện thành phố Bergamo thuộc vùng Lombardy, cho biết .
Cuộc khủng hoảng cục bộ mà nhiều người coi là thảm họa dịch tễ học cũng lập tức càn quét nước Mỹ, với điểm trung tâm là Thành Phố New York. ” Số ca nhiễm tăng gấp 10 lần chỉ trong một tuần “, Craig Smith, bác sĩ tại Trung tâm Y tế Đại học Columbia ở thành phố Thành Phố New York, cho biết vào ngày 21/3/2020. ” Một trong những điều chúng tôi nhận ra là những chuyên viên đã sai phần nhiều trong mọi dự báo. Tôi đã học cách ngừng Dự kiến về đại dịch ” .Phương Tây sau quá trình lúng túng trong bước đầu cũng phải vượt lên những tranh luận về quyền cá thể và gật đầu sống chung với phong tỏa. Italy là nước tiên phong tại châu Âu ban bố hạn chế đi lại trên toàn nước vào ngày 9/3/2020, chỉ được cho phép người dân ra đường cho nhu yếu thiết yếu như mua thực phẩm hay dịch vụ y tế .Mô hình được nhân rộng rãi thế giới với mức độ khắt khe tùy vào diễn biến dịch. Châu Á trở thành hình mẫu chống dịch nhờ tiên phong siết trấn áp biên giới và truy vết kinh khủng chống lây nhiễm. Những nước chậm phong tỏa, để nCoV lây lan trong cộng đồng bằng niềm tin mơ hồ về ” miễn dịch hội đồng ” nhanh gọn đổi khác quan điểm khi nhận ra hậu quả khó tránh : mạng lưới hệ thống y tế vương quốc quá tải và số ca tử trận vì Covid-19 tăng vọt .Tương tự phần còn lại của thế giới, Mỹ nhanh gọn vận dụng những giải pháp phong tỏa. Trường học, nhà hàng quán ăn, văn phòng đều đóng cửa. Đường phố lạng lẽ. Người dân sợ hãi đổ xô mua đồ tích trữ. Tuy nhiên, số ca nhiễm và tử trận vẫn không ngừng tăng. Đến cuối tháng 3/2020, Mỹ vượt Trung Quốc và Italy, trở thành vùng dịch lớn nhất thế giới. Các xe ướp đông trở thành nhà xác dã chiến ở Thành Phố New York .” Nhìn lại, chúng tôi đã trọn vẹn sai lầm đáng tiếc khi không chuẩn bị sẵn sàng tốt hơn “, bác sĩ Lewis Kaplan, cựu quản trị Thương Hội Y học Chăm sóc Tích cực của Mỹ, cho hay .Trong cao điểm đại dịch vào tháng 4, Tổ chức Năng lượng Quốc tế ( IEA ) ước tính khoảng chừng 4,2 tỷ người, tương tự 54 % dân số thế giới và 60 % GDP toàn thế giới, sống trong thực trạng phong tỏa một phần hoặc tổng lực. Gần như hàng loạt dân số thế giới ở tiến trình này chịu ảnh hưởng tác động nhất định từ giãn cách xã hội .

“Tôi trở nên khiêm tốn hơn sau những năm tháng qua, bởi nhận ra rằng còn bao điều tôi không biết”.

Tiến sĩ Anthony Fauci, cố vấn y tế
Nhà Trắng, nói.

Tuy nhiên, sau nhiều tháng bị cô lập trong vòng phong tỏa, người dân phương Tây dần mất kiên nhẫn, thúc đẩy giới chức nỗ lực chuyển sang giai
đoạn ứng phó Covid-19 mới. Nhiều nước hối hả tái mở cửa trước sức ép ngày càng tăng của công chúng, dù đường cong của dịch chưa được làm
phẳng.
Hệ quả là sau một thời hạn hạ nhiệt, Covid-19 tái bùng phát nghiêm trọng ở châu Âu, khiến giới chức tái áp đặt những giải pháp hạn chế, dù phần nhiều tránh phong tỏa diện rộng. Trong khi đó tại châu Á, khu vực chống dịch tốt hơn phương Tây, người dân ngày càng căng thẳng mệt mỏi vì đại chiến dài hơi và khao khát ” sổ lồng “, dẫn đến làn sóng đại dịch mới .

Giữa lúc chính phủ các nước loay hoay với bài toán phong tỏa hay tái mở cửa, một mũi ứng phó khác của thế giới thắp lên hy vọng đưa nhân loại
thoát khỏi đại dịch, khi toàn cầu dốc nguồn lực tìm các biện pháp phòng ngừa, chữa trị Covid-19. Những gì khoa học thế giới đã đạt được
trong gần hai năm qua, nhằm tìm hiểu và khắc chế nCoV, là kỳ tích chưa từng có tiền lệ.

Nỗ lực điều tra và nghiên cứu toàn thế giới đã gặt hái nhiều thành quả xoay chuyển cục diện đại chiến với virus. Các nước đã tăng trưởng những công cụ xét nghiệm phát hiện được nCoV trong vài phút, thay cho công nghệ tiên tiến xét nghiệm PCR yên cầu nhiều thời hạn và nguồn lực bắt đầu .
Kho tài liệu mở đồ sộ về thông tin di truyền của nCoV giúp thế giới có được bức tranh tổng thể và toàn diện và cụ thể hơn về dịch bệnh. Trong 12 tháng đầu đại dịch, thư viện trực tuyến quốc tế về y sinh PubMed thống kê hơn 74.000 bài viết khoa học tương quan Covid-19. Trong khi đó, virus Ebola được phát hiện vào năm 1976, nhưng thế giới mới có 9.700 tài liệu nghiên cứu và điều tra về nó qua gần nửa thế kỷ .
” Trong lịch sử vẻ vang, chưa từng có đợt xoay trục nguồn lực nào diễn ra với quy mô lớn như lúc bấy giờ “, chuyên viên Madhukar Pai thuộc Đại học McGill nhận định và đánh giá .

Magaret Keenan, công dân Anh 90 tuổi, trở thành người đầu tiên tiêm vaccine Covid-19 ngoài thử nghiệm lâm sàng vào ngày 8/12/2020.
Ảnh: Reuters.

Bước ngoặt diễn ra cuối năm 2020 nhờ những loại vaccine Covid-19 được tăng trưởng với vận tốc kỷ lục bằng những công nghệ tiên tiến khác nhau, từ virus bất hoạt đến mRNA .
Hồi tháng 8 năm ngoái, Nga trở thành nước tiên phong phê chuẩn vaccine Covid-19 với vaccine Sputnik V tự tăng trưởng. Anh là nước phương Tây tiên phong triển khai chiến dịch tiêm chủng đại trà phổ thông, khi cấp phép hai loại vaccine Covid-19 của Pfizer và AstraZeneca trong tháng 12/2020. Mỹ cũng tiếp bước với liên tục hai quyết định hành động phê duyệt vaccine của Pfizer và Moderna, đều được ghi nhận đạt hiệu suất cao trên 90 % .Hồi tháng 10, trái đất bổ trợ thuốc điều trị Covid-19 dạng viên uống vào kho vũ khí ứng phó đại dịch. Monulpiravir, do hãng dược Merck và công ty y sinh Ridgeback của Mỹ cùng tăng trưởng, hứa hẹn ngăn rủi ro tiềm ẩn những triệu chứng diễn tiến nguy khốn trong quy trình tiến độ người bệnh mới nhiễm nCoV .Hãng dược phẩm Pfizer của Mỹ ngày 14/12 công bố nghiên cứu và phân tích sau cuối về tác dụng nghiên cứu và điều tra tiến trình cuối xác nhận Paxlovid, thuốc viên trị Covid-19 của hãng, đạt hiệu suất cao 89 % giảm năng lực nhập viện và tử trận so với người trưởng thành rủi ro tiềm ẩn trở nặng cao nếu nhiễm nCoV .” Điều này vốn chỉ có trong mơ “, Nahid Bhadelia, giám đốc sáng lập Viện Chính sách và Nghiên cứu Bệnh truyền nhiễm Mới nổi thuộc Đại học Boston của Mỹ, nhìn nhận .Đảm bảo được nguồn cung vaccine và thuốc, những nước dần chuyển sang ” sống chung với Covid-19 ” nhờ dữ thế chủ động trấn áp lây nhiễm và ca bệnh trong hội đồng. Nhiều nước dần từ bỏ kế hoạch ” không Covid ” và chuyển sang trạng thái thông thường mới, nổi bật là Nước Singapore và nước Australia .

Bài toán bất bình đẳng vaccine

Các thành tựu khoa học thần tốc trong hai năm qua đưa thế giới bước vào quá trình ứng phó mới. Chương trình tiêm chủng trở thành xương sống kế hoạch chống dịch ở những nước. Trong nửa sau năm 2021, những nơi sớm đạt tỷ suất tiêm đủ hai mũi vaccine Covid-19 trên toàn nước khởi đầu thả lỏng những giải pháp giãn cách xã hội .
Tuy nhiên, thực trạng thiếu vắng nguồn cung đã dẫn đến một bài toán nan giải, đó là bất bình đẳng vaccine trên toàn thế giới .
Bức tranh đại dịch thế giới trong nửa đầu năm 2021 được chia thành hai mảng trái chiều giữa nơi có và không có vaccine. Anh dỡ bỏ tổng thể giải pháp chống dịch, trong đó có khuyến nghị khẩu trang từ ngày 19/7, khi hơn 87 % người trưởng thành được tiêm tối thiểu một mũi vaccine và 68 % đã tiêm đủ hai mũi .

Hồi đầu mùa hè, giữa lúc nước Mỹ dần hồi sinh nhờ vaccine, đại dịch vẫn hoành hành ở những khu vực khó tiếp cận vaccine hơn. Tại châu Phi, một
số quốc gia báo cáo hơn 1.000 ca nhiễm mới mỗi ngày, trong khi giới lãnh đạo của khu vực liên tục lên án tình trạng tích trữ vaccine của các nước
giàu.

Giữa lúc Ấn Độ chìm trong hỗn loạn và tuyệt vọng bởi virus lan đến từng ngóc ngách, nhiều nước châu Á khác cũng hứng chịu làn sóng dịch tiếp
theo và mắc kẹt trong các lệnh hạn chế, xuất phát từ vấn đề thiếu hụt vaccine và tiêm chủng chậm chạp. Hồi tháng 6, khi mạng xã hội Mỹ tràn ngập
hình ảnh người dân mừng rỡ ôm hôn sau tiêm chủng, nhiều người Hàn Quốc vẫn phải lùng sục từng liều vaccine trên mạng. Tại Đông Nam Á, tính đến
ngày 14/7, tỷ lệ tử vong vì Covid-19 trong vòng 7 ngày tăng 39%.

Trong cùng giai đoạn, những biến chủng mới xuất hiện đe dọa thành quả chống dịch của những nước đang phát triển. Sau Beta từ Nam Phi và Gamma
từ Brazil, biến chủng Delta xuất hiện tại Ấn Độ, đưa đại dịch sang giai đoạn mới đầy chết chóc, với khả năng lây lan nhanh chóng và dễ dàng như
bệnh thủy đậu. Covid-19 không còn chủ yếu tấn công người cao tuổi và dễ tổn thương, mà gieo kinh hoàng với cả những người trẻ tuổi và khỏe
mạnh.

Lý do nhiều biến chủng nCoV Open

Lý do nhiều biến chủng nCoV xuất hiện. Video:

Vox

Làn sóng lây nhiễm biến chủng Delta càn quét tại châu Á – Thái Bình Dương và Mỹ Latinh. Trước sức ép quốc tế về bất bình đẳng, cùng lo lắng về biến chủng mới Open ở những nơi có tỷ suất tiêm chủng thấp, phương Tây mở màn tăng nhanh viện trợ và san sẻ vaccine .Tình hình dịch giữa châu Á và phương Tây một lần nữa đảo ngược, khi châu Á dần bứt tốc tiêm chủng nhờ khắc phục được yếu tố nguồn cung, trong lúc giới chỉ huy phương Tây đau đầu vì làn sóng bài vaccine. Hồi đầu tháng 10, Nước Hàn, Nhật Bản và Malaysia vượt Mỹ về tỷ suất tiêm chủng trên mỗi 100 dân. Ấn Độ cũng cán mốc tiêm một tỷ liều vaccine vào ngày 21/10 .Trong toàn cảnh thế giới dần đồng ý sống chung với Covid-19, dựa vào vaccine để hạn chế tỷ suất nhập viện và tử trận, sự Open của biến chủng Omicron khiến nỗi thiếu tín nhiệm một lần nữa bao trùm tương lai. Hàng loạt kế hoạch tái Open bị gác lại, những giải pháp hạn chế tại biên giới một lần nữa được siết chặt, cơn ám ảnh của công chúng ùa về, sau những gì đại dịch đã gây ra cho thế giới suốt hai năm qua .

Hậu quả không thể đong đếm

Covid-19 đã dẫn tới thiệt hại nghiêm trọng về nhân mạng trên toàn thế giới và đặt ra thách thức chưa từng có đối với hệ thống y tế công
cộng. Đến nay, toàn cầu ghi nhận hơn 263 triệu ca nhiễm và hơn 5,2 triệu ca tử vong. Con số chắc chắn còn tiếp tục tăng khi đại dịch đang bùng
phát trở lại ở nhiều nơi, đặc biệt là châu Âu, cùng với sự xuất hiện của những biến chủng mới.

Một nghiên cứu của Đại học Oxford tháng trước cho thấy ít nhất 28 triệu năm tuổi thọ của con người đã bị mất vì Covid-19. Các chuyên gia lưu ý
con số thực tế có thể còn cao hơn, vì nghiên cứu của họ không bao gồm hầu hết quốc gia châu Á, châu Phi và Mỹ Latinh do thiếu dữ liệu.

” Không gì khiến tôi bị sốc mạnh như đại dịch “, tiến sỹ Nazrul Islam, người đứng đầu điều tra và nghiên cứu, san sẻ .

Bên trong phòng hồi sức tích cực chăm nom bệnh nhân Covid-19

Bên trong một phòng chăm sóc tích cực ở Mỹ. Video:

NY Times

.

Covid-19 cũng gây ảnh hưởng nặng nề tới kinh tế toàn cầu khi hàng chục triệu việc làm bị mất và chuỗi cung ứng bị gián đoạn.

Trung tâm Nghiên cứu Rủi ro tại Trường Kinh doanh Judge Đại học Cambridge ước tính trong vòng 5 năm kể từ năm 2020, kinh tế tài chính toàn thế giới hoàn toàn có thể thiệt hại 3,3 nghìn tỷ USD nếu có đà hồi sinh nhanh gọn và đây là ngữ cảnh ” sáng sủa nhất “. Trong ngữ cảnh tệ nhất là suy thoái và khủng hoảng kinh tế tài chính, mức tổn thất được giám sát lên đến 82 nghìn tỷ USD .Thời điểm nhiều nước áp lệnh phong tỏa năm 2020, hàng loạt ngành nghề phải ngừng hoạt động giải trí, nhưng nhu yếu tiêu dùng cũng giảm, nên tác động ảnh hưởng của dịch bệnh lên chuỗi đáp ứng toàn thế giới chưa bộc lộ rõ ràng .Khi lệnh phong tỏa dần được dỡ bỏ, nhu yếu thế giới tăng vọt, nhưng chuỗi đáp ứng vốn bị gián đoạn trong khủng hoảng cục bộ không hề hồi sinh tương ứng vì nhiều nguyên do, như thiếu lao động hay nguyên vật liệu thô .Giới chuyên viên Dự kiến những yếu tố của chuỗi đáp ứng ” sẽ trở nên tồi tệ hơn trước khi tốt đẹp trở lại “. Theo Tim Uy từ Moody’s Analytics, đà phục sinh kinh tế tài chính chắc như đinh sẽ bị tác động ảnh hưởng vì đứt gãy chuỗi đáp ứng. ” Sản xuất toàn thế giới sẽ bị cản trở vì giao hàng không kịp, ngân sách và Chi tiêu sẽ tăng, tác dụng là tăng trưởng GDP toàn thế giới sẽ bị ngưng trệ “, ông nhấn mạnh vấn đề .

“Đại dịch đã cho thấy mức độ liên kết chặt chẽ trong chuỗi cung ứng toàn cầu và tính bất ổn, dễ bị tác động của nó”, bình luận viên Holly
Ellyatt từ CNBC đánh giá.

Theo một báo cáo công bố hồi tháng 4 của Hội đồng Tình báo Quốc gia Mỹ, đại dịch Covid-19 đã làm trầm trọng thêm bất bình đẳng toàn cầu, đồng
thời khoét sâu phân cực chính trị tại nhiều nước, đặc biệt là ở phương Tây.

” Đại dịch đã thôi thúc chia rẽ đảng phái ở hàng loạt vương quốc, khi những bên tranh cãi lẫn nhau về cách ứng phó tốt nhất, đồng thời tìm kiếm ‘ con dê tế thần ‘ để đổ lỗi vì không hề ngăn ngừa đà lây lan của virus cũng như phản ứng còn chậm rãi “, báo cáo giải trình có đoạn .Nghiên cứu của Hội đồng Quan hệ Đối ngoại châu Âu dựa trên cuộc thăm dò ý kiến ở 12 vương quốc Liên minh châu Âu ( EU ) cho thấy Covid-19 đã tạo ra thực trạng chia rẽ về địa lý, thế hệ và xã hội ” ô nhiễm ” trên khắp lục địa, hoàn toàn có thể định hình nền chính trị của lục địa này trong nhiều năm tới .Biểu hiện dễ nhận thấy nhất là những cuộc biểu tình phản đối giải pháp phong tỏa và trào lưu bài vaccine nổi lên tại một số ít nước châu Âu như Hà Lan, Pháp, Áo, Đức hay Bỉ .Cách thức mà con người bị ảnh hưởng tác động bởi đại dịch ” đã tạo ra những quan điểm khác nhau ở nhiều vương quốc “, Mark Leonard và Ivan Krastev, hai tác giả của nghiên cứu và điều tra, nhận xét. ” Những chia rẽ về sức khỏe thể chất hội đồng, kinh tế tài chính và khái niệm về tự do hoàn toàn có thể sống sót lâu bền hơn, nhưng chia rẽ lớn nhất phát sinh chính là ở giữa những thế hệ. Những chia rẽ này có năng lực tạo ra một kỷ nguyên chính trị mới ở châu Âu ” .

Mặt khác, cuộc khủng hoảng Covid-19 cũng như cuộc điều tra nguồn gốc virus còn tác động mạnh mẽ tới các mối quan hệ quốc tế, mà điển
hình là quan hệ giữa Mỹ và Trung Quốc.

Thời điểm Covid-19 mới bùng phát, Washington cáo buộc Bắc Kinh che đậy mức độ nghiêm trọng của đại dịch và không phân phối rất đầy đủ thông tin, thậm chí còn rình rập đe dọa trừng phạt, buộc nước này bồi thường thiệt hại. Đáp lại, Trung Quốc cáo buộc Mỹ chính trị hóa cuộc khủng hoảng cục bộ nhằm mục đích đánh lạc hướng dư luận khỏi cách giải quyết và xử lý đại dịch yếu kém của mình. Đến nay, mối quan hệ song phương vẫn chưa có tín hiệu cải tổ .Trung Quốc cũng phản ứng nóng bức với bất kể nước nào lôi kéo tìm hiểu độc lập nguồn gốc Covid-19 và chuẩn bị sẵn sàng tung đòn đáp trả. Australia là một ” nạn nhân ” như vậy .Chính quyền Trung Quốc đã áp hàng loạt lệnh trừng phạt thương mại chưa từng có tiền lệ, ngăn thông quan nhiều mẫu sản phẩm xuất khẩu trọng điểm của nước Australia. Với hành vi này, giới chuyên viên nhìn nhận Trung Quốc có vẻ như muốn gửi thông điệp cảnh báo nhắc nhở tới những nước khác về xem xét thiệt hơn trong quan hệ với Bắc Kinh .Dù vậy, một cuộc tìm hiểu nguồn gốc Covid-19 của WHO vẫn được triển khai tại Vũ Hán. Hồi tháng hai, sau 4 tuần tìm hiểu, WHO công bố báo cáo giải trình nhưng không xác lập được rõ ràng nguồn gốc của Covid-19. Báo cáo cho rằng virus hoàn toàn có thể truyền sang người từ động vật hoang dã, cần điều tra và nghiên cứu thêm liệu nó có lây lan qua thực phẩm ướp lạnh hay không, và năng lực nCoV rò rỉ từ phòng thí nghiệm ” cực kỳ khó xảy ra ” .Kết luận này không làm thỏa mãn nhu cầu những người không tin, đồng thời câu vấn đáp của WHO về ” virus bắt nguồn từ đâu ” cũng thiếu rõ ràng. Những sai sót được bật mý sau đó như cách xây dựng đội tìm hiểu chưa hài hòa và hợp lý hay quyền tiếp cận tài liệu hạn chế của những nhà khoa học trong nhóm tìm hiểu WHO càng làm dấy lên hoài nghi về tác dụng .WHO sau đó ra quyết định hành động mở cuộc tìm hiểu mới. Đây được cho là ” thời cơ ở đầu cuối ” để tìm ra nguồn gốc nCoV, tuy nhiên họ lại vấp phải trở ngại cũ : chính phủ nước nhà Trung Quốc. Nếu không có sự đồng ý chấp thuận của Bắc Kinh, cuộc truy lùng nguồn gốc Covid-19 hoàn toàn có thể khó tìm ra giải thuật cuối .

Hành trình đi tìm nguồn gốc Covid-19

Hành trình tìm nguồn gốc nCoV. Video:

WSJ

.

Covid-19 còn tác động nặng nề tới sức khỏe tâm thần của người dân toàn thế giới. Theo một nghiên cứu của các nhà khoa học Australia và
Mỹ, năm 2020 chứng kiến số trường hợp mắc rối loạn sức khỏe tâm thần tăng đáng kể, với khoảng 160 triệu ca trên toàn thế giới.

Nghiên cứu cho thấy toàn thế giới ghi nhận ” thêm 53 triệu trường hợp mắc chứng rối loạn trầm cảm nặng và 76 triệu trường hợp rối loạn lo âu ” vào năm ngoái, tăng hơn một phần tư, mà nguyên do là do đại dịch .Mối lo mắc Covid-19 là yếu tố gây ảnh hưởng tác động lớn nhất tới sức khỏe thể chất tinh thần, tuy nhiên không phải thứ duy nhất. Những hạn chế xã hội, gánh nặng kinh tế tài chính, quá tải việc làm, thông tin rơi lệch hay nỗi tuyệt vọng và buồn chán vì dịch cũng gây ra căng thẳng mệt mỏi tác động ảnh hưởng đến tâm ý .

Thông tin Covid-19 bắt nguồn từ Vũ Hán, Trung Quốc, còn khiến tâm lý thù ghét, bài xích người gốc Á trỗi dậy ở châu Âu và Mỹ. Hàng
nghìn vụ bạo lực liên quan đến thù hằn chủng tộc đã được ghi nhận. Nhiều người tin rằng đây là hậu quả từ quan điểm chống nhập cư của cựu tổng
thống Donald Trump cùng việc ông miêu tả nCoV là “virus Trung Quốc”, “virus Vũ Hán”, hay Covid-19 là “dịch Trung Quốc”.

Theo Trung tâm Nghiên cứu về Hận thù và Chủ nghĩa cực đoan tại Đại học bang California, San Bernardino, tội ác thù ghét nhằm mục đích vào người Mỹ gốc Á năm 2020 đã tăng 149 % so với năm trước .Trong bài phát biểu ghi lại một năm đại dịch Covid-19 tiến công Mỹ, Tổng thống Joe Biden thừa nhận rằng những hành vi đấm đá bạo lực nhằm mục đích vào người Mỹ gốc Á là ” sai lầm, không phải thực chất của người Mỹ và cần phải dừng lại ” .Tổ chức Stop AAPI Hate hồi tháng 8 công bố báo cáo giải trình cho thấy thực trạng thù ghét nhắm vào người gốc Á không giảm bớt ở Mỹ, với 4.548 vụ tiến công bài Á năm 2020 và 4.533 vụ năm 2021 .

Tương lai khó lường

Dù thế giới đã hứng chịu nhiều đau thương trong hai năm qua, tai hại đại dịch vẫn chưa chấm hết. Một số vương quốc phải đảo ngược quyết định hành động tái Open do những biến chủng mới và tâm ý chủ quan khiến Covid-19 bùng phát trở lại. Tháng 11, loạt nước châu Âu áp đặt hàng loạt lệnh hạn chế với người chưa tiêm chủng, khởi đầu ở Áo và sau đó Đức, Italy .
Với biến chủng Omicron vừa Open, những nước một lần nữa dò dẫm kiểm soát và điều chỉnh phương pháp ứng phó tương thích nhất trong năng lực vương quốc, nhất là khi những lệnh phong tỏa hai năm qua đã bào mòn nguồn lực xã hội và nền kinh tế tài chính toàn thế giới .
Không như Trung Quốc liên tục trung thành với chủ với kế hoạch ” không Covid “, phương Tây coi tái phong tỏa chỉ là giải pháp tình thế và tạo động lực kéo tỷ suất tiêm chủng đến mức bảo đảm an toàn để liên tục Open. Chương trình tiêm vaccine mũi tăng cường cũng được tăng cường ở nhóm nước có điều kiện kèm theo tiếp cận vaccine như châu Âu, Mỹ hay Israel .
Giới hoạch định chủ trương cùng những nhà khoa học cảnh báo nhắc nhở Covid-19 liên tục làm thế giới đau đầu trong năm 2022 và xa hơn nữa, cho đến thời gian miễn dịch toàn thế giới đủ lớn để nó trở thành bệnh đặc hữu .
” Đa số chuyên viên bệnh truyền nhiễm nhiều tháng qua đã đánh giá và nhận định nCoV sẽ sống sót lâu dài hơn. Con cháu của con cháu tất cả chúng ta sẽ liên tục nhiễm “, Paul Hunter, chuyên viên y tại Đại học Đông Anglia của Anh, nhìn nhận .

Tuy nhiên, giới khoa học tin đến một ngày, Covid-19 sẽ không còn là đại dịch khi số ca nhiễm không vượt tầm kiểm soát và khiến hệ thống y tế
bị quá tải.

“Đến một lúc nào đó, mọi người sẽ không còn gọi nó là đại dịch vì tác động của nó đã suy yếu hoặc chúng ta đã quen với nó”

Alex Cook, phó giáo sư tại Trường Y tế Công cộng Saw Swee Hock thuộc Đại học Quốc gia Singapore (NUS), nói với VnExpress.

” Không có định nghĩa khoa học nào về thời gian Covid-19 chuyển từ đại dịch sang bệnh đặc hữu. Các vương quốc khác nhau hoàn toàn có thể sẽ có những cách khác nhau để nói rằng họ không còn xem Covid-19 là đại dịch ” .
Giới quan sát cho rằng rất khó hoàn toàn có thể Dự kiến đúng mực Covid-19 sẽ diễn tiến thế nào trong tương lai, bởi nCoV vẫn tiềm ẩn những biến số khi liên tục đột biến trong quy trình lây lan. Các nhà khoa học toàn thế giới vẫn đang nỗ lực khám phá về mức độ lây lan và độc lực của Omicron, nhưng những tài liệu sơ bộ từ Nam Phi cho thấy biến chủng này hoàn toàn có thể ít nghiêm trọng hơn Delta .

Giới chuyên gia tin rằng sẽ là “thảm họa” nếu thế giới xuất hiện một biến thể có khả năng vô hiệu hóa hoàn toàn các loại vaccine hiện nay,
nhưng nhận định khả năng này rất khó xảy ra. Họ tin rằng vaccine vẫn là chìa khóa của thế giới trong nỗ lực thoát đại dịch.

” Đại dịch sẽ kết thúc khi tất cả chúng ta có đủ độ phủ vaccine. Tôi không nghĩ tất cả chúng ta còn con đường nào khác “, Benjamin Neuman, giáo sư sinh học kiêm nhà virus học trưởng của Tổ hợp Nghiên cứu Sức khỏe toàn thế giới ( GHRC ) tại Đại học Texas A&M, đánh giá và nhận định .
Giáo sư Neuman thêm rằng tiêm chủng cho 70-100 % dân số thế giới, bất kể độ tuổi, là tỷ suất thiết yếu để giúp thoát khỏi đại dịch. ” Điều tương tự như từng xảy ra với bệnh đậu mùa và bệnh bại liệt. Nhưng đây sẽ là một thử thách “, ông nói .
Gần 55 % dân số thế giới đã tiêm tối thiểu một mũi vaccine Covid-19, đồng nghĩa tương quan gần 50% dân số toàn thế giới chưa được bảo vệ. Trong khi 1 số ít nước giàu đã tiêm cho hơn 90 % dân số, chỉ hơn 6 % người dân ở những nước có thu nhập thấp được tiêm chủng tối thiểu một liều .
” Chúng ta đừng mở màn nói về kết thúc của Covid-19 cho tới khi vaccine được cung ứng đủ cho tổng thể những ai chuẩn bị sẵn sàng tiêm “, David Dowdy, nhà dịch tễ học về bệnh truyền nhiễm tại Trường Y tế Công cộng Johns Hopkins Bloomberg, nói tháng trước. ” Vaccine ngày càng trở thành công cụ tốt nhất của tất cả chúng ta và vẫn sẽ như vậy ” .
Tuy nhiên, ngay cả khi thế giới đạt đủ độ phủ vaccine để thoát thực trạng đại dịch, mọi người hoàn toàn có thể vẫn cần tiêm liều nhắc lại định kỳ để duy trì năng lực bảo vệ trước virus, theo những chuyên viên .

“Một đại dịch chưa từng có đã khiến chúng ta nhận ra những rủi ro khi có một thế giới kết nối hơn. Nhưng quay trở lại một thế giới tiền toàn
cầu hóa là điều không thể”, Lucio Blanco Pitlo III, chuyên gia tại Tổ chức Con đường Tiến bộ châu Á – Thái Bình Dương tại Philippines, chia
sẻ.

Chuyên gia Pitlo III cho rằng điều này khiến thế giới phải tập trung chuyên sâu tăng cường những giải pháp cảnh báo nhắc nhở sớm và phòng ngừa, để ngăn ngừa rủi ro tiềm ẩn lây lan của những bệnh truyền nhiễm mới. Ông nói thêm tăng cấp hạ tầng y tế công cộng cũng là một trong những việc quan trọng để giúp những nước giảm thiểu tổn thương trước rủi ro tiềm ẩn bùng phát dịch trong tương lai, đặc biệt quan trọng ở những nước đang tăng trưởng .
Phó giáo sư Cook nhận định và đánh giá đại dịch Covid-19 đã mang tới cho thế giới một bài học kinh nghiệm lớn là phải hành vi nhanh trước những mối rình rập đe dọa. ” Quá nhiều vương quốc trì hoãn phản ứng và tác dụng là phải hứng chịu những giải pháp phong tỏa hơn mức thiết yếu “, ông nói .

Khi những ca “viêm phổi lạ” được báo tin với giáo sư Lipkin vào đêm giao thừa năm 2019, ít ai có thể hình dung virus sẽ nhanh chóng làm bùng
phát một đại dịch toàn cầu, khiến thế giới lao đao và thay đổi nhiều như vậy.

” Covid-19 đã khiến tất cả chúng ta giật mình ngay từ khi nó Open. Tôi kỳ vọng rằng nó sẽ kết thúc, nhưng không tự tin lắm vào điều đó “, giáo sư Lipkin nói. ” Nó kết thúc như thế nào và liệu một đại dịch như vậy có xảy ra nữa hay không, toàn bộ nhờ vào vào cách ứng phó của tất cả chúng ta ” .

Ngọc Anh – Danh Tâm – Tiến Hoàng

Source: https://evbn.org
Category: Góc Nhìn