Đây hoàn toàn có thể là một viễn cảnh thật sự đáng sợ, nhưng Trí tuệ tự tạo ( AI ) mà tất cả chúng ta đang tăng trưởng hoàn toàn có thể làm biến hóa cả thực chất của con người – đó là một lập luận đầy mê hoặc của Yuval Noah Harari trong cuốn sách tiếp nối đuôi nhau của siêu phẩm Sapiens : Homo Deus – Lược sử Tương lai .

Trọng tâm của cuốn sách này là một ý tưởng tuy đơn giản nhưng lạnh lùng: bản chất con người sẽ được biến đổi trong thế kỷ 21 bởi vì trí thông minh đã được tách rời khỏi ý thức. Chúng ta sẽ không sáng tạo nên những cỗ máy có cảm giác mà chỉ đơn giản là ý thức mà thôi. Robot sẽ không yêu nhau (điều đó không có nghĩa là chúng ta không có khả năng yêu robot). Nhưng chúng ta đã chế tạo ra những thứ máy móc – những mạng lưới xử lý dữ liệu rộng lớn – có thể biết được cảm xúc của chúng ta tốt hơn là chúng ta biết về chính mình: và đó là trí thông minh. Công cụ tìm kiếm Google không có niềm tin và mong muốn của riêng mình, nó không quan tâm những gì chúng ta tìm kiếm và nó sẽ không cảm thấy bị tổn thương bởi hành vi của chúng ta. Nhưng Google có thể xử lý hành vi của chúng ta để biết những gì chúng ta muốn trước cả khi ta biết mình muốn gì. Thực tế đó có tiềm năng thay đổi ý nghĩa của con người.

Trong cuốn sách trước đây của Yuval Noah Harari, cuốn sách bán chạy nhất toàn cầu Sapiens (Sapiens – Lược sử loài người, Omega+), đã đặt ra 75.000 năm lịch sử nhân loại cuối cùng để nhắc nhở chúng ta rằng không có gì đặc biệt hay cần thiết về việc chúng ta là ai. Chúng ta chỉ là những điều ngẫu nhiên. Homo sapiens chỉ là một trong những cách khả dĩ để trở thành con người, một sự đột phá tiến hóa giống như mọi sinh vật khác trên hành tinh. Cuốn sách kết thúc với ý nghĩ rằng câu chuyện về Homo sapiens có thể sắp kết thúc. Chúng ta đang ở đỉnh cao sức mạnh nhưng chúng ta cũng có thể đã đạt đến giới hạn của nó. Cuốn sách Homo Deus đã một lần nữa đào sâu vào ý kiến này để giải thích làm thế nào khả năng kiểm soát thế giới xung quanh chúng ta lại đang biến chúng ta thành một thứ sinh vật mới.

Bằng chứng về quyền lực tối cao của con người ở khắp mọi nơi : tất cả chúng ta không chỉ đơn thuần là chinh phục vạn vật thiên nhiên mà còn khởi đầu vượt mặt cả những quân địch tồi tệ nhất của trái đất. Chiến tranh ngày càng trở nên lỗi thời ; nạn đói rất hiếm ; bệnh dịch đã dần rút lui trên khắp quốc tế. Chúng ta đã đạt được những thắng lợi này bằng cách thiết kế xây dựng những mạng lưới phức tạp hơn khi nào hết bằng cách coi con người như những đơn vị chức năng thông tin. Khoa học tiến hóa dạy ta rằng, theo một nghĩa nào đó, ta chẳng là gì ngoài những máy giải quyết và xử lý tài liệu : con người cũng là những thuật toán. Bằng cách thao tác dữ liệu, tất cả chúng ta hoàn toàn có thể tinh chỉnh và điều khiển số phận của mình. Vấn đề là những thuật toán khác – những thuật toán ( theo nghĩa đen ) mà tất cả chúng ta đã thiết kế xây dựng – hoàn toàn có thể làm nó hiệu suất cao hơn nhiều so với tất cả chúng ta hoàn toàn có thể. Đó là những gì Harari nói về việc ” tách rời ” trí mưu trí và ý thức. Cuộc sống tân tiến được kiến thiết xây dựng dựa trên ý tưởng sáng tạo rằng mỗi cá thể con người là nguồn gốc của ý nghĩa cũng như quyền lực tối cao. Con người rồi sẽ trở thành những kẻ tự quyết định hành động điều gì xảy ra với chính mình : đi bầu cử, mua và bán, yêu đương. Nhưng điều đó không còn nữa .
Con người mang lại sức mạnh cho máy tính và mạng internet và rồi chúng sử dụng chính ý tưởng sáng tạo của tất cả chúng ta về ý nghĩa để xác lập những gì sẽ xảy ra với tất cả chúng ta .

Những điều này thực ra không còn quá mới mẻ nữa. Mô hình nhà nước hiện đại tồn tại khoảng 400 năm nay thực sự cũng chỉ là một máy xử lý dữ liệu khác. Năm 1651, Nhà triết học Thomas Hobbes đã gọi nó là “automaton” (cũng chính là cái mà chúng ta gọi là robot). Đặc tính robot đó là nguồn sức mạnh nhưng đồng thời cũng là sự vô cảm: chính quyền không có lương tâm, điều này cho phép họ đôi làm những điều đáng sợ nhất. Có chăng những gì thay đổi hiện nay chỉ là máy móc đã trở nên hiệu quả hơn nhiều so với chính quyền. Đó cũng chính là điều Harari đã chỉ ra trong tác phẩm của mình: Chính phủ nhận ra rằng việc bắt kịp với tiến bộ công nghệ gần như là điều không tưởng. Xã hội hiện đại thì gần như ngược lại: mọi thứ đang chuyển động quá nhanh đến mức không thể tưởng tượng được tương lai có thể sẽ xoay chuyển như thế nào. Vào năm 1800, người ta có thể suy nghĩ một cách tương đối về thế giới của năm 1900 và cách chúng ta sống trong xã hội đó. Đó là lịch sử: một chuỗi các sự kiện mà con người đóng vai trò chủ đạo. Nhưng thế giới của năm 2100 hiện nay gần như không thể tưởng tượng nổi. Chúng ta không biết rồi mình sẽ ở đâu, nếu lúc ấy ta còn tồn tại. Chúng ta thậm chí có thể đang xây dựng một thế giới không có chỗ cho chính mình.

Với một dự cảm đáng báo động như vậy, tại sao tất cả chúng ta không hề làm nhiều hơn để ngăn điều đó xảy ra ? Harari cho rằng niềm tin văn minh về việc mỗi cá thể chịu nghĩa vụ và trách nhiệm về số phận của họ không gì hơn một bước nhảy vọt của đức tin. Sức mạnh thực sự luôn luôn gắn liền với mạng lưới hệ thống mạng lưới ( network ). Cá nhân con người là những sinh vật tương đối bất lực, không là gì so với với sư tử hoặc gấu. Bởi thế việc hình thành nên những nhóm chính là cách con người tiếp quản toàn cầu này. Những nhóm này – những tập đoàn lớn, tôn giáo, tiểu bang – hiện là một phần của một mạng lưới to lớn những luồng thông tin được liên kết với nhau. Bởi thế, để tìm ra một điểm kháng cự – nơi những đơn vị chức năng nhỏ hoàn toàn có thể đứng lên để tạo ra một trào lưu thông tin nhằm mục đích biến hóa quốc tế này luôn là điều khó khăn vất vả hơn khi nào hết .

Một số người đã từ bỏ cuộc chiến. Thay vì các nguyên lý sáng lập của hiện đại như chủ nghĩa tự do, dân chủ và quyền tự chủ cá nhân, thì đã có một tôn giáo mới: Chủ nghĩa dữ liệu. Những “tín đồ” của chủ nghĩa dữ liệu đặt niềm tin vào thông tin bằng cách khuyến khích mọi người xem đó là nguồn duy nhất có giá trị. Chúng ta là những gì chúng ta đóng góp vào việc xử lý dữ liệu. Điều này mang lại một ưu thế rõ ràng: chúng ta sẽ ít phải đối mặt với các trở ngại hơn để có được những gì chúng ta muốn, bởi vì thông tin cần thiết để cung cấp có thể truy cập ngay lập tức. Sở thích và kinh nghiệm của con người sẽ được hợp nhất. Tuổi thọ cũng sẽ được tăng cao. Các nhà dữ liệu học tin rằng bất tử chính là biên giới tiếp theo sẽ bị vượt qua. Nhưng nhược điểm của nó cũng vô cùng hiển nhiên. Ai sẽ còn là “chúng ta” nữa đây? Sẽ chẳng còn lại gì giá trị ngoài những “điểm thông tin” đơn thuần.

Các công ty và cơ quan chính phủ sẽ liên tục dành những sự tôn trọng nhất định tới sự riêng tư và nhu yếu riêng của con người, nhưng để Giao hàng họ, họ sẽ cần phải “ biến tất cả chúng ta thành những sinh vật sinh hóa ”, và rồi con người sẽ bị theo dõi bởi những thuật toán can đảm và mạnh mẽ. Cũng sẽ có những góc nhìn chính trị trong chủ trương này, nơi những người gật đầu sớm – hay những cá thể tiên phong đồng ý chấp thuận tham gia dự án Bất Động Sản Dữ liệu – sẽ được nắm giữ những sức mạnh thực sự và phần đông không hề bị thử thách. Để được bước chân vào giới siêu tinh hoa mới này sẽ là điều đặc biệt quan trọng khó khăn vất vả. Bạn cần phải đặc biệt quan trọng mưu trí, cộng với sự không sợ hãi việc liên kết bản thân với những trí mưu trí của máy móc. Sau đó bạn sẽ trở thành một trong số những vị “ Thần ” mới. Đó thực sự là một viễn cảnh nghiệt ngã, nơi chỉ một vị linh mục nhỏ bé của những người có quyền tiếp cận với nguồn kiến thức và kỹ năng tối thượng, và phần còn lại của trái đất chỉ đơn thuần là những công cụ trong những kế hoạch to lớn .

Tương lai hoàn toàn có thể là một phiên bản tăng cấp của quá khứ xa xôi : Ai Cập cổ đại nhân với sức mạnh của Facebook .

 

Harari cẩn thận không dự đoán rằng những khải tượng xa lạ này sẽ xảy ra. Sau tất cả, tương lai là điều không thể biết được. Ông bảo lưu ý kiến mạnh mẽ nhất của mình về tất cả những điều này có ý nghĩa gì đối với tình trạng quan hệ hiện tại giữa con người và động vật. Nếu trí thông minh và ý thức đang tách rời thì nó đặt hầu hết con người trong tình huống tương tự như những động vật khác: có khả năng chịu đựng trong tay của những kẻ sở hữu trí thông minh vượt trội. Harari dường như không quá lo lắng về viễn cảnh robot đối xử với con người như cách con người đối xử với ruồi, với sự thờ ơ và bạo lực. Thay vào đó, ông muốn chúng ta suy nghĩ về cách chúng ta đối xử với động vật trong các hệ thống canh tác công nghiệp hóa rộng lớn. Lợn chắc chắn sẽ bị ảnh hưởng khi sống trong điều kiện chật chội hoặc buộc phải tách rời khỏi con cái của chúng. Nếu chúng ta nghĩ rằng sự đau khổ này không được tính vì nó không liên minh với trí thông minh cao hơn, thì chúng ta đang giơ một cái gậy lên trên chính tấm lưng của mình và chẳng bao lâu cũng sẽ đập xuống. Và cái giá nào chúng ta sẽ phải trả sau đó?

Đây là một cuốn sách vô cùng mưu trí, đầy những hiểu biết thâm thúy và trí mưu trí xuất sắc. Nhưng như những gì chính Harari đã thừa nhận, đó chỉ là những sự mưu trí theo tiêu chuẩn con người chứ chẳng có gì đặc biệt quan trọng hết. Với tiêu chuẩn của những thứ máy móc cao siêu nhất, những lý lẽ này có lẽ rằng chỉ là thứ tầm thường, những tập dữ liệu còn khá hạn chế. Giá trị thực sự của cuốn sách đến từ một ý thức đặc biệt quan trọng đằng sau nó. Homo Deus – Lược sử tương lai là một cuốn sách kì quặc và tươi mới. Harari chăm sóc đến số phận của động vật hoang dã trong một quốc tế con người nhưng ông viết về triển vọng cho Homo sapiens trong một quốc tế hướng tài liệu với một sự nhờ vào cao quý. Khó hoàn toàn có thể phủ nhận cuốn sách tiềm ẩn một sự mê hoặc thâm thúy, và thật khó để tưởng tượng bất kỳ ai hoàn toàn có thể đọc cuốn sách này mà không cảm thấy hấp dẫn, hoảng sợ. Nietzsche đã từng viết rằng quả đât sắp sửa khởi hành trên một vùng biển rộng, giờ đây tất cả chúng ta sau cuối đã bỏ lại đạo đức Kitô giáo ở phía sau. Homo Deus làm cho ta cảm thấy như thể con người đang đứng ở rìa của một vách đá sau một hành trình dài dài và gian nan. Cuộc hành trình dài này có vẻ như không còn quan trọng nữa. Chúng ta sắp bước vào cõi thánh thần .

Theo The Guadian.

Source: https://evbn.org
Category: blog Leading