QUAN ĐIỂM CỦA NHO GIÁO VỀ GIÁO DỤC

1. Về quan niệm giáo dục

Các nhà Nho đều ý niệm giáo dục là giải pháp để hướng con người tới những phẩm chất cao quý như nhân, nghĩa, lễ, trí, tín. Đó là những giá trị chuẩn mực của con người trong xã hội phong kiến. Giáo dục đào tạo là thiết yếu cho tổng thể mọi người nên ai ai cũng có thời cơ được học tập. Giáo dục đào tạo là công cụ hữu hiệu nhất và là con đường ngắn nhất để giảng dạy lớp người quản lý và thống trị xã hội theo hệ tư tưởng phong kiến. Đó là lớp người quân tử. Thông qua giáo dục, những nhà Nho còn muốn truyền bá hệ tư tưởng phong kiến của giai cấp thống trị thấm sâu đến mọi những tầng lớp trong xã hội ( đặc biệt quan trọng là so với giai cấp bị trị ) và chiếm địa vị duy nhất để bảo vệ không thay đổi trật tự xã hội lúc bấy giờ .

2. Về mục tiêu giáo dục

Hầu hết những nhà Nho đều cho rằng mục tiêu bao trùm của việc giáo dục là nhằm mục đích tạo ra những con người thích nghi với điều kiện kèm theo xã hội và triển khai đúng vị trí, vai trò, chức trách, bổn phận của mình. Nho giáo đã đưa ra 1 số ít tiềm năng đơn cử của giáo dục như sau :

– Thứ nhất, giáo dục là để hình thành nhân cách lý tưởng.

– Thứ hai, giáo dục là để đào tạo ra đội ngũ quan lại nhằm giúp ích cho nước nhà.

– Thứ ba, giáo dục là để tỏ cái đức sáng, đạt tới chỗ chí thiện.

Như vậy, hoàn toàn có thể nói mục tiêu chính của giáo dục theo quan điểm của Nho giáo là nhằm mục đích huấn luyện và đào tạo ra những con người lý tưởng, có sự hoàn thành xong cả về đạo đức, nhân cách cũng như tri thức, lối sống. Những con người đó chính là trụ cột lý tưởng mà những nhà Nho vẫn kỳ vọng .

3. Về nội dung giáo dục

Trước tình hình lịch sử dân tộc, kinh tế tài chính – xã hội thời Xuân thu – Chiến quốc ở Trung Quốc cổ đại có nhiều dịch chuyển với nhiều sự đảo lộn lớn, nhất là về mặt đạo đức con người, những nhà Nho đã chủ trương giáo dục “ đạo làm người ” cho toàn bộ mọi người, tức là trải qua giáo dục mà huấn luyện và đào tạo ra những con người cần có và tương thích với nhu yếu của giai cấp thống trị, những con người luôn luôn tâm lý và hành vi theo những chuẩn mực, quy phạm đạo đức .Nếu Khổng Tử chú trọng đến việc giáo dục : nhân, trí, dũng, lễ … thì Tuân Tử – một nhà Nho sống đa phần ở thời kỳ Chiến quốc đã tôn vinh vai trò của lễ, nhạc trong việc giáo dục con người, trong đó chữ nhân có nội hàm sâu rộng nhất. Nó được coi là nguyên tắc đạo đức cơ bản để pháp luật bản tính của con người và thiết lập mối quan hệ giữa người với người trong mái ấm gia đình và xã hội. Đây là nội dung thâm thúy, có tính năng giáo hóa cho con người, giúp con người hướng đến những giá trị tốt đẹp .

4. Về phương pháp giáo dục

– Một là, phương pháp biết phân loại học trò.

– Hai là, phương pháp kết hợp học với hành, học tập với tư duy.

– Ba là, phương pháp coi trọng tinh thần tự giác, sự nỗ lực của người học.

– Bốn là, phương pháp thiết lập các mối quan hệ trong quá trình học, là mối quan hệ giữa những người học, giữa thầy và trò, dạy và học.

– Năm là, phương pháp “ôn cố tri tân” (ôn cũ để biết mới).

– Sáu là, phương pháp “nêu gương”.

Có thể nói, Nho giáo đã đưa ra những giải pháp rất đơn cử, thiết thực nhằm mục đích giúp cho học trò hoàn toàn có thể lĩnh hội được tri thức, không ngừng triển khai xong bản thân mình. Nó cũng làm cho những nội dung của tư tưởng giáo dục trở nên đa dạng và phong phú, có ý nghĩa to lớn so với không chỉ người học và còn với cả người thầy và hoạt động giải trí giáo dục nói chung .

5. Về vai trò và vị trí của người thầy trong quá trình giáo dục

Các nhà Nho còn bàn đến vai trò của người thầy trong giáo dục. Theo quan điểm của Nho giáo, người thầy là người hướng dẫn cho học trò tự học. Quá trình dạy và học là quy trình trao đổi giữa thầy và trò, giúp cho học trò có kỹ năng và kiến thức, dữ thế chủ động để hoàn toàn có thể ứng phó trong mọi thực trạng .Người thầy không chỉ có kiến thức và kỹ năng cao thâm để dạy học trò mà muốn trò giỏi, người thầy cần phải có tư cách, phẩm chất đạo đức tốt đẹp để làm gương cho học trò noi theo. Nhân cách của người thầy có sức thuyết phục can đảm và mạnh mẽ với người học, người học sẽ nhìn vào tấm gương là thầy mà tin rằng những điều thầy giảng dạy chính là chân lý, là những điều đúng đắn, tốt đẹp .Như vậy, theo quan điểm của Nho giáo, người thầy đóng một vai trò rất quan trọng trong quy trình giáo dục. Người thầy không chỉ có vai trò xu thế cho học trò mà còn giúp cho học trò hoàn toàn có thể bỏ ác, tích thiện, hướng đến những giá trị tốt đẹp của đạo đức, nhân cách. Do đó, hoàn toàn có thể nói, để việc giáo dục thật sự có hiệu suất cao không hề thiếu vai trò của người thầy .

6. Những giá trị tích cực và hạn chế

– Những giá trị tích cực:

+ Thứ nhất, về quan niệm giáo dục, Nho giáo đã chủ trương “hữu giáo vô loại”. Có thể nói đây là chủ trương bình dân hóa trong giáo dục. Quan điểm đó đã vượt qua đẳng cấp, danh phận trong xã hội để góp phần đưa sự nghiệp giáo dục con người đến với mọi tầng lớp, giai cấp trong xã hội. Cũng từ quan điểm này, Nho giáo đã phá vỡ đặc quyền của tầng lớp quan lại, quý tộc, làm cho giáo dục mang tính chất phổ cập bình dân. 

+ Thứ hai, về mục đích giáo dục, Nho giáo đã nhận thấy vai trò quan trọng và quyết định của giáo dục trong sự phát triển chung của xã hội. Vì thế, mục đích của giáo dục theo quan điểm của Nho giáo là rất đúng đắn, thiết thực.

+ Thứ ba, về nội dung giáo dục, chủ yếu là giáo dục đạo làm người. Nho giáo hướng đến dạy đạo trị nước cho con người với mục đích quan trọng là đào tạo ra những con người có đức, có tài để bổ sung vào đội ngũ quan lại. Chính điều đó đã làm cho mỗi người học có tinh thần trách nhiệm, có ý chí phấn đấu, luôn coi trọng tinh thần, danh dự, đạo đức, khí tiết.

+ Thứ tư, về phương pháp giáo dục, chứa đựng nhiều điểm tích cực và tiến bộ. Các nhà Nho đã đưa ra những phương pháp rất cụ thể như dạy từ xa đến gần, từ dễ đến khó, tùy theo từng đối tượng mà áp dụng những phương pháp dạy học khác nhau, kết hợp giữa học tập và suy nghĩ, học và hành, phát huy ý thức và tính sáng tạo của người học, kết hợp giữa thầy và trò trong giáo dục…

– Những hạn chế, nhược điểm:

+ Thứ nhất, về quan niệm giáo dục, mặc dù coi giáo dục là bình đẳng với tất cả mọi người nhưng trong giáo dục lại phân biệt từng loại người khác nhau.

+ Thứ hai, về mục đích giáo dục, Nho giáo luôn đánh giá thấp khả năng nhận thức của tầng lớp dưới so với bậc quan lại và quý tộc. Do vậy, mục đích của việc giáo dục họ là để biết phục tùng, biết lắng nghe những người cầm quyền. Đây chính là bệ đỡ về mặt tư tưởng cho tầng lớp thống trị trong xã hội.

+ Thứ ba, về nội dung giáo dục, mặc dù đề cao việc giáo dục đạo đức trong hoàn cảnh xã hội lúc bấy giờ là rất quan trọng và cần thiết nhưng nội dung giáo dục đó chưa đủ, mang tính lý tưởng nhiều hơn hiện thực. Trong nội dung giáo dục, lại tách giáo dục ra khỏi hoạt động sản xuất ra của cải vật chất. Quan điểm đó đã cho thấy các nhà Nho định hướng con người theo một chiều, đề cao vai trò của yếu tố tinh thần, xa rời các hoạt động vật chất, hoạt động cải tạo tự nhiên. Do đó, nội dung của giáo dục Nho giáo chưa thật sự đầy đủ, chưa chú trọng đến việc giáo dục những kiến thức về khoa học tự nhiên, kỹ thuật sản xuất, canh tác cho con người.

+ Thứ tư, về phương pháp giáo dục, hạn chế rõ nét nhất là mặc dù đề ra chủ trương cần áp dụng phương pháp phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người học nhưng các nhà Nho lại bó hẹp sự sáng tạo trong khuôn khổ sẵn. Điều đó đã khiến cho những phương pháp giáo dục của Nho giáo dù rất tiến bộ nhưng không thật sự triệt để.

Nguồn: Phan Trọng Sơn

Source: https://evbn.org
Category: Góc Nhìn