Bộ ba Nhạc huyền ở đình làng Nam Bộ – Nhạc dân ca Việt Nam – Nhạc quê hương
1. Mối quan hệ với âm nhạc cung đình
Dưới thời kỳ nhà Lê, Đồng giám kiêm Tri điển sự ty Lỗ bộ Lương Đăng từng vâng mệnh đặt ra Nhã nhạc. Trên cơ sở phỏng theo quy định triều Minh, Lương Đăng chia Nhã nhạc làm hai bộ phận : Nhạc trên đường và Nhạc dưới đường. Quy chế này về cơ bản đã hình thành từ thời kỳ nhà Chu, Hán với quy mô chủ yếu, gồm : Đường thượng diễn ca, Đường hạ huyền nhạc và múa Bát dật. Cơ cấu tổ chức triển khai trên vẫn duy trì cho đến triều đại Phong kiến ở đầu cuối là triều Nguyễn với sự đổi khác không ít về nội dung, từ sự tách nhập biên chế, tổ chức triển khai âm nhạc cung đình thành Nhã nhạc, Huyền nhạc, Đại nhạc, Tiểu nhạc, Tế nhạc, Ty chung, Ty khánh, Ty cổ … ; bổ trợ nhạc khí mới, như mõ sừng trâu, tam âm la, sênh tiền, sáo trúc cho đến phát minh sáng tạo mạng lưới hệ thống chuyên nghiệp riêng .
Đình là di sản văn hóa thời quân chủ chuyên chế, mặc dù thời đại của nó đã lùi sâu vào quá khứ, cùng với những đổi thay do thời cuộc tạo nên, nhưng trong không gian ngôi đình, bộ phận Nhạc huyền vẫn kết nối với hiện tại bằng những hiện vật đong đầy ký ức lịch sử. Ở nhiều ngôi đình, thần linh đã đi di trú, sắc thần không còn bảo lưu, cư dân bản địa ly tán… song, bộ ba Nhạc treo vẫn hiện diện trước chánh điện như những nhân chứng lịch sử trường tồn với thời gian, bất chấp vật đổi sao dời.
2. Ba đại diện ở đình làng Nam Bộ
Ở đình làng Nam Bộ, Nhạc huyền tập trung chuyên sâu ở ba nhạc khí : Đại cổ ( trống lớn ), Minh chinh ( chiêng ) và Thái bình ( mõ ). Trong ba nhạc khí này, Đại cổ và Thái bình đều đặt sang trọng và quý phái trên chiếc khung làm bằng gỗ, còn Minh chinh treo trên sợi dây nối tiếp từ đỉnh chiếc giá gỗ. Trong dàn Đại nhạc ( thuộc Nhã nhạc ) lúc bấy giờ, trống lớn và chiêng vẫn được treo trên chiếc khung gỗ, còn mõ ( sừng trâu ) có kích cỡ nhỏ vừa lòng bàn tay do nhạc công sử dụng để giữ nhịp. Mõ đình có quy mô, kích cỡ lớn hơn rất nhiều, đường kính chừng 20 cm, dài tới hơn 1 m .Trong quá khứ, chiêng từng coi là hậu duệ của khánh đá. Ở Trung Quốc vào thời cổ đại, Phương hưởng ( chiêng đồng ) sản sinh từ Phương khánh ( khánh vuông ). Sau khi văn minh Đồ đồng sinh ra khoảng chừng 2000 năm trước công nguyên, khánh đá mới chấm hết vai trò lịch sử vẻ vang và nhường lại vị trí ấy cho khánh đồng – Phương hưởng – chiêng. Nó lưu lại tiến trình chuyển tiếp từ thời kỳ Đồ đá sang Đồ đồng trải qua những biến hóa về vật liệu cấu trúc nhạc khí. Ngày nay, chiêng đa phần đều chạy theo thời trang hình tròn trụ, tuy nhiên trong dàn Nhạc huyền, người ta không quên khoác lên bên ngoài bộ khung hình vuông vắn nhằm mục đích hoài niệm thời kỳ nó từng đóng vai trò vị đại sứ văn hóa truyền thống của Mặt đất. Bên cạnh đó, nhìn lại lịch sử dân tộc chiếc giá treo nhạc khí hoàn toàn có thể cung ứng cho tất cả chúng ta 1 số ít thông tin tương quan, đồng thời được cho phép suy đoán về thân phận của bộ phận nhạc khí này. Theo nhà nghiên cứu âm nhạc dân tộc người Nhật Bản Tanabe Hisao trong cuốn “ Lịch sử âm nhạc Trung Quốc ” : Giá nhạc khí được làm bằng gỗ có dạng hình lầu. Cột trụ hai bên gọi là cự ( 虡 ), xà ngang gọi là tuẩn ( 簨 ), mái phía trên gọi là nghiệp ( 業 ), trang trí bên trên gọi là sùng nha ( 崇牙 ), chân giá thường khắc hình những loài hổ, chó … phủ phục. Giá đỡ Nhạc huyền thời nay đã giản tiện rất nhiều, một mặt vì thiếu sự bảo trợ quyền uy của nhà nước như thời kỳ Phong kiến, một mặt cho thấy những biến hóa trong quy trình chuyển hóa toàn cảnh. Nhạc huyền giờ đây không chỉ mất đi sự bảo trợ từ triều đình, mà ngay cả chiếc giá lệ thuộc cũng trên đà trượt giá về mặt biểu trưng văn hóa truyền thống. Song, sự Open liên tục của bộ ba Nhạc huyền nơi chánh điện ngôi đình cho thấy chúng từng là những vị “ đại diện thay mặt ” thường trú bên trong khoảng trống thờ tự này. Cùng với bài vị, hoành phi, câu đối, bao lam, bát bửu, lư đồng … Nhạc huyền gia nhập nội tẩm ngôi đình như những thành tố bất phân. Trong ngày lễ đình, hội đình, chúng như những vị gia chủ quyền uy đứng ra thực thi pháp lệnh trải qua tín hiệu lệnh mõ, chiêng, trống … nhằm mục đích công bố nguyên do, khai mạc cuộc lễ .
Xét về đặc thù đại diện thay mặt, Nhạc huyền đại diện thay mặt cho ý niệm Tam tài. Như tất cả chúng ta biết, cơ cấu tổ chức bộ ba mang ý nghĩa rất thiêng thông dụng trong nhiều nền văn hóa truyền thống và tôn giáo, tín ngưỡng, như : Tam tài ( Thiên – Địa – Nhân ), Tam quang ( Nhật – Nguyệt – Tinh ), Tam bảo ( Phật – Pháp – Tăng hoặc Tinh – Khí – Thần ), Tam vị nhất thể ( Chúa cha – Chúa con – Chúa thánh thần ), Tam thánh ( A Di Đà – Quan Âm – Thế Trí ) … Từ ý nghĩa số học, bộ ba có năng lực đại diện thay mặt cho những gì lớn hơn và nhiều hơn. Ở đây, theo ý niệm Nho giáo truyền thống cuội nguồn, bộ ba đại diện thay mặt cho Thiên – Địa – Nhân, mối quan hệ mật thiết giữa Trời – Đất và Con người. Bởi vậy, lễ hội Kỳ yên ( cầu an ) nhằm mục đích mục tiêu cầu cho Phong điều vũ thuận ( Mưa thuận gió hòa ), Quốc thái dân an ( Đất nước thái bình, dân chúng yên ổn ). Mục đích ấy tiến hành qua hàng loạt nghi thức mà bộ ba : Đại cổ, Minh chinh, Thái bình đóng vai trò tín hiệu lệnh, khởi sự .Mặt khác, bộ ba Nhạc huyền đình làng Nam Bộ còn đại diện thay mặt cho ba vật liệu cấu trúc nhạc khí. Mõ đại diện thay mặt cho những nhạc khí gõ làm bằng vật liệu gỗ, tre ; trống đại diện cho những nhạc khí màng rung và chiêng đại diện thay mặt cho nhạc khí đồng. Tất cả đều thuộc bộ gõ, họ thân vang ( mõ, chiêng ) và màng rung ( trống ), nhưng trên cơ sở phân loại vật liệu tạo âm khiến cho hiệu suất cao, sắc tố, đặc thù âm thanh tăng thêm sự phong phú. Bộ ba tương ứng về mặt vật liệu này còn Open ở chùa, gồm : trống, chuông và mộc bản ( bảng ). Nhờ cách tích hợp màu âm phong phú giúp cho cơ cấu tổ chức Nhạc huyền ở đình tinh gọn về mặt biên chế. Tuy không ca tụng là pháp khí như ở những tự viện, đạo quán, nhưng với đặc thù đại diện thay mặt của mình, bộ ba Nhạc huyền đáng liệt vào hàng khí cụ rất thiêng .
3. “MC” trong nghi lễ
Xem thêm: Lễ hội chùa Hương – Wikipedia tiếng Việt
Bộ ba Nhạc huyền tuy không tham gia hòa tấu, nhưng lại đóng vai trò mở màn nghi thức hành lễ. Ở lễ hội Kỳ yên, nghi lễ quan trọng nhất diễn ra hàng năm tại đình, dàn nhạc lễ, gồm : trống chiến, trống chầu, kèn thau, đàn cò … như những vị khách được mời đến tham gia và ra đi cùng với nhạc công. Còn bộ phận Nhạc huyền ở lại, thường trú trong khoảng trống thờ tự ngôi đình. Vì vậy, hoàn toàn có thể coi cơ cấu tổ chức bộ ba Đại cổ, Minh chinh, Thái bình là những thành viên chính thức trong Biên chế bộ khung của nhạc lễ đình. Trong điều tra và nghiên cứu, người ta có thiên hướng bỏ lỡ bộ phận âm nhạc này và nhắm đến đối tượng người tiêu dùng là dàn nhạc lễ. Nếu tất cả chúng ta không “ chấp ” vào thuộc tính thẩm mỹ và nghệ thuật của hoạt động giải trí trình diễn, Nhạc huyền đóng vai trò quan trọng trong khoảng trống thiêng của ngôi đình. Chúng sắp xếp ở những vị trí thật đặc biệt quan trọng, đối lập trước ban thờ “ Thần ”, bất di bất dịch, vật chứng cho sự vĩnh cửu trong ký ức lịch sử dân tộc. Trên thực tiễn, ba vị đại diện thay mặt này giống như “ MC ” có tính năng công bố khai mạc, thậm chí còn điều khiển và tinh chỉnh lễ hội .Về trật tự khởi Nhạc huyền ở đình, sau khi Lễ sinh xướng Khởi thái bình, Minh chinh, Đại cổ thì những chấp sự khởi đầu bằng ba hồi mõ Thái bình, kế đến ba hồi chiêng và ở đầu cuối là ba hồi trống. Trong lễ Thích điện Điển lễ ( tế Khổng Tử ) được phục hiện tại Văn miếu Đài Nam, Đài Loan, trống lớn quán xuyến suốt ba hồi theo sự điều khiển và tinh chỉnh của Lễ sinh, xướng : “ Cổ sơ nghiêm ” nhằm mục đích chỉ hồi trống tiên phong ; “ Cổ tái nghiêm ” ( hồi thứ 2 ) và “ Cổ tam nghiêm ” ( hồi thứ 3 ). Sự phân biệt giữa ba hồi trống nhờ số lượng tiếng gõ 1, 2 hay 3 tiếng bằng dùi vào tang trống. Còn ở Nhã nhạc ( dàn Đại nhạc ), trống vào trước rồi mới đến chiêng. Trật tự khởi Nhạc huyền ở đình ngược với Đại nhạc, trống Open trước rồi mới đến chiêng .Theo phán đoán, nghi thức đình diễn ra tại khoảng trống văn hóa truyền thống làng xã không hề mô phỏng nghi thức tế tự triều đình. Điều đó lý giải tại sao, ở đình làng, mõ Thái bình lại đóng vai trò phát ngôn viên thứ nhất. Vì, mõ tương quan tới việc làng. Ở miền Bắc, Mõ làng nhằm mục đích chỉ nhân vật đóng vai trò truyền tin với công cụ trên tay là chiếc mõ đi rao những tin tức thời sự chỉ huy từ trên xuống. Như vậy, tiếng mõ giống như chiếc loa phóng thanh hướng tới hội đồng làng xã. Tiếng mõ Thái bình còn nhằm mục đích ký thác ước nguyện muôn đời của một quốc gia mà ký ức lịch sử vẻ vang chính là cuộc chiến tranh. Còn trống và chiêng đặt trong mối quan hệ bộ ba với mõ có năng lực link với trời và đất. Trống được ca tụng là “ Thiên lôi ”, có âm thanh hùng dũng, vang dội, biểu lộ quyền lực tối cao thực thi thiên pháp. Chiêng như trên đã đề cập, vốn chuyển hóa từ Phương khánh ( khánh vuông ) sang Phương hưởng ( chiêng đồng ), một cặp bè trùng với trống theo ý niệm trời tròn đất vuông. Ngoài ra, những hồi mõ, chiêng, trống mang đặc thù truyền tin gửi đi bức thông điệp tới ba cõi thiên địa nhân. Tại hiện trường, chúng có công dụng trang nghiêm khoảng trống nghi lễ, như tín hiệu lệnh Lễ sinh xướng ở lễ tế Khổng Tử ( Sơ cổ nghiêm, Tái cổ nghiêm và Tam cổ nghiêm ), một hình thức tựa như như Trang nghiêm đạo tràng ở Phật giáo, Đạo giáo. Nói tóm lại, bộ ba Nhạc huyền đã phản ánh một cách đồng nhất mối quan hệ bất phân giữa Trời – Đất và Con người trải qua lễ hội đình làng bằng hoạt động giải trí nghi thức.
Source: https://evbn.org
Category: Lễ Hội
![Toni Kroos là ai? [ sự thật về tiểu sử đầy đủ Toni Kroos ]](https://evbn.org/wp-content/uploads/New-Project-6635-1671934592.jpg)
