Ý nghĩa và những nét độc đáo trong lễ hội đua voi của đồng bào dân tộc Tây Nguyên

Nói đến Tây Nguyên chắc rằng tất cả chúng ta đều tưởng tượng đây là mảnh đất nổi tiếng với những cánh rừng cafe bạt ngàn, cái nắng và gió cháy da thịt và còn cả những chú voi khổng lồ nữa. Vào mùa xuân, tại Tây Nguyên có rất nhiều liên hoan truyền thống cuội nguồn, nổi tiếng nhất phải kể đến là liên hoan đua voi. Với người dân Tây Nguyên nói riêng, voi không chỉ là động vật hoang dã giúp sức trong lao động mà chúng còn được xem là thành viên trong mỗi mái ấm gia đình. Có lẽ vì thế mà liên hoan đua voi lại càng được xem trọng hơn cả. Ngay sau đây, tất cả chúng ta hãy cùng tìm hiểu và khám phá đôi nét về ý nghĩa và những hoạt động giải trí mê hoặc của ngày lễ lớn này nhé .

Voi luôn được xem là thành viên quan trọng của buôn làng

Từ lâu đời người M’nông ở Buôn Đôn đã biết săn bắt ; thuần dưỡng voi rừng để trở thành vật nuôi của mái ấm gia đình. Đồng bào nuôi voi thứ nhất là để lấy sức kéo, chuyên chở sản phẩm & hàng hóa. Sau đó họ coi voi như một gia tài lớn của mái ấm gia đình. Voi có vị trí quan trọng trong đời sống văn hóa truyền thống niềm tin. Khi voi rừng đã được thuần hóa, chủ voi sẽ tổ chức triển khai một nghi lễ nhập buôn. Kể từ đó, voi được coi như một thành viên trong mái ấm gia đình, trong hội đồng buôn làng. Chúng được chủ voi làm lễ cúng sức khỏe thể chất hằng năm .
Theo tư liệu lịch sử dân tộc tại Bảo tàng Dân tộc tỉnh Đăk Lăk thì ông Y Thu K ’ Nul ( hay còn gọi là Khu sa nup – sinh năm 1827, mất năm 1938 ) ở Buôn Đôn chính là người đã thiết kế xây dựng nên nghề săn bắt, thuần dưỡng voi rừng trở thành voi nhà của người M’nông. Trong suốt cuộc sống của mình, ông Y Thu K ’ Nul đã bắt được gần 500 con voi rừng về thuần dưỡng. Vì thế ông được người dân trong vùng tôn vinh là “ Vua săn voi ” .

Với truyền thống săn bắt và thuần dưỡng voi rừng nổi tiếng, từ lâu Buôn Đôn được coi như thủ phủ của loài voi. Đây cũng là nơi diễn ra Lễ hội đua voi độc đáo. Lễ hội nhằm tôn vinh sự mưu trí, sức mạnh, sự khéo léo của những nhà thuần dưỡng voi. Đồng thời nó còn phản ánh những nét văn hóa đặc sắc của người M’nông.

Lễ hội đua voi được tổ chức vào thời gian nào?

Hội đua voi ở Tây Nguyên thường được tổ chức triển khai 2 năm một lần. Đây là dịp để quy tụ, tôn vinh trí tuệ, sức mạnh, sự khôn khéo của những nhà thuần dưỡng voi người dân M’Nông. Lễ hội thường được tổ chức triển khai tại Buôn Đôn, Đắk Lắk. Đây là nơi được ca tụng là thủ phủ của loài voi .
Tháng 3 cũng là thời gian những vụ mùa ở Tây Nguyên đã được thu hoạch xong. Lúc này dân cư có nhiều thời hạn nghỉ ngơi để sẵn sàng chuẩn bị cho vụ mùa mới sắp tới. Vậy nên tổ chức triển khai liên hoan vào dịp này được coi như mình hình thức ăn mừng, cầu bình an ; đem đến những như mong muốn, mùa màng bội thu trong năm mới. Đây cũng là thời hạn rất thích hợp để đi du lịch tại khu vực Tây Nguyên vì thời tiết thoáng mát, không có mưa, nắng không quá gắt rất thuận tiện cho việc vận động và di chuyển đi lại, nhất là cho khách du lịch .
Đến Buôn Đôn vào những ngày đầu tháng Ba ( âm lịch ), hành khách sẽ phát hiện sự sinh động, náo nức của dân cư diễn ra khắp những buôn làng. Những chàng quản tượng đưa voi đến vùng cỏ xanh để chăm nom, trong khi đó những cô gái Buôn Đôn sắm sửa lễ vật để thực thi nghi lễ trong những liên hoan truyền thống cuội nguồn cùng diễn ra với liên hoan đua voi .

Nét đặc sắc của lễ hội đua voi

Những chú voi tham gia lễ hội đua đều được tuyển chọn kỹ càng

Lần tiên phong tôi được tận mắt chứng kiến Lễ hội đua voi thật hoành tráng, thật mê hoặc và ấn tượng đó là dịp Kỷ niệm 20 năm Ngày giải phóng TP. Buôn Ma Thuột, tỉnh Đăk Lăk vào tháng 3/1995. Hôm ấy, tại sân hoạt động TP. Buôn Ma Thuột, sau hồi tù và tín hiệu lệnh vang lên, hòa trong tiếng cồng chiêng và sự hò reo cổ vũ cuồng nhiệt của hàng ngàn người theo dõi, hàng chục con voi khỏe mạnh, oai phong được những quản tượng điều khiển và tinh chỉnh chạy rầm rập trên đường đua để về đích .

Sau này, có dịp đến Buôn Đôn, tôi được ông Y Thế Knul một quản tượng lâu năm trong nghề cho biết, những con voi được lựa chọn để tham gia lễ hội phải là những con voi thật khỏe mạnh, dẻo dai và thông minh. Mỗi một lần tổ chức Lễ hội đua voi chỉ có khoảng 20- 30 con voi được lựa chọn đủ tiêu chuẩn tham gia. Chính vì thế, quá trình chăm sóc, chuẩn bị của người huấn luyện voi rất công phu. Nó đòi hỏi nhiều thời gian và khá tốn kém.

Trước ngày tranh tài, voi sẽ được tắm rửa thật sạch. Chúng được cho ăn những loại cỏ xanh tươi hoặc mía. Chúng cũng được đào tạo và giảng dạy thêm một số ít bài để tham gia những hoạt động giải trí trong liên hoan. Cụ thể gồm : Lễ cúng bến nước, lễ cúng sức khỏe thể chất cho voi, lễ ăn mừng mùa màng, những game show thi voi đá bóng, thi voi chạy, thi voi bơi, sau cuối là lễ tắm voi sau khi kết thúc tiệc tùng .

Những chú voi được thực hiện lễ cúng sức khỏe và trải qua nhiều thử thách

Trong ngày tranh tài, trước giờ khai cuộc, voi sẽ được già làng triển khai nghi lễ cúng sức khỏe thể chất. Sau đó, mọi người cùng ca hát, nhảy múa để chính thức bước vào tiệc tùng .
Địa điểm được chọn để đua voi trong tiệc tùng là một bãi đất trống phẳng phiu. Bãi đất phải đủ cho 5 – 10 con voi lớn đứng giàn thành hàng ngang cùng tham gia. Trên sống lưng voi là hai chàng quản tượng có trách nhiệm điều khiển và tinh chỉnh voi. Người ngồi trước tiếng M’nông gọi là mơ-gát. Họ có trách nhiệm tinh chỉnh và điều khiển voi đi đúng đường đua bằng một thanh sắt ( kreo ) dài khoảng chừng 1 mét. Người ngồi sau là man-gát với chiếc búa gỗ ( kốc ). Họ nện mạnh vào mông voi để tăng cường về vạch đích đến .

Sau một hồi tù hiệu lệnh vang lên; đàn voi đua thường phóng nhanh về phía trước một cách thật dũng mãnh. Những bước chạy của đàn voi nghe rầm rập làm rung động cả đường đua. Trong cuộc đua đàn voi không chỉ thể hiện sức bền khi chạy trên đường thẳng, mà còn có sự linh hoạt, khôn khéo khi đi trên những đoạn đường dốc, quanh co hoặc bơi qua những đoạn sông lớn… Để voi thực hiện được những thử thách ấy, cả hai người mơ – gát và man – gát điều khiển phải có tài huấn luyện một cách thuần thục. Họ cũng cần có sự phối hợp thật ăn ý, nhịp nhàng nhuần nhuyễn với nhau mới hy vọng có kết quả tốt nhất.

Kết luận

Có thể thấy hòa trong tiếng cồng chiêng thúc giục, cùng với tiếng vỗ tay cổ vũ cuồng nhiệt của hàng ngàn người theo dõi đến từ nhiều buôn làng trong vùng và hành khách thập phương tham gia càng làm cho Lễ hội đua voi trở nên náo nhiệt, rộn ràng, hấp dẫn đến quái đản .
Lễ hội đua voi chỉ diễn ra trong một ngày. Thế nhưng đó là một ngày ý nghĩa với đồng bào những dân tộc bản địa Tây Nguyên. Hiện nay, Lễ hội đua voi được tỉnh Đăk Lăk tổ chức triển khai 2 năm một lần. Mục đích nhằm mục đích trình làng đến hành khách những nét đẹp trong phong tục ; tập quán văn hóa truyền thống của đồng bào những dân tộc bản địa ở Tây Nguyên .
Lễ hội đua voi có một vị trí rất quan trọng trong mạng lưới hệ thống những tiệc tùng truyền thống của đồng bào những dân tộc bản địa Tây Nguyên nói chung, người Mnông nói riêng nhằm mục đích tôn vinh ý thức thượng võ và tài nghệ săn bắt, thuần dưỡng voi. Đây là một tiệc tùng độc lạ, mê hoặc được tổ chức triển khai hai năm một lần vào tháng Ba âm lịch, tại Buôn Đôn ( Đăk Lăk ) nơi được ca tụng là thủ phủ của loài voi .

Source: https://evbn.org
Category : Lễ Hội