Lễ hội Kate 2019 và sắc màu Văn hóa Chăm Ninh Thuận

Hàng năm, cứ đúng vào ngày đầu tháng 7 Chăm lịch, đồng bào Chăm theo Bàlamôn tại Ninh Thuận lại háo hức đón chào lễ hội Kate với tràn đầy sắc thái vui vẻ và tươi mới. Ai ai cũng tươi vui, rạng rỡ và háo hức trong những bộ trang phục truyền thống làm toát lên một không gian luôn tràn ngập trong tiếng cười đa sắc thái.

Đôi nét về từ ngữ “ Kate ” và lễ hội “ Kate ” của người Chăm

Kate là danh từ có nguồn gốc từ Katik của Hindu ( Hindu giáo ) và từ kattika của Phạn ngữ ( Sanskrit ) Ấn Độ, chỉ một lễ cúng quan trọng diễn ra vào tháng 7 Chăm lịch hàng năm của người Chăm sinh sống tại miền Trung theo Bàlamôn giáo và Bàni giáo. Tuy nhiên, một điều quan tâm là ở Ấn Độ không có tục lễ cúng này .
Theo những điều tra và nghiên cứu của những nhà khoa học và nhiều học giả nghiên cứu và điều tra văn hóa truyền thống – lịch sử dân tộc Chăm, đơn cử trong cuốn Văn hóa Chăm – Nghiên cứu và Phê bình của tác giả Trương Văn Món, Nxb Phụ Nữ. Từ “ Kate ” ngoài ý nghĩa được dịch theo từ của Hindu và Ấn Độ, thì “ Kate ” còn có ý nghĩa là một lễ thờ cúng và tưởng niệm tổ tiên, cùng với đó là những vị thần linh, những vị vua chúa và những nhân vật có công với quốc gia và dân tộc bản địa .

Minh chứng cho ý nghĩa này được thể hiện rất rõ qua nội dung tổ chức lễ hội “Kate” khi dùng văn bản chữ Chăm (akkar thrah) bao gồm: kinh hành lễ Kate (danak ngap yang Kate), bài thánh ca của các vị thần (damnây dom po yang) và những lời cầu nguyện của người tham dự lễ (panuec alankar po yang).

Qua những điều này hoàn toàn có thể Kết luận rằng : “ Kate là một nghi lễ có nguồn gốc địa phương ( tín ngưỡng địa phương ) mang truyền thống riêng của vương quốc Champa xưa, gồm có hội đồng Chăm Ahier ( Chăm theo Bàlamôn giáo ), Chăm Awal ( Chăm theo Bàni giáo ) và Chăm Islam ( Chăm hồi ) .


Tuy nhiên về sau, do ảnh hưởng tác động bởi một số ít yếu tố của nền văn minh Ấn Độ và Hồi giáo nên mỗi hội đồng Chăm có những tiếp biến để tương thích hơn với nét truyền thống của văn hóa truyền thống hội đồng mình. Cụ thể hơn về điều này là người Chăm theo Bàlamôn giáo có lễ hội Kate, tổ chức triển khai vào tháng 7 Chăm lịch là lễ hội truyền thống cuội nguồn của hội đồng. Chăm theo Bàni giáo và Hồi giáo Islam thì có lễ hội Ramadam ( hay còn gọi là Ramưwan, tháng chay tịnh Ramưwan ) tổ chức triển khai vào cuối tháng 9 đầu tháng 9 Hồi lịch là lễ hội truyền thống lịch sử của hội đồng mình .
Dù là vậy, mỗi khi những hội đồng tổ chức triển khai lễ hội lớn, họ vẫn liên tục liên hệ qua lại với nhau. Điều này trải qua sự kính viếng, dâng kính lễ vật để cầu an và tham gia trực tiếp vào lễ hội .
>> > Đọc thêm : Lễ Hội Kate – Nét Tín Ngưỡng Đặc Sắc Của Đồng Bào Chăm Ninh Thuận

Nét độc lạ trong sắc màu lễ hội Kate của người Chăm Ninh Thuận

Cũng như người Việt, Kate là lễ hội được xem như tết truyền thống của đồng bào Chăm Ninh Thuận theo Bàlamôn giáo. Những ngày diễn ra lễ hội này, dòng họ, mái ấm gia đình, con cháu tập trung chuyên sâu không thiếu để cùng nhau quét dọn, sửa soạn trang trí nhà cửa, đền thờ, đến tháp. Chuẩn bị những lễ vật truyền thống lịch sử để dâng cúng lên thần linh và ông bà tổ tiên .

Mặc dù khoảng chừng thời hạn diễn ra trong vòng ba ngày, việc sẵn sàng chuẩn bị cho những nghi thức và nghi lễ khá nhiều. Các việc làm phải được hoàn thành xong cách đó trước mười ngày hay nửa tháng. Thế nhưng, ai cũng háo hức, rộn ràng để nghênh tiếp một mùa lễ hội mới của dân tộc bản địa .


Vào những ngày này, tại những làng Chăm theo Bàlamôn giáo rất sinh động và sôi động. Nhà nào cũng đẹp tươi, tươm tất. Ai nấy cũng đẹp tươi trong bộ phục trang truyền thống cuội nguồn vừa mới may của những đôi bàn tay tài hoa. Người đi xa thì tranh thủ trở lại bên mái ấm gia đình. Người ở nhà thì chu đáo chuẩn bị sẵn sàng, mời gọi bạn hữu đến tham gia lễ hội. Nói chung, không khí rất vui và náo nhiệt .

Lễ hội Kate 2019 diễn ra vào ngày nào ?

Năm nay (2019), lễ hội Kate sẽ chính thức diễn ra trong vòng 3 ngày đầu của tháng 7 Chăm lịch (nhằm vào ngày 27, 28 và 29 của tháng 9 dương lịch). Cụ thể, …

Ngày đầu ( ngày 1 Chăm lịch, nhằm mục đích ngày 27 Dương lịch ), lễ hội chính thức khai mạc với những nghi thức và nghi lễ truyền thống lịch sử tại đền Po Nagar của thôn Hữu Đức, xã Phước Hữu, huyện Ninh Phước. Đây là ngôi đền thờ mẹ xứ sở Po Yan Inư Nagar Taha ( người Việt gọi là bà chúa Ngọc, Bà Đen hay Thiên Y Thánh Mẫu A Na ) .
Ngày thứ hai ( ngày 2 Chăm lịch, nhằm mục đích ngày 28 Dương lịch ) chức tổ chức triển khai tại đền tháp Po Klong Garai thuộc phường Đô Vinh, TP. Phan Rang – Tháp Chàm và đền tháp Po Rome thuộc thôn Hậu Sanh, xã Phước Hữu, huyện Ninh Phước .


Khác với ngày thứ nhất, ngày thứ hai của lễ hội Kate được hội đồng chức sắc Chăm Bàlamôn và đồng bào Chăm tại những làng chuẩn bị sẵn sàng kỹ lưỡng, tươm tất để triển khai những nghi thức quan trọng tại những đền tháp. Từ phục trang, lễ vật dâng cúng, đến những nhạc cụ sử dụng trong lễ. Tất cả được chuẩn bị sẵn sàng chu đáo, tỉ mỉ .
Trình tự những nghi thức diễn ra trong ngày hai của lễ hội Kate sẽ là lễ rước y trang, lễ Open tháp, lễ tắm tượng thần, lễ mặc y phục cho tượng thần và sau cuối là Đại lễ được tổ chức triển khai tại Tháp Po Klong Garai .

>> > Đọc thêm : Âm Nhạc Thánh Ca Trong Lễ Hội Kate Của Đồng Bào Chăm Ninh Thuận
Trong những nghi lễ này, có nghi lễ rước y trang. Lễ này có sự tham gia của đồng bào Raglai và họ sẽ đóng vai trò chủ yếu. Vì theo truyền thuyết thần thoại, người Raglai và người Chăm là hai bạn bè. Mà theo chính sách mẫu hệ của người Chăm, em út là người được giữ toàn bộ gia tài. Cho nên, những phục trang và hiện vật giá trị, đều do người Raglai cất giữ hết. Và mỗi khi cứ đến những ngày lễ hội lớn của dân tộc bản địa Chăm hay những nghi thức tấn phong chức sắc, người Chăm sẻ liên hệ người Raglai thực thi nghi lễ rước y trang này theo phong tục truyền thống cuội nguồn .
Sau những phần lễ diễn ra trên những đền tháp là nghi thức cúng lễ tại làng, và đây cũng là lúc diễn ra phần hội. Để sẵn sàng chuẩn bị cho phần lễ và phần hội tại làng, đồng bào tại những làng phân công nhau những việc làm như quét dọn đền thờ, ngôi nhà chung của làng, chuẩn bị sẵn sàng sân khấu, sân bãi … Cùng thời hạn đó một bộ phận khác lại chuẩn bị sẵn sàng lễ vật cúng thần .



Cũng như những nghi thức và nghi lễ diễn ra tại những đền tháp, những nghi thức làm lễ tại làng được tổ chức triển khai một cách sang chảnh. Bởi lẽ theo tín ngưỡng, mỗi làng thờ một vị thần riêng nên trong lễ cúng tế thần làng, chủ tế lễ không phải là chức sắc tôn giáo mà thường được dân làng tôn vinh hoặc người có uy tín và tinh thông phong tục tập quán. Ông là người đại diện thay mặt cho dân làng dâng cúng lễ vật cho thần và cầu mong thần sẽ phù hộ, độ trì ban phước lành cho làng .

Có một điều đáng nói trong ngày thứ ba của lễ hội Kate này là có rất nhiều hoạt động gắn kết cộng đồng diễn ra. Nổi bật trong số đó có thể kể đến như thi dệt vải (làng Mỹ Nghiệp), thi làm gốm (làng Bàu Trúc) thi đội nước, đá bóng, đánh bóng chuyền, trình diễn văn nghệ… 

Và quan trọng hơn, vào những ngày này, tổng thể thành viên trong mỗi mái ấm gia đình dù đi đâu, làm gì, ở nơi nào cũng gác lại việc làm để về sum vầy bên mái ấm gia đình. Trong từng nghi thức và mỗi nghi lễ, ai ai cũng cầu nguyện thần linh phù hộ cho làm ăn phát đạt, gặp nhiều như mong muốn. Quan trọng hơn, qua những ngày này, đây là dịp ông bà, cha mẹ, giáo dục con cháu kính trọng tổ tiên, yêu thêm nét văn hóa truyền thống đậm đà truyền thống của dân tộc bản địa .

Blogger Kafin

Ảnh: Jamen Ivan & nhiều nguồn khác

Source: https://evbn.org
Category: Lễ Hội