Lễ hội mùa xuân và hội hát Quan họ – Quan họ Bắc Ninh – Dân ca quan họ

Mỗi khi tết đến xuân về, trong không khí ấm áp, tràn trề sức sống của đất trời, cỏ cây hoa lá và con người là những dịp hội làng của các làng quê xứ Kinh Bắc-Bắc Ninh, nhưng đặc sắc và cuốn hút hơn cả là hội của các làng Quan họ. Bởi dân ca Quan họ Bắc Ninh vốn là một loại hình sinh hoạt văn hóa nghệ thuật gắn liền với những sinh hoạt văn hóa cộng đồng như: đình đám hội hè, cưới xin, khao vọng của các làng xã vùng Quan họ, mà đặc biệt là lễ hội đình, chùa.

Cho đến tận thời nay, dân gian vẫn truyền nhau về những lễ hội Quan họ nổi tiếng của 1 số ít làng Quan họ gốc như : Lim, Diềm, Bịu, ó, Nhồi, Bùi, Bò, Nưa … với những câu ca : Giống như lễ hội của những làng khác, lễ hội của những làng Quan họ cũng có hai phần : phần lễ và hội. Phần lễ là để thờ Thần ( Thánh ), Phật nhằm mục đích thỏa mãn nhu cầu nhu yếu tâm linh là “ cầu may ” – tức cầu cho Thần, Phật phù hộ cho dân an vật thịnh, mùa màng phong đăng hòa cốc. Phần hội là diễn ra những tục trò dân gian đi dạo vui chơi như : tuồng, chèo, ca trù, quan họ, vật … nhằm mục đích thư giãn giải trí sức dân sau những ngày mùa vụ khó khăn vất vả trong năm. Khác với lễ hội của những làng khác, lễ hội của những làng Quan họ thường có tục hát Quan họ diễn ra cả phần lễ và phần hội .

Quan họ phần lễ là để hát những làn điệu cổ có nội dung ca tụng công đức của Thần, Phật cầu may cho dân làng. Quan họ phần hội là để những liền anh, liền chị của những làng đến dự hội hát đối đáp giao lưu, mang đậm văn hóa truyền thống lễ nghĩa của một vùng quê hàng ngàn năm văn hiến .
Vào những ngày hội của những làng Quan họ, những liền anh, liền chị Quan họ cùng hành khách thập phương nô nức đến trảy hội, bởi sức mê hoặc của những lễ hội Quan họ là người ta được chiêm ngưỡng và thưởng thức văn hóa truyền thống Quan họ từ lề lối hoạt động và sinh hoạt cho đến lời ca tiếng hát ngọt ngào, sâu lắng tình nghĩa con người. Đối với những làng Quan họ “ kết chạ ” với nhau như : Diềm-Bịu, Bồ Sơn-Y Na-Khả Lễ … thì không những họ coi nhau như bạn bè ruột thịt trong đời sống hàng ngày, mà những ngày khét tiếng hội hè là dịp để hoạt động và sinh hoạt giao lưu văn hóa truyền thống Quan họ, thắt chặt thêm mối quan hệ đầy tính nhân văn giữa hai làng .

Thường thì từ vài ngày trước hội, làng có hội cử đôi Quan họ sang làng Chạ (bạn) để có nhời mời Quan họ bạn. Đúng hẹn, Quan họ chủ nhà sẽ ra tận đầu làng đón bạn (khách) “tay bắt mặt mừng” bằng những câu ca Quan họ nghe ngọt ngào, lịch thiệp, tế nhị, ví như: Khi đón được bạn, khách, Quan họ chủ nhà sẽ đưa bạn vào đình, chùa hát thờ Thần, Phật để cầu may, ví như:

Sau phần lễ là phần hội, Quan họ chủ nhà đưa bạn tham gia phần hát hội. Các liền anh, liền chị Quan họ từng tốp hát đối đáp giao duyên say sưa bên nhau ở sân đình, sân chùa, tràn cả xuống những vạt núi, đồi, ruộng và trên ao hồ quanh đình, chùa và đây chính là phần mê hoặc nhất của những lễ hội Quan họ. Sau khi tham gia hát hội, Quan họ chủ nhà đưa bạn mình về “ nhà chứa ” để hát canh Quan họ với nhau .

Vào canh hát Quan họ, bao giờ Quan họ chủ nhà cũng mời trầu nước bằng những cử chỉ, lời ca cung kính, tế nhị, như: “Nhất niên nhất lệ, đầu xuân năm mới, hội lệ làng em được đương Quan họ sang thăm đất nước làng em, trước là lễ Thần Phật, sau là vãng cảnh thăm đình chùa, xin mời đương Quan họ liền anh xơi trầu, xơi nước cho chị em chúng em được bằng lòng”. Tiếp theo Quan họ mời nhau hát rất khéo và trong canh hát bao giờ người ta cũng hát đôi, hát đối. Giữa canh hát Quan họ chủ nhà mời bạn xơi cơm, nước, bánh, quả. Mặc dù cỗ Quan họ rất to, nhưng Quan họ chủ nhà mời mọc khiêm tốn, tế nhị. Không những trong khi ca hát với nhau, mà ngay cả khi sinh hoạt ăn uống, Quan họ luôn luôn mời mọc nhau bằng những làn điệu lời ca ngọt ngào, lịch thiệp, tế nhị. Sau đó Quan họ chủ nhà sẽ mời bạn về từng thành viên trong bọn Quan họ để thăm hỏi động viên cha mẹ, anh em và tặng quà cho nhau.

Kết thúc hội, Quan họ chủ nhà lại đưa tiễn bạn ra về tận cổng làng. ở đấy, họ còn giùng giằng quyến luyến bằng những lời ca, tiếng hát nghe sâu nặng ân nghĩa tình người, ví như : Như vậy, hội những làng Quan họ mặc dầu chỉ diễn ra trong thời gian, tuy nhiên dư âm về sự ngưỡng mộ, cung kính, lịch sự và trang nhã, tế nhị cùng lời ca tiếng hát ngọt ngào, thâm thúy của Quan họ chủ nhà đã mãi mãi đi vào tình cảm của những làng Quan họ bạn, cũng như hành khách thập phương .
Và đầu xuân năm mới với những lễ hội của những làng Quan họ đã trở thành hình tượng của văn hiến xứ Kinh Bắc – Bắc Ninh .

Source: https://evbn.org
Category: Lễ Hội