Độc đáo Lễ hội Cá Voi ở Nha Trang – Nét đẹp văn hoá của người dân làng chài

1Câu chuyện về sự ra đời của Lễ hội Cá Voi

1.1. Nguồn gốc sự sinh ra của lễ hội Cá VoiNha Trang được ví như là “ viên ngọc xanh của biển Đông ” – vùng đất có truyền thống lịch sử văn hoá với nhiều danh lam thắng cảnh, non nước biển hòn đảo đẹp tuyệt vời như Đảo Hòn Mun, Bình Hưng … và di tích lịch sử lịch sử vẻ vang mang đặc trưng của miền biển. Trong những di sản văn hoá ấy, điển hình nổi bật là lễ hội Cá Voi, còn có tên khác là Cá Ông. Tục thờ cúng Cá Ông được bắt nguồn từ tín ngưỡng thờ cá của người Việt, đặc biệt quan trọng là so với người dân vùng biển Nha Trang, bao đời nay sinh sống bằng nghề đánh bắt cá món ăn hải sản .

Đầu tiên, mời các bạn xem phần giới thiệu về lễ hội Cá Voi nhộn nhịp ở Nha Trang qua video bên dưới:

Những thước phim sinh động của lễ hội Cá Voi trong tín ngưỡng dân gian của ngư dân vùng biển Nha Trang. Nguồn : Youtube / Thương hiệu Việt nổi tiếngLễ hội Cá Voi góp thêm phần tạo nên nét văn hoá rực rỡ của ngư dân vùng biển Nha TrangTừ lâu cá voi đã là một sinh vật hiền lành, quý và hiếm và thường trợ giúp ngư dân mỗi khi gặp tai nạn đáng tiếc, hay lênh đênh trên biển cả, vì vậy rất đáng để được tôn kính, suy tôn. Trong dân gian, người dân Nha Trang đều cho rằng cá voi không phải là loài cá thông thường, mà là cá thần, có tâm lý, tình cảm, và đặc biệt quan trọng là sự cảm nhận về tâm linh như con người. Chính vì lý do đó, nên lễ hội Cá Voi được thờ phụng rất tôn nghiêm .Chắc vì nguyên do ấy, mà cũng có nhiều câu truyện ly kỳ, lịch sử một thời về cá voi, gắn liền với cuộc sống bôn tẩu của vua Nguyễn Ánh vào khoảng chừng năm 1799. Theo truyền thuyết thần thoại, trong một lần chạy khỏi quân Tây Sơn, tìm đường thủy chạy sang Xiêm, thì gặp cơn bão lớn. Cơn bão làm thuyền chao đảo, nhưng ngay lúc đó có con cá voi đến nâng thuyền lên và đưa vào bờ nên ông được cứu sống, thoát kiếp nạn. Vào năm 1802, Nguyễn Ánh lên ngôi, xưng hiệu là Gia Long. Nhớ ơn cứu mạng năm xưa, vua Gia Long đã sắc phong cho cá voi tước hiệu là “ Nam Hải Tộc Ngọc lân thượng đẳng thần “. Các nhà vua triều Nguyễn nối ngôi cũng học tập từ Gia Long mà rất là coi trọng cá voi, và sắc phong cho loài cá này thương hiệu “ Đại càng vương quốc Nam Hải ” .Càng tin vào sự trợ giúp của cá voi, ngư dân tổ chức triển khai lễ hội Cá Voi hàng năm rất là tôn kính, thậm chí còn người dân địa phương tránh gọi thẳng tên cá voi mà gọi là Cá Ông hoặc Ông Nam Hải. Ngoài ra, để biểu lộ sự tôn kính, ngư dân nơi đây đã xây lăng thờ cúng ( lăng Ông ). Đặc biệt, bên trong Lăng Ông, có một nơi trân trọng, đặt một chiếc hòm đựng xương cốt của cá voi, còn được gọi là “ Ngọc Cốt ” .Nếu như ở phương Tây, cá voi được xem là một nguồn lợi lớn có giá trị kinh tế tài chính cao, thì ngư dân vùng biển nước ta lại là ân nhân cứu mạngLễ hội Cá Voi ở Nha Trang rất sinh động, nhiều hành khách gần xa hoàn toàn có thể hòa mình vào bầu không khí sôi động, đầy sắc màu1.2. Ý nghĩa của lễ hội Cá Voi trong đời sống ngư dân miền biểnCá voi được xem như thể một vị Phúc thần hoặc “ thần như mong muốn ” của người dân vùng biển với những tên gọi nghe rất xa hoa, mỹ miều như Nhân Ngư, Đức Ngư, Ngọc Lân. Loài cá này từ đó càng trở nên rất linh trong tâm thức người dân vùng biển Nha Trang. Chính thế cho nên, ngày này, lễ hội Cá Voi trở thành một lễ hội truyền thống lịch sử mang đậm truyền thống dân tộc bản địa, rất đặc biệt quan trọng .Cá Ông ở viện Hải dương học Nha TrangTrải qua thời hạn, lễ hội Cá Voi đã trở thành một lễ hội Nha Trang không chỉ có ý nghĩa trong đời sống ngư dân địa phương mà còn được rất nhiều hành khách cả trong và ngoài nước tụ hội về đây để tham gia. Đây là lễ hội cầu quốc thái dân an, mưa thuận gió hoà và ngư dân được mùa đánh bắt cá thuỷ, món ăn hải sản, thuyền bè đầy ắp cá tôm …

2 Thời gian, địa điểm tổ chức lễ hội Cá Voi

Hằng năm, cứ hẹn lại lên, người dân ở vùng biển Nha Trang thường tổ chức lễ hội Cá Voi rất lớn, long trọng, uy nghiêm, vào ngày ông luỵ (là ngày cá voi chết) và hai kỳ xuân tế, thu tế, tại Lăng Ông thuộc thành phố Nha Trang. Cá ông “lụy” thường vào những tháng có biển động, có gió bão nhiều.

3Lễ hội Cá Voi được diễn ra như thế nào?

Các nghi thức lễ hội Cá Voi ở Nha Trang cũng được rút gọn bớt để tương thích với đời sống lúc bấy giờ, những vẫn phải bảo vệ không thiếu những nghi lễ chính như lễ Nghinh Ông, lễ rước sắc, Lễ Tế Chánh, hò Bá trạo, Lễ Tống na ( lễ cúng cô hồn biển ), Lễ Tỉnh sanh, Thứ lễ và Tôn vương .Trong Lễ hội Cá Voi, tiếng chiêng và trống rộn ràng, những cờ lọng đủ màu, tích hợp cùng màn hát múa, tạo nên bầu không khí rạng rỡ, vui tươi cả một vùng biển Nha Trang3.1. Phần Lễ của lễ hội Cá VoiLễ hội Cá Voi ở Nha Trang được khởi đầu từ lúc rạng sáng. Đầu tiên là nghi thức Lễ Nghinh thần. Đây là nghi thức vô cùng quan trọng trong cả lễ hội. Người dân sẽ lựa chọn những người khoẻ mạnh nhất, rước kiệu Ông Nam Hải đi ra phía biển để lên thuyền rồng ra khơi, chính bới họ tâm niệm, vào ngày này, linh hồn Ông Nam Hải mới hiện lên giữa biển .Một người có uy tín cao trong hội đồng sẽ được giữ vai trò chủ tế. Các nghi lễ diễn ra tuần tự, người dân bản xứ đều cúng lễ trang nghiêm, tôn kínhTiếp đến là lễ sắc phong, lôi cuốn phần đông sự tập trung chuyên sâu, tham gia của người dân nhất. Đám rước sắc phong chia làm hai đoàn, một đi từ phía Bắc, một đi từ phía Nam, hai đoàn đều đi hướng về khu Lăng Ông. Dẫn đầu mỗi đoàn là đội múa lân, sư, rồng, vừa góp thêm phần huyên náo không khí, vừa để trừ tà ma, tránh đường, theo tâm lý của người dân. Tiếp sau đoàn múa lân là quy mô thuyền lướt sóng trên biển .Mô hình thuyền được gánh trên vai bởi hàng chục người trẻ tuổi trai tráng, mặc quần áo màu xanh tượng trưng cho biển cả trong lễ hội Cá Voi Nha TrangĐi cuối đoàn là những thành viên tham gia lễ rước, được mặc những bộ quần áo phong cách thiết kế theo cổ xưa, tay cầm cờ, binh khí chính tề xếp hai hàng đều bước .Sau khi kết thúc phần lễ thỉnh, báo cáo giải trình hiệu quả năm trước, cầu an cho năm nay thì lại rước Ông ra biển. Lúc này ngoài khơi đã đậu sẵn hàng trăm ghe lớn nhỏ, trang trí cờ hoa chuẩn bị sẵn sàng chờ lệnh Ông rồi .Tiếp theo là đến Lễ Tỉnh Sanh, Tế chánh, Thứ lễ và Tôn vương ( đây là nghi thức không phải khi nào cũng có trong lễ hội Cá Voi ), và ở đầu cuối là Lễ Tống Na .3.2. Phần Hội của lễ hội Cá Voi

Sau khi kết thúc phần lễ là đến phần hội rộn ràng của lễ hội Cá Voi. Người dân nơi đây sẽ tham gia  các trò chơi dân gian mang đậm bản sắc vùng biển, nào là lắc thúng, đua thuyền, bơi lội, kéo co, đá bóng… vô cùng vui nhộn và sống động.

Ở mảng văn nghệ, ngoài hát tuồng, hát hò khoan, còn có hình thức múa hát đặc trưng của lễ hội Cá Voi đó chính là múa hát bả trạo ( bả nghĩa là nắm chắc, trạo nghĩa là mái chèo. Nắm chắc mái chèo giữa biển khơi luôn là tâm nguyện của dân cư miền biển ). Hoạt động này biểu lộ niềm tin đoàn kết giữa những ngư dân trên một con thuyền đã chống chọi với bão tố, mang về một mùa bội thu cho ngư dân. Bả trạo như một hoạt cảnh múa hát, bộc lộ những hoạt động và sinh hoạt, lao động của ngư dân như chèo thuyền, kéo lưới, hoặc đặc tả cảnh đưa linh của một đoàn thuyền chuyên chở những linh hồn oan uổng đến cõi siêu thoát .Hò bả trạo trong lễ hội Cá VoiLễ hội Cá Voi không những vẫn giữ nguyên được giá trị ý thức to lớn trong đời sống tâm linh của dân cư Nha Trang, mà còn góp thêm phần thôi thúc du lịch vịnh biển xinh đẹp này tăng trưởng. Nếu bạn du lịch đến Nha Trang vào đúng dịp thì hãy hòa mình vào lễ hội rộn ràng này nhé ! Bạn hoàn toàn có thể xem thêm những lễ hội rực rỡ khác ở Nha Trang tại đây .

Source: https://evbn.org
Category: Lễ Hội