Ngày thu, thăm lại làng cổ Tiên Điền ở Hà Tĩnh

Mỗi lần đến Tiên Điền ( Nghi Xuân, TP Hà Tĩnh ), tôi lại có một cảm thức khác nhau. Lần này bằng cách khai mở những trầm tích văn hóa truyền thống, tôi tâm lý đến khởi nguồn đã làm nên miền đất này .

Không gian rợp bóng cây xanh trước cổng vào Khu di tích Nguyễn Du

Mùa thu ở Tiên Điền không nhuốm màu “quan san” từ những rừng phong như trong câu Kiều của Nguyễn Du. Điểm tô khí thu trên vùng quê nông thôn mới đang bừng sáng là chút tĩnh lặng đầy thi vị của hàng liễu xanh rũ bóng xuống dòng kênh phẳng lặng trước khu di tích đại thi hào.

Trong căn phòng thao tác chất đầy những tư liệu điều tra và nghiên cứu về Tiên Điền, dòng họ Nguyễn và tác gia Truyện Kiều, ông Hồ Bách Khoa – Trưởng ban Quản lý di tích Nguyễn Du pha ấm trà Ô Long mời khách. Ngày dịch, khu di tích vắng người đến, hương trà thơm lan ra khắp căn phòng. Đối ẩm với tôi lúc này không phải là một người quản trị hành chính di tích, mà là một tình nhân văn hóa truyền thống, mê hồn nghiên cứu và điều tra những giá trị lịch sử dân tộc .

Khu di tích Nguyễn Du là nơi lưu giữ nhiều kỷ vật tương quan đến cuộc sống và thân thế của Đại thi hào. ( Trong ảnh : Bộ đồ uống rượu Nguyễn Du thường dùng khi ở Tiên Điền )Ông Hồ Bách Khoa san sẻ : “ Gần 10 năm gắn bó với Tiên Điền, chủ trì làm 5 bộ sách về dòng họ Nguyễn và Đại thi hào Nguyễn Du nhưng càng ngày tôi càng thấy hiểu biết của mình còn số lượng giới hạn. Giá trị di sản của dòng họ Nguyễn cũng như trầm tích văn hóa truyền thống của miền đất Tiên Điền so với lịch sử vẻ vang dân tộc bản địa là rất lớn ”. Trong cử chỉ nho nhã, nhã nhặn và giọng nói âm sắc trầm xuống, ông Khoa giúp tôi quay ngược thời hạn tìm về một “ miền Tiên Điền ” thuở khai địa, lập làng .Sẽ rất khó để xác lập vùng đất Tiên Điền được hình thành từ khi nào phía sau sự hoạt động kiến thiết địa chất của lớp vỏ toàn cầu. Nhưng qua những di chỉ phát hiện được, hoàn toàn có thể khẳng định chắc chắn dải đất đã được bồi lắng bởi dòng sông Lam và con người xuất hiện ở đây từ rất sớm. Dẫu vậy, Tiên Điền trở thành một địa điểm ghi tên mình vào địa đồ quốc gia như thời nay, phải nhắc đến công trạng của dòng họ Nguyễn, mở màn từ vị thủy tổ Nguyễn Thuyến .

Ông Hồ Bách Khoa – Trưởng Ban quản trị di tích Nguyễn Du : “ Giá trị di sản của dòng họ Nguyễn Tiên Điền rất lớn ”Theo cuốn “ An Tĩnh cổ lục ”, khu công trình nghiên cứu và điều tra địa phương chí của học giả Hippolyte Le Breton ( Pháp ) thì dòng họ Nguyễn bắt đầu đến Tiên Điền từ thế kỷ XVI. Người sáng lập ra dòng họ quyền thế này là Nguyễn Thuyến, Thư Quận công sống vào thế kỷ XVI. Người này được phong thái ấp Tiên Điền do có nhiều công trạng với nhà Lê .Hồi ấy, Tiên Điền là một vùng đất ngập nước, mỗi lần thủy triều lên là nước mặn của Cửa Hội tràn vào nên không hề trồng trọt được. Nhờ những vị tiền bối họ Nguyễn đầu tiên ( trong đó, công lớn phải kể đến Nam Dương hầu Nguyễn Nhiệm – sau này được suy tôn Thành hoàng làng ) đắp đê ngăn mặn, Tiên Điền đã biến thành vùng đất có ruộng tốt và tăng trưởng phong phú .Từ vị thủy tổ người gốc làng Canh Hoạch, huyện Thanh Oai, tỉnh Sơn Nam ( nay là huyện Thanh Oai, TP.HN ), dòng họ Nguyễn qua nhiều thế hệ đã làm rạng danh quê nhà Tiên Điền cũng như vùng đất núi Hồng, sông Lam bằng con đường khoa bảng, văn chương .

Nhà thờ Nguyễn Nghiễm vừa mới được trùng tu, tôn tạo

Chỉ trong 2 triều đại Lê – Nguyễn ( thế kỷ XVI đến đầu thế kỷ XX ), dòng họ Nguyễn Tiên Điền đã góp phần cho quốc gia 1 hoàng giáp, 4 tiến sỹ, 1 phó bảng cùng hàng chục vị đỗ cống sinh, tú tài khác … Đặc biệt, dòng họ Nguyễn Tiên Điền có 2 người là cha con làm đến chức Tể tướng triều đình là Nguyễn Nghiễm ( 1708 – 1775 ) và con là Nguyễn Khản ( 1734 – 1786 ). Câu ca dao “ Bao giờ Ngàn Hống hết cây / Sông Rum ( Lam ) hết nước, họ này hết quan ” đã nói lên thời kỳ hoàng kim của dòng họ Nguyễn .Song song với con đường khoa bảng, dòng họ Nguyễn cũng giúp Tiên Điền có một nền văn chương nghệ thuật và thẩm mỹ vang danh lừng lẫy, với nhiều nhà văn, thi nhân mang tầm vóc lớn. Điển hình là Nguyễn Du với siêu phẩm Truyện Kiều, Nguyễn Hành ( cháu Nguyễn Du ) với nhiều tác phẩm rực rỡ được ca tụng là “ An Nam ngũ tuyệt ” ( 5 tác giả xuất chúng của đất Việt ) … Trong đó, Nguyễn Du là tác gia điển hình nổi bật với một khối lượng tác phẩm đồ sộ cả chữ Hán lẫn chữ nôm, và Truyện Kiều là thi phẩm vượt tầm thời đại với những giá trị cho muôn đời .

Một góc thị xã Tiên Điền ngày nàyRời Khu di tích Nguyễn Du, tôi đến với không khí mùa thu tháng tám đang bừng lên trên những đường phố và trụ sở hành chính của Ủy Ban Nhân Dân thị xã Tiên Điền bởi sắc cờ hoa. Ông Trần Văn Thuận – quản trị Ủy Ban Nhân Dân thị xã Tiên Điền bày tỏ : “ Trải qua một tiến trình lịch sử dân tộc từ thuở khai địa, lập làng, để có được thị xã tăng trưởng như ngày thời điểm ngày hôm nay, bao thế hệ chúng tôi đều ghi nhớ công ơn của những vị tiền bối. Trong đó, dòng họ Nguyễn có công rất lớn khai sinh ra Tiên Điền thời điểm ngày hôm nay. Khu di tích Nguyễn Du, nơi lưu giữ những di sản về dòng họ Nguyễn, về Nguyễn Du và Truyện Kiều không chỉ là niềm tự hào của người dân TP Hà Tĩnh nói chung mà còn là điểm tựa để Tiên Điền nỗ lực tăng trưởng KT-XH, kiến thiết xây dựng địa phương thành miền quê đáng sống trong kế hoạch tăng trưởng tương lai ” .Không còn là một làng quê nhỏ bé, sau khi sáp nhập với thị xã Nghi Xuân vào tháng 1/2020 và đổi tên, thị xã Tiên Điền ngày hôm nay khá to lớn với diện tích quy hoạnh 5,05 km2, dân số hơn 5.600 người. Cùng với địa giới hành chính được lan rộng ra, dân số lớn hơn, Tiên Điền cũng có một mạng lưới hệ thống hạ tầng cơ sở bề thế, khang trang nhờ nỗ lực trong kiến thiết xây dựng nông thôn mới ; đời sống KT-XH tăng trưởng, mức sống của dân cư được nâng cao .

Khu di tích Nguyễn Du nhìn từ trên cao. ( Ảnh tư liệu của Đậu Hà )Đặc biệt, những giá trị văn hóa truyền thống truyền thống cuội nguồn được gìn giữ và phát huy qua việc xây dựng những CLB dân ca ví, giặm, CLB trò Kiều để trao truyền cho thế hệ trẻ. Trên địa phận thị xã có 4 trường học những cấp khang trang, trong đó, ngôi trường trung học phổ thông mang tên Đại thi hào Nguyễn Du có nhiều bề dày thành tích trong giảng dạy học viên giỏi …Chia tay Tiên Điền trong một chiều thu, rời mắt khỏi nét yên bình uy nghiêm của Khu di tích Nguyễn Du, tôi hòa vào rối loạn của những con đường cờ hoa reo vui trong nắng. Trong 190 năm mùa thu TP Hà Tĩnh và 76 năm mùa thu cách mạng của quốc gia, Tiên Điền luôn ghi tên mình với nhiều thành tích. Và thời nay, Tiên Điền – “ trái tim ” của Nghi Xuân vẫn rộn ràng những nhịp đập can đảm và mạnh mẽ hòa vào khí thế kiến thiết xây dựng, tăng trưởng của quê nhà thành phố Hà Tĩnh nói riêng và quốc gia nói chung .Tin liên quan:

• Vinh hoa dòng họ – tiền đề cho hậu thế Tiên Điền

  Những dòng họ khoa bảng trứ danh, những danh nhân tài hoa, lỗi lạc xưa là tiền đề để con cháu Tiên Điền (Nghi Xuân) hôm nay tự tin tiếp bước, làm rạng rỡ quê hương.

  Xem thêm: Di tích Lịch Sử Nhà Mồ Ba Chúc – Tri Tôn – An Giang

• Hồng Lam thấm đẫm trang viết Nguyễn DuĐiều gì đã góp thêm phần hun đúc nên thiên tài Nguyễn Du với Truyện Kiều bất hủ để có sức sống mãnh liệt vượt qua mọi thời hạn ? Đó là quê nhà thành phố Hà Tĩnh, mái ấm gia đình, bão táp đương thời, “ gió bụi ” cuộc sống ; cùng với tư chất mưu trí, năng lực hiếm có .

Thiên Vỹ

Source: https://evbn.org
Category: Địa Danh