Favic, tốp ca không có người Việt chuyên hát nhạc Việt nam

Sống ở xứ người, phải học tập ngôn từ và văn hóa truyền thống xứ người là chuyện thông thường. Nhưng sống ở xứ người mà tập cho người bản xứ học tập ngôn từ và văn hóa truyền thống xứ mình là một chuyện lạ và ngược đời .Chuyện lạ và ngược đời ấy đã xảy ra tại Pháp. Với tốp ca FAVIC, người ta đã nhìn thấy những người ngoại bang mặc y phục việt nam và ca những bài ca bằng tiếng Việt. Rất vui nhộn và rất cảm động. Xin mời quý thính giả cùng Tường An khám phá về tốp ca đặc biệt quan trọng này .

Hướng đi và mục đích của Tốp ca Favic

Hẳn quý vị cũng nhận được rõ những câu ca dao quen thuộc của bài dân ca « Qua cầu gió bay » được diễn ngâm bằng giọng ngâm không phải là người Việt nam.

Sẽ rất thông thường, nếu tất cả chúng ta nghe những người Nước Ta hát những bản dân ca này, nó sẽ không để lại một xúc cảm lâng lâng trong tất cả chúng ta như khi nghe những bài dân ca quen thuộc được hát bởi những người ngoại bang. Cái cảm xúc ấy, không riêng gì là một cảm xúc vui vui khi thấy người ngoại bang biết được tiếng Việt mà đâu đó trong lòng tất cả chúng ta còn dâng lên một niềm tự hào khi nghe tiếng của dân tộc bản địa ta – một dân tộc bản địa nhỏ bé – được nói lên, được hát lên bởi những người không cùng chủng tộc .

Chúng tôi muốn nói đến nhóm FAVIC, một tốp ca gồm toàn người ngoại quốc, nhưng chỉ hát thuần nhạc Việt Nam. Với người sáng lập là anh Thiều Đoàn, tốp ca ra đời từ 10 năm nay với những bước chậm chạp, nhưng

Ba cô nữ ca sĩ của ban nhạc Favic chuyên hát nhạc Việt Nam. RFA
RFA

vững vàng, nhóm đã đi vào hầu hết các sinh hoạt Tết, văn nghệ của người Việt tại Pháp.

Anh Thiều Đoàn là thông dịch viên Việt ngữ cho tòa Thượng thẩm Paris. Nhận thấy rằng khám phá văn hóa truyền thống của nước người để hội nhập là một điều thiết yếu, nhưng để cho người dân nước thường trực hiểu tất cả chúng ta hơn, thông cảm với tất cả chúng ta hơn, tại sao không tìm cách cho họ biết thêm về tất cả chúng ta qua sự làm quen của họ với văn hóa truyền thống Việt, ngôn từ Việt ?
Bên cạnh đó, để đánh tan mặc cảm của thế hệ trẻ không còn biết tiếng Việt bằng cách tạo cho họ niềm tự hào, rằng, ngôn từ của tất cả chúng ta cũng được thương mến bởi những người dân bản xứ. Ngoài ra, anh Thiều Đoàn ý niệm : cái “ tự hào dân tộc bản địa ” về truyền thống lịch sử của văn hóa truyền thống việt nam, không hề nói lên bởi chính những “ người-tự-cho-mình ” cái niềm tự hào đó. Tốt hơn hết, nên để những người “ ngọai cuộc ” đánh gía cái “ đáng tự hào ” hay “ không đáng tự hào ” đó. Anh Thiều Đoàn lý giải thêm về sự sinh ra của nhóm FAVIC :

… khi nghe những bài dân ca quen thuộc được hát bởi những người ngoại bang. Cái cảm xúc ấy, không riêng gì là một cảm xúc vui vui khi thấy người ngoại bang biết được tiếng Việt mà đâu đó trong lòng tất cả chúng ta còn dâng lên một niềm tự hào khi nghe tiếng của dân tộc bản địa ta – một dân tộc bản địa nhỏ bé – được nói lên, được hát lên bởi những người không cùng chủng tộc …

« Sau 75, toàn bộ tất cả chúng ta đều phải làm mọi cách để hội nhập với xã hội mới, vì hội nhập như vậy thì con cháu tất cả chúng ta ít có thời cơ nói tiếng Việt, ra đường, ở trường, ở sở không ai nói tiếng Việt cả thì những cháu quên dần tiếng Việt và phần nào có mặc cảm tự ti dân tộc bản địa. Vì thế giờ đây phải có cách gì để đánh động lương tâm của những cháu, gợi trí tò mò của những cháu và đó là một trong những nguyên do để chúng tôi tại ra nhóm này .
Trong lúc đó, nhưng người địa phương tiếp đón những thuyền nhân thì lại rất thú vị tìm hiểu và khám phá văn hóa truyền thống của một dân tộc bản địa đã kiên cường đi vượt biển tìm tự do thì họ mới khám phá văn hóa truyền thống này. Nhưng thay vì, chính mình nói về văn hóa truyền thống mình thì cách hay nhất là để những người bạn ngoại bang nói và hiểu được về văn hóa truyền thống việt nam »
Ý tưởng có vẽ trái chiều nhưng mới lạ này phát sinh và anh Thiều Đoàn mở màn tìm những người ngoại bang thương mến văn hóa truyền thống Việt để xây dựng tốp ca. Sau những ngày một mình đi dán giấy ở Q. 13 khu Á châu để tìm người, từ từ một nhóm với 10 người được hình thành. Họ là những người biết đến văn hóa truyền thống việt nam và gắn bó với âm nhạc việt nam qua một chuyến du lịch, qua một cuốn phim, một quyển sách, một chương trình văn nghệ hay cũng hoàn toàn có thể qua một chuyện tình hai chủng tộc .
Chị Mais, người hòn đảo Guadeloupe, tuy nói tiếng Việt không rành, nhưng khi hát, người ta nhìn thấy sự mê hồn, niềm hân hoan, phấn khởi hiện rõ trên khuôn mặt và đôi tay không ngừng múa may của chị, chị nói :
« Tôi thích học hát tại vì tôi thích cảnh sắc việt nam, tôi thích bài hát « Làng tôi », tôi thích ca sĩ Như Quỳnh »

Thành viên được lựa chọn khá gắt gao

Toàn ban nhạc Favic đang trình diễn tại Paris. Photo by Tuong An, RFA
Photo by Tuong An, RFA

Sự phát triển của nhóm rất chậm, từ 10 người đầu tiên, sau 10 năm, nhóm chỉ lên được 15 người bởi sự chọn lựa khá gắt gao : Chỉ những ngưởi hoàn toàn không có chút dòng máu Việt nào mới được tham gia, trong vài trường hợp ít ỏi thì anh Thiều Đoàn mới nhận người có 25% hoặc 50% dòng máu Việt nhưng phải có những điều kiện kèm theo. Hiện Favic có 15 thành viên gồm 7 nguồn gốc khác nhau : Pháp, Nhật, Nam Tư (yougoslave), Đức, Thụy điển, Martinique, và Guadeloupe.

… Khó khăn là chúng tôi không thể nào gật đầu toàn bộ mọi người, thành ra lúc đầu là 10 người, bày giờ cũng chỉ có 15 người. Mỗi một thành viên phải có 3 tháng tập sự, và sau 3 tháng khi thấy sinh hoạt hợp và 2 bên đều đồng ý chấp thuận đồng ý nhau thì mới được giữ lại. Và điều kiện kèm theo để vào nhóm cũng không phải là dễ : phải không là người VN. ..

… Khó khăn là chúng tôi không thể nào gật đầu tổng thể mọi người, thành ra lúc đầu là 10 người, bày giờ cũng chỉ có 15 người. Mỗi một thành viên phải có 3 tháng tập sự, và sau 3 tháng khi thấy sinh hoạt hợp và 2 bên đều đồng ý chấp thuận đồng ý nhau thì mới được giữ lại. Và điều kiện kèm theo để vào nhóm cũng không phải là dễ : phải không là người VN. ..
« Khó khăn là chúng tôi không thể nào gật đầu toàn bộ mọi người, thành ra lúc đầu là 10 người, bày giờ cũng chỉ có 15 người. Mỗi một thành viên phải có 3 tháng tập sự, và sau 3 tháng khi thấy sinh hoạt hợp và 2 bên đều đồng ý chấp thuận đồng ý nhau thì mới được giữ lại. Và điều kiện kèm theo để vào nhóm cũng không phải là dễ : phải không là người việt nam, trừ một vài trường hợp đặc biệt quan trọng là có 50 % dòng máu việt nam thì phải có thêm vài điều kiện kèm theo đặc biệt quan trọng nào khác »
Ngoài ra, khó khăn vất vả chính vẫn là yếu tố ngôn từ :
« Đây cũng là một trắc nghiệm về sinh ngữ : làm thế nào để chuyển một ngôn từ đa âm sang môt ngôn từ độc âm. Đây là yếu tố mà có những người không thể nào thích ứng được, có những người thì thích ứng được một cách thuận tiện, đó là điều kiện kèm theo thứ nhất. Điều kiện thứ hai là gật đầu kỷ luật tập thể, sống chung trong tập thể với nhau, biết tôn trọng, tương kính lẫn nhau. »

Trước khi học một bài hát, thành viên được lý giải về tác giả, nội dung bài hát, ý nghĩa từng câu trong bài. Như vậy họ có khá nhiều dữ kiện để có đủ cảm hứng về bài hát. Và vô hình dung chung, họ đang học một sinh ngữ mới. Những bài hát thường được chọn theo chủ đề dân ca, nhạc tiền chiến … v.v.. với những nhịp điệu vui vẻ, dễ hát :

Đây cũng là một trắc nghiệm về sinh ngữ : làm thế nào để chuyển một ngôn từ đa âm sang môt ngôn từ độc âm. Đây là yếu tố mà có những người không thể nào thích ứng được, có những người thì thích ứng được một cách thuận tiện … Điều kiện thứ hai là đồng ý kỷ luật tập thể, sống chung trong tập thể với nhau, biết tôn trọng, tương kính lẫn nhau …
Anh Thiều Đoàn

« Trước tiên chúng tôi ưu tiên hát dân ca, sau đó chúng tôi hát tân nhạc. Những bản tân nhạc mà chúng tôi chọn đa số về nội dung nói về sức sống của dân tộc bản địa. Về hình thức phần lớn là nhạc điệu rumba, chachacha … để cho dễ hát. Sau đó, chúng tôi cũng chọn những bản nhạc ngoại bang những lời Việt, như bản La Paloma, Bésamé Mucho, Come back to Sorento …. bằng lời Việt. »

Thành quả của nhóm Favic, theo anh Thiều Đoàn, hãy còn nhỏ nhoi, tầm thường cũng chỉ vì thiếu nhân lực và vật lực. Anh nói : « Một cánh én không làm nổi mùa Xuân. Thế nhưng, nhìn lên bầu trời, không một bóng mây, trông thấy được một cánh én, kể cũng vui vui » và trong cái vui vui ấy,  anh kể lại một câu chuyện mà đối với anh đó là phần thưởng quý giá cho hơn 10 năm gầy dựng tốp ca :

« Một kỷ niệm mà chúng tôi đáng nhớ nhất là trong khi chúng tôi hát trên chùa Khánh Anh thì tôi đi xuống dưới đồng bào để tôi xem phản ứng như thế nào thì 1 bà mẹ đã quay lại nói với những con mình : « Đó ! người ta ngoại bang mà người ta còn biết hát nhạc việt nam còn chúng mầy ở nhà bảo nói tiếng Việt mà không chịu nói tiếng Việt » Thì đó là một điều cảm động và đúng với mục tiêu mà chúng tôi nhắm vào. Và so với những hội đồng, những hội đoàn ngoại bang thì đó cũng là một cái gì mới lạ. Chưa có khi nào có một ca đoàn gồm 7 quốc tịch khác nhau, không có người việt nam mà chỉ chuyên hát nhạc việt nam »
Sự phong phú của tốp ca được nhìn thấy qua những mái tóc vàng xen lẫn tóc nâu, mắt xanh biêng biếc hay mắt thẳm màu nâu, da đen Phi châu lẫn da trắng Tây Phương. Những khuôn mặt rất trẻ bên cạnh những mái đầu đã bạc. Họ tự hào trong những bộ đồ bà ba, áo dài việt nam, áo tứ thân thắt lưng xanh đỏ. Tình yêu việt nam của họ được bộc lộ qua những bài dân ca mà họ say sưa hát với niềm đam mê trong mắt, trên môi ; dù với cách phát âm hãy còn lạc điệu một cách hồn nhiên. Ở FAVIC, ngôn từ việt nam, ngôn từ của một dân tộc bản địa nhỏ bé đã vượt trùng dương và trở thành nơi quy tụ của nhiều chủng tộc .
Bài hát « Đất lành » của nhóm Favic sẽ kết thúc bài phóng sự về một tốp ca không có người việt nam nhưng chỉ hát nhạc việt nam

Source: https://evbn.org
Category : blog Leading