Hậu kỳ đồ đá mới | Cổ vật Việt Nam

LSO-Kế thừa Văn hóa Bắc Sơn là Văn hóa Mai Pha; cư dân của văn hóa Mai Pha thuộc hậu kỳ đá mới và tồn tại trong khung niên đại từ 5000 đến 3500 năm cách ngày nay. Văn hóa Mai Pha được gọi theo tên của di chỉ hang Mai Pha, nằm trong một núi đá nhỏ đơn độc giữa thung lũng ở phía Nam xã Mai Pha, tên ngọn núi chứa di chỉ hang Mai Pha theo tiếng địa phương là núi Phjia Nùn có nghĩa là Núi Tuyết. Di chỉ này có mối liên hệ mật thiết với núi Phia Điểm (Di chỉ khảo cổ học (KCH) phía Nam thành phố Lạng Sơn đã khai quật năm 1998).

Di chỉ KCH Mai Pha đã được nhiều nhà KCH, sử học tới đây khảo sát nhiều lần. Lần đầu do ông Retíp ( một chủ đồn điền trồng chè của Pháp tại Thành Phố Lạng Sơn vào những năm 1920 do di chỉ nằm trong khu vực đồn điền chè của ông ) đã khảo sát nhẹ lớp mặt hang và đã tích lũy được 1 số ít di vật bằng gốm ( bát bồng chân đế cao, âu gốm, … ) cùng một số ít công cụ bằng đá ( rìu đá, mảnh tước, … ). Đến những năm sau này ( năm 1921 ; 1923 ) thì có hai nhà sử học và nhà địa chất học người Pháp là H.Mansuy và M.Colani cũng đã tới đây khảo sát và đào thám nhỏ lại tại hang này và cũng đã tích lũy được một số ít công cụ đá, gốm ( giống như di vật của ông Retíp đã khảo sát và tích lũy trước đó ). Đến năm 1995 Bảo tàng Tổng hợp tỉnh liên tục khảo sát và đào thám sát hang này hiệu quả thu được rất khả quan. Năm 1996 địa chỉ di chỉ hang Mai Pha chính thức được khai thác KCH. Sau hơn 1 tháng khai thác, hiệu quả thu được rất tốt gồm : 123 hiện vật bằng đá, trong đó có 70 rìu, bôn, đục, bàn mài bằng đá và 12 đồ trang sức đẹp bằng đá như : vòng tay, khuyên tai và 23 hiện vật bằng xương cùng những đồ trang sức đẹp khác. Cũng tại đây đã phát hiện được dấu tích mộ kè đá ; mộ vò ( loại mộ được xếp chèn xung quanh bằng những chiếc bát gốm ) cùng với xương bị đốt cháy, quanh khu vực di chỉ phát hiện được 5 nhà bếp cùng nhiều mẫu tro, than, xương, vỏ ốc bị đốt cháy, …

Qua dấu tích của nhà bếp lửa đã biểu lộ rõ dân cư Mai Pha đã biết ăn chín, uống sôi ( trải qua những loại đồ đựng bằng gốm như : bát bồng, nồi miệng loe, … ) cùng rất nhiều những mảnh vỡ của gốm vương vãi khắp trong di chỉ, điều đó cho thấy lúc này đã có sự Open của tiểu thủ công nghiệp và trao đổi sản phẩm & hàng hóa .

Cư dân văn hóa truyền thống Mai Pha về kỹ thuật chế tác lúc này đã tăng trưởng và thừa kế từ dân cư văn hóa truyền thống Bắc Sơn, tuy nhiên đời sống của họ còn rất khó khăn vất vả và nơi cư trú của họ đa phần vẫn là trong những hang động và mái đá. Về hội đồng xã hội lúc này chưa tăng trưởng, họ sống quần cư tạo thành nhóm người hoặc tập thể hay bộ lạc, đời sống còn ăn hang ở hốc nhưng họ đã biết cảm thụ về nghệ thuật và thẩm mỹ và có một cảm nhận nhất định về nghệ thuật và thẩm mỹ tạo hình và thẩm mỹ và nghệ thuật trang trí. Về nghệ thuật và thẩm mỹ tạo hình dân cư Mai Pha đã làm đổi khác hình dáng vật thể từ những hòn đá đơn thuần qua chế tác đã tạo thành những chiếc rìu rất đẹp như : rìu mài lưỡi, rìu tứ giác, rìu có vai, … Không những thế mà dân cư Mai Pha còn biết tạo ra một vật thể mới từ nguyên vật liệu có sẵn trong tự nhiên đó là đồ gốm như : nồi, âu, bình, bát, … ( đặc biệt quan trọng là bát bồng chân đế cao ). Chất liệu đa phần của gốm văn hóa truyền thống Mai Pha là khá thông dụng và phong phú và đa dạng, hầu hết đều được làm từ đất sét. Đa số gốm văn hóa truyền thống Mai Pha có màu gạch đỏ, một số ít có màu đen ( do ám khói khi nung hoặc đun nấu ) cũng có 1 số ít mảnh đen bóng có lẽ rằng do được tạo bởi một loại nhựa từ vỏ cây hoặc một chất keo nào đó. Phần lớn chân đế của gốm Mai Pha là được trang trí nhiều nhất, còn phần thân thì chỉ được trang trí nhẹ như văn thừng trải, văn thừng mịn và văn thừng thô, cũng có loại để trơn không trang trí. Gốm khắc vạch phối hợp chỗ lỗ thủng ở chân đế bát bồng là nét điển hình nổi bật nhất trong nghệ thuật và thẩm mỹ chạm khắc và trang trí của gốm Mai Pha. Ngoài việc trang trí hoa văn trên gốm Mai Pha, dân cư văn hóa truyền thống Mai Pha còn biết chế tác những vật dụng, đồ trang sức đẹp, công cụ lao động sản xuất và vũ khí từ nhiều vật liệu khác nhau như : đá, xương, mảnh vỏ trai, …

Thông qua nền văn hóa truyền thống Mai Pha và những hiện vật, di vật tích lũy được tại di chỉ Mai Pha hoàn toàn có thể khẳng định chắc chắn người tiền sử Mai Pha đã có những cảm nhận về mỹ thuật từ rất sớm, từ mỹ thuật chạm khắc cho đến mỹ thuật tạo hình. Họ đã biết tạo tác ra những loại công cụ sản xuất, đồ trang sức đẹp, … bằng đủ mọi vật liệu đạt được đến trình độ cao. Đồng thời họ đã biết bảo lưu và phát minh sáng tạo những họa tiết, hoa văn trên vật dụng và chế tác ra những công cụ, đồ trang sức đẹp đẹp hơn, nghệ thuật và thẩm mỹ hơn .

Nguồn : http://baolangson.vn/tin-bai/Van-hoa-xa-hoi/van-hoa-mai-pha-nen-van-hoa-mang-dam-gia-tri-van-hoa–nghe-thuat-dac-sac/30-30-25692 ; covatvietnam.info chỉnh sửa

Source: https://evbn.org
Category: Địa Danh