Hà Tây (tỉnh) – Wikipedia tiếng Việt

Hà Tây
Tỉnh
Tỉnh Hà Tây
Hành chính
Quốc gia	Việt Nam
Vùng	Đồng bằng sông Hồng
Tỉnh lỵ	Thành phố Hà Đông
Phân chia hành chính	2 thành phố, 12 huyện
Thành lập	21/4/1965: thành lập[1] 12/8/1991: tái lập[2]
Giải thể	1/8/2008[3]
Địa lý
Tọa độ:
Vị trí Hà Tây trên bản đồ Việt Nam trước năm 2008
Diện tích	2.193,41 km²
Dân số (2008)
Tổng cộng	2.568.007 người
Mật độ	1.171 người/km²
Dân tộc	Kinh, Mường
Khác
Biển số xe	33

Hà Tây là một tỉnh cũ thuộc vùng Đồng bằng sông Hồng, Việt Nam, từng tồn tại trong hai giai đoạn: 1965–1976 và 1991–2008.

Vào ngày 1 tháng 8 năm 2008, toàn bộ diện tích và dân số của tỉnh Hà Tây được sáp nhập vào thành phố Hà Nội.[3]

Địa bàn tỉnh Hà Tây cũ tương ứng với khu vực phía tây và phía nam thành phố TP. Hà Nội lúc bấy giờ. Trung tâm hành chính của tỉnh là thành phố HĐ Hà Đông ( nay là Q. HĐ Hà Đông ) nằm cách TT TP. Hà Nội cũ khoảng chừng 10 km về phía tây-nam .Tỉnh Hà Tây có vị trí địa lý :
Trước khi giải thể vào năm 2008, tỉnh có diện tích quy hoạnh 2.193,41 km², dân số là 2.568.007 người [ 3 ], tỷ lệ dân số đạt 1.171 người / km² .
Tỉnh Hà Tây được xây dựng vào ngày 21 tháng 4 năm 1965 theo Quyết định số 103 – NQ-TVQH của Ủy ban thường vụ Quốc hội trên cơ sở sáp nhập hai tỉnh Sơn Tây và HĐ Hà Đông [ 1 ]. Trước đó, tỉnh Sơn Tây gồm có thị xã Sơn Tây và 6 huyện : Bất Bạt, Phúc Thọ, Quảng Oai, Quốc Oai, Thạch Thất, Tùng Thiện ; tỉnh HĐ Hà Đông gồm thị xã HĐ Hà Đông và 8 huyện : Chương Mỹ, Đan Phượng, Hoài Đức, Mỹ Đức, Phú Xuyên, Thanh Oai, Thường Tín, Ứng Hòa .Khi hợp nhất, tỉnh Hà Tây gồm 2 thị xã : HĐ Hà Đông ( tỉnh lỵ ), Sơn Tây và 14 huyện : Bất Bạt, Chương Mỹ, Đan Phượng, Hoài Đức, Mỹ Đức, Phú Xuyên, Phúc Thọ, Quảng Oai, Quốc Oai, Thạch Thất, Thanh Oai, Thường Tín, Tùng Thiện, Ứng Hòa .Ngày 26 tháng 7 năm 1968, hợp nhất 3 huyện Bất Bạt, Quảng Oai và Tùng Thiện thành huyện Ba Vì. [ 4 ]Ngày 27 tháng 12 năm 1975, tỉnh Hà Tây hợp nhất với tỉnh Hòa Bình thành tỉnh Hà Sơn Bình [ 5 ]. Ngày 29 tháng 12 năm 1978, cùng với 2 huyện Mê Linh, Sóc Sơn của tỉnh Vĩnh Phú, hai thị xã Sơn Tây, HĐ Hà Đông và những huyện Ba Vì, Phúc Thọ, Thạch Thất, Đan Phượng, Hoài Đức được sáp nhập vào thành phố TP.HN [ 6 ]. Tuy nhiên, trên trong thực tiễn thị xã HĐ Hà Đông vẫn trong thời điểm tạm thời là tỉnh lỵ tỉnh Hà Sơn Bình .Theo Nghị quyết của Quốc hội khóa VIII kỳ họp thứ 9 ngày 12 tháng 8 năm 1991, tỉnh Hà Sơn Bình được chia lại thành hai tỉnh Hòa Bình và Hà Tây. Đồng thời, thị xã Sơn Tây và 5 huyện : Ba Vì, Phúc Thọ, Thạch Thất, Đan Phượng, Hoài Đức thuộc thành phố Thành Phố Hà Nội được chuyển về tỉnh Hà Tây ( cùng thời gian này, huyện Mê Linh của Thành Phố Hà Nội chuyển về tỉnh Vĩnh Phú ( từ năm 1997 thuộc tỉnh Vĩnh Phúc ) quản trị ) [ 2 ]. Sau khi tái lập, tỉnh Hà Tây có 2.169 km² diện tích quy hoạnh tự nhiên và 2.086.926 người với 14 đơn vị chức năng hành chính thường trực, gồm 2 thị xã : HĐ Hà Đông ( tỉnh lỵ ), Sơn Tây và 12 huyện : Ba Vì, Chương Mỹ, Đan Phượng, Hoài Đức, Mỹ Đức, Phú Xuyên, Phúc Thọ, Quốc Oai, Thạch Thất, Thanh Oai, Thường Tín, Ứng Hòa .Ngày 27 tháng 12 năm 2006, nhà nước phát hành Nghị định số 155 / 2006 / NĐ-CP [ 7 ]. Theo đó, xây dựng thành phố HĐ Hà Đông trên cơ sở hàng loạt diện tích quy hoạnh và dân số của thị xã HĐ Hà Đông. Ngày 2 tháng 8 năm 2007, nhà nước phát hành Nghị định số 130 / 2007 / NĐ-CP [ 8 ]. Theo đó, xây dựng thành phố Sơn Tây trên cơ sở hàng loạt diện tích quy hoạnh và dân số của thị xã Sơn Tây .Cuối tháng 7 năm 2008, tỉnh Hà Tây có 2 thành phố : HĐ Hà Đông ( tỉnh lỵ ), Sơn Tây và 12 huyện : Ba Vì, Chương Mỹ, Đan Phượng, Hoài Đức, Mỹ Đức, Phú Xuyên, Phúc Thọ, Quốc Oai, Thạch Thất, Thanh Oai, Thường Tín, Ứng Hòa .

Ngày 29 tháng 5 năm 2008, Quốc hội ban hành Nghị quyết số 15/2008/QH12 về việc điều chỉnh địa giới hành chính thành phố Hà Nội và một số tỉnh có liên quan (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 8 năm 2008)[3]. Theo đó, hợp nhất toàn bộ 219.341,11 ha diện tích tự nhiên và 2.568.007 người của tỉnh Hà Tây và 4 xã thuộc huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình vào thành phố Hà Nội (cũng trong năm này, huyện Mê Linh của tỉnh Vĩnh Phúc cũng được nhập vào Hà Nội).

Từ đó, tỉnh Hà Tây không còn sống sót .Ngày 8 tháng 5 năm 2009, thành phố HĐ Hà Đông trở thành một Q. của TP. hà Nội TP. Hà Nội, còn thành phố Sơn Tây được chuyển trở lại thành thị xã Sơn Tây. Đồng thời, địa giới những huyện Quốc Oai, Thạch Thất cũng được kiểm soát và điều chỉnh lại, sáp nhập thêm 4 xã thuộc huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình. [ 9 ]Giai đoạn từ 2025 – 2030, Q. HĐ Hà Đông chuyển trở lại thành phố trước năm 2025, thị xã Sơn Tây được coi là thị xã thuộc tỉnh, nên chưa có lao lý về thị xã thuộc thành phố thường trực TW, Để tương thích với những pháp luật pháp lý sẽ trở lại thành phố trước năm 2030 .
Tổng sản phẩm ( GDP ) trong tỉnh năm 2001 ước đạt 14.900 tỷ đồng. Theo tài liệu [ 10 ] thì năm 2001 dân số toàn tỉnh Hà Tây là 2.432.000 người, do đó GDP / người là 434 USD, tương tự với 6.157.300 đồng .Cơ cấu kinh tế tài chính :

• Tỷ trọng nông – lâm nghiệp: 36%
• Công nghiệp, xây dựng: 30%
• Dịch vụ là: 34%.

Hà Tây có trên 200 làng nghề với những loại sản phẩm rực rỡ và được nhiều người ưu thích như pháo Bình Đà, lụa Vạn Phúc, sơn mài – Duyên Thái, tiện gỗ – Nhị Khê, thêu – Quất Động, Nón Chuông, Quạt Vác, khảm trai Chuyên Mỹ, hàng mây tre Phú Vinh, đồ mộc Chàng Sơn, Sơn Đồng, may Trạch Xá, đàn Đào Xá, mộc Đại Nghiệp, tơ lưới Hà Thao, tò he Xuân La, …

Bài hát Hà Tây quê lụa của Nhật Lai ra đời khi Không quân Hoa Kỳ tăng cường đánh phá miền Bắc Việt Nam với ca từ đẹp, giai điệu mượt mà đã trở nên nổi tiếng.

Hà Tây là tỉnh giàu tiềm năng du lịch. Với địa hình giao thoa giữa miền núi và đồng bằng, Hà Tây có nhiều hồ, suối và hang động. Ngoài ra, số lượng di tích lịch sử được công nhận ở Hà Tây chỉ đứng sau Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh.[cần dẫn nguồn]

Hà Tây là tỉnh có 2 trong số 21 khu du lịch vương quốc là :

• Quần thể danh thắng Chùa Hương
• Vườn quốc gia Ba Vì

Các khu vực du lịch nổi tiếng khác gồm :

• Giò chả Uớc Lễ, tương Cự Đà, nón Làng Chuông (Thanh Oai)
• Lụa Vạn Phúc (Hà Đông)
• Nem Phùng (Đan Phượng)
• Bánh tẻ Phú Nhi, kẹo lạc dồi Đường Lâm (Sơn Tây)
• Chè lam Thạch Xá, Quạt Chàng Sơn (Thạch Thất)
• Mơ và rau sắng chùa Hương (Mỹ Đức)
• Tranh thêu Quất Động (Thường Tín)
• Mây tre đan mỹ nghệ (Chương Mỹ)
• Cà dầm tương Tam Hiệp (Phúc Thọ)
• Sữa Ba Vì
• Bánh bác Giang Xá, Lưu Xá (Hoài Đức)

Chiếng chèo xứ Đoài[sửa|sửa mã nguồn]

Trong Tứ chiếng chèo đồng bằng sông Hồng thì Hà Tây là trung tâm của chiếng chèo Đoài (vùng đất gồm phần lớn tỉnh Hà Tây cũ, các tỉnh Phú Thọ, Vĩnh Phúc và một phần các tỉnh Tuyên Quang, Hòa Bình). Hà Tây là cái nôi chèo lớn của Việt Nam với những tên tuổi lớn của sân khấu chèo như NSND Tào Mạt, NSND Chu Văn Thức, NSND Diễm Lộc, NSND Khắc Tư, NSND Đoàn Thanh Bình, NSƯT Văn Chương, NSND Thu Huyền,…

Nghệ thuật chèo được hình thành từ thế kỷ 10 tại Kinh đô Hoa Lư ( Tỉnh Ninh Bình ) dưới thời nhà Đinh. Ưu bà Phạm Thị Trân đã truyền dạy thẩm mỹ và nghệ thuật chèo cho cung nữ và quân lính. Sau đó chèo tăng trưởng rộng ra chủ quyền lãnh thổ Đại Cồ Việt ( vùng châu thổ Bắc Bộ và những tỉnh Thanh – Nghệ – Tĩnh trở ra ). Vào thế kỷ 15, vua Lê Thánh Tông đã không được cho phép màn biểu diễn chèo trong cung đình. Chèo trở về với nông dân, gắn liền với hoạt động và sinh hoạt đời sống, hội hè của người Việt .Nghệ thuật chèo Đồng bằng sông Hồng trở thành cái nôi chèo với Tứ chiếng chèo Đông, Đoài, Nam, Bắc. Chiếng Chèo là những phường Chèo hoạt động giải trí trong một vùng văn hóa truyền thống, địa lý nhất định. Phong trào hát chèo xưa phân vùng chèo châu thổ sông Hồng thành 4 chiếng chèo Đông, chèo Đoài, chèo Nam, chèo Bắc với kinh đô Thăng Long – Thành Phố Hà Nội ở vị trí TT. Mỗi chiếng có những ” ngón nghề ” riêng, kỹ thuật riêng, khó lưu truyền và tăng trưởng ra đến bên ngoài do sự khác nhau trong phong thái nghệ thuật và thẩm mỹ dựa trên cơ sở dân ca, dân vũ và văn hóa truyền thống địa phương, chỉ người trong chiếng mới diễn được với nhau .Hiện tại Hà Tây đã sáp nhập vào TP.HN, nơi đây vẫn còn những vùng chèo tiêu biểu vượt trội như Thạch Thất, Quốc Oai, Ba Vì, Sơn Tây, Thường Tín, …

Liên kết ngoài[sửa|sửa mã nguồn]

Source: https://evbn.org
Category: Địa Danh