Châu Phú – Wikipedia tiếng Việt

Châu Phú là một huyện thuộc tỉnh An Giang, Việt Nam. Châu Phú là huyện nằm trong tứ giác Long Xuyên ở phía Hữu ngạn sông Hậu. Đồng thời nằm ở trung tâm của tỉnh An Giang. Được thiên nhiên ưu đãi, hàng năm tiếp nhận lượng phù sa đáng kể.

Huyện nằm ở khu vực TT của tỉnh An Giang, có vị trí địa lý :
Huyện lỵ của huyện là thị xã Cái Dầu, cách thành phố Long Xuyên 33 km về phía bắc và cách thành phố Châu Đốc 22 km về phía nam. Huyện có diện tích quy hoạnh tự nhiên 425,7 km², trên địa phận huyện có nhiều kinh rạch dẫn nước vào đồng như : rạch Thầy Phó, rạch Hóa Cù, kinh xáng Cây Dương ( Bình Mỹ ), rạch Phù Dật, rạch Voi ( Cái Dầu ), kinh xáng Vịnh Tre ( Vĩnh Thạnh Trung ), kinh Cần Thảo, kinh Đào ( Mỹ Đức ) …

Tính đến ngày 1 tháng 4 năm 2019, dân số của huyện là 206.676 người[4], mật độ dân số đạt 485 người/km². Trong đó dân số nam là 102.793 người, nữ là 103.883 người. So với thời điểm năm 2009, dân số huyện Châu Phú đã giảm đi gần 38.500 người.[5]

Huyện Châu Phú có nhiều di tích lịch sử. Tại đây có vị anh hùng dân tộc bản địa Trần Văn Thành, thủ lĩnh cuộc khởi nghĩa Bảy Thưa. Dân chúng đa phần theo đạo Hòa Hảo, mỗi nhà thường có ảnh thờ Huỳnh Phú Sổ, là Giáo chủ của đạo .

Thời phong kiến[sửa|sửa mã nguồn]

Châu Phú xưa gồm có cả thành phố Châu Đốc ngày này, là vùng đất hoang vu ngập nước, rừng rậm, nhiều thú dữ thuộc đạo Châu Đốc của dinh Long Hồ. Thời vua Gia Long, Châu Phú thuộc huyện Vĩnh Định của trấn Vĩnh Thanh .Cho đến giữa thế kỷ 18, vùng Châu Phú chỉ có rải rác vài nhóm lưu dân người Việt sinh sống ở ven bờ, cồn bãi sông Hậu. Bên cạnh người Việt, người Hoa, còn có số người Chăm đến định cư lập làng ở vùng ngang chợ Châu Đốc ( Châu Giang ngày này ), ở cù lao Cổ Tầm Bon ( Khánh Hòa thời nay ). Số dân này tổ chức triển khai thành từng đội có quan hiệp quản đứng đầu .Năm 1783 ông Dương Văn Hóa nên khai khẩn cù lao Năng Gù lập thôn đặt tên Bình Lâm ( nay là Bình Thủy ) một trong những nơi được tìm hiểu và khám phá tiên phong trên địa phận huyện, ông cũng lập Đình Bình Lâm vào năm này nay là Di tích kiến trúc nghệ thuật và thẩm mỹ Đình Bình Thủy .Thời Gia Long trên địa phận châu Châu Phú thời nay có ba thôn theo tứ tự từ Bắc xuống Nam gồm : Bình Thạnh Tây, Bình Trung, Bình Lâm. Thời Minh Mạng có bốn thôn : Mỹ Đức ( thôn mới ), Vĩnh Thạnh Trung ( Bình Thạnh Tây cũ ), Bình Mỹ ( Bình Trung cũ ), Bình Lâm. Ngoài ra còn cón những thôn mà thời nay không còn nằm trên địa phận Châu Phú. Châu Phú lúc này là một tổng của huyện Tây Xuyên, phủ Tuy Biên, tỉnh An Giang. Phủ trị và huyện trị đặt tại thôn Mỹ Đức .

Thời Pháp thuộc[sửa|sửa mã nguồn]

Năm 1867, sau khi chiếm hàng loạt Nam Kỳ, thực dân Pháp chia tỉnh An Giang thành nhiều khu vực gọi là hạt tham biện. Châu Phú thuộc hạt tham biện Châu Đốc. Từ năm 1867 đến 1873, Quản cơ Trần Văn Thành tập hợp nghĩa binh tại Láng Linh – Bảy Thưa để chống Pháp. Hiện đền thờ ông tọa lạc tại xã Thạnh Mỹ Tây, bên bờ kênh xáng Vịnh Tre .Năm 1899, Pháp bỏ hạt lập tỉnh, vùng đất này thuộc Q. Châu Thành, tỉnh Châu Đốc. Năm 1917, huyện Châu Phú ngày này tương ứng với những xã Bình Long, Bình Mỹ, Khánh Hoà, Thạnh Mỹ Tây, Vĩnh Thạnh Trung của tổng An Lương và những xã Mỹ Đức, Châu Phú của tổng Châu Phú, Q. Châu Thành, tỉnh Châu Đốc, gồm có cả phần đất của thành phố Châu Đốc giờ đây .Năm 1919, Q. Châu Thành đổi thành Q. Châu Phú thuộc tỉnh Châu Đốc. Tuy nhiên năm 1939 lại đổi về tên Q. Châu Thành như cũ. Quận lỵ đặt tại làng Châu Phú thuộc tổng Châu Phú. Thời Pháp thuộc, làng Châu Phú vừa đóng vai trò là Q. lỵ Q. Châu Thành và là tỉnh lỵ tỉnh Châu Đốc .Sau Cách mạng tháng Tám ( 1945 ), huyện Châu Phú vẫn thuộc tỉnh Châu Đốc. Năm 1948 huyện Châu Phú chia làm hai huyện : huyện Châu Phú A thuộc tỉnh Long Châu Hậu và huyện Châu Phú B ( nay là huyện An Phú ) thuộc tỉnh Long Châu Tiền. Năm 1950 huyện Châu Phú A thuộc tỉnh Long Châu Hà. Năm 1951 huyện Châu Phú B thuộc tỉnh Long Châu Sa. Năm 1954 huyện Châu Phú trở lại tên cũ là huyện Châu Thành thuộc tỉnh Châu Đốc .
Ngày 22 tháng 10 năm 1956, chính quyền sở tại Nước Ta Cộng Hòa xây dựng tỉnh An Giang trên cơ sở hợp nhất hai tỉnh Châu Đốc và Long Xuyên trước đó. Cũng sau năm 1956, những làng gọi là xã .Lúc này ở vùng đất cả hai tỉnh Long Xuyên và Châu Đốc trước đó đều có Q. Châu Thành cả. Tuy nhiên, do tỉnh lỵ tỉnh An Giang có tên là ” Long Xuyên ” và được đặt ở Q. Châu Thành thuộc tỉnh Long Xuyên cũ, cho nên vì thế Q. Châu Thành thuộc tỉnh Châu Đốc cũ được đổi tên là Q. Châu Phú như ở tiến trình 1919 – 1939. Quận lỵ Châu Phú đặt tại xã Châu Phú thuộc tổng Châu Phú .Ngày 24 tháng 4 năm 1957, Q. Châu Phú thuộc tỉnh An Giang, gồm 3 tổng ( Châu Phú, An Phú, An Lương ) với 27 xã. Ngày 6 tháng 8 năm 1957, tách một phần phía bắc Q. Châu Phú để xây dựng Q. An Phú gồm có tổng An Phú với 9 xã và 4 xã của tổng Châu Phú là Đa Phước, Vĩnh Hậu, Vĩnh Phong, Vĩnh Trường. Quận Châu Phú còn lại 2 tổng với 14 xã :

• Tổng Châu Phú gồm 5 xã: Châu Giang, Châu Phú, Mỹ Đức, Vĩnh Ngươn, Vĩnh Tế
• Tổng An Lương gồm 9 xã: Bình Long, Bình Mỹ, Bình Thạnh Đông, Hoà Lạc, Hiệp Xương, Hưng Nhơn, Khánh Hoà, Thạnh Mỹ Tây, Vĩnh Thạnh Trung.

Ngày 8 tháng 9 năm 1964, chính quyền sở tại Nước Ta Cộng hòa quyết định hành động tái lập tỉnh Châu Đốc. Quận Châu Phú trở lại thuộc tỉnh Châu Đốc cho đến năm 1975. Sau năm 1965, tổng thể những tổng đều bị giải thể. Lúc bấy giờ, xã Châu Phú thuộc Q. Châu Phú vừa đóng vai trò là Q. lỵ Q. Châu Phú và đồng thời cũng là tỉnh lỵ tỉnh Châu Đốc trong quy trình tiến độ 1964 – 1975. Tỉnh lỵ tỉnh Châu Đốc khi đó lại có tên là ” Thị xã Châu Phú “, do nằm trong khu vực xã Châu Phú, Q. Châu Phú .

Năm 1957, chính quyền Cách mạng cũng đặt huyện Châu Phú thuộc tỉnh An Giang, giống như sự phân chia của chính quyền Việt Nam Cộng hòa. Giữa năm 1966, tách xã Châu Phú ra khỏi huyện Châu Phú để thành lập thị xã Châu Đốc trực thuộc tỉnh An Giang.

Trong quy trình tiến độ 1964 – 1971, địa phận tỉnh Châu Đốc của chính quyền sở tại Nước Ta Cộng hòa vẫn do tỉnh An Giang của chính quyền sở tại Cách mạng quản trị. Chính thế cho nên, trong quy trình tiến độ này chính quyền sở tại Cách mạng vẫn đặt huyện Châu Phú và thị xã Châu Đốc cùng thuộc tỉnh An Giang .Tháng 12 năm 1968, chính quyền sở tại Cách mạng lại kiểm soát và điều chỉnh hành chính trong tỉnh An Giang như sau : huyện Châu Phú cắt 5 xã là Châu Giang, Hưng Nhơn, Hiệp Xương, Bình Thạnh Đông và Hoà Lạc nhập với 4 xã Long Sơn, Phú Lâm, Phú An, Hoà Hảo của huyện Tân Châu để xây dựng huyện Phú Tân .Năm 1971, Trung ương Cục miền Nam quyết định hành động xây dựng tỉnh Châu Hà, tách ra từ tỉnh An Giang, trên phần đất tỉnh Châu Đốc và tỉnh Hà Tiên trước năm 1956. Lúc này, huyện Châu Phú vẫn thuộc về tỉnh An Giang. Tháng 5 năm 1974, huyện Châu Phú thuộc tỉnh Long Châu Hà .

Sau năm 1975[sửa|sửa mã nguồn]

Sau ngày 30 tháng 4 năm 1975, chính quyền sở tại quân quản Cộng hòa miền Nam Nước Ta khởi đầu vẫn đặt huyện Châu Phú thường trực tỉnh Long Châu Hà .Đầu năm 1976, huyện Châu Phú trở lại thuộc tỉnh An Giang, khởi đầu gồm 8 xã : Vĩnh Nguơn, Vĩnh Tế, Mỹ Đức, Khánh Hoà, Vĩnh Thạnh Trung, Thạnh Mỹ Tây, Bình Long và Bình Mỹ .Ngày 27 tháng 1 năm 1977, sáp nhập xã Vĩnh Nguơn vào thị xã Châu Đốc theo Quyết định số 199 / TC.UB của Ủy ban nhân dân tỉnh An Giang .Ngày 25 tháng 4 năm 1979, Hội đồng nhà nước ban hành Quyết định số 181 – CP [ 7 ] kiểm soát và điều chỉnh địa giới và đổi tên 1 số ít xã và thị xã thuộc tỉnh An Giang, theo đó :

• Tách các ấp Bình Nghĩa, Bình Hòa 1 của xã Bình Long, ấp Vĩnh Tiền, ấp Vĩnh Quới của xã Vĩnh Thạnh Trung lập thành thị trấn Cái Dầu.
• Tách các ấp Mỹ Thiện 1, Mỹ Thiện 2 của xã Mỹ Đức và ấp Vĩnh Hòa của xã Vĩnh Thạnh Trung lập thành xã Mỹ Phú.
• Tách gần trọn ấp Vĩnh Bình của xã Vĩnh Thạnh Trung và một phần nhỏ ấp Mỹ Hòa của xã Mỹ Đức lập thành xã Ô Long Vĩ.
• Tách các ấp Bình Chánh, Bình An của xã Bình Long và một nửa ấp Bình Chơn của xã Bình Mỹ lập thành xã Bình Phú.
• Tách ấp Bình Chánh và nửa ấp Bình Chơn của xã Bình Mỹ lập thành xã Bình Chánh.
• Sáp nhập ấp Mỹ Thuận 2 của xã Mỹ Đức vào xã Vĩnh Thạnh Trung.
• Sáp nhập một phần ấp Vĩnh Bình của xã Vĩnh Thạnh Trung vào xã Mỹ Đức.
• Sáp nhập ấp Bình An, ấp Thạnh Lợi của xã Thạnh Mỹ Tây vào xã Vĩnh Thạnh Trung.
• Sáp nhập một phần ấp Bình An của xã Bình Long vào xã Thạnh Mỹ Tây.
• Sáp nhập một phần ấp Bình Chánh của xã Bình Mỹ vào xã Bình Long.
• Tách một phần diện tích, dân số của của xã Mỹ Đức sáp nhập vào thị xã Châu Đốc để thành lập xã Vĩnh Mỹ thuộc thị xã Châu Đốc.

Ngày 23 tháng 8 năm 1979, Hội đồng nhà nước ban hành Quyết định số 300 – CP [ 8 ] về việc kiểm soát và điều chỉnh địa giới một số ít huyện và thị xã thuộc tỉnh An Giang, theo đó :

• Sáp nhập xã Bình Thủy của huyện Châu Thành vào huyện Châu Phú.
• Sáp nhập xã Vĩnh Tế vào thị xã Châu Đốc.

Ngày 12 tháng 1 năm 1984, Hội đồng Bộ trưởng ban hành Quyết định số 8 – HĐBT [ 9 ]. Theo đó :

• Thành lập xã Đào Hữu Cảnh trên cơ sở tách các ấp Hưng Thới, Hưng Thuận, Hưng Trung và ấp Long Châu 4 của xã Thạnh Mỹ Tây.
• Sáp nhập một phần ấp Vĩnh Bình của xã Vĩnh Thạnh Trung vào xã Thạnh Mỹ Tây.

Ngày 9 tháng 12 năm 2020, Ủy ban Thường vụ Quốc hội phát hành Nghị quyết 1107 / NQ-UBTVQH14 xây dựng thị xã Vĩnh Thạnh Trung trên cơ sở hàng loạt diện tích quy hoạnh và dân số của xã Vĩnh Thạnh Trung ( nghị quyết có hiệu lực hiện hành từ ngày 1 tháng 2 năm 2021 ). Huyện Châu Phú có 2 thị xã và 11 xã thường trực như lúc bấy giờ. [ 10 ]Ngày 29 tháng 4 năm 2022, Bộ Xây dựng ban hành Quyết định số 354 / QĐ-BXD về việc công nhận thị xã Cái Dầu lan rộng ra ( gồm có thị xã Cái Dầu và hai xã Bình Long, Bình Mỹ ) là đô thị loại IV. [ 11 ]
Ngày nay, huyện Châu Phú có 13 đơn vị chức năng hành chính cấp xã thường trực, gồm có 2 thị xã : Cái Dầu ( huyện lỵ ), Vĩnh Thạnh Trung và 11 xã : Bình Long, Bình Mỹ, Bình Chánh, Bình Phú, Bình Thủy, Đào Hữu Cảnh, Khánh Hòa, Mỹ Đức, Mỹ Phú, Ô Long Vĩ, Thạnh Mỹ Tây được chia thành 100 khóm – ấp [ 12 ] .
[13]

Chợ thị trấn Cái Dầu là chợ lớn nhất huyện

Nhiều tiệc tùng tại Châu Phú mang sắc thái dân tộc bản địa độc lạ như : lễ Kỳ Yên và đua thuyền đình thần đình Bình Thủy, lễ vía Quản cơ Trần Văn Thành. Châu Phú có nhiều món ẩm thực ăn uống phong phú, mang chậm thực chất làng quê như : Cá lóc nướng trui, Lẫu cháo Cá lóc rau đắng, khô cá tra phồng và ba sa .Đặc biệt, sau mùa nước nổi ( nước lũ ngập đồng ), mọi ngõ ngách, mọi con kênh ở huyện cơ man nào là cá linh, cá thác lát, cá chốt, cá leo … dân chúng đánh bắt cá bằng chày lưới, gió cất, gió gạc, thả đáy … cá đầy ghe xuồng, ăn không hết phải phơi khô, làm mắm, nước mắm, những ai từng sống ở An Giang giờ tha hương không khi nào quên mùa nước nổi .

Di tích – Thắng cảnh[sửa|sửa mã nguồn]

Source: https://evbn.org
Category: Địa Danh