Bá Thước – những địa danh huyền thoại, tình sử hấp dẫn và gọi mời du khách

Bá Thước được vạn vật thiên nhiên ưu tiên ban tặng cho nguồn tài nguyên du lịch tự nhiên và nhân văn phong phú, giá trị với cảnh sắc sông núi và hệ sinh thái phong phú, có nhiều tiềm năng để tăng trưởng du lịch. Khu Bảo tồn vạn vật thiên nhiên Pù Luông với hệ sinh thái rừng, hệ động, thực vật phong phú và đa dạng, phong phú. Nhiều điểm có cảnh sắc đẹp, hoang sơ, ẩn hiện trong mây mờ xa và sương chiều bảng lảng, như : Son Bá Mười ( xã Lũng Cao ), đỉnh Pù Luông, Kho Mường, làng Đôn, làng Tiến Mới …

Bể bơi vô cực ngoài trời ở khu Pù Luông Eco Garden ( Bá Thước ). Ảnh : Ngọc Anh

Thiên nhiên hào phóng còn ban tặng cho miền đất non xanh, nước biếc này nhiều danh thắng và thác nước đẹp phát triển du lịch, như: Thác Muốn (xã Điền Quang), hang cá thần Mường Ký (xã Văn Nho); hồ Duồng Cốc (xã Điền Hạ), thác Dần Long (xã Lương Ngoại) và hệ thống hang động kỳ thú như là tiên cảnh (hang Dong – xã Điền Hạ, hang Anh Rồ – xã Hạ Trung). Bá Thước cũng đang dần hình thành một số sản phẩm du lịch mới như tuyến du lịch sông Mã, du lịch lòng hồ thủy điện Bá Thước II, du lịch mạo hiểm khám phá hang động, đỉnh Pù Luông, đi bộ xuyên rừng… thưởng thức các danh thắng và đặc sản của địa phương.

Bá Thước còn có nhiều tài nguyên du lịch nhân văn đậm đà truyền thống văn hóa truyền thống của những dân tộc bản địa Mường, Thái, Kinh … với những di chỉ khảo cổ học, nơi cư trú của người Việt cổ như : Mái Đá Điều, Mái Đá Nước, hang Làng Tráng xã Lâm Xa … Trong đó di chỉ Mái Đá Điều đã được xếp hạng Di tích khảo cổ học từ năm 2004 ; di tích lịch sử văn hóa truyền thống, kiến trúc thẩm mỹ và nghệ thuật : Chùa Mèo, đền thờ Lê Lợi, Tống Duy Tân … đồn Cổ Lũng, trường bay Pù Luông, mạng lưới hệ thống nhà sàn của đồng bào Mường, Thái ; văn hóa truyền thống nhà hàng phong phú và đa dạng : cá nướng, cơm lam, thịt lợn hấp, gà nướng, ốc đá, xôi tím, canh uôi, măng chua, măng đắng, canh đắng, hoa chuối rừng nộm, lợn rừng, rượu ngô, rượu cần, xôi hấp gà Kho Mường, vịt thác Hiêu Cổ Lũng … Rượu cần ở Điền Hạ, Ban Công có hương thơm đặc trưng, vị ngọt, đậm và những món ăn dân dã mang đậm mùi vị của núi rừng .Miền non cao Bá Thước hãy còn lưu giữ và thực hành thực tế nhiều phong tục tập quán, tín ngưỡng gắn với những liên hoan rực rỡ như : tiệc tùng Mái Đá Điều ( xã Hạ Trung ) ; liên hoan Mường Khô, liên hoan đua thuyền độc mộc ; phiên chợ Phố Đòn và những mô hình di sản văn hóa truyền thống phi vật thể đa sắc màu với những làn điệu dân ca, dân vũ đắm say lòng người với những thiếu nữ Thái, Mường xinh đẹp trong phục trang dân tộc bản địa, rộn ràng và đắm say trong âm nhạc cồng chiêng, khèn bè và luống khua rộn ràng .

Cửa hàng bày bán đặc sản nổi tiếng địa phương tại bản Đôn, xã Thành Lâm, huyện Bá Thước .Đến với Bá Thước, hành khách sẽ được tận mắt chứng kiến nghề dệt thổ cẩm ở xã Lũng Niêm, nghề thêu ren ở xã Cổ Lũng, … Với bàn tay khôn khéo và thị hiếu thẩm mỹ và nghệ thuật tinh xảo, đồng bào đã tự dệt nên phục trang cho mình và những vật dụng khác như : chăn, gối, đệm, túi, khăn … do những người phụ nữ Thái tạo nên vừa tài khéo, đa sắc màu và những họa tiết hoa văn, mang đậm sắc thái văn hóa truyền thống tộc người và là món quà lưu niệm cho hành khách làm quà tặng cho người thân trong gia đình .Cùng với những tài nguyên du lịch vạn vật thiên nhiên phong phú và đa dạng và rực rỡ, Bá Thước còn là cội nguồn và in dấu nhiều địa điểm gắn với lịch sử một thời và những tích truyện thơ cổ tích làm đắm say lòng người. Bá Thước là quê nhà của sử thi Đẻ đất đẻ nước, của trường ca Khăm Panh, của thần thoại cổ xưa Nàng Ờm – chàng Bông Hương … quê nhà của “ Cây chu đá, lá chu đồng ; Bông thau quả thiếc ” …, một vùng non nước đẹp như tranh .Từ Đồng Tâm ngược “ dốc năm cây ” lên phía Quan Sơn hẳn phải đến với làng Cha, từ nơi đây nhìn dòng sông Mã ngỡ như đó là dải lụa trắng tinh khôi uốn lượn chảy ngang trời. Phía Tây Bắc là dãy núi hùng vĩ, cao ngất, nơi đó có “ Cây chu đá lá chu đồng … ” mà dấu tích còn lưu lại ở đồi Chu xã Thiết Ống. Cây Chu là hình tượng cho sự phồn thịnh cực đỉnh của bản Mường …

Tảng đá dấu tích gốc cây chu đá trên núi Lai Li Lai Láng. Ảnh : Lê QuânNúi thiêng Lai Li Lai Láng nơi có cây Chu khổng lồ ở Mường Ống, xã Kỳ Tân và Thiết Kế, theo GS.TS, NGND Phan Hữu Dật cho rằng : “ Chu là cây dâu gia đất. Nhưng ở đây nghĩa là cội nguồn của cây rừng, tượng trưng cho sự thịnh vượng. Cây Chu là cây thần, tượng trưng cho sự tôn kính, cây nhiều năm đã được coi như con người ”. Đồi Lai Li Lai Láng trong mo Mường là cả mạng lưới hệ thống núi đồi nằm dọc hai bên bờ sông Mã. Đồi Lai Li Lai Láng có cây chu kỳ luân hồi vĩ, dấu tích đó lúc bấy giờ thuộc làng Cha, có vụng nước cây Chu đổ xuống. Vụng nước này rất sâu, to như một chiếc hồ tròn, ngay bên bờ sông Mã, đứng trên Quốc lộ 15A hoàn toàn có thể nhìn thấy. Có lẽ gốc cây Chu là phiến đá khổng lồ, khá phẳng phiu, độ cao khoảng chừng 1.010 m so với mực nước biển và hành trình dài vĩ đại ấy khởi đầu từ vụng nước lớn này thông với dòng Mã giang chính là vết kéo cây đi hãy còn hiện hữu .Nơi phát tích cây Chu đá lá đồng, bông thau, quả thiếc chính là khu vực được người Pháp đã từng thiết kế xây dựng Mỏ Gang. Khu vực này có nhiều tài nguyên là những sắt kẽm kim loại, người dân làng Hiềng, xã Kỳ Tân cho biết, từ thời xưa, địa điểm miền đất này tương quan đến quy trình khai thác vàng như khu Hu Khăm, nghĩa là Hố đào vàng, hang Khăm ( nơi cô vàng ). Gò đất cao có sức chứa hàng trăm người, gọi là Đon Cơm ( Gò ăn cơm ). Khu làng Đon Mặn ( Kho chứa muối ), quanh đó là bãi chợ. Dấu tích nơi khai thác vàng thời xưa, từng tập trung chuyên sâu rất đông người và hoạt động giải trí trong một thời hạn dài ; vàng sa khoáng hiện vẫn còn. Núi thiêng Lai Li Lai Láng nơi có cây Chu đá, lá chu đồng, bông thau, quả thiếc … được Mo Đẻ đất, đẻ nước diễn đạt : Trông đi, ngó lại – Thấy sáng cả trời … Hoa vàng bảy, trái vàng ba – lá và hoa kêu ra nhạc ngựa – Rõ là cây bằng đá – lá bằng đồng – bông bằng thau – quả thì bằng thiếc … ” địa điểm này cần được mày mò và trở thành điểm du lịch mê hoặc .

Bản Kho Mường giữa đại ngàn Pù Luông .Theo dân gian trong vùng, phiến đá khổng lồ và phẳng phiu này vào thế kỷ XV, Bình Định vương Vua Lê Lợi đã ngồi quan sát doanh trại của giặc Minh ở đồn Quan Da và cùng những tướng lĩnh bàn mưu tiến đánh. Dưới ngọn đồi Lai Li Lai Láng có ngôi đền cổ Pù Đền, thờ đức Vua Lê Thái tổ. Tương truyền, có lần, vào ban trưa, chủ tướng Lam Sơn đi qua khu ruộng ven đồi, gặp ông Ban đang cày ruộng. Ông Ban thấy khách đói, bèn giở ép cơm nếp, ống canh uôi ra mời khách cùng ăn. Đồ ăn thì ít, chỉ đủ cho một người mà khách lại nhiều, ông Ban bèn thịt tiếp con chó của mình theo ra ruộng, thui lên mời khách cùng ăn. Khách khen bữa cơm ngon và đa tạ chủ ruộng, trước khi đi còn dặn : “ Sau này nghiệp lớn thành công xuất sắc, mọi người cùng nhớ bữa cơm tình nghĩa này và vào ngày giỗ kỵ, lễ vật dâng cúng cho ta chỉ là những món ăn như bữa nay là đủ ”. Về sau Vua Lê mất, tưởng niệm công đức của người anh hùng dân tộc bản địa, hàng năm đến ngày giỗ kỵ, người trong vùng có lệ cúng tế nhà vua đúng theo lời ngài dặn. Trong thung Buốc Bo, chỗ ông Ban cày ruộng khi xưa, hiện còn một chiếc lán đơn sơ, bà con đặt lễ vật cúng Lê Lợi trong ngày tiệc tùng Căm Mương ( cúng cơm mới ). Lễ vật dâng cúng có canh uôi, cơm nếp và thịt chó thui. Đồi Lai Li Lai Láng và ngôi đền cổ Pù Đền … phải được nghiên cứu và điều tra, tạo dựng và phát huy để trở thành điểm đến du lịch mê hoặc .Bá Thước có nhiều truyện thơ như : Nàng Nga – Hai Mối, Út Lót – Hồ Liêu, nàng Ờm – chàng Bồng Hương, nàng Con Côi được lưu truyền thoáng đãng trong những bản mường. Vùng đất này phát tích truyện tình nàng Ờm – chàng Bồng Hương. Nàng Ờm quê ở đất Cành Nàng, quyền lực quyền uy, phong phú : Bố nhà em, bố có / Mẹ nhà em, mẹ giàu / Dưới sàn có trâu, có bò / Trên nhà cơm no, lúa xiềng … Chàng Bồng Hương nhà nghèo nhưng hiếu thảo, hái quýt cho mẹ Ờm và bà hứa gả con gái cho “ nên cửa nên nhà ”. Hai tình nhân nhau và ước mong niềm hạnh phúc : Ăn chung một gian / Uống nước chung một máng / Xỉa răng chung một ống / Chết hay sống cùng trọn một đời. Thế nhưng cha mẹ nàng Ờm chê Bồng Hương nghèo nên không cho, nhưng họ vẫn yêu nhau. Một đêm cha mẹ nàng Ờm đánh đập nàng tàn tệ, chàng Bồng Hương cõng nàng chạy lên núi Làn Ai. Họ cùng ăn lá ngón để “ giữ trọn lời thề về bên ma ”. Bố mẹ nàng Ờm tìm thấy xác con gái trên núi Làn Ai, ân hận, thương xót con gái, muốn đem con gái về mường làm ma, nhưng hồn vía nàng Ờm xin cha mẹ cho nàng ở lại núi Làn Ai để : Muôn đời sau cho chuyện nên vè / Cho bản làng nghe, cho đời sau biết : Núi Làn Ai nghèo tiền, nghèo của / Nhưng Làn Ai giàu nghĩa, giàu tình .

Pù Luông hấp dẫn nhờ cảnh sắc thiên nhiên tươi đẹp.

Từ cái chết của đôi trai gái thương nhau trên núi Làn Ai đã Open hoa bông trăng – loài hoa hình tượng của tình yêu son sắc. Người Mường cho rằng cây hoa đó là hương hồn của đôi trai gái hóa thành, khi gặp mưa thì hoa lại có màu trắng, còn gặp nắng thì hoa biến thành màu đỏ. Hằng năm, vào mùa xuân, người Mường mở hội hoa bông trăng, tưởng niệm nàng Ờm – chàng Bồng Hương rồi gửi nhớ thương cùng nhau để nên vợ, nên chồng. Từ cái chết thương tâm của đôi lứa yêu nhau, từ vách đá cheo leo trên núi Làn Ai mọc Cây tương tư – cây “ bùa yêu ” huyền bí soi xuống dòng sông. Để chiếm hữu được chiếc lá thần kỳ, từng có người mang súng săn đến bắn, nhưng hễ chiếc lá nào rơi xuống nước đã có từng bầy cá to lớn trong hang sâu dưới dòng sông tranh nhau đớp lá. Nhiều người “ ế vợ ” cất công bủa lưới giăng kín quãng sông, dùng cung tên và súng kíp bắn rụng lá bùa yêu, nhưng bỗng đâu gió nổi, sóng cồn … cuốn bay và nhận chìm không thấy tăm hơi chiếc lá. Khám phá và chiêm ngưỡng và thưởng thức cây “ bùa yêu ” và mong phận đẹp, duyên may có được lá “ ngải bùa ”, hành khách hãy ngược dòng sông Mã trên con thuyền độc mộc, bơi trong màn sương mờ huyền tích về câu truyện tình cảm động nàng Ờm – chàng Bồng Hương để rồi mày mò và cảm nhận về con người và cảnh sắc nơi đây. Nếu là chàng trai bản lĩnh, bạn hãy leo núi Làn Ai, chinh phục độ cao với mong mỏi hái được chiếc lá diệu kỳ .Tạo hóa ban cho Bá Thước cảnh sắc núi sông đẹp đến mê lòng. Người dân nơi đây, qua nhiều thế hệ đã khoác cho núi đồi một màu xanh ngút ngát của rừng cây, mướt xanh của đồi mía, màu vàng no ấm, đủ đầy của ruộng lúa, nương ngô tỏa hương ngào ngạt khi mùa đến. Bá Thước là vùng đất của sử thi và cổ tích với những áng văn và chuyện thơ xúc động, đắm say lòng người không chỉ ngày ngày hôm qua, ngày hôm nay và muôn đời sau vẫn thế. Hãy đến với Bá Thước một vùng non xanh nước biếc và những dòng sông, ngọn núi, bản mường … thấm đẫm nhân tình, tới đây hành khách sẽ cảm nhận, tò mò được vẻ đẹp bất tận .Hoàng Minh Tường

Source: https://evbn.org
Category: Địa Danh