Các khái niệm về giá trị – Phần I - EU-Vietnam Business Network (EVBN)

I/ Khái niệm giá trị

1/ Các quan niệm về giá trị

Quan niệm về giá trị là quan niệm đã có từ lâu. Theo F. Engels khi giới thiệu tập III bộ Tư bản của K. Marx năm 1894, loài người đã có uqan niệm về giá trị từ 5000 – 7000 năm trước, từ khi có trao đổi thực phẩm, hàng mỹ nghệ thủ công, khoáng sản… Như vậy là sau hơn 4 triệu năm tồn tại và phát triển, loài người đã nhận ra các vật dụng hàng ngày (đáp ứng nhu cầu sống của con người) chứa đựng những thứ có ích cho con người, là thứ con người mong muốn có, có ý nghĩa với cuộc sống của người và sự tồn tại của cộng đồng, xã hội – cái đó là giá trị (chú ý về nội hàm của thuật ngữ “giá trị”: ngày nay tương ứng với thuật ngữ “giá trị sử dụng”, còn gọi là “giá trị tự nhiên” vốn có trong vật thể, cũng còn gọi là “giá trị nội tại” của vật thể).

Bạn đang đọc: Các khái niệm về giá trị – Phần I

Đến thời kỳ Hy Lạp cổ đại ( văn minh cổ đại nói chung thường tính từ thế kỷ thứ VII – VI trước Công nguyên đến thế kỷ thứ V sau Công nguyên ), Protagoras đưa ra mệnh đề : Con người là giá trị cao quý nhất – viên gạch tiên phong của khoa học về giá trị. Platon, Aristote đã nói tới giá trị – phẩm chất của thành viên chính sách cộng hòa, của các kỹ năng và kiến thức lao động, sức tiêu tốn lao động, và tính tiện ích của sản phẩm & hàng hóa so với con người, lao lý giá trị của sản phẩm & hàng hóa, khởi đầu cho triết lý lao động về giá trị .
Trong thời kỳ trung cổ ( từ thế kỷ thứ V sau Công nguyên đến thế kỷ XIV – XV sau Công nguyên ) ít nói tới ý niệm về giá trị .
Đến thời kỳ phục hưng ( thế kỷ XIV – XVI ) và thời tân tiến ( thường tính từ thế kỷ XVII ), nhất là từ khi kinh tế thị trường tăng trưởng, yếu tố ngày càng trở nên nhiều mẫu mã : mọi thứ đều được xét theo giá trị quan, tối thiểu dưới bốn góc nhìn : 1 ) Lượng lao động tiêu tốn để làm ra loại sản phẩm – giá trị của bản thân lao động ; 2 ) Tính tiện ích của sản vật ( sản phẩm & hàng hóa ) so với con người và hội đồng ; 3 ) Giá trị gắn với năng lực trao đổi : giá trị là sức mạnh trao đổi giữa sản phẩm & hàng hóa này với sản phẩm & hàng hóa khác, tạo ra thị trường ( mua – bán ), kích thích sản xuất, ảnh hưởng tác động tới quản trị, thậm chí còn tới cả nhà nước ; 4 ) Ngoài ra, “ giá trị ” trong giá trị học nói lên nghĩa và ý của khách thể với chủ thể, sự thú vị, mong ước, muốn có, nhìn nhận hơn – kém, thước đo chuẩn mực, cho và nhận, nhận và cho, lựa chọn giá trị, sắp xếp ưu tiên theo thực trạng và thời gian, tâm lý, hành vi, xúc cảm theo thang giá trị, thước đo giá trị, xu thế giá trị, khi đó chủ thể xác lập mức độ quan trọng của giá trị này hay giá trị kia, có khi quan trọng đến mức không hề thiếu được gọi là giá trị thiết yếu – cái đó vừa mang tính chủ quan, vừa mang tính khách quan. Vấn đề chủ quan và khách quan trong giá trị học cũng như trong xã hội và đời sống của từng người là yếu tố rất là phức tạp. Giải thích lý luận cũng như vận dụng vào thực tiễn thường tương đối ( relativism ), tránh tuyệt đối hóa ( absolutism ). Trước hết, phải thừa nhận cái tạo ra giá trị sống sót trong quốc tế khách quan ( tự nhiên và xã hội, cả tư duy con người ), nhưng để trở thành giá trị so với con người, hội đồng và con người, hội đồng có thái độ giá trị thì cần có sự thưởng thức, hoàn toàn có thể bằng con đường duy lý hay trực giác, có khi từ đời sống bản năng rồi qua ý thức, có khi ngược lại, qua các lứa tuổi. Giá trị học chăm sóc cả các góc nhìn này, ở đây rõ ràng mang đặc thù chủ quan của con người, còn so với hội đồng, xã hội ta gọi là ý thức hội đồng, xã hội .

2/ Các thuật ngữ, khái niệm chỉ “giá trị”

Trong tác phẩm vĩ đại Tư bản ( năm 1867 ), K. Marx dùng hai từ tiếng Đức chỉ “ giá trị ”, dịch sang tiếng Anh là “ worth ” và “ value ” ; trong đó, chữ “ worth ” được dùng từ trước thế kỷ XIX, chỉ tiền tài, phúc lợi ; còn chữ “ value ” nghĩa là “ giá trị ” ( như “ giá trị một áng văn chương ), và cũng có nghĩa chỉ phẩm giá con người. Cũng có khi “ worth ” đồng nghĩa tương quan với “ value ”. Ngày nay, hầu hết chỉ dùng một chữ “ value ” dịch sang tiếng Việt là “ giá trị ”, như tất cả chúng ta thấy ở một số ít từ điển. Ví dụ, Nguyễn Lân định nghĩa thuật ngữ giá trị là : 1 ) Phạm trù kinh tế tài chính, biểu lộ số lao động trừu tượng của xã hội hao phí vào việc sản xuất ra sản phẩm & hàng hóa ; 2 ) Phẩm chất tốt hay xấu, tính năng lớn hay nhỏ của sự vật hay con người ; 3 ) Tính chất quy ra thành tiền trong quan hệ trao đổi ; 4 ) Hiệu lực của một văn bản ; 5 ) Độ lớn của một đại lượng. Nhận thấy có rất nhiều cách ý niệm khác nhau về giá trị cũng như khái niệm giá trị có nội hàm rất rộng ; thế cho nên, chúng tôi có tập trung chuyên sâu vào 1 số ít tri thức có tương quan tới khái niệm “ giá trị ” với tư cách là đối tượng người dùng của giá trị học .
Có thể liệt kê các loại giá trị – các thuật ngữ về giá trị như sau :
+ Giá trị chung nhất : giá trị vật chất, giá trị ý thức ; ở con người còn có giá trị sinh thể ( khung hình ). Giá trị vật chất ; giá trị vật hể ; giá trị tự nhiên ( trong quốc tế tự nhiên ) ; giá trị ý thức ; giá trị phi vật thể ; hai loại giá trị này gắn bó với nhau .
+ Giá trị đơn cử : giá trị kinh tế tài chính ( giá trị sử dụng, giá trị trao đổi, giá trị thặng dư ) và giá trị tâm ý ( giá trị ý thức : văn hóa truyền thống, lịch sử dân tộc ) .
Giá trị học nghiên cứu và điều tra các giá trị niềm tin, tâm ý, tất yếu, trong mối quan hệ với các giá trị kinh tế tài chính. Ở đây, chúng tôi trình diễn theo một cách phân loại khác, chăm sóc đến các giá trị sau :
+ Giá trị loài người ( và quốc tế ) và giá trị thành viên ;

+ Giá trị dân tộc và giá trị cá nhân;

Xem thêm: Thiết lập góc nhìn đa chiều – Duy Tân

+ Giá trị bản thân – giá trị nhân cách .
Trong khoa học về giá trị nói chung thường nói tới 13 loại giá trị : giá trị nghệ thuật và thẩm mỹ, giá trị môi trường tự nhiên, giá trị thành viên, giá trị sức khỏe thể chất, giá trị chính trị, giá trị tôn giáo, giá trị xã hội, giá trị văn hóa truyền thống, giá trị giáo dục, giá trị đạo đức – luân lý, giá trị luật lệ, giá trị vui chơi, giá trị khoa học .
Ở đây tất cả chúng ta sẽ bàn luận về 1 số ít nét lớn các nội hàm của các thuật ngữ – khái niệm này, tập trung chuyên sâu vào cách phân loại ra hai nhóm lớn : 1 – Giá trị vật chất, trong đó có khái niệm giá trị trong kinh tế tài chính học ; 2 – Giá trị ý thức trong khoa học về giá trị ( giá trị học ). Nhưng với cả hai nh1om có cùng một xuất phát là ý nghĩa, tính ích lợi của vật thể hay khách thể nào đó nói chung so với sự sống sót và tăng trưởng ( phân phối nhu yếu ) của con người, nhóm người hay hội đồng xã hội, suy rộng ra là toàn thể loài người. Nói cách khác, khởi xướng thuật ngữ “ giá trị ” chỉ những thứ hoàn toàn có thể cung ứng nhu yếu, quyền lợi của con người hay hội đồng, xã hội – ta gọi là “ giá trị tự nhiên ”, giá trị vốn nằm trong sự vật hay khách thể nào đấy. Đặc điểm này quy định tính khách quan của các giá trị. Việc nhận ra ý nghĩa của vật thể so với cá thể hay hội đồng, trong đó có việc nhận ra giá trị của giá trị, quy định tính chủ quan của giá trị, từ từ hình thành nên giá trị niềm tin. Hai nhóm giá trị có quan hệ gắn bó với nhau. Vấn đề “ giá trị ” của con người thông thường khởi nguồn gắn với việc mưu sinh, và với dân tộc bản địa gắn với sự tồn vong, phồn thịnh của hội đồng dân tộc bản địa. Từ đây mới phát sinh ra sự thú vị, nhận ra ý nghĩa của bản thân hay hội đồng … Đặc điểm này quy định tính chủ quan của giá trị hay hệ giá trị. Nhu cầu, quyền lợi mà tâm lý học chỉ ra là cốt lõi của động cơ, mục tiêu của hành vi, hành vi ( nói tổng quát là của từng hoạt động giải trí đơn cử cũng như của hoạt động giải trí nói chung của một đoạn đường đời của con người hay cả cuộc sống con người ). Xem xét các giá trị nói chung cần mở màn từ giá trị vật chất, trong đó có giá trị kinh tế tài chính .
( còn tiếp )
TH : T.Giang – SCDRC
Nguồn tìm hiểu thêm : Phạm Minh Hạc – Tìm hiểu các giá trị dân tộc bản địa Nước Ta với tâm lý học và giáo dục học – NXB CTQG năm ngoái .