Bảng chữ cái Latinh – Là gì Wiki

Template:1000 bài cơ bản
Template:Thông tin hệ chữ viết
Bảng chữ cái Latinh (tiếng Latinh: Abecedarium Latinum) là hệ thống chữ viết dùng bảng chữ cái được sử dụng rộng rãi nhất trên thế giới hiện nay.

Nguyên bản bảng chữ cái

Mở rộng

Template : Chính Bảng chữ cái Latinh được kiểm soát và điều chỉnh lại cho thích hợp để dùng trong các ngôn từ khác, đôi lúc là nhằm mục đích biểu lộ âm vị không có trong các ngôn từ được viết bằng bảng chữ cái Latinh. Vì lẽ đó mà người ta tạo ra các lan rộng ra để ghi các âm này, trải qua việc thêm dấu lên các chữ cái có sẵn, ghép nhiều chữ cái lại với nhau, phát minh sáng tạo ra chữ cái mới trọn vẹn hoặc gán một công dụng đặc biệt quan trọng do một bộ đôi hoặc bộ ba chữ cái. Vị trí của các chữ cái mới này trong bảng chữ cái hoàn toàn có thể khác nhau, tùy thuộc từng ngôn từ .

Multigraph

Một diagraph là một cặp chữ cái dùng để ký một âm hoặc một kết hợp các âm không tương ứng với từng chữ cái theo thứ tự trong cặp chữ đó. Chẳng hạn, tiếng Anh có ⟨ch⟩, ⟨ng⟩, ⟨rh⟩, ⟨sh⟩, tiếng Hà Lan có ⟨ij⟩ Tương tự, một trigraph là một bộ gồm ba chữ cái ghép lại, chẳng hạn tiếng Đức có ⟨sch⟩, tiếng Breton có ⟨c’h⟩ hay tiếng Milan có ⟨oeu⟩. Trong chính tả của một số ngôn ngữ, diagraph và trigraph được xem là những mẫu tự độc lập trong bảng chữ cái. Vấn đề viết hoa diagraph và trigraph tùy thuộc từng ngôn ngữ, có thể viết hoa chữ đầu tiên mà cũng có thể viết hoa tất cả.

Từ nối

Từ nối là một liên hiệp hai hay nhiều chữ cái thông thường tạo thành một glyph hoặc một chữ cái mới. Các ví dụ minh họa là ⟨Æ/æ⟩ (bắt nguồn từ ⟨AE⟩, gọi là “ash”), ⟨Œ/œ⟩ (bắt nguồn từ ⟨OE⟩, thỉnh thoảng gọi là “oethel”), ký hiệu viết tắt ⟨&⟩ (từ tiếng Latinh et, nghĩa là “và”), và ký hiệu ⟨ß⟩ (“eszet”, bắt nguồn từ ⟨ſz⟩ hoặc ⟨ſs⟩ – dạng cổ xưa của chữ s dài ⟨s⟩).

Chữ cái mới trọn vẹn

Template : Chính Một số ví dụ về chữ cái mới trọn vẹn so với bảng chữ cái Latinh chuẩn là các chữ cái wynn ⟨ Template : Unicode ⟩ và thorn ⟨ Þ / þ ⟩ của bảng chữ cái Runic, cũng như chữ cái eth ⟨ Ð / ð ⟩ được thêm vào bảng chữ cái tiếng Anh cổ .Một số ngôn từ Tây, Trung và Nam Phi dùng một vài chữ cái hỗ trợ có cách phát âm giống với ký tự tương tự trong IPA. Chẳng hạn, tiếng Adangme dùng các chữ cái ⟨ Template : Unicode ⟩ và ⟨ Template : Unicode ⟩ ; tiếng Ga dùng ⟨ Template : Unicode ⟩, ⟨ Ŋ / ŋ ⟩ và ⟨ Template : Unicode ⟩. Tiếng Hausa dùng ⟨ Template : Unicode ⟩ và ⟨ Template : Unicode ⟩ làm phụ âm khép và dùng ⟨ Template : Unicode ⟩ là phụ âm tống ra .

Dấu

Dấu là một ký hiệu nhỏ hoàn toàn có thể Open ở một vị trí nào đó ở trên, dưới hoặc ngoài chữ cái, ví dụ điển hình dấu ^ trong chữ cái ” ô ” của tiếng Việt hay dấu umlau trong các chữ cái ⟨ ä ⟩, ⟨ ö ⟩, ⟨ ü ⟩ của tiếng Đức. Chức năng chính của dấu là làm biến hóa cách đọc của chữ cái được gắn dấu nhưng nó cũng hoàn toàn có thể làm biến hóa cách phát âm của cả âm tiết hay của từ, hoặc dấu cũng hoàn toàn có thể phân biệt các từ cùng chữ ( cách viết giống hệt nhau nhưng không đồng âm hoặc đồng nghĩa tương quan với nhau ) .

Latinh hóa

Template : Chính

Chữ viết của những ngôn ngữ như tiếng Ả Rập hay tiếng Trung Quốc thường được chuyển tự sang chữ cái Latinh khi được đặt trong văn bản dùng chữ Latinh hay để sử dụng trong môi trường giao tiếp quốc tế. Việc làm này gọi là Latinh hóa.

Lịch sử

nhỏ | phải | 350 px | Phân bố việc sử dụng bảng chữ cái Latinh trên quốc tế. Phần xanh đậm là các nước chỉ dùng duy nhất bảng chữ cái Latinh, phần xanh nhạt là các nước sử dụng Latinh như một trong các bảng chữ cái. Cùng với sự bành trướng của Đế quốc La Mã, bảng chữ cái Latinh cùng tiếng Latinh cũng lan rộng ra từ bán đảo Ý sang các vùng lân cận bên bờ Địa Trung Hải. Cho đến cuối thế kỷ XV, bảng chữ cái Latinh đã phổ cập khắp Tây, Bắc và Trung Âu, chỉ có Đông và Nam Âu vẫn liên tục sử dụng bảng chữ cái Cyril. Ở quy trình tiến độ sau, cùng với quy trình thực dân hóa của các vương quốc châu Âu, bảng chữ cái Latinh khởi đầu Open trên khắp quốc tế, từ châu Mỹ, châu Đại Dương, châu Phi và một phần châu Á .

Bảng chữ cái Latinh và tiêu chuẩn quốc tế

Vào khoảng thập niên 1960, các ngành công nghiệp máy vi tính và viễn thông ở các quốc gia phát triển đòi hỏi một phương pháp mã hóa ký tự được sử dụng tự do. Tổ chức tiêu chuẩn hóa quốc tế (ISO) đã tóm lược bảng chữ cái Latinh vào tiêu chuẩn ISO/IEC 646 và dựa trên cách sử dụng phổ biến nhằm mục đích phổ biến rộng rãi tiêu chuẩn này. Do Hoa Kỳ chiếm vị trí thượng tôn trong cả hai ngành công nghiệp trên nên tiêu chuẩn ISO này được xây dựng dựa trên Chuẩn mã trao đổi thông tin Hoa Kỳ (tức ASCII, bộ ký tự dùng cho 26 × 2 chữ cái của bảng chữ cái tiếng Anh). Về sau, các tiêu chuẩn như ISO/IEC 10646 (Unicode Latinh) vẫn tiếp tục dùng bộ 26 × 2 chữ cái của bảng chữ cái tiếng Anh làm bảng chữ ký Latinh căn bản, đồng thời có mở rộng để xử lý được những chữ cái trong các ngôn ngữ khác.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Template : Thể loại Commons

Tiếng Anh

Template : La Mã cổ đại Template : ISO 15924 / footer

*
Thể loại:Lịch sử Đế quốc La Mã
Thể loại:Bài cơ bản dài trung bình

Thể loại:Chữ viết được mã hóa trong Unicode 1.0

Source: https://evbn.org
Category: Địa Danh