Lễ Vào năm mới – nét văn hóa đặc sắc của đồng bào Khmer

Gửi gắm ước vọng

Theo Phó Giáo sư Ngô Văn Doanh, nguyên Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Khu vực Đông Nam Á, Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Nước Ta : Chôl Chnăm Thmây nghĩa là Lễ Vào năm mới, Tết truyền thống hằng năm của người Khmer, thường diễn ra vào khoảng chừng giữa tháng 4 dương lịch. Vào thời gian này, trời nóng nực, đôi lúc vẫn có một vài cơn mưa rào báo hiệu mùa mưa sắp tới. Vì thế, sau một mùa khô hạn, gặp mưa, cây khởi đầu đâm chồi nảy lộc. Đối với đồng bào Khmer, Chôl Chnăm Thmây không chỉ là lễ Vào năm mới, mà sâu xa hơn chính là lễ mừng chấm hết mùa nắng hạn để bước sang mùa mưa, chuẩn bị sẵn sàng vụ mùa mới. Ngoài ra, như ở nhiều dân tộc vùng Khu vực Đông Nam Á khác, lễ Vào năm mới của đồng bào Khmer còn là thời kỳ nghỉ ngơi, đi dạo vui chơi khi mùa màng đã thu hoạch xong .Thạc sĩ Lê Thúy An, Trường Đại học Trà Vinh nghiên cứu và phân tích : Ngoài liên hoan lớn như Chôl Chnăm Thmây, đồng bào Khmer còn có các tiệc tùng lớn khác như Senl Dolta ( tưởng niệm công ơn các bậc sinh thành, tri ân tổ tiên ), Ok Om Bok ( lễ Cúng trăng ) … Các liên hoan đều mang dấu ấn văn hóa truyền thống sản xuất nông nghiệp và biểu lộ rõ nét cách ứng xử với tự nhiên .

Người Khmer mừng năm mới vào giữa tháng “chét” (tức khoảng giữa tháng 4 Dương lịch). Tùy theo năm, Chôl Chnăm Thmây được tổ chức trong các ngày từ 13-15/4 (đối với năm nhuận) hoặc 14-16/4 với nhiều nghi thức như: Lễ rước Đại lịch Maha Sangkran, lễ Dâng cơm, lễ Đắp núi cát, lễ Tắm tượng Phật, tắm sư sãi và lễ Cầu siêu.

Chôl Chnăm Thmây có ý nghĩa rất quan trọng so với đồng bào Khmer vì đây vừa là ngày mở màn năm mới, khởi đầu thời vụ mới, cũng là ngày niềm hạnh phúc vui tươi trong năm .Trong ngày đầu năm mới, người Khmer chuẩn bị sẵn sàng vật phẩm như, nhang, đèn, hoa quả mang đến chùa để làm lễ nghênh tiếp năm mới, làm lễ rước Đại lịch Maha Sangkran. Maha Sangkran được hiểu như vị hành khiển trong ngày Tết năm mới. Cứ mỗi năm, đồng bào Khmer lại đón một vị Maha Sangkran quản lý và trông coi mọi việc của năm đó .Ngày thứ hai của lễ Chôl Chnăm Thmây là ngày Phật tử dâng cơm cho sư sãi vào buổi sáng và buổi trưa ở chùa. Buổi chiều, mọi người đến chùa làm lễ đắp núi cát để mong gặp nhiều điều suôn sẻ, tốt đẹp trong năm mới và cầu mong có những cơn mưa cho mùa màng tốt tươi. Ngày nay, trong 1 số ít chùa của người Khmer ở Nam Bộ có thay hình thức đắp núi cát bằng đắp núi lúa .Ngày thứ ba của lễ Chôl Chnăm Thmây sẽ diễn ra nghi lễ tắm tượng Phật. Đây là nghi lễ quan trọng và thiêng liêng so với đồng bào Khmer. Nghi lễ tắm tượng Phật tương quan nhiều đến tâm thức ứng xử với nước của người Khmer, với ý nghĩa rửa sạch hết muộn phiền trong năm cũ để sang năm mới được thanh sạch, vui tươi hơn. Nước thơm sau khi tắm Phật, đồng bào Khmer mang về phòng tắm cho người lớn tuổi để cầu chúc sức khỏe thể chất, bình an, mong một năm mới tổng thể gặp nhiều suôn sẻ, niềm hạnh phúc .

Đề cập ý nghĩa của Tết Chôl Chnăm Thmây cũng như quan niệm linh thiêng về sự cần thiết của nguồn nước, thể hiện mong muốn một mùa mưa đến mang theo nguồn nước cho vạn vật vừa mang nét riêng, vừa có sự tương đồng của đồng bào các dân tộc. Theo Thạc sĩ Lê Thúy An, nếu người Việt có câu “nhất nước, nhì phân, tam cần, tứ giống” nhằm xếp mức độ quan trọng các yếu tố cần thiết cho nghề nông, người Khmer lại có câu “làm ruộng nhờ nước, đánh giặc nhờ cơm” để nói lên sự cần thiết của nước trong sản xuất nông nghiệp.

Bảo tồn, quảng bá nét đẹp văn hóa

Những năm qua, nhiều di sản văn hóa vật thể cũng như phi vật thể của đồng bào Khmer ở Nam Bộ luôn được các cấp, ngành quan tâm bảo tồn, gìn giữ và quảng bá thông qua nhiều hoạt động như, nghiên cứu, hội thảo, tổ chức lễ hội, liên hoan biểu diễn nghệ thuật, thể thao truyền thống với quy mô lớn.

Các địa phương ở Đồng bằng sông Cửu Long như Trà Vinh, Bạc Liêu, Sóc Trăng, An Giang – nơi có đông đồng bào Khmer sinh sống đều chú trọng bảo tồn, phát huy và tiếp thị nhiều nét đẹp về phong tục, nghi lễ, siêu thị nhà hàng, mẫu sản phẩm làng nghề, mô hình thẩm mỹ và nghệ thuật truyền thống lịch sử tương quan đến liên hoan lớn của đồng bào như Chôl Chnăm Thmây, Senl Dolta, Ok Om Bok …Theo ông Dương Hoàng Sum, Giám đốc Sở Văn hóa – Thể thao và Du lịch Trà Vinh : Tỉnh luôn coi bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa truyền thống của đồng bào các dân tộc sinh sống trên địa phận, trong đó có đồng bào Khmer, là nền tảng to lớn để hình thành nên nhiều loại sản phẩm du lịch rực rỡ, chương trình du lịch chuyên đề di sản để ra mắt tới hành khách. Nói cách khác, di sản văn hóa truyền thống các dân tộc, trong đó dân tộc Khmer đóng vai trò quan trọng trong xây đắp, hình thành nên ” thưởng thức du lịch ” độc lạ dành cho hành khách đến với Trà Vinh .Hiện nay, Làng Văn hóa – Du lịch Khmer tỉnh Trà Vinh ( nằm trên địa phận thành phố Trà Vinh và huyện Châu Thành ) được quy hoạch là một khu phức tạp gồm nhiều khuôn khổ như : Khu văn hóa tâm linh, khu nhà hàng, khu nghỉ ngơi, khu tọa lạc quà lưu niệm, đặc sản nổi tiếng Trà Vinh, nơi đi dạo, tổ chức triển khai văn nghệ, sự kiện … Đây chính là nơi hành khách hoàn toàn có thể khám phá nét đẹp độc lạ của nền văn hóa truyền thống Khmer, nghi thức, phong tục diễn ra trong dịp Chôl Chnăm Thmây, Senl Dolta, Ok Om Bok, góp thêm phần lan tỏa hình thức du lịch hội đồng, bảo tồn và ra mắt văn hóa truyền thống Khmer đến với phần đông hành khách .

Có dịp trò chuyện với người Khmer đang sinh sống ở các địa phương thuộc Đồng bằng sông Cửu Long, chúng tôi nhận thấy, người Khmer luôn tự hào, trân trọng và có ý thức giữ gìn nét đẹp văn hóa, phong tục tập quán mang đậm bản sắc của dân tộc mình.

Chị Đinh Thị Diệu ở ấp Bưng Thum, xã Long Phú, huyện Long Phú, tỉnh Sóc Trăng san sẻ : ” Chôl ch-năm ” là câu nói quen thuộc của người Khmer giống như người Việt nói ” ăn Tết ” và được các thế hệ người Khmer duy trì, gìn giữ. Vào mỗi dịp Tết Chôl Chnăm Thmây, mái ấm gia đình Diệu lại sum vầy bên nhau. Mọi người cùng trang hoàng nhà cửa, dành thời hạn đi chúc Tết ông bà, lên chùa làm lễ, cầu mong năm mới gặp nhiều suôn sẻ. Để chuẩn bị sẵn sàng cho ngày Tết, trước đó các mái ấm gia đình sẽ làm nhiều loại bánh truyền thống lịch sử như bánh Tét, bánh nước tro, bánh gừng, bánh dừa … Với những người trẻ như Diệu, Tết Chôl Chnăm Thmây luôn im đậm trong tiềm thức và Diệu luôn tự hào ra mắt tới bè bạn về nét văn hóa truyền thống độc lạ của dân tộc mình .Còn bà Néang Sóc Phi ở Khóm 6, thị xã Tri Tôn ( huyện Tri Tôn, tỉnh An Giang ) cho hay, Tết Chôl Chnăm Thmây, mái ấm gia đình bà thường đem lễ vật là hoa quả đến chùa, dâng cúng cơm cho các nhà sư và làm lễ Đắp núi cát với mong ước mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu. Cũng trong dịp Tết, tại khu vực chùa còn có các game show dân gian và trình diễn văn nghệ như múa hát dù kê, rô-băm, lôi cuốn phần đông thế hệ người Khmer, hành khách đến du lịch thăm quan .Năm nay, Tết Chôl Chnăm Thmây của đồng bào Khmer sẽ diễn ra từ ngày 14-16 / 4 dương lịch. Các ngành, đoàn thể ở các địa phương như Sóc Trăng, Trà Vinh, Bạc Liêu … đều có kế hoạch tổ chức triển khai nhiều hoạt động giải trí chúc mừng, chương trình màn biểu diễn nghệ thuật và thẩm mỹ truyền thống lịch sử, hoạt động giải trí đi dạo tương thích Giao hàng đồng bào Khmer đón Tết Chôl Chnăm Thmây đầm ấm, đồng thời bảo vệ triển khai nghiêm giải pháp phòng dịch COVID-19, với niềm tin vui vẻ, lành mạnh, đoàn kết, bảo đảm an toàn và tiết kiệm ngân sách và chi phí. / .

Source: https://evbn.org
Category : Lễ Hội