Đặt tên đường phố: Lúc khắt khe, khi dễ dãi…

NHÓM PV   –  
Thứ sáu, 29/11/2019 14 : 22 ( GMT + 7 )

Tại Hà Nội cách đây không lâu, xôn xao về một loạt tên đường như “từ trên trời rơi xuống” do người dân tự phát đặt ra. Còn tại Đà Nẵng, việc đặt tên cho hai con đường là Alexandre de Rhodes và Francisco De Pina mấy ngày qua đã tạo ra nhiều tranh cãi. Chính quyền Đà Nẵng tạm thời chưa đặt tên đường cho hai nhân vật này.

Hà Nội có đường “Ngô Minh Dương” do dân tự đặt tên. Hiện nay, tên đường tự phát này đã được tháo bỏ. Ảnh: LĐ

Từ những câu truyện đặt tên đường ở nước ta, một câu hỏi đặt ra : Phải chăng, đặt tên cho những con đường diễn ra trong hai thái cực : Lúc quá khắc nghiệt khi thừa dễ dãi .

Khi Park Hang-seo cũng “bỗng nhiên” thành tên đường

Cách đây vài tháng, khi tra Googlemap nhiều người phát hiện ra đoạn đường nối từ đường Phạm Văn Đồng ra đường Võ Chí Công thuộc địa phận Q. Bắc Từ Liêm và Q. Tây Hồ của thành phố Thành Phố Hà Nội được gắn cái tên là Ngô Minh Dương – nhân vật không rõ lai lịch, không có tên trong Ngân hàng tên đường, phố Thành Phố Hà Nội ; chưa có trong những quyết định hành động đặt tên đường, phố của thành phố TP.HN ; đồng thời không được Sở Giao thông vận tải đường bộ TP.HN tổ chức triển khai gắn biển .Ở Q. HĐ Hà Đông thì tự dưng có đường Huyndai với nhiều biển hiệu hàng quán ghi địa chỉ “ đường Hyundai ” .Tên “đường Huyndai” ở quận Hà Đông, Hà Nội do dân tự phát đặt. Hiện nay đã được phá dỡ. Ảnh: PVDù tên đường do dân tự đặt, nhưng nó cho thấy một yếu tố là tất cả chúng ta có đường, có nhu yếu về tên đường nhưng thiếu tên để đặt .Rõ ràng, sự tăng trưởng chóng mặt của đô thị khiến việc đặt tên không kịp và người dân phải đồng ý một thời những cái tên đường kèm theo chữ “ lê dài ” hoặc “ mới ”. Kiểu như Nguyễn Phong Sắc lê dài, Lê Văn Lương lê dài, Xã Đàn mới, Kim Liên mới …Đó là chưa kể những sáp nhập mang tính lịch sử vẻ vang thì những cái tên cũng không kịp hoặc không hề đổi khác dễ tạo ra nhầm lẫn. Ví dụ, Thành Phố Hà Nội có phố Nguyễn Khuyến, phố Bà Triệu, phố Quang Trung, phố Trần Phú … thì ở Q. HĐ Hà Đông cũng có từng đó tên phố y hệt gây ra những khó khăn vất vả nhất định trong việc định danh, thanh toán giao dịch .Việc đặt tên cho đường phố dù đã có những pháp luật ngặt nghèo với 11 bước và qua nhiều vòng lấy quan điểm nhân dân thì việc lập ra một “ ngân hàng nhà nước tên đường – phố ” cũng đang là chuyện rất khó khăn vất vả ở nhiều địa phương, nhất là những thành phố tăng trưởng nóng về hạ tầng .Và trong lúc chờ đón những cái tên đường thì đã có những câu truyện cười ra nước mắt mới xảy ra. Chẳng hạn tại tuyến đường 109, phường Phước Long B, Q. 9, TP.Hồ Chí Minh giật mình có biển tên đường là Park Hang-seo. Hẳn là một người dân ở đây đã quá yêu dấu ông thầy người Nước Hàn và đã quyết định hành động đặt tên cho con đường ( thực ra là một ngõ ngách ) tên vị HLV trưởng đội tuyển Nước Ta. Tất nhiên, cái biển tên đường này sau đó đã phải gỡ xuống .

Có nên quá khắt khe?

Nghị định 91/2005 / NĐ-CP của nhà nước phát hành kèm theo Nghị định này “ Quy chế đặt tên, đổi tên đường, phố và khu công trình công cộng ” đã có những lao lý rất rõ việc đặt tên đường – phố .Tại mục “ đặt tên đường phố ”, Quy chế đã lao lý : “ Tên danh nhân gồm có cả danh nhân quốc tế. Danh nhân đó phải là người nổi tiếng, có đức, có tài, có góp phần to lớn cho sự nghiệp kiến thiết xây dựng và bảo vệ tổ quốc cũng như của địa phương hoặc có góp phần đặc biệt quan trọng cho quốc gia, có công lớn trong hoạt động giải trí văn hoá, nghệ thuật và thẩm mỹ, khoa học, kỹ thuật, tăng trưởng tình hữu nghị giữa những dân tộc bản địa, được nhân dân suy tôn và thừa nhận. Những nhân vật lịch sử vẻ vang còn có quan điểm nhìn nhận khác nhau hoặc chưa rõ ràng về mặt lịch sử dân tộc thì chưa xem xét đặt tên cho đường, phố và khu công trình công cộng ” .Vấn đề ở đây là những quan điểm ở Lever nào ? Năm năm trước, Thành Phố Hà Nội cũng đã rất lúng túng khi quyết định hành động đặt tên hai con đường là Mạc Thái Tổ, Mạc Thái Tông sau khi 1 số ít nhà nghiên cứu đã có quan điểm rằng góp phần của hai nhân vật lịch sử vẻ vang này không lớn, nhà Mạc trước đây còn gọi là ngụy triều, coi nhà Mạc cướp ngôi nhà Lê. Thậm chí nhà Mạc còn để lại nghi hoặc dâng đất cho nhà Minh để bảo vệ ngôi báu, lưu lại tiếng xấu muôn đời .

Tuy nhiên, sau đó, UBND TP.Hà Nội đã có những giải trình với những đánh giá lịch sử theo hướng khách quan, hiện đại hơn và cuối cùng hai con đường chạy song song nhau ở khu vực quận Cầu Giấy từ năm 2015 mang tên Mạc Thái Tổ và Mạc Thái Tông. Điều này cho thấy việc đánh giá lịch sử cần khoa học nhưng không nên cứng nhắc nhất là việc chọn tên cho những con đường.

Tại TP. Đà Nẵng, mới gần đây Ủy Ban Nhân Dân thành phố Thành Phố Đà Nẵng đã lấy quan điểm về đặt và đổi tên đường, trong đó điểm đáng chú ý quan tâm là thành phố dự kiến lấy tên 2 linh mục là Alexandre de Rhodes và Francisco De Pina – 2 người được coi là “ ông tổ ” chữ quốc ngữ đặt tên cho 2 tuyến đường ở thành phố Thành Phố Đà Nẵng trong số 137 đường .Nhưng ngay sau đó, một nhóm tri thức Huế gồm 12 người, do PGS.TS Lê Cung, khoa Lịch sử, Đại học Sư phạm Huế, đứng đầu đã gửi một bản đề xuất kiến nghị đến Thành ủy, Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân Thành phố TP. Đà Nẵng ý kiến đề nghị không đặt tên đường là Alexandre de Rhodes và Francisco De Pina là do Alexandre de Rhodes .Nhóm tri thức này cho rằng : Dưới thời Pháp thuộc, thực dân Pháp muốn người dân thuộc địa biết ơn mẫu quốc đã có công “ khai hóa ”, nên tôn vinh Alexandre de Rhodes là người sáng tác chữ quốc ngữ. Sau này, nhiều nhà điều tra và nghiên cứu, trong đó có cả những linh mục, đã chứng tỏ Alexandre de Rhodes không phải là người sáng tác chữ quốc ngữ .Do còn có tranh cãi, Sở Văn hóa tin tức thành phố Thành Phố Đà Nẵng đã có báo cáo giải trình gửi Ủy Ban Nhân Dân thành phố Thành Phố Đà Nẵng chưa đặt tên đường lần này so với 2 linh mục nói trên do “ do còn nhiều quan điểm trái chiều, chưa có sự đồng thuận cao ” .Điều trớ trêu là trong khi TP. Đà Nẵng “ ngập ngừng ” thì Thành Phố Hồ Chí Minh đã đặt tên Alexandre de Rhodes cho một con đường của mình từ lâu .Trong cuộc tranh cãi này, có quan điểm cho rằng, ngay cả khi hai ông không phải là người sáng tác chữ quốc ngữ thì hai cuốn sách từ điển Bồ – Việt và đặc biệt quan trọng là Việt-Bồ-La đã là những khu công trình đáng vinh danh ; tác giả của những cuốn sách trên xứng danh đặt tên đường rồi .Trao đổi với Lao Động, ông Huỳnh Văn Hùng – Giám đốc Sở Văn hóa Thể thao thành phố TP. Đà Nẵng, Phó quản trị Hội đồng đặt tên đường thành phố Thành Phố Đà Nẵng – cho biết : “ Có hơn 100 quan điểm gửi qua website của sở và đường văn thư. Trong đó có quan điểm nhiệt liệt hoan nghênh thành phố TP. Đà Nẵng, cho rằng việc đặt tên đường hai linh mục nói trên là hành vi tri ân, uống nước nhớ nguồn. Nhưng cũng có quan điểm cho rằng hai linh mục nói trên tạo ra chữ quốc ngữ bắt đầu với mục tiêu không tốt là truyền giáo và bản thân cá thể hai linh mục thời gian đó cũng không tốt. Đặc biệt là bản đề xuất kiến nghị phản đối của nhóm PGS.TS Lê Cung ” .Với tư cách giám đốc Sở Văn hóa Thể thao thành phố TP. Đà Nẵng, ông Huỳnh Văn Hùng có quan điểm với chỉ huy thành phố là tạm dừng vì nhiều quan điểm trái chiều. Tuy nhiên với tư cách cá thể, ông cho rằng những đánh giá và nhận định của nhóm PSG.TS Lê Cung trong bản đề xuất kiến nghị là “ áp đặt, gán ghép, chưa thuyết phục. Lấy ví dụ Linh mục Alexandre de Rhodes xuất hiện ở Nước Ta từ thế kỷ thứ 17, trong khi thực dân Pháp xâm lược nước ta tận đầu thế kỷ 19, tức hơn 250 năm sau. Bây giờ gán ghép hai sự kiện đó lại với nhau là khiêm cưỡng ” .

Một số quy định về đặt tên đường

Điều 17 Nghị định 91/2005 / NĐ-CP ngày 11.7.2005 của nhà nước lao lý : “ Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố thường trực Trung ương có trách nhiệm : Thành lập Hội đồng tư vấn về đặt tên, đổi tên đường, phố và khu công trình công cộng để giúp ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố điều tra và nghiên cứu xác lập ngân hàng nhà nước tên ; lên hạng mục tên những đường, phố và khu công trình công cộng cần đặt tên hoặc đổi tên ; lấy quan điểm những cơ quan chuyên môn ( Hội Khoa học lịch sử dân tộc, Hội Văn học thẩm mỹ và nghệ thuật … ), những tổ chức triển khai Đảng, chính quyền sở tại, MTTQ Nước Ta, những đoàn thể và những nhà khoa học. Cần công bố công khai minh bạch dự kiến đặt tên hoặc đổi tên đường, phố, khu công trình công cộng để nhân dân tham gia góp quan điểm trước khi ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trình Hội đồng nhân dân cùng cấp tại những kỳ họp thường kỳ hàng năm. Đặt tên, đổi tên đường, phố và khu công trình công cộng so với đô thị loại đặc biệt quan trọng phải lấy quan điểm Bộ Văn hoá – tin tức trước khi trình Hội đồng nhân dân xem xét ra Nghị quyết .Tại Điều 10 Nghị định 91/2005 / NĐ-CP ngày 11.7.2005 những tên sẽ được lựa chọn từ : Tên địa điểm nổi tiếng, có ý nghĩa và có giá trị tiêu biểu vượt trội về lịch sử vẻ vang – văn hóa truyền thống của quốc gia hoặc địa phương ; địa điểm đã quen dùng từ rất lâu rồi, đã ăn sâu vào tiềm thức của nhân dân ; tên địa phương kết nghĩa hoặc có mối quan hệ đặc biệt quan trọng ; Danh từ có ý nghĩa tiêu biểu vượt trội về chính trị, văn hóa truyền thống, xã hội ; Tên di tích lịch sử lịch sử dân tộc – văn hóa truyền thống, danh lam thắng cảnh có giá trị tiêu biểu vượt trội của vương quốc hoặc địa phương và đã được xếp hạng theo lao lý của Luật Di sản văn hóa truyền thống ; Tên trào lưu cách mạng, sự kiện lịch sử vẻ vang, thắng lợi chống xâm lược có giá trị tiêu biểu vượt trội của vương quốc hoặc địa phương ; Tên danh nhân gồm có cả danh nhân quốc tế. Những nhân vật lịch sử dân tộc còn có quan điểm nhìn nhận khác nhau hoặc chưa rõ ràng về mặt lịch sử vẻ vang thì chưa xem xét đặt tên cho đường, phố và khu công trình công cộng .Việc dừng đặt tên đường Alexandre de Rhodes và Francisco De Pina của TP. Đà Nẵng “ do còn nhiều quan điểm trái chiều, chưa có sự đồng thuận cao ” nên hiểu là một thái độ thận trọng, lắng nghe chứ không phải là xét lại lịch sử vẻ vang .Theo thống kê lúc bấy giờ toàn thành phố Hồ Chí Minh có hơn 1.600 con đường mang tên tạm và hàng trăm con đường mang tên không có ý nghĩa .

Bên cạnh đó, qua rà soát, Trung tâm Nghiên cứu Đô thị và Phát triển thông tin, hiện toàn thành phố có 38 tên đường viết sai tên danh nhân văn hóa, lịch sử của dân tộc cần phải sửa lại. Nhiều nhất là ở quận 1 và quận 5 có 7 đường, tiếp đến là quận Bình Tân có 4 đường, quận 4 và 11 có 3 đường,…

PGS.TS Tôn Nữ Quỳnh Trân – Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu đô thị và tăng trưởng cho biết, cần đổi khác tư duy mới trong cách đặt tên đường .Theo bà Trân, Trung tâm Nghiên cứu đô thị và tăng trưởng đã báo cáo giải trình Ủy Ban Nhân Dân TP.Hồ Chí Minh đề án “ Công tác đặt, đổi tên đường, khu công trình công cộng tại TP. Hồ Chí Minh – Khảo sát thực trạng và giải pháp đến năm 2020 ” .

UBND TP. HCM cũng đề nghị các thành viên trong Hội đồng đặt tên đường cần rà soát lại những tên đường trùng nhau, tên đường không mang ý nghĩa, tên đường không đúng với quy định,… để tổng hợp báo cáo và có phương án xử lý thích hợp.

Source: https://evbn.org
Category: Ảnh Chế