Bài giảng Văn hóa kinh doanh – Bài 4: Văn hóa doanh nhân

pdf

26

1 MB

7

203

4.2 (
15 lượt)

261 MB

Nhấn vào bên dưới để tải tài liệu

Đang xem trước 10 trên tổng 26 trang, để tải xuống xem rất đầy đủ hãy nhấn vào bên trên

Chủ đề tương quan

Tài liệu tương tự

Nội dung

Bài 4: Văn hóa doanh nhân

BÀI 4

VĂN HÓA DOANH NHÂN

Hướng dẫn học
Bài này giới thiệu khái niệm, vai trò, các nhân tố ảnh hưởng, các nhân tố cấu thành và hệ
thống tiêu chuẩn đánh giá văn hóa doanh nhân. Sinh viên cần hiểu được quá trình hình
thành và phát triển các tầng lớp doanh nhân trong lịch sử, các quan điểm nhìn nhận doanh
nhân; giải thích được ảnh hưởng của văn hoá doanh nhân tới sự phát triển của doanh
nghiệp, những nhân tố tác động, các bộ phận cấu thành văn hoá doanh nhân; đồng thời
hiểu và giải thích được hệ thống tiêu chuẩn về đạo đức, phong cách, trình độ và năng
lực… của doanh nhân nhằm tạo dựng một đội ngũ doanh nhân có văn hoá. Sinh viên cần
liên hệ được các vai trò, nhân tố tác động, nhân tố ảnh hưởng đến văn hóa doanh nhân
trên thực tế.
Để học tốt bài này, sinh viên cần tham khảo các phương pháp học sau:
 Học đúng lịch trình của môn học theo tuần, làm các bài luyện tập đầy đủ và tham gia
thảo luận trên diễn đàn.
 Đọc tài liệu: Dương Thị Liễu (chủ biên) (2011): Giáo trình Văn hóa kinh doanh.
Nhà xuất bản Đại học KTQD, Hà Nội.
 Sinh viên làm việc theo nhóm và trao đổi với giảng viên trực tiếp tại lớp học hoặc
qua email.
 Tham khảo các thông tin từ trang Web môn học.
Nội dung
Bài này phân tích khái niệm, vai trò, các nhân tố ảnh hưởng, các nhân tố cấu thành và
hệ thống tiêu chuẩn đánh giá văn hóa doanh nhân.
Mục tiêu
Sau khi học xong bài này, sinh viên cần thực hiện được các việc sau:
 Trình bày được các khái niệm doanh nhân, văn hóa doanh nhân.
 Làm sáng tỏ được ảnh hưởng của văn hoá doanh nhân tới sự phát triển của doanh nghiệp.
 Phân tích và lấy ví dụ minh họa về các nhân tố tác động đến văn hóa doanh nhân.
 Trình bày được các đặc điểm của các yếu tố cấu thành văn hóa doanh nhân.
 Phân tích được các tiêu chuẩn đánh giá văn hóa doanh nhân.

92

TXQTVH01_Bai4_v1.0014105215

Bài 4: Văn hóa doanh nhân

Tình huống dẫn nhập
Doanh nhân Phạm Nhật Vượng
Sinh năm 1968, quê gốc ở Hà Tĩnh nhưng Phạm Nhật Vượng
sinh ra và lớn lên tại Hà Nội. Cha ông là bộ đội, phục vụ trong
lực lượng phòng không trong những năm chiến tranh. Gia đình
sống trong khu tập thể quân đội ở Trung Tự. Những năm khó
khăn thời bao cấp, mẹ ông phải mở quán nước chè vỉa hè và nuôi
các con ăn học. Phạm Nhật Vượng theo học ngành kinh tế địa
chất thuộc Đại học Địa chất Moskva tại Nga. Sau khi tốt nghiệp
đại học vào năm 1992, ông chuyển tới Ukraine. Nhận thấy
Ukraine lúc đó đang rất thiếu thốn lương thực, nhiều người dân
chết đói. Ông đã vay mượn được số tiền trị giá khoảng 10.000
USD, mở một nhà hàng tại Kharkov mang tên Thăng Long. Năm
1993, ông về Việt Nam mua một dây chuyền mỳ ăn liền hai vắt
thô sơ, đưa sang Ukraine và bắt đầu sản xuất mỳ ăn liền hiệu
Miniva, bán cho dân bản địa. Mới đầu, các sản phẩm mì ăn liền của ông hoàn toàn xa lạ với
Ukraine nhưng đã nhanh chóng nổi tiếng, được người dân địa phương ưa chuộng. Trong mấy
năm liên tiếp, doanh nghiệp Technocom do ông thành lập nhập dây chuyền mỳ ăn liền từ Việt
Nam và Đài Loan, liên tục mở nhà máy mới mà không đủ sản phẩm để bán. Sau mỳ ăn liền,
Technocom sản xuất bột canh và bằng các chiêu tiếp thị mới lạ công ty ông đã thuyết phục được
những bà nội trợ Ukraine sử dụng sản phẩm của mình, sản lượng bán ra tăng mạnh trong 1 thời
gian ngắn.
Năm 2009, ông bán công ty của mình – Technocom cho Nestle với mức giá không được tiết lộ.
Technocom khi ấy có doanh thu ước tính 150 triệu USD một năm. Ông đã quyết định từ bỏ công
việc kinh doanh đang làm ăn phát đạt ở Ukraina của mình để trở về Việt Nam làm giàu, xây
dựng đất nước. Ông cũng nhận mạnh rằng, những dự án mà ông thực hiện chỉ có mục đích duy
nhất là góp phần xây dựng đất nước yêu quý của mình. Trả lời về việc bán tòa nhà Vincom
Center A tại trung tâm TP.HCM với giá chỉ 9.823 tỷ đồng, ông Phạm Nhật Vượng cho biết:
“Mục tiêu của tôi là làm đẹp cho đời. Không quan trọng mình có bao nhiêu tài sản, mà quan
trọng là làm sao cho đẹp, góp phần thay đổi bộ mặt đất nước mình một chút. Dĩ nhiên trong
chiến lược ấy là thêm lợi nhuận để có thể tiếp tục xây dựng. Cho nên bất kỳ bất động sản nào
được giá tốt là mình bán ngay”. Có một điểm chung là các thương hiệu của tập đoàn đều được
bắt đầu bằng “VIN” – chữ viết tắt của Việt Nam, thể hiện một khát vọng khác mà Phạm Nhật
Vượng thường chia sẻ với những người thân cận, là góp phần để Việt Nam có thể “ngẩng mặt
với thế giới.” Kinh doanh bất động sản (Vincom), vui chơi du lịch (Vinpearl), bệnh viện đa khoa
quốc tế (Vinmec), hệ thống trường học liên cấp chất lượng cao (Vinschool), Spa chăm sóc sức
khoẻ và làm đẹp (Vincharm). Ông Vượng luôn mong rằng, với những dự án mình làm, ông sẽ
góp phần xây dựng đất nước, quê hương ngày một phát triển. Ước mơ của ông là biến những con
đường của Hà Nội và Sài Gòn thành một cái gì đó như của Hong Kong và Singapore. “Nếu tôi
có thể làm được điều đó, cho dù có phải tốn tiền tỷ, tôi sẽ vẫn hạnh phúc”, ông nói,” “Tôi muốn
để lại một cái gì đó cho thế hệ sau, bạn không thể nào mang tiền theo khi mình chết được”.
TXQTVH01_Bai4_v1.0014105215

93

Bài 4: Văn hóa doanh nhân

Trong khi có những quan điểm rằng giá bất động sản sẽ còn tiếp tục rớt mạnh, ông Vượng
đã ngưng không tung ra bán trong vòng hơn một năm, tránh tạo áp lực cung cho thị trường.
Ông chọn giải pháp chuyển số căn hộ còn lại thành căn hộ cho thuê hạng sang. Tuy đã ngưng
việc đưa sản phẩm mới ra thị trường, nhưng Vingroup luôn chuẩn bị một tư thế sẵn sàng để khi
thị trường có dấu hiệu khởi sắc là khởi động ngay. Trong khi nhiều doanh nghiệp bất động sản
đang xoay xở thoái vốn hoặc chỉ còn ngoi ngóp thở, đội quân Vingroup đang rà soát và tìm cách
mua lại những dự án khác. Vingroup vừa mua lại một dự án trung tâm thương mại tại Đà Nẵng
của Vina Capital, một động thái trong chiến lược lâu dài của ông Vượng.
Ông Vượng chia sẻ, trước đây, khi nhà máy mì bắt đầu có lợi
nhuận vào năm 1997 – 1998, lúc đó ông từng nghĩ khi nào
mình có 2 triệu USD thì nghỉ làm, đi chơi. Nhưng ông Vượng
đã không dừng lại ở 2 triệu USD, và cũng không nghỉ làm việc
để đi chơi. Công việc cuốn ông đi và ngày hôm nay, Vingroup
là một tập đoàn giá trị khoảng 3 tỷ USD, tuyển dụng hàng
ngàn lao động trực tiếp và gián tiếp. Ngay cả khi nắm một tập
đoàn đồ sộ như vậy trong tay, ông Vượng vẫn làm việc bận rộn hàng ngày, thường xuyên xuống
tận các công trường giám sát.
Trước khi tiến hành thực hiện 1 dự án hoặc đứng trước những biến đổi của thị trường, ông Phạm
Nhật Vượng luôn đưa ra những kế hoạch cụ thể và chi tiết, đưa ra dự đoán và dự báo, các
phương án thay thế nhằm thực hiện mục tiêu, hạn chế tối đa rủi ro. Thêm vào đó trình độ quản lí
tài ba được thể hiện trong việc kiểm tra, giám sát. Kiểm tra trước, sau, kiểm tra theo lĩnh vực,
như nhân sự, tài chính, sản xuất. Ông là 1 nhà quản lí khá nghiêm túc và đúng giờ tuyệt đối, kỉ
luật cao. Ông đã tuyên bố hoàn thành tòa nhà nào trong thời gian nào là sẽ đúng hẹn như vậy.
Ông cũng buộc các nhân viên phải chuẩn bị công việc tốt nhất có thể, cần có động lực hiểu sếp
để hoàn thành công việc. Ông là người rất bận rộn. Ông thường chỉ có 3 – 5 phút cho mỗi đơn vị
báo cáo. Tuy nhiên, không phải lúc nào khoảng thời gian đó cũng đủ để trình bày nên có những
vị lãnh đạo phải đợi ông hàng tiếng đồng hồ ngoài hành lang để gặp ông vào giờ nghỉ trưa và
tranh thủ hỏi ý kiến ông. Ông là người rất giản dị và khiêm tốn. Thêm vào đó ông luôn thôi thúc
ban lãnh đạo công ty phải tự học mỗi ngày, không được hài lòng thỏa mãn với những gì đã làm
được mà phải hơn thế.
Hiện nay, ông đang là Chủ tịch HĐQT Vingroup, là tỷ phú đô la đầu tiên của Việt Nam được tạp
chí Forbes vinh danh ở vị trí 974 thế giới với 1,6 tỷ USD. Tính đến thời điểm hiện tại ông là một
trong những người giàu nhất thị trường chứng khoán Việt Nam với tài sản hiện tại lên đến gần
19.000 tỷ đồng.
Để có được thành công như ngày hôm nay ông đã phải trải qua rất nhiều khó khăn để tích lũy
được vốn kinh nghiệm quý giá cho bản thân. Khi đứng trước mọi khó khăn thì ông không bao
giờ bỏ cuộc. Trong cuộc sống khi đối mặt với những tin đồn ông chọn cách im lặng là vàng, chỉ
tập trung vào công việc. Ông Vượng là một người điềm đạm nhưng luôn thẳng thắn khi bày tỏ
quan điểm. Trong bài viết của Bloomberg, chân dung ông Phạm Nhật Vượng cũng được khắc
họa là một lãnh đạo hòa đồng. Ngoài ra, “tấn công luôn tốt hơn là phòng thủ”, đó là nguyên tắc
được ông áp dụng cho mọi việc làm của mình.
Bloomberg gọi ông Phạm Nhật Vượng là “tỉ phú ẩn danh” còn Forbes miêu tả ông như Donald
trump của Việt Nam. Forbes viết về ông: “Người đàn ông hơn 40 tuổi đứng đằng sau thắng lợi trị
94

TXQTVH01_Bai4_v1.0014105215

Bài 4: Văn hóa doanh nhân

giá 500 triệu USD lại vô cùng lặng lẽ, không rượu sâm-panh, không một bài phát biểu mà chỉ âm
thầm theo dõi buổi lễ: “Tôi thích tự mình nhấm nháp hạnh phúc” – ông Vượng giải thích.
Là một trong những tỷ phú kín tiếng nhất làng doanh nhân Việt, ông ít khi xuất hiện trước công
luận, và cũng chưa bao giờ tiết lộ con số thực về tài sản của mình.
1. Hãy phân tích và bình luận các nhân tố cấu thành văn hóa doanh nhân
Phạm Nhật Vượng.
2. Bài học kinh nghiệm rút ra từ sự thành công trong kinh doanh của ông cho
các doanh nhân Việt Nam là gì?

TXQTVH01_Bai4_v1.0014105215

95

Bài 4: Văn hóa doanh nhân

4.1.

Khái niệm doanh nhân

4.1.1.

Doanh nhân

Sự ra đời của kinh tế hàng hoá kéo theo sự hình
thành tầng lớp doanh nhân. Họ là những người buôn
bán, sản xuất và trao đổi hàng hoá. Thế kỷ 18, nền
kinh tế các nước châu Âu phát triển mạnh, doanh
nhân được xem là những người sản xuất kinh
doanh, mua bán chứ không phải là những nhà tư
bản sử dụng vốn của mình cho người khác vay để
kiếm lời. Thế kỷ 20, nhận thức về doanh nhân đã có
nhiều thay đổi. Những người tham gia, sở hữu và điều hành doanh nghiệp, tham gia
vào việc ra và việc thực hiện các quyết định liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh
doanh, tài chính của doanh nghiệp đều có thể được xem như là doanh nhân.
Doanh nhân là người làm kinh doanh, là những người tham gia quản lý, tổ chức, điều
hành hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.
Có thể nói những cổ đông, những nhà quản trị chuyên nghiệp tham gia điều hành hoạt
động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, những thương nhân đều có thể là những
doanh nhân.
Tại Việt Nam, đã có hàng chục định nghĩa khác nhau về doanh nhân được công bố với
nhiều cách hiểu, quan niệm khác nhau. Theo đó, doanh nhân có khi được coi như một
nghề, có lúc lại được nhìn nhận như một đặc điểm tính cách, hay kết hợp cả hai khía
cạnh trên. Doanh nhân Việt Nam hiện nay là một cộng đồng xã hội gồm những người
làm nghề kinh doanh, gồm nhiều nhóm, nhiều người thuộc giai tầng xã hội khác nhau
(có nhóm đạt các tiêu chí của giai cấp hoặc tầng lớp tư sản dân tộc mới, có nhóm đạt
mức trung lưu khá giả, cũng có nhóm doanh nhân nghèo; có bộ phận còn là tiểu thương,
tiểu chủ, nông dân hoặc trí thức…) có một số điểm chung căn bản là cùng theo đuổi
công việc kinh doanh, cùng cống hiến hết mình cho nghề nghiệp của mình để qua đó đạt
được lợi ích cho cá nhân, gia đình, tập thể và xã hội.
4.1.2.

Doanh nhân là những người trực tiếp góp phần tạo sự phồn thịnh kinh tế
cho quốc gia

Doanh nhân là lực lượng chủ yếu làm ra của cải vật chất và giải quyết công ăn việc
làm cho xã hội, góp phần tích cực vào quá trình chuyển biến nền kinh tế. Chu kỳ kinh
tế có những lúc thăng trầm, có những lúc bất ổn, song đó cũng chính là điều kiện cho
bước tăng trưởng và phát triển kế tiếp. Doanh nhân là những người tạo nên sự chuyển
biến đó. Họ là người đứng ra tập hợp các nguồn lực để thực hiện mục tiêu kinh doanh
mà lợi nhuận là động cơ của doanh nhân và những thành công của doanh nhân là động
lực thúc đẩy tăng trưởng của nền kinh tế.
Theo các nhà thống kê kinh tế học, các doanh nghiệp mà chủ thể là doanh nhân đã góp
phần đáng kể trong GDP, qua đó khẳng định sự đóng góp của đội ngũ này vào việc
giải quyết nhiều nhiệm vụ khác nhau của sự nghiệp phát triển kinh tế xã hội của đất
nước. Đội ngũ doanh nhân đã trở thành một tầng lớp xã hội ngày càng đông đảo trong
cơ cấu xã hội và qua hoạt động của họ đã tạo ra hàng trăm ngàn việc làm mới. Qua đó,
96

TXQTVH01_Bai4_v1.0014105215

Bài 4: Văn hóa doanh nhân

hoạt động kinh doanh của doanh nhân tác động đến sự dịch chuyển cơ cấu lao động
xã hội.
Doanh nhân là người kết hợp và sử dụng các nguồn
lực tối ưu nhất. Quá trình kinh doanh chứa đựng rất
nhiều rủi ro, nếu doanh nhân không sử dụng các
nguồn lực không khoa học, không có quy trình,
không hợp lý tất yếu sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến lợi
nhuận hay xa hơn là hiệu quả kinh doanh. Do đó, họ
sẽ lựa chọn phương án tối ưu nhất để giảm thiểu chi
phí và tối đa hóa lợi ích. Lợi ích ở đây không đơn
thuần chỉ là lợi nhuận mà còn bao hàm cả lợi ích xã hội. Trong điều kiện nguồn lực
hạn chế, nền kinh tế thị trường ngày càng phát triển thì việc lựa chọn và đánh giá các
phương án kinh doanh ngày càng được tiến hành một cách cẩn trọng có thể bằng công
nghệ, bằng phương pháp khoa học mà các nhà kinh tế đã nghiên cứu và thử nghiệm.
Doanh nhân là người sáng tạo sản phẩm, dịch vụ, phương thức sản xuất mới, góp
phần thúc đẩy sự phát triển. Nền kinh tế luôn vận động và phát triển cùng với sự ra
đời của rất nhiều các sản phẩm và dịch vụ mới. Các sản phẩm hàng hóa và dịch vụ
luôn luôn chứa đựng nguy cơ đe dọa của các sản phẩm thay thế nhằm đáp ứng nhu cầu
ngày càng cao. Điều đó giải thích tại sao có những công ty đang dẫn đầu đột nhiên bị
mất thị trường vào tay những công ty mới, và rất nhiều công ty, tập đoàn có nguy cơ
phá sản. Những công ty, tập đoàn tồn tại được là những doanh nghiệp mạnh dạn áp
dụng những kỹ năng mới trong sản xuất kinh doanh để theo đuổi cái mới đem lại
thành công hơn. Đổi mới chính là đặc trưng của doanh nhân và họ chính là người hội
đủ hai yếu tố quan trọng: Tư duy sáng tạo và tinh thần táo bạo dám chấp nhận rủi ro
để chiếm lấy thời cơ kinh doanh nhằm tối đa hóa lợi nhuận. Họ nghĩ ra những cách
kinh doanh mới, ứng dụng những công nghệ mới để làm ra sản phẩm mới, là người
mạnh dạn đi đầu trong việc đầu tư cho các ngành công nghiệp và dịch vụ mới, từ đó
mà thúc đẩy hoạt động kinh doanh nói riêng và hoạt động kinh tế nói chung phát triển.
Doanh nhân đóng vai trò quan trọng trong việc mở rộng thị trường, thúc đẩy giao lưu
kinh tế văn hoá xã hội. Sản xuất phát triển, hàng hóa tạo ra ngày càng nhiều, thị
trường tiêu thụ đòi hỏi ngày càng phải được mở rộng. Doanh nhân là những người đi
đầu trong việc tìm kiếm thị trường tiêu thụ và khám phá những nhu cầu mới. Đó chính
là nhân tố thúc đẩy giao thương, giao lưu văn hóa giữa các quốc gia, giữa các nền văn
hóa. Để tìm hiểu thị trường mới, doanh nhân phải tìm hiểu văn hóa của đối tượng thị
trường đó nhằm hợp lý hóa sản phẩm, được người tiêu dùng chấp nhận. Cũng thông
qua việc mở rộng thị trường, các nền văn hóa, văn minh các quốc gia có điều kiện va
chạm, giao thoa với nhau, thậm chí nảy sinh mâu thuẫn để rồi tạo ra động lực phát
triển tới cấp độ cao hơn.
Doanh nhân là những người giáo dục đào tạo cho những người dưới quyền, góp phần
phát triển nguồn nhân lực. Để sử dụng nguồn nhân lực tối ưu cho quá trình sản xuất
kinh doanh, doanh nhân không ngừng đào tạo kỹ năng làm việc cho nhân viên rồi
phong cách làm việc trong môi trường doanh nghiệp. Những doanh nhân có văn hóa
bao giờ cũng làm việc với đặc thù riêng, tạo ra cho doanh nghiệp mình một phong
cách, nề nếp làm việc đặc trưng. Đó chính là yếu tố hình thành nên nền văn hóa
TXQTVH01_Bai4_v1.0014105215

97

Bài 4: Văn hóa doanh nhân

đặc thù của doanh nghiệp mà nó sẽ thấm nhuần vào tinh thần làm việc và sinh hoạt
của cộng đồng doanh nghiệp. Do đó, nguồn nhân lực sẽ có điều kiện phát triển trong
môi trường doanh nghiệp.
Ngoài ra, cùng với sự phát triển của nền kinh tế thị trường, vai trò tham mưu cho Nhà
nước về đường lối sách lược và chiến lược kinh tế cũng không ngừng tăng lên. Với tư
cách là người hoạt động trực tiếp trong lĩnh vực kinh tế, có sự cọ sát và hiểu biết sâu
sắc thị trường trong nước và thị trường thế giới, nắm được các xu thế phát triển trên
thế giới; đồng thời có quan hệ rộng rãi với các đối tác kinh doanh, kinh tế và cả chính
trị trong và ngoài nước, các doanh nhân có thể đề xuất các giải pháp, đồng thời đóng
vai trò cầu nối cho Nhà nước trong quan hệ đối ngoại.
Ngày nay, tại hầu hết các diễn đàn kinh tế toàn cầu đều có một lực lượng lớn doanh
nhân tham dự. Những doanh nhân tầm cỡ đi đến đâu cũng được đón tiếp và đối xử
như quốc khách. Giới trẻ ngày nay rất ngưỡng mộ những doanh nhân tài năng, sách
viết về doanh nhân được bày bán khắp nơi trên thế giới. Tất cả những điều đó khẳng
định rằng dù muốn hay không xã hội vẫn phải công nhận và tôn vinh những lớp người
được gọi là doanh nhân. Ngày doanh nhân Việt Nam 13 tháng 10 ra đời đã khẳng định
doanh nhân Việt Nam được tôn vinh. Người ta từng so sánh doanh nhân là người lính
xung kích trong mặt trận kinh tế, là người cầm mái chèo trên con thuyền lớn của quốc
gia… Trong một nền kinh tế hay một doanh nghiệp, hộ gia đình kinh doanh thì doanh
nhân đều có vai trò là người lãnh đạo, là lực lượng nòng cốt và đi đầu trong hoạt
động kinh doanh của tổ chức.
4.2.

Khái niệm văn hóa doanh nhân

Theo nghĩa rộng, văn hóa là toàn bộ hệ thống các
giá trị tinh thần và các giá trị vật chất do con người
sáng tạo ra (các dân tộc, các quốc gia, các tổ chức
và cá nhân) trải qua hàng ngàn năm lịch sử. Do vậy,
một cá nhân hay một doanh nhân không thể đứng
ngoài tiến trình văn hóa của dân tộc, của tổ chức,
của bản thân, đồng thời còn là một nhà sáng tạo nên
các giá trị văn hóa thông qua hoạt động sống và làm
việc của mình.
Tại Việt Nam, đã có khá nhiều định nghĩa khác nhau về văn hóa doanh nhân. Theo đó,
văn hóa doanh nhân có thể được hiểu là văn hóa của người làm nghề kinh doanh, là
văn hóa để làm người lãnh đạo doanh nghiệp; văn hoá doanh nhân là tập hợp của
những giá trị văn hoá xác lập nên nhân cách của con người doanh nhân; văn hóa
doanh nhân là chuẩn mực của hệ thống giá trị hội đủ bốn yếu tố Tâm, Tài, Trí, Đức.
Tổng hợp các cách hiểu khác nhau về văn hóa doanh nhân, theo cách tiếp cận của môn
học có thể định nghĩa:
Văn hóa doanh nhân là một hệ thống các giá trị, các chuẩn mực, các quan niệm và
hành vi của doanh nhân trong quá trình lãnh đạo và quản lý doanh nghiệp.
4.3.

Ảnh hưởng của văn hóa doanh nhân tới văn hóa doanh nghiệp

Văn hóa doanh nhân biểu hiện không chỉ tầm nhìn mà còn là toàn bộ phẩm chất, năng
lực và cái bản sắc cá nhân độc đáo của họ thông qua hoạt động kinh doanh, tạo nên
98

TXQTVH01_Bai4_v1.0014105215

Bài 4: Văn hóa doanh nhân

các sản phẩm, phong cách và phương thức kinh doanh riêng. Nếu ví doanh nghiệp
như một con tàu thì doanh nhân đóng vai trò như một thuyền trưởng. Nói cách khác,
doanh nhân là linh hồn của doanh nghiệp và là người góp phần chính tạo nên văn hóa
doanh nghiệp.
Văn hóa kinh doanh, văn hóa doanh nghiệp là sản
phẩm của các cộng đồng người, trước hết là của bộ
phận doanh nhân. Ý chí, ý tưởng, triết lý kinh doanh
của họ, đạo đức và thị hiếu thẩm mỹ cá nhân của
doanh nhân (tức văn hóa doanh nhân)… là những yếu
tố cơ bản tạo nên hệ thống văn hóa kinh doanh của
doanh nghiệp. Không có một hệ thống văn hóa doanh
nghiệp tồn tại được mà thiếu yếu tố nhân cách và văn
Hai người sáng lập Soichiro
hóa doanh nhân, những doanh nhân sáng lập và lãnh
Honda và Takeo Fujisawa
đạo doanh nghiệp thường là người tạo lập văn hóa
tại tập đoàn Honda
của doanh nghiệp đó và trở thành tấm gương nhân
cách cho toàn thể nhân sự của doanh nghiệp. Đó là trường hợp tấm gương của
Konosuke Masushita (1894 – 1989) với tập đoàn mang tên ông ở Nhật Bản; của hai
người sáng lập Soichiro Honda và Takeo Fujisawa tại tập đoàn Honda; của Bill
Hewlett và Dave Packard – hai người đồng sáng lập của công ty HP tại Mỹ. Vì vậy,
văn hóa doanh nhân là hạt nhân, là bộ phận quan trọng nhất của văn hóa doanh nghiệp.
Hơn thế nữa, văn hóa kinh doanh của bất kỳ doanh nghiệp nào cũng mang đậm sắc
thái nhân cách của những người sáng lập và lãnh đạo doanh nghiệp. Nội dung và bản
sắc của nó không thể không chịu ảnh hưởng bởi tầm nhìn, triết lý kinh doanh, những
giá trị cốt lõi và phong cách hoạt động của người chủ và điều hành doanh nghiệp đó.
Văn hóa doanh nghiệp phản ảnh văn hóa của người lãnh đạo doanh nghiệp. Họ
không chỉ là người quyết định cơ cấu tổ chức và công nghệ của doanh nghiệp, mà còn
là người sáng tạo ra các biểu tượng, ý thức hệ, ngôn ngữ, niềm tin, nghi lễ và huyền
thoại của doanh nghiệp. Qua quá trình hình thành và phát triển doanh nghiệp, văn hóa
của người lãnh đạo sẽ phản chiếu lên văn hóa doanh nghiệp. Những gì nhà lãnh đạo
quan tâm, khuyến khích thực hiện, cách thức mà người lãnh đạo đánh giá, khen thưởng
hoặc khiển trách nhân viên sẽ thể hiện cách suy nghĩ và hành vi của họ và điều đó sẽ ảnh
hưởng trực tiếp tới hành vi của toàn bộ nhân viên dưới quyền. Thậm chí có ý kiến cho
rằng văn hóa doanh nghiệp chính là văn hóa của doanh nhân hay văn hóa của người
lãnh đạo doanh nghiệp.
Doanh nhân là người tạo ra môi trường cho các cá nhân khác phát huy tính sáng tạo,
là người góp phần mang đến không gian tự do, bầu không khí ấm cúng trong doanh
nghiệp. Họ là những người có vai trò quyết định văn hóa doanh nghiệp thông qua việc
kết hợp hài hòa các lợi ích để doanh nghiệp trở thành ngôi nhà chung, con thuyền vận
mệnh của tất cả mọi người. Qua đó, doanh nhân còn đóng vai trò người nghệ sĩ vẽ lên
hình ảnh của doanh nghiệp thông qua vai trò đại diện cho doanh nghiệp.
Trên thực tế, khi một nền kinh tế chuyển sang nền kinh tế thị trường thì thành công
lớn nhất là bước chuyển biến về nhận thức. Trong đó, các doanh nhân có khả năng
thay đổi về tư duy tạo khả năng thay đổi hẳn văn hóa của doanh nghiệp và tạo ra một
sức sống mới, tạo bước nhảy vọt trong hoạt động của doanh nghiệp. Doanh nghiệp
TXQTVH01_Bai4_v1.0014105215

99

Bài 4: Văn hóa doanh nhân

nào có chuyển biến nhanh, doanh nghiệp ấy mới thích nghi được trên thương trường.
Điều này đồng thời tạo nên sự thay đổi có tính chất bước ngoặt cho sự phát triển của
đội ngũ doanh nhân, góp phần xoay chuyển tư duy quản lý kinh tế của lãnh đạo Nhà
nước. Bởi tiềm lực kinh tế còn tiềm ẩn trong đội ngũ doanh nhân, nếu có cơ chế chính
sách tốt thì tiềm lực to lớn này sẽ phát huy. Bên cạnh đó, các doanh nhân cũng góp
phần tích cực trong việc đóng góp kinh nghiệm, những giá trị văn hóa học hỏi được
trong quá trình xử lý các vấn đề chung. Ban lãnh đạo doanh nghiệp sẽ sử dụng các
kinh nghiệm này để đạt hiệu quả quản trị cao, tạo nên môi trường văn hóa hỗ trợ đắc
lực cho hoạt động của doanh nghiệp.
4.4.

Các nhân tố tác động đến văn hóa doanh nhân

4.4.1.

Nhân tố văn hóa

Văn hoá là tổng hoà của các giá trị vật chất lẫn tinh
thần do con người sáng tạo ra, là các thế hệ, các dân
tộc, các quốc gia. Nó là yếu tố cơ bản nhất và quan
trọng nhất ảnh hưởng đến nhân cách của một con
người. Văn hoá của môi trường sống chính là cái nôi
nuôi dưỡng văn hoá cá nhân, nó có ảnh hưởng sâu
rộng đến nhận thức và hành động của doanh nhân trên
thương trường. Doanh nhân với tư cách là một cá thể trong xã hội thì văn hoá của
doanh nhân không có sẵn mà chỉ hình thành khi doanh nhân được nuôi dưỡng trong
một môi trường văn hoá xã hội và lĩnh hội được các nhân tố văn hoá xã hội ấy vào
trong hoạt động kinh doanh. Trong quá trình kinh doanh ấy, với vốn văn hoá góp nhặt
và thu nhận được trong xã hội, doanh nhân có những sáng tạo mới trong lối sống,
trong kinh doanh, trong giao tiếp… để thích nghi với môi trường sống. Do đó, những
doanh nhân trong nền văn hoá xã hội khác nhau phải thích nghi với môi trường văn
hoá xã hội khác nhau, môi trường tự nhiên cũng khác nhau hình thành nên văn hoá của
doanh nhân cũng khác nhau, tuỳ thuộc vào điều kiện tự nhiên, xã hội của doanh nhân.
Bản chất xã hội hay nhân cách của doanh nhân chỉ có được từ môi trường văn hoá xã
hội. Môi trường văn hoá là nhân tố quyết định tới sự hình thành và hoàn thiện nhân
cách của các doanh nhân hay nói cách khác, văn hoá là nhân tố quyết định sự hình
thành và phát triển của văn hoá doanh nhân. Văn hoá đóng vai trò là môi trường xã
hội của doanh nhân và không thể thiếu được đối với hoạt động của doanh nhân. Nó là
điều kiện để văn hoá doanh nhân tồn tại và phát triển đồng thời là động lực thúc đẩy
doanh nhân hoạt động kinh doanh. Và cũng vì thế, văn hoá xã hội định hướng mục
tiêu và phát triển của doanh nhân, quy định bảng giá trị chân, thiện mỹ cho doanh
nhân. Những quan niệm về nhân thân, giá trị đạo đức… đều chịu tác động nhất định
bởi môi trường văn hóa.
Trong nhân cách của doanh nhân có những thành phần quan trọng như trình độ tư duy
về kinh tế, ý thức pháp lý trong môi trường xã hội, phong cách giao tiếp kinh doanh…
Những thành phần này tạo nên cấu trúc của văn hoá doanh nhân, chúng luôn vận động
biến đổi và định hướng cấu trúc văn hoá doanh nhân. Mà doanh nhân lại không nằm
ngoài các quan hệ xã hội từ gia đình, dòng họ cho đến cộng đồng dân sự, chịu sự điều
tiết của hệ giá trị truyền thống đang biến đổi theo yêu cầu của nền kinh tế, văn hoá và xã
100

TXQTVH01_Bai4_v1.0014105215

Bài 4: Văn hóa doanh nhân

hội. Như vậy, văn hoá có vai trò như một hệ điều tiết quan trọng đối với lối sống và
hành vi của mỗi doanh nhân hay có ảnh hưởng trực tiếp tới sự hình thành và phát triển
của văn hoá doanh nhân.
Sự kết hợp của văn hóa dân tộc, văn hóa tổ chức và tính cách cá nhân sẽ tạo nên một
đặc trưng riêng cho mỗi doanh nhân. Nói cách khác, ba yếu tố này có mối quan hệ tác
động qua lại hết sức mật thiết. Sự thay đổi của bất kỳ của một yếu tố nào cũng sẽ ảnh
hưởng ít nhiều tới hai yếu tố còn lại. Ví dụ như một doanh nhân được nuôi dưỡng
trong nền văn hóa dân tộc đề cao chủ nghĩa cá nhân có thể sẽ giảm khuynh hướng cá
nhân của mình khi hoạt động trong môi trường công ty đặc trưng bởi sự tuân thủ
nghiêm ngặt các luật lệ đã được quy định. Văn hóa tổ chức của một doanh nghiệp và
tính cách của doanh nhân có liên quan một cách trực tiếp và hệ thống. Còn văn hóa
dân tộc và văn hóa cá nhân (trong đó có doanh nhân) cũng có mối quan hệ chặt chẽ
với nhau. Xét cho cùng, văn hóa dân tộc được hình thành bởi sở thích và bản chất bẩm
sinh của các cư dân của mình và ngược lại.
Như vậy, văn hóa là yếu tố cơ bản quan trọng nhất ảnh hưởng trực tiếp tới văn hóa của
doanh nhân.
4.4.2.

Nhân tố kinh tế

Nhân tố kinh tế ảnh hưởng quyết định đến việc hình
thành và phát triển đội ngũ doanh nhân.
Văn hoá của doanh nhân hình thành và phát triển phụ
thuộc vào mức độ phát triển của nền kinh tế và mang
đặc thù của lĩnh vực mà doanh nhân hoạt động kinh
doanh trong lĩnh vực đó. Nền kinh tế càng phát triển,
việc trao đổi hàng hóa ngày càng tăng, tầng lớp doanh
nhân ngày càng đông đảo. Điều đó dẫn đến việc hình
thành các giá trị văn hóa mới do sự sáng tạo, giao thoa, học hỏi văn hóa lẫn nhau trong
quá trình kinh doanh. Đây là nguyên nhân giúp doanh nhân nâng cao các giá trị văn
hóa bản thân, cộng đồng, quốc gia. Ngược lại, nền kinh tế kém phát triển, tầng lớp
doanh nhân sẽ ít về số lượng và kém về chất lượng do yêu cầu kinh doanh thấp. Do
đó, sự cạnh tranh, sáng tạo, giao thoa về văn hóa là rất ít dẫn tới văn hóa của doanh
nhân phát triển ở trình độ thấp.
Bên cạnh đó, hoạt động của các hình thái đầu tư cũng là một trong những yếu tố kinh
tế quyết định đến văn hóa của đội ngũ doanh nhân. Đối với các nước đang và kém
phát triển, hoạt động đầu tư chủ yếu tập trung vào các ngành nông, công nghiệp
và nguồn tài trợ thường là vốn tự có, vốn vay. Tại các nước phát triển thì dịch vụ và
tài chính là những ngành thu hút và đầu tư chủ yếu. Có thể thấy rằng có sự khác biệt
về hoạt động đầu tư cũng sẽ góp phần tạo ra sự khác biệt giữa các nhóm doanh nhân
với nhau, giữa doanh nhân này với doanh nhân khác do cách thức xử lý công việc
khác nhau.
Một nền kinh tế năng động là một nền kinh tế mở, thông thoáng từ bên trong và hội
nhập với bên ngoài. Điều đó sẽ tạo nên một lực kéo khiến tất cả các thành viên phải
nỗ lực, tư duy sáng tạo sẽ phát triển cùng với sự nhạy bén trong việc tranh thủ thời cơ.
Nền kinh tế như vậy sẽ là động lực cho doanh nhân thăng tiến, mọi cánh cửa cho mỗi
thành viên thực hiện các mong muốn làm giàu chính đáng của mình.
TXQTVH01_Bai4_v1.0014105215

101

Source: https://evbn.org
Category: Bài Tập