TRẦN ĐÌNH SỬ – NHÀ LÍ LUẬN VĂN HỌC - EU-Vietnam Business Network (EVBN)

Lê Lưu Oanh
GS. Trần Đình Sử không chỉ là nhà Thi pháp học như mọi người thường ghi nhận mà ông thực sự là một nhà Lý luận văn học .
Người ta nghĩ ông là nhà Thi pháp học cũng chính bới những khu công trình về thi pháp học của ông quá nổi tiếng. Ông đã kiên cường nỗ lực nghiên cứu và điều tra trên những phương diện thi pháp tác giả, thi pháp quá trình văn học, thi pháp tác phẩm và mạng lưới hệ thống những khái niệm và phương pháp điều tra và nghiên cứu thi pháp, để sinh ra bộ tứ đồ sộ Thi pháp thơ Tố Hữu ( 1987 ), Mấy yếu tố thi pháp văn học trung đại Nước Ta ( 1999 ), Thi pháp Truyện Kiều ( 2002 ) và Dẫn luận Thi pháp học ( 1998, 2017 ), in đi in lại nhiều lần. Thi pháp học, thực sự là một con đường mới, một hướng đi mới đã gây nên ở Nước Ta một cơn sốt nghiên cứu và điều tra văn học theo hướng thi pháp học, rầm rộ suốt thập kỷ 90 của thế kỷ XX .

Nhưng bên cạnh đó, còn một hướng đi âm thầm và bền bỉ kéo dài gần 60 năm, tính từ khi ông bắt đầu giảng dạy Lí luận văn học (LLVH) ở Đại học năm 1966, đến tận hôm nay, 2020, một con đường đi gập ghềnh, đầy khó khăn. Khó vì đã có những quan điểm chỉ đạo trong một số văn kiện, sách báo mang tính định hướng của các cơ quan chủ quản thuộc nhà nước về những vấn đề LLVH, khó vì đã có những những vấn đề LLVH rất cơ bản nhưng đã được cố định hóa, chương trình hóa, dù còn khá sơ lược theo kiểu cơ sở, đại cương trong các Giáo trình LLVH hệ Đại học. Những vấn đề LLVH ấy, dù là những nguyên lí cơ bản mang tính đại cương, nhưng cũng ít được quan tâm thay đổi và nâng cao. Và đã mấy chục năm qua, tính từ 1960, chúng ngày càng trở nên cũ kỹ, khô cứng, giáo điều, ít sức sống, ít gắn với đời sống văn học thực sự.

Bạn đang đọc: TRẦN ĐÌNH SỬ – NHÀ LÍ LUẬN VĂN HỌC

Trong điều kiện kèm theo của một người giảng dạy LLVH ở ĐH gần như bắt buộc phải có quan điểm của riêng mình về tổng thể những nội dung LLVH cơ sở được đề cập đến trong một bộ giáo trình LLVH hệ Đại học, trong điều kiện kèm theo cần phải nỗ lực nâng cao tiếp thu những yếu tố LLVH theo những nguồn tư liệu khác nhau trên quốc tế, trong điều kiện kèm theo bắt buộc phải đổi khác, nâng cao tính văn minh của những yếu tố LLVH phát sinh trong tiến trình hoạt động của thực tiễn văn hóa truyền thống và văn học Nước Ta, GS.Trần Đình Sử luôn có ý thức nêu quan điểm riêng của mình, để dày công vun đắp nên một mạng lưới hệ thống những yếu tố LLVH ngày càng tân tiến, mới lạ, tiếp cận với những trào lưu LLVH mới của quốc tế với những ý tưởng sáng tạo riêng, độc lạ .

Nếu tính trong lịch sử LLVH VN, điểm mặt người chuyên làm LLVH (tức là những nhà nghiên cứu chuyên sâu về LLVH, viết sách LLVH, giới thiệu các khuynh hướng LLVH ở nước ngoài và vận dụng các quan điểm mang tính lí luận để nghiên cứu các hiện tượng văn học) khoảng 40 năm nay, từ 1980 – 2020, có thể kể đến tên một số nhà nghiên cứu như Nguyễn Văn Hạnh, Hoàng Trinh, Hà Minh Đức, Hoàng Ngọc Hiến, Phương Lựu, Trần Đình Sử, La Khắc Hòa, Lê Ngọc Trà, Huỳnh Như Phương, Trương Đăng Dung, Nguyễn Văn Dân, Trịnh Bá Đĩnh… Nhưng là người đã đặt ra các vấn đề LLVH, có tư duy lí luận và có những kiến giải tạo nên những ảnh hưởng sâu rộng trong nền LLVH nước nhà, phải kể đến Trần Đình Sử. Ông thực sự là một nhà LLVH khi luôn cố gắng giải quyết các vấn đề LLVH, xây dựng các khái niệm LLVH, có ý thức về tư duy lí luận và lập luận và ứng dụng lí luận. Điều này thể hiện trong các bộ giáo trình LLVH ông tham gia và chủ biên (Giáo trình LLVH, tập 1. 2, 1986-1987, 2005; Giáo trình LLVH hệ Cao đẳng, tập 1. 2, 2003-2005), trong các công trình chuyên sâu về LLVH như Những thế giới nghệ thuật thơ, 1995 và Tự sự học, chủ biên, 2017, Lí luận và phê bình văn học, 1996; Văn học và thời gian, 2001, Trên đường biên của lí luận văn học, 2014, Văn học so sánh, 2020 và những công trình về Thi pháp học.

Là người gắn bó với việc giảng dạy ĐH, SĐH và hướng dẫn luận án tiến sỹ, gần 60 năm qua, ông đã phải bàn đến khá nhiều yếu tố của nền LLVH nước nhà, qua nhiều tiến trình, từ quá trình tiếp thu trực tiếp LLVH của Liên xô những năm 1960 – 1980, đến tiến trình có những tiếp thu nguồn LLVH quốc tế một cách sâu rộng sau thời kỳ Đổi mới từ 1986 đến nay, khi nhận thấy nội dung của mạng lưới hệ thống LLVH việt nam còn nhiều chỗ đơn thuần, chưa hài hòa và hợp lý, cần đối thoại và tăng trưởng .
Đó là những yếu tố như phản ánh luận, ý thức hệ xã hội, văn học và hiện thực, đặc trưng văn học, hình tượng thẩm mỹ và nghệ thuật, tư duy thẩm mỹ và nghệ thuật, tiếp đón văn học, văn bản và tác phẩm, ngôn ngữ văn học, chiêu thức sáng tác, truyền thống dân tộc bản địa của văn học, kiểu sáng tác văn học và tiến trình hoạt động của văn học, lịch sử vẻ vang phát minh sáng tạo một tác phẩm văn học, diễn ngôn văn học … Đây là những yếu tố mà ông đã nhận thấy những hạn chế của sự gợi ý từ lí thuyết Xô viết và luôn muốn vượt ra khỏi, diễn giải lại, trình diễn lại một số ít tác nhân trong lí thuyết truyền thống cuội nguồn và diễn giải theo niềm tin tri thức mới .
Đầu tiên, cần phải nhắc đến những bộ giáo trình LLVH cho hệ ĐH. Những người thực sự bắt buộc phải chăm sóc, phải có nghĩa vụ và trách nhiệm viết nên những bộ giáo trình này không nhiều. Nếu những năm 1960 – 1970, đội ngũ này còn khá đông, hoàn toàn có thể kể đến như Nguyễn Lương Ngọc, Nguyễn Văn Hạnh, Trần Văn Bính, Hà Minh Đức, Nguyễn Xuân Nam, Thành Thế Thái Bình, Lê Bá Hán, Phương Lựu, thì đến những năm 1980 – 1990, có Phương Lựu, Nguyễn Xuân Nam, Thành Thế Thái Bình, Trần Đình Sử, Lê Ngọc Trà, La Khắc Hòa, sang đến những năm 2000, chủ chốt chỉ còn Phương Lựu và Trần Đình Sử. Tuy nhiên, Trần Đình Sử chỉ là chủ biên Tập 2 của giáo trình LLVH 1987, 2005 và chủ biên của giáo trình LLVH hệ Cao đẳng 2003 – 2005. Trong những phần đó, nỗ lực của ông để thay đổi giáo trình LLVH cũng là những góp phần đáng ghi nhận .
Có lúc, ông tâm sự với chúng tôi, về giáo trình LLVH, người Nước Ta mình thường có tư tưởng tự ti, không nghĩ người việt nam làm được LLVH, do đó thường chỉ dừng lại ở sự sao chép nói chung. Có thể nói, những giáo trình LLVH, nếu không có tư tưởng mới thì sẽ không có LLVH mới. Còn những sách LLVH của ta, thực sự ít có gì mới mẻ và lạ mắt, bởi làm LLVH rất khó. Người trình làng lí thuyết thì nhiều, nhưng để vận dụng vào nghiên cứu và điều tra một hiện tượng văn học Nước Ta thì gần như không có. Người Việt vốn không có tư duy lí luận, tư duy phản tư, tâm lý thật thâm thúy một yếu tố, không riêng gì LLVH. Ở 1 số ít luận văn, luận án thạc sĩ, tiến sỹ, yếu tố LLVH đặt ra và xử lý mới chỉ như những thử nghiệm bắt đầu trong nhà trường. Còn gần như không có những bước nâng cao tiếp theo …
Đúng vậy ! Hơn nữa, những người có nghĩa vụ và trách nhiệm phải viết giáo trình quá ít, kể cả mạng lưới hệ thống giảng viên những trường ĐH có dạy môn LLVH. Chẳng ai nghĩ rằng cần phải viết giáo trình, trừ những người được Bộ Giáo dục đào tạo hoặc Bộ Đại học và Trung học chuyên nghiệp trước đây, hoặc trường ĐH mà họ là giảng viên, trao nghĩa vụ và trách nhiệm, bắt buộc họ phải viết. Thực sự, mạng lưới hệ thống giáo trình này cũng không cần quá nhiều, nhưng nếu mỗi trường ĐH có chuyên ngành Văn có một bộ, độc lạ, khác hẳn nhau thì sẽ có những thời cơ mở ra nhiều hướng đi của LLVH VN. Tuy nhiên, vì là giáo trình, nên có những nội dung phụ thuộc vào vào chương trình mang tính pháp lệnh, nên cũng có cái khó nhất định so với người viết. Còn viết sách mang tính LLVH kiểu nâng cao, ai có nhu yếu và năng lực thì chăm sóc. Thực sự loại sách này có rất ít. Thuần túy lí luận chay thì ít ai cần. Còn tự đưa ra lí thuyết và ứng dụng vào những hiện tượng kỳ lạ văn học, vào phê bình văn học đã có mấy ai. Nhưng trong tình thế ấy, Trần Đình Sử vẫn có những góp phần riêng khi ông được tham gia viết giáo trình LLVH nói riêng và dữ thế chủ động viết sách LL nói chung. Ông là người đưa ra yếu tố LLVH, xử lý yếu tố và vận dụng vào một số ít hiện tượng kỳ lạ văn học việt nam với khá nhiều sáng tạo độc đáo mới lạ .
Ngay từ lúc mới vào nghề, từ 1966, Trần Đình Sử đã luôn trăn trở với những yếu tố LLVH được đặt ra từ những năm 1950 với những bộ sách Nguyên lí, Cơ sở LLVH đa phần tiếp thu từ nền LLVH Xô viết của Abramovich, Timofeev. Từ thời đó, ông cùng một số ít giáo viên khác đã cảm nhận được sự sơ lược và và thiếu sức thuyết phục của nhiều nguyên tắc văn học trong những giáo trình Xô viết và Nước Ta thời đó, nhưng thực trạng lại chưa được cho phép bất kỳ đổi khác nào. Ông cứ một mình, cầm mẫn học hỏi, tâm lý, cần mẫn viết, nỗ lực diễn đạt cho hết những tâm lý, biện luận, dẫn chứng của mình. Vì thế, ông đã viết một tiểu luận về Đặc trưng văn học, dày đến 100 trang đánh máy, trong những năm tháng cuộc chiến tranh chống Mỹ ác liệt nhất ( 1967 – 1972 ), trong thực trạng ở nơi sơ tán của Đại học Sư phạm Vinh, đường sá xa xôi, chả có tư liệu tìm hiểu thêm gì mấy. Vậy mà đến thời điểm ngày hôm nay, khi đọc lại những phần này, chúng tôi không khỏi kinh ngạc khi nhận thấy, với tuổi đời còn rất trẻ, chưa đến 30 tuổi, mà ông đã có những tâm lý đi trước thời đại với những suy ngẫm thâm thúy .
Để nói nguyên do của việc viết tiểu luận này, gần đây, 2019, chính ông đã bộc bạch : “ Đây là bài viết của tôi năm 1972 tại khoa Văn Đại học Sư phạm Vinh, khi còn sơ tán ở Lăng Thành, Yên Thành Nghệ An. Đặc trưng văn học là khái niệm TT của lí luận văn học. Bất mãn với lí thuyết phổ cập đương thời, tôi tìm cách hiểu khác, vận dụng kí hiệu học, quan hệ chủ thể và khách thể, mĩ học tiếp đón, nâng tầm nhận thức luận. Tôi đã nhìn đặc trưng văn học từ quan hệ chủ thể khách thể, xuyên suốt từ nhận thức đến bộc lộ trong vật liệu, tạo ra một mạng lưới hệ thống thuật ngữ của riêng mình, phê phán triệt để ý niệm hình tượng phổ cập lúc ấy trong những giáo trình. Với niềm mê hồn tươi tắn tôi không chỉ phê phán giáo trình lí luận văn học Nước Ta đương thời, mà còn phê phán cả lập luận giáo điều của Borev, Timofeev, đồng thời đưa ra lí thuyết của mình. Bây giờ nhìn lại không phải không có nhiều chỗ độc lạ còn đọc được. Tất nhiên bài viết không tránh khỏi những non nớt, ấu trĩ của một thời ” ( Phần nói đầu cho tiểu luận Đặc trưng văn học – bản đánh máy ) .
Trong tiểu luận này, ông đã đề cập đến những yếu tố đơn cử của hình tượng văn học với những góc nhìn khác, mới lạ hơn. Ông say sưalập luận, minh giải cho ý tưởng sáng tạo của mình để thấy được hình tượng thẩm mỹ và nghệ thuật không chỉ là số cộng của những sự thống nhất đơn thuần như giáo trình hiện hành đang trình diễn, mà có rất nhiều đặc tính quan trọng khác : thể nghiệm và hư cấu, cái thấy được, cái không thấy được, tính sinh động nghệ thuật và thẩm mỹ của hình tượng, sự thống nhất giữa những hình thức thẩm mỹ và nghệ thuật cảm tính và ý thức của nghệ sĩ …. Ông dựa vào một luận đề trọn vẹn mới, tức dựa vào lí thuyết hai mạng lưới hệ thống kí hiệu của văn học. Một là kí hiệu của giaotiếp bằng ngôn từ, hai là tiếp xúc qua tạo hình phi ngôn từ ( như múa, âm nhạc, hội họa ), nghĩa là qua tạo hình mà nhận ra thông tin. Xưa nay người ta nghiên cứu và điều tra văn học thường dựa vào hai nguyên do sau : ngôn từ tạo hình tức hình tượng, ngôn từ tự nhiên tức ngôn từ. Vì vậy chú ý quan tâm hình tượng ở Lever tạo hình là con đường nghiên cứu và điều tra cơ bản … Cách viết thật say sưa, sôi sục, ý tưởng sáng tạo dạt dào. Những sáng tạo độc đáo này sau đó được ông tăng trưởng tiếp trong bài viết về Hình tượng văn học ( 1984 ), và trong phần Đặc trưng của tư duy nghệ thuật và thẩm mỹ và cấu trúc chỉnh thể của hình tượng nghệ thuật và thẩm mỹ của giáo trình LLVH 1987, và vẫn được suy ngẫm trong bài viết Về phạm trù hình tượng văn học ( 2003 ) in trong Lý luận và phê bình văn học. Điều đó cho thấy, cùng một yếu tố khoa học, có lúc tưởng chừng như cạn nghĩa, nhưng với nhiều cách tiếp cận khác nhau, vẫn luôn có được những sáng tạo độc đáo mới lạ, giàu sức thuyết phục. Trong hai bộ giáo trình LLVH hệ ĐH 1987 và 2005 và hệ cao đẳng 2003 – 2005, ông đã đưa vào giáo trình nhiều quan điểm mới, văn minh trên tổng thể những nội dung cơ bản, từ đặc trưng đối tượng người dùng và nội dung văn học, tư duy thẩm mỹ và nghệ thuật, cấu trúc hình tượng, ngôn từ như vật liệu của văn học, đảm nhiệm văn học, đến văn bản, ngôn từ thẩm mỹ và nghệ thuật, những loại hình nhân vật, những kiểu diễn biến, diễn biến và truyện kể … Có những nội dung rất mới mẻ và lạ mắt so với thời gian Open ở VN. Thí dụ, từ 1986, ông đã đưa Lí thuyết về đảm nhiệm vào chương trình LLVH, mà thời gian ấy, ở việt nam, chưa có mấy ai thực sự hiểu nó .
Để nêu ra được những yếu tố LLVH này vào nhà trường, ông đã có những kiến thức và kỹ năng và lập luận rất tinh tế. Những góp phần của ông về tư duy thẩm mỹ và nghệ thuật, về cấu trúc hình tượng, cấu trúc nhân vật, điểm nhìn thẩm mỹ và nghệ thuật, ngôn từ nghệ thuật và thẩm mỹ, tính phi vật thể của hình tượng văn học … là những yếu tố cho đến tận ngày hôm nay, chưa có ai vượt được ông trên phương diện nội dung giáo trình LLVH. Là những người trực tiếp giảng dạy LLVH ở bậc ĐH, chúng tôi thực sự nhìn nhận cao những bộ giáo trình này về mặt update kỹ năng và kiến thức tân tiến và sự thuyết phục của mạng lưới hệ thống lập luận, vừa ở những quan điểm, vừa ở những thí dụ được nghiên cứu và phân tích .
Ngoài ra, ở hệ SĐH vàđào tạo Tiến sĩ, ông còn có những chuyên đề như Thi pháp học, Văn học so sánh, Đặc trưng văn học, Phương pháp luận nghiên cứu và điều tra văn học, Di sản Bakhtin … Mong muốn của ông là trình diễn được những thành tựu mới nhất của LLVH quốc tế, trên hai nguồn tài liệu từ Nga và Trung Quốc. Những nội dung được ông đề cập đến trong những bộ giáo trình và những chuyên đề, là những cố gắng nỗ lực lớn của ông trong việc ngày càng nâng cao mạng lưới hệ thống LLVH trong nước để hoàn toàn có thể tiếp cận dần đến trình độ LLVH của quốc tế .
Sau khi ra đời cuốn Văn học so sánh 2019, ông đang chuẩn bị sẵn sàng cho nội dung cuốn Quá trình văn học. Chúng tôi rất kỳ vọng vào điều này. Bởi sách của ông, dù là giáo trình ĐH nhưng không hề lỗi thời với nền LLVH trên quốc tế. Gần như tổng thể những yếu tố mới lạ của LLVH quốc tế đều đã không ít được ông đề cập đến .
Là một nhà LLVH, ông là người đưa ra rất nhiều những khái niệm LLVH mới, có những khái niệm thuộc về khái niệm chung như ý niệm thẩm mỹ và nghệ thuật về con người, quốc tế thẩm mỹ và nghệ thuật, cái nhìn nghệ thuật và thẩm mỹ, quy mô tự sự, tính mơ hồ, đa nghĩa của ngôn từ thẩm mỹ và nghệ thuật, điểm nhìn trần thuật, ngôn từ thân thể …, nhưng cũng có những khái niệm xuất phát từ những nghiên cứu và điều tra một tác gia, tác phẩm, tiến trình văn học cụ thể như thơ trữ tình chính trị, giọng điệu quyền uy, tiểu thuyết đời tư, chữ thân trong truyện Kiều, trữ tình điệu nói, diễn ngôn lí luận … Tất cả những khái niệm đó đều có những nội hàm mới mới mẻ và lạ mắt, có sức thuyết phục, được những thế hệ đi sau thuận tiện sử dụng, coi như là những nội dung có đặc thù chiêu thức được dùng chìa khóa mới để đi vào tìm hiểu và khám phá tác phẩm, tác giả và giai đoạnvăn học .
Trong những luận án tiến sỹ mà ông hướng dẫn thành công xuất sắc, hoàn toàn có thể thấy, với mỗi luận án, ông đã nỗ lực cùng nghiên cứu sinh tìm hiểu và khám phá kỹ càng một khái niệm LLVH, từ ý niệm thẩm mỹ và nghệ thuật về con người, cái tôi trữ tình, biểu trưng thẩm mỹ và nghệ thuật, thực trạng nghệ thuật và thẩm mỹ, diễn ngôn tiểu thuyết, game show nghệ thuật và thẩm mỹ … đến cấu trúc trữ tình, giọng điệu trữ tình, giọng điệu trần thuật, diễn ngôn tiểu thuyết, diễn ngôn lí luận phê bình … Những khái niệm này trở thành cơ sở kim chỉ nan để những NCS khảo sát về mặt thực tiễn văn học. Vì vậy, những luận án ông hướng dẫn về sau đều in được thành sách, làm hành trang điều tra và nghiên cứu văn học trong bước đầu cho những nhà nghiên cứu LLVH thế hệ sau. Đóng góp để kiến thiết xây dựng đội ngũ này của ông thật không hề nhỏ .
Chứng kiến quy trình hướng dẫn luận án tiến sỹ của ông, suốt 30 mươi năm ở Bộ môn LLVH, ĐHSPHN, hoàn toàn có thể nói, ông thực sự là một nhà LLVH có tư tưởng, không riêng gì ở chỗ ông có một kiến văn thoáng rộng, tiếp thu được nhiều nguồn LLVH mới của quốc tế, mà với mỗi khu công trình LLVH của ông, dù có khi mới ở bậc luận án tiến sỹ do ông hướng dẫn, ông đều mong ước xác lập lí thuyết, tiến hành hệ thống lí thuyết, vận dụng vào một hiện tượng kỳ lạ văn học cụ thể. Vừa tiếp thu lí thuyết từ quốc tế, ông vừa cố gắng nỗ lực chuyển hóa những lí thuyết đó thành của riêng khi mạng lưới hệ thống lại, lập luận lại, tìm thí dụ trên những hiện tượng kỳ lạ văn học nước nhà một cách khá thuyết phục. Khi hướng dẫn tôi làm luận án về Cái tôi trữ tình ( 1994 ), ông đã dựa vào triết lý của nhà tâm lý học Vunt, để đưa ra mấy tiêu chuẩn nhận ra về cái tôi nói chung làm tiền đề cho kim chỉ nan về cái tôi trữ tình, mà thực sự trước đó ở Nước Ta chưa có ai đề cập. Tôi nhớ, khi bài báo Cái tôi và hình tượng trữ tình của ông sinh ra ( có sự tham gia của tôi – LLOanh ), năm 1993, đăng trên báo Văn nghệ, GS Phan Trọng Luận đã bảo tôi ( chắc GS Luận tưởng tôi viết là chính ) : Bài viết giỏi lắm, nhưng hơi uyên bác quá ! .

Còn ai đã chứng kiến những buổi thảo luận về các luận án TS ở bộ môn LLVH ĐHSPHN, ở đó ông không chỉ nhận xét về nội dung khoa học của các luận án khác, mà còn phải bảo vệ cho tư tưởng chính của luận án ông hướng dẫn, mới thấy ông là nhà LLVH luôn nhất quán nhiệt tình bảo vệ cho những quan điểm của mình. Ông không chỉ lo cho luận án ông hướng dẫn mà còn quan tâm đến những luận án khác của Bộ môn. Luận án nào có khó khăn, ông đều tìm cách giúp tháo gỡ, không kể luận án do ông hướng dẫn hay người khác hướng dẫn. Học trò cứ tìm đến ông là ông trình bày hiểu biết của mình như rút hết gan ruột. Cũng dưới sự hướng dẫn, góp ý của ông mà những luận án của bộ môn LLVH trong nhiều năm qua đã không tách rời các hướng nghiên cứu văn học mang tính thời sự, mà còn luôn gắn bó với đời sống văn học và đời sống thực tiễn của đất nước. Có thể kể đến những luận án như Tiểu thuyết VN đương đại, nhìn từ góc độ diễn ngôn,Lí thuyết trò chơi và một số hiện tượng thơ VN đương đại,Sự chuyển đổi diễn ngôn lí luận phê bình văn học VN từ thời kì đổi mới đến nay, Phê bình văn học VN 1945 -1986,Văn xuôi VN sau 1986 dưới góc nhìn phê bình sinh thái..

Xem thêm: Giải VBT Địa Lí 5 Bài 26: Châu Mĩ (tiếp theo) ngắn gọn

Không chỉ dừng lại ở những yếu tố LLVH trong nhà trường, ông còn luôn nâng cao những yếu tố LLVH bộc lộ qua cácchuyên luận, qua những bài tranh luận trên báo chí truyền thông …
Ông đã có 3 cuốn Lí luận và phê bình văn học, 1996 ; Văn học và thời hạn, 2001, Trên đường biên giới của lí luận văn học, năm trước, tuyển những bài chuyên về LLVH, cả về phê bình văn học. Trong ba cuốn sách này, ông tập trung chuyên sâu vào những yếu tố LLVH phát sinh từ nhà trường cho đến những yếu tố phát sinh trong giao lưu ý tưởng LLVH trong đời sống xã hội .
Vẫn là những trăn trở củamột nhà LLVH, khi ông nhận thấy “ cả đời đã được huấn luyện và đào tạo trong thiên nhiên và môi trường lí thuyết cũ, bao nhiêu năm tuổi trẻ dành đọc những lí thuyết xơ cứng, đã nhận thấy những hạn chế của lí thuyết xô viết và tìm cách diễn giải lại ”, ông đã “ nỗ lực tìm hiểu và khám phá trình diễn lại 1 số ít khái niệm cơ bản trên ý thức khẳng định chắc chắn những tác nhân phải chăng trong lí thuyết truyền thống cuội nguồn và diễn giải lại theo ý thức tri thức mới ” ( Lời nói đầu cuốn Trên đường biên giới của LLVH ) .
Có những khái niệm, những yếu tố mà theo những tài liệu hiện hành ở việt nam thì tưởng chừng như cạn nghĩa, nhưng dưới tâm lý của ông, còn rất nhiều điều còn cần phải bàn đến như Tính quả đât của văn học, Ý thức về đậm cá tính, Bản sắc dân tộc bản địa của văn học, Ngôn ngữ thơ, Ngôn ngữ thẩm mỹ và nghệ thuật, Phản ánh luận, Ý thức hệ, Văn học và hiện thực … Những quan điểm và quan điểm được trình diễn luôn mang tính đối thoại với những sáng tạo độc đáo cũ. Bên cạnh đó là nhũng yếu tố trọn vẹn mới như Hệ hình mới của lí luận, Cấu trúc đối thoại, Văn học là tư duy về cái khả nhiên, Tính kí hiệu của hình tượng văn học, Bước ngoặt diễn ngôn và quy đổi hệ hình trong nghiên cứu và điều tra văn học … Ba cuốn sách này, đặc biệt quan trọng là cuốn Trên đường biên giới của lí luận văn học, đều được giới trình độ nhìn nhận cao như những hiện tượng kỳ lạ điển hình nổi bật của LLVH việt nam những năm gần đây .
Trước đó, với Những quốc tế thẩm mỹ và nghệ thuật thơ, ông đã tổng kết, khái quát về 1 số ít những mô hình thơ ca cơ bản như thơ cổ xưa, thơ lãng mạn, thơ tượng trưng, thơ cách mạng. Các mô hình thơ ca được trình diễn có mạng lưới hệ thống, được nghiên cứu và phân tích tổng lực, có rất nhiều thí dụ thuyết phục, rất có ý nghĩa với những người chăm sóc đến sự tổng kết mang tính lịch sử vẻ vang về thơ ca, không riêng gì việt nam mà còn cả trên quốc tế .
Về Tự sự học, một trong những hướng đi của điều tra và nghiên cứu văn học quốc tế, mới gia nhập vào việt nam khoảng chừng 20 năm nay, ông đã chủ trì hai Hội nghị khoa học toàn nước năm 2001 và 2009, tập hợp thành hai cuốn kỉ yếu Tự sự học – những yếu tố lí luận và thực tiễn in năm 2006 và 2010, được dư luận nhìn nhận là hai cuốn sách có những trình làng về Tự sự học mà ai ở VNquan tâm về Tự sự học không hề bỏ lỡ. Và cũng để nâng cao hơn nữa về việc trình làng cũng như thực hành thực tế Tự sự học, ông đã cùng nhóm nghiên cứu và điều tra cho sinh ra Tự sự học – Lí thuyết và ứng dụng, 2017, ra mắt một cách có mạng lưới hệ thống những nội dung cơ bản và mới mẻ và lạ mắt nhất của Tự sự học trên quốc tế và việt nam .
Theo ông, lí thuyết là để vận dụng. Vì vậy ông hầu hết ít ra mắt mà đưa ra một hệ thống lý thuyết của riêng mình, tích hợp nhiều ý niệm của những nhà khoa học đi trước. Sự vận dụng LLVH trong những khu công trình về thi pháp học của ông là những vật chứng thành công xuất sắc về phương diện này .
* * *
Cuộc đời con người vừa dài vừa ngắn ! Ngẫm nghĩ lại, đời người quá dài vì tám mươi năm trải qua bao nhiêu thăng trầm, tận mắt chứng kiến bao biến thiên của quốc gia, thời cuộc, hoàn toàn có thể làm được bao nhiêu việc, để lại cho đời bao điều có giá trị. Nhưng cuộc sống cũng quá ngắn vì con người còn muốn làm bao nhiêu việc có ích cho đời nữa. Nhân dịp GS. Trần Đình Sử tròn tám mươi xuân, chúng tôi, những kẻ hậu sinh xin chúc GS., nhà LLVH, nhà thi pháp học, vẫn liên tục góp sức cho nền LLVH của Nước Ta những mẫu sản phẩm ý thức luôn ở dạng đỉnh điểm mà khó có ai vượt qua được ! .
29/3/2020