Mục Lục

Bài thơ Phú sông Bạch Đằng – nội dung, dàn ý phân tích, bố cục, tác giả

Bài thơ: Phú sông Bạch Đằng (Trương Hán Siêu) – Ngữ văn lớp 10

Bài giảng: Phú sông Bạch Đằng – Cô Trương Khánh Linh (Giáo viên VietJack)

Nội dung Bài thơ: Phú sông Bạch Đằng

Quảng cáo

Bạn đang đọc: Bài thơ Phú sông Bạch Đằng – nội dung, dàn ý phân tích, bố cục, tác giả | Ngữ văn lớp 10

Bài thơ Phú sông Bạch Đằng - nội dung, dàn ý phân tích, bố cục, tác giả | Ngữ văn lớp 10

Quảng cáo

I. Đôi nét về tác giả

– Trương Hán Siêu hiện chưa rõ năm sinh, mất năm 1354, tự là Thăng Phủ
– Quê quán : làng Phúc Am, huyện Yên Ninh ( nay thuộc thành phố Tỉnh Ninh Bình )
– Ông là môn khách ( khách trong nhà ) của Trần Hưng Đạo, từng giữ nhiều chức vụ quan trọng : Hàn lâm học sĩ ( dưới đời Trần Anh Tông ), Tham tri chính sự. Khi mất, ông được vua Tặng tước Thái bảo, Thái phó và được thờ ở Văn Miếu ( TP. Hà Nội ) .
– Trương Hán Siêu tính tình cương trực, học vấn uyên bác, được những vua Trần đáng tin cậy, nhân dân kính trọng .
– Sự nghiệp sáng tác : Tác phẩm của ông hiện còn lại không nhiều, trong đó có bài Phú sông Bạch Đằng .

II. Đôi nét về tác phẩm Phú sông Bạch Đằng

1. Hoàn cảnh sáng tác

– Bạch Đằng là một nhánh sông đổ ra Biển Đông, nằm giữa Quảng Ninh và Hải Phòng Đất Cảng, nơi ghi dấu nhiều chiến công lịch sử giữ nước của dân tộc bản địa .
– “ Phú sông Bạch Đằng ” được viết từ cảm hứng hào hùng và bi tráng. Trương Hán Siêu trong một lần đi dạo đã viết bài phú này. Chưa rõ bài phú được viết năm nào, có lẽ rằng khoảng chừng 50 năm sau cuộc kháng chiến chống giặc Mông – Nguyên thắng lợi .

2. Thể phú

Quảng cáo

– Phú là một thể văn có vần hoặc xen lẫn văn vần và văn xuôi, dùng để tả cảnh vật, phong tục, kể vấn đề, bàn chuyện đời …
– Một bài phú thường có bố cục tổng quan 4 phần : đoạn mở, đoạn lý giải, đoạn phản hồi và đoạn kết .
– Phú được chia làm hai loại là phú cổ thể và phú đường luật .

3. Bố cục (4 phần)

– Phần 1 ( từ đầu đến “ luống còn lưu ” ) : Cảm xúc lịch sử vẻ vang của nhân vật khách trước cảnh sắc của sông Bạch Đằng .
– Phần 2 ( tiếp đó đến “ nghìn xưa ca tụng ” ) : Lời của những bô lão kể với khách về những chiến công lịch sử trên sông Bạch Đằng .
– Phần 3 ( tiếp đó đến “ chừ lệ chan ” ) : Suy ngẫm, phản hồi của những bô lão về những chiến công xưa .
– Phần 4 ( còn lại ) : Lời ca khẳng định chắc chắn vai trò và đức độ của con người .

4. Giá trị nội dung

Qua những hoài niệm về quá khứ, Phú sông Bạch Đằng đã bộc lộ lòng yêu nước và niềm tự hào dân tộc bản địa trước chiến công trên sông Bạch Đằng, đồng thời ngợi ca truyền thống lịch sử anh hùng quật cường, truyền thống lịch sử đạo lí nhân nghĩa của dân tộc bản địa Nước Ta. Tác phẩm cũng tiềm ẩn tư tưởng nhân văn cao đẹp qua việc tôn vinh vai trò, vị trí của con người trong lịch sử vẻ vang .

5. Giá trị nghệ thuật

– Cấu tứ đơn thuần, mê hoặc với bố cục tổng quan ngặt nghèo .
– Lời văn linh động .
– Hình tượng thẩm mỹ và nghệ thuật sinh động, vừa có giá trị gợi hình vừa giàu ý nghĩa hình tượng .
– Ngôn từ sang chảnh, trang trọng, và lắng đọng và giàu suy tư .
– Điển cố được sử dụng tinh lọc, giàu sức gợi .

III. Dàn ý phân tích Phú sông Bạch Đằng

I. Mở bài:

– Giới thiệu về tác giả Trương Hán Siêu : Trương Hán Siêu tính tình cương trực, học vấn uyên bác, được những vua Trần đáng tin cậy, nhân dân kính trọng .
– Giới thiệu khái quát về thể phú : Phú là một thể văn có vần hoặc xen lẫn văn vần và văn xuôi, dùng để tả cảnh vật, phong tục, kể vấn đề, bàn chuyện đời …
– Khái quát về “ Phú sông Bạch Đằng ” : Phú sông Bạch Đằng sinh ra khoảng chừng 50 năm sau cuộc kháng chiến chống giặc Mông – Nguyên dành thắng lợi. Bài phú bộc lộ lòng yêu nước và niềm tự hào dân tộc bản địa về truyền thống lịch sử anh hùng quật cường và truyền thống lịch sử đạo lí nhân nghĩa sán ngời của dân tộc bản địa VN. Tác phẩm bộc lộ tư tưởng nhân văn cao qua việc tôn vinh vai trò, vị trí của con người .

II. Thân bài

1. Cảm xúc lịch sử của nhân vật khách trước cảnh sắc của sông Bạch Đằng.

– Nhân vật “ khách ” : là sự hóa thân của tác giả, tạo nên lối đối đáp chủ – khách thường có trong thể phú .
– Tấm thế đi dạo, ngắm cảnh từ tốn, phóng khoáng : “ Giương buồm … chơi vơi …. mải miết ”

– Những địa danh mà nhân vật khách đã tới:

Xem thêm: Thuốc Mifestad 10mg Stella tránh thai khẩn cấp (Hộp 1 vỉ x 1 viên)

+ Địa danh Trung Quốc : Nguyên, Tương, Vũ Huyệt, Tam Ngô, Bách Việt, Đầm Vân Mộng ,
→ Khách là người đi nhiều, biết rộng, mang tráng chí làm bạn với gió trăng, qua nhiều miền sông bể bằng trí tưởng tượng, bằng sự hiểu biết .
+ Địa danh Nước Ta : cửa Đại Than, bến Đông Triều, sông Bạch Đằng
→ Những địa điểm gắn với tổ quốc, quốc gia, với lịch sử vẻ vang dân tộc bản địa. Qua đó cho tất cả chúng ta thấy tình yêu vạn vật thiên nhiên, niềm tự hào dân tộc bản địa của nhân vật khách .
– Cảnh sắc vạn vật thiên nhiên sông Bạch Đằng :
+ Bát ngát sóng kình muôn dặm
+ Thướt tha đuôi trĩ một màu .
+ Nước trời : một sắc, cảnh sắc : ba thu .
+ Bờ lau san sát, bến lách vắng vẻ .
→ Cảnh sắc vạn vật thiên nhiên vừa hùng vĩ vừa thơ mộng nhưng cũng ảm đạm và hiu hắt .
– Tâm trạng của nhân vật khách :
+ Vui thú trước cảnh nước trời kì vĩ
+ Lúc buồn tiếc vì cảnh xưa thật đáng tự hào giờ vắng ngắt hoang quạnh .
+ Lúc tiếc thương những người anh hùng đã khuất .
→ Tâm hồn nhạy cảm, giàu xúc cảm

2. Lời của các bô lão kể với khách về những chiến công lịch sử trên sông Bạch Đằng.

– Hình ảnh những bô lão : đó hoàn toàn có thể là những hình ảnh có thật, cũng hoàn toàn có thể là sự phân thân của tác giả để kể với nhân vật khách vê những chiến công trên sông Bạch Đằng
– Thái độ của những bô lão so với nhân vật khách : nhiệt tình, hiếu khách và trân trọng khách .
– Cảnh chiến đấu trong lời kể của những bô lão :
+ Lực lượng với quy mô hùng hậu, khí thế dũng mãnh, kinh khủng : thuyền tàu muôn đội, gươm giáo sáng chói .
+ Thái độ của giặc kiêu ngạo, chém gió : những tưởng … một lần, quét sạch … bốn cõi .
+ Kết quả : Hung đồ hết lối, khác nào … chết trụi .
→ Mượn tích xưa để nói sự thất bại nhục nhã, ê chề của quân địch và thắng lợi oanh liệt của ta .

3. Suy nghĩ, bình luận của các bô lão về những chiến tích xưa.

– Nguyên nhân dẫn tới thắng lợi của ta và thất bại của địch :
+ Trời đất cho nơi hiểm trở
+ Nhân tài giữ cuộc điện an
→ Nhấn mạnh yếu tố tạo ra sự thắng lợi là thiên thời – địa lợi – nhân hòa, trong đó nhấn mạnh vấn đề vai trò quan trọng của yếu tố con người

4. Lời ca khẳng định vai trò và đức độ của con người

– Lời ca của những bô lão :
+ Bất nghĩa : diệt vong
+ Anh hùng : lưu danh
→ Tuyên ngôn, chân lí vĩnh hằng, không bao giờ thay đổi, là quy luật từ ngàn đời xưa đến nay .
– Lời hòa ca của khách :
+ Anh minh hai vị thánh quân
+ Bởi đâu, … cốt đức mình cao
→ Khẳng định nguyên do thắng lợi là lẽ sống, đạo đức, là khát vọng độc lập và đường lối giữ nước tài tình của nhà Trần .
⇒ Lời ca kết thúc bài phú vừa mang niềm tự hào dân tộc bản địa vừa bộc lộ tư tưởng nhân văn cao đẹp .

III. Kết bài

Khái quát lại giá trị nội dung và thẩm mỹ và nghệ thuật của bài phú : Phú sông Bạch Đằng là đỉnh điểm nghệ thuật và thẩm mỹ của thể phú trong văn học trung đại Nước Ta. Bài phú đã bộc lộ lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc bản địa trước những chiến công trên sông Bạch Đằng và ca tụng truyền thống cuội nguồn của quốc gia .
Xem thêm những bài viết về Tác giả, tác phẩm Ngữ văn lớp 10 hay khác :
Đã có giải thuật bài tập lớp 10 sách mới :

Ngân hàng trắc nghiệm lớp 10 tại khoahoc.vietjack.com

Đã có app VietJack trên điện thoại cảm ứng, giải bài tập SGK, SBT Soạn văn, Văn mẫu, Thi trực tuyến, Bài giảng …. không tính tiền. Tải ngay ứng dụng trên Android và iOS .