Phân tích mô hình cấu trúc tuyến tính (SEM) - 123docz.net

Mô hình cấu trúc tuyến tính (SEM) là một trong những phương pháp xử lý
dữ liệu trong khoa học xã hội được ứng dụng nhiều trong thời gian gần đây vì nó
có tính linh hoạt trong quá trình mô hình hóa các mối quan hệ giữa biến phụ
thuộc và biến độc lập. Chính vì vậy, SEM được xem phương pháp phân tích
thông tin thế hệ thứ hai (Hulland, Chow và Lam, 1996). Hai kỹ thuật phân tích
chủ yếu được áp dụng cho mô hình SEM đó là CB-SEM (Covariance-based
SEM) – được ứng dụng trong các phần mềm AMOS, LISREL và PLS-SEM
(Partial Least Squares SEM) – được ứng dụng trong phần mềm SmartPLS.

Trong các lĩnh vực như quản trị chiến lược, hành vi tổ chức và nghiên cứu
marketing PLS-SEM có những ưu điểm nổi trội hơn so với kỹ thuật CB-SEM

ở các điểm sau: Thứ nhất, PLS-SEM tránh được các vấn đề phát sinh liên quan

đến quy mô mẫu nhỏ và dữ liệu không tuân theo phân phối chuẩn. Thứ hai,
PLS-SEM có thể ước lượng được các mô hình nghiên cứu phức tạp bao gồm
nhiều biến trung gian, biến tiềm ẩn và biến quan sát và đặc biệt hiệu quả với
mô hình cấu trúc. Thứ ba, PLS-SEM thích hợp hơn so với CB-SEM đối với
các công trình nghiên cứu về định hướng dự đoán (Henseler, Ringle và
Sinkovics, 2009). Thống kê của F. Hair Jr, Sarstedt, Hopkins, và G.
Kuppelwieser (2014) cho thấy từ những năm 2000 số lượng nghiên cứu sử
dụng PLS-SEM được công bố trên thế giới đã tăng lên theo cấp số nhân.

3.3.3.1. Kiểm định mô hình đo lường

Mô hình đo lường được kiểm định bằng các chỉ tiêu: độ tin cậy, độ giá trị
hội tụ và độ giá trị phận biệt. Để đánh giá độ tin cậy và độ giá trị hội tụ của
thang đo, nghiên cứu sinh sử dụng hệ số tin cậy tổng hợp CR (Composite
Reliability), phương sai trích AVE (average variance extracted) và hệ số tải
nhân tố đơn lẻ (outer loading). Theo (F. Hair Jr và cộng sự, 2014) thang đó có
ý nghĩa về giá trị tin cậy thì hệ số tin cậy tổng hợp và hệ số tải nhân tố đơn lẻ
đều phải lớn hơn 0,7. Theo Fornell và Larcker (1981), phương sai trích phải
lớn hơn hoặc bằng 0,5 thì thang đó đạt được độ giá trị hội tụ.

Henseler và Chin (2010) cho rằng độ giá trị phân biệt (discriminant
validity) cho thấy mức độ đảm bảo sự khác biệt, không có mối quan hệ tương
quan giữa các biến được sử dụng để đo lường các nhân tố. Để thang đo đảm
bảo giá trị phân biệt thì căn bậc hai phương sai trích của mỗi nhân tố đo lường
đều phải lớn hơn hệ số tương quan (latent variable correlations) giữa nhân tố
đó với các nhân tố khác (Fornell và Larcker, 1981).

Mô hình cấu trúc tuyến tính (SEM) là thường được gọi là phương pháp
phân tích thông tin thế hệ thứ hai (Hulland và cộng sự, 1996). Trong mô hình
này, hai kỹ thuật phân tích dữ liệu được áp dụng đó là CB-SEM (Covariance-
based SEM) được thực hiện bởi phần mềm AMOS, LISREL và PLS-SEM
(Partial Least Squares SEM) được thực hiện bởi phần mềm SmartPLS. Theo
Hair và cộng sự (2014), số lượng nghiên cứu sử dụng kỹ thuật PLS-SEM
được công bố trên các tạp chí đã tăng lên theo cấp số nhân từ những năm đầu
thế kỷ 21. Đặc biệt nghiên cứu ở lĩnh vực như marketing ưu tiên lựa chọn kỹ
thuật PLS-SEM vì nó có những ưu điểm vượt trội hơn so với kỹ thuật CB-
SEM ở các đặc điểm: (1) tránh được các vấn đề liên quan đến quy mô cỡ mẫu
nhỏ, dữ liệu không phân phối chuẩn; (2) có thể ước lượng mô hình nghiên cứu
phức tạp với nhiều biến trung gian, tiềm ẩn và biến quan sát, đặc biệt là mô
hình cấu trúc; (3) thích hợp cho các công trình nghiên cứu thiên về định
hướng dự đoán (Henseler và cộng sự 2009).

Trong mô hình cấu trúc tuyến tính các biến quan sát được thể hiện bằng
hình chữ nhật màu vàng và biến tiềm ẩn được thể hiện bằng hình tròn hoặc
hình elip màu xanh. Các hệ số nằm trên đường mũi tên nối các biến tiềm ẩn
với nhau là hệ số hồi quy. Hệ số nằm giữa các hình tròn hoặc elip là hệ số xác
định R2. Hệ số xác định R2 là chỉ tiêu đánh giá khả năng dự báo của các biến
ngoại sinh đối với biến nội sinh. Trong mô hình hồi quy, hệ số này thể hiện tỷ
lệ % phương sai của biến nội sinh được giải thích bởi các biến ngoại sinh
tương ứng. Theo Cohen (1988) giá trị R2 nằm trong khoảng từ 2% đến dưới
13% thì biến ngoại sinh có tác động nhỏ đến biến nội sinh, từ 13% đến nhỏ
hơn 26% thì biến ngoại sinh có tác động vừa phải đến biến nội sinh và từ 26%
trở lên thì có tác động lớn.

3.3.3.3. Kiểm định bootstrapping

lại mức độ tin cậy của các ước lượng đó là cần thiết. Khi các ước lượng của mô
hình nghiên cứu đảm bảo được yêu cầu về độ tin cậy thì những kết quả nghiên
cứu mới có khả năng được suy rộng ra cho tổng thể. Nếu không đảm bảo được
yêu cầu về độ tin cậy thì các ước lượng này chỉ có thể phù hợp cá biệt đối với bộ
số liệu được thu thập mà không có tính khái quát hóa. Hiện nay, các nhà thống kê
đã đưa ra rất nhiều phương pháp khác nhau phục vụ cho việc đánh giá độ tin cậy
của các ước lượng trong mô hình nghiên cứu. Cách thức đầu tiên nhà nghiên cứu
có thể thực hiện là chia mẫu nghiên cứu thành 2 mẫu con, rồi sử dụng mẫu con
thứ nhất để tiến hành ước lượng mô hình nghiên cứu và sử dụng mẫu con còn lại
để đánh giá lại độ tin cậy của mô hình vừa ước lượng được. Cách thứ hai, nhà
nghiên cứu cũng có thể thực hiện kiểm định độ tin cậy của các ước lượng bằng
cách lặp lại nghiên cứu với quy mô mẫu lớn hơn thông qua thu thập thêm các
phần tử khác. Mặc dù vậy, Anderson và Gerbing (1988) cho rằng đối với phân
tích mô hình cấu trúc tuyến tính thường được áp dụng với cỡ mẫu khá lớn, kiểm
định độ tin cậy của các ước lượng bằng 2 phương pháp vừa nêu sẽ kéo theo việc
gia tăng thời gian và chi phí của nhà nghiên cứu. Vì vậy, theo Schumaker và
Lomax (2004) phương pháp kiểm định bootstrapping là phù hợp để thay thế
trong trường hợp này vì đây là phương pháp được thực hiện dựa trên việc lấy
mẫu lặp lại. Trong đó mẫu ban đầu đóng vai trò là tổng thể và N mẫu con trong
tổng thể này được thiết lập bằng phương pháp lấy mẫu bằng cách thay đổi của
các giá trị quan sát trong mẫu ban đầu. Tiếp theo, các mối quan hệ được dự đoán
cho từng mẫu mới được tạo thành. Phân phối các dự đoán từ các mẫu được tạo ra
được dùng để tính t-value của mối quan hệ.