Soạn bài Ôn tập phần văn học trang 213 Văn 12 siêu ngắn: Quá trình phát triển của Văn học Việt Nam từ Cách mạng tháng Tám năm 1945 đến hết thế kỉ XX

Câu 1: Quá trình phát triển của Văn học Việt Nam từ Cách mạng tháng Tám năm 1945 đến hết thế kỉ XX.

a. Chặng đường từ năm 1945 đến năm 1954:

– Chủ đề :
+ Ca ngợi Tổ quốc và quần chúng cách mạng .
+ Kêu gọi niềm tin đoàn kết toàn dân .
+ Cổ vũ trào lưu Nam tiến .
+ Biểu dương những tấm gương vì nước quên mình …
– Từ cuối năm 1946, Văn học tập trung chuyên sâu phản ánh cuộc kháng chiến chống Thực dân Pháp .
– Thành tựu : có nhiều thành tựu trong mọi thể loại văn học
b. Chặng đường từ năm 1955 đến năm 1964 :
– Văn học tập trung chuyên sâu bộc lộ hình ảnh người lao động, ca tụng những thay đổi của quốc gia và con người trong trong bước đầu thiết kế xây dựng chủ nghĩa xã hội .
– Thành tựu :
+ Văn xuôi :
* Mở rộng đề tài, bao quát được khá nhiều yếu tố và khoanh vùng phạm vi của hiện thực đời sống
* Viết về hiện thực đời sống trước cách mạng với cái nhìn, năng lực nghiên cứu và phân tích và sức khái quát mới
* Hạn chế : Nhiều tác phẩm viết về con người và đời sống một cách đơn thuần, phẩm chất thẩm mỹ và nghệ thuật còn non yếu .
+ Thơ : tăng trưởng can đảm và mạnh mẽ
c. Chặng đường từ năm 1965 đến năm 1975 :
– Tập trung viết về cuộc kháng chiến chống đế quốc Mĩ .
– Chủ đề bao trùm : Ca ngợi ý thức yêu nước và chủ nghĩa anh hùng cách mạng .
– Thành tựu :
+ Văn xuôi :
* Phản ánh cuộc chiến đấu và lao động .
* Khắc họa thành công xuất sắc hình ảnh con người Việt Nam gan góc, kiên cường .
+ Thơ :
* Đạt được nhiều thành tựu xuất sắc .
* Khuynh hướng lan rộng ra và đào sâu vào hiện thực .
* Tăng cường sức khái quát, chất suy tưởng, chính luận .
d. Văn học Việt Nam từ năm 1975 đến hết thế kỉ XX :
– Từ sau Đại hội Đảng lần thứ VI, Văn học bước vào chặng đường thay đổi .
– Văn học tăng trưởng dưới ảnh hưởng tác động của nền kinh tế thị trường .

Câu 2: Những đặc điểm cơ bản của văn học Việt Nam từ năm 1945 đến năm 1975:

a. Nền văn học hầu hết hoạt động theo hướng cách mạng hóa, gắn bó thâm thúy với vận mệnh của quốc gia .
+ Nền văn học mới được kiến thiết theo quy mô mới, cùng với kiểu nhà văn mới : nhà văn – chiến sỹ. Ý thức, nghĩa vụ và trách nhiệm công dân của người nghệ sĩ được tôn vinh
+ Văn học tập trung chuyên sâu vào đề tài Tổ quốc
+ Văn học tôn vinh lao động, ngợi ca những phẩm chất tốt đẹp của người lao động .
b. Nền văn học hướng về đại chúng .
+ Văn học gắn bó thâm thúy với nhân dân lao động, hướng về đại chúng và trước hết là công nông binh .
+ Văn học mang tính nhân dân thâm thúy .
c. Nền văn học hầu hết mang khuynh hướng sử thi và cảm hứng lãng mạn
+ Văn học mang đậm chất sử thi, tập trung chuyên sâu phản ánh những yếu tố cơ bản nhất, có ý nghĩa sống còn của quốc gia .
+ Khuynh hướng sử thi thường được tích hợp với cảm hứng lãng mạn làm cho văn học quá trình này thấm nhuần ý thức sáng sủa, tạo nên nét thẩm mĩ đặc trưng cho nền văn học chống Pháp và chống Mĩ của dân tộc bản địa .

Câu 3: Quan điểm sáng tác văn học nghệ thuật của Hồ Chí Minh:

a. Coi văn học là vũ khí chiến đấu lợi hại phụng sự cho sự nghiệp cách mạng .
b. Luôn chú trọng tính chân thực và tính dân tộc bản địa của văn học .
c. Phải xuất phát từ mục tiêu, đối tượng người tiêu dùng tiếp đón để quyết định hành động nội dung và hình thức tác phẩm .
– Mối quan hệ đồng nhất giữa quan điểm sáng tác và sự nghiệp văn học của Người :
+ Những năm 20 của thế kỉ XIX, Nguyễn Ái Quốc viết Bản án chính sách thực dân Pháp và nhiều truyện, kí như Vi hành, Lời than văn của bà Trưng Trắc … Tính tư liệu nhiều mẫu mã, châm biếm hóm hỉnh ở nhiều truyện kí .
+ Thơ tiếng Việt, hầu hết là lục bát, thất ngôn, hay nhất là những bài thơ Chúc tết, Cảnh khuya, Cảnh rừng Việt Bắc, …
+ Các bài thơ tuyên truyền, đơn giản và giản dị mộc mạc, thân thiện với ca dao, tiêu biểu vượt trội là những loại Bài ca sợi chỉ, Hòn đá, Con cáo và tổ ong …
+ Thơ chữ Hán có Ngục trung nhật kí và trên 30 bài thơ khác viết từ năm 1942 đến ngày Người qua đời, Vọng nguyệt, Văn cánh, Báo tiệp … là những bài thơ tuyệt bút, đậm đà vị Đường thi
+ Tuyên ngôn độc lập, Lời lôi kéo toàn nước kháng chiến … tiêu biểu vượt trội cho phong thái chính luận của Hồ Chí Minh : sắc bén, đanh thép, hùng hồn .

Câu 4: * Mục đích viết Tuyên ngôn Độc lập của Bác:

– Khẳng định quyền tự do, độc lập của dân tộc bản địa Việt Nam trong thực trạng lịch sử vẻ vang lúc bấy giờ, đồng thời còn là cuộc tranh luận nhằm mục đích bác bỏ luận điệu xảo trá của bè lũ xâm lược Pháp, Mĩ …
– Tuyên bố với đồng bào cả nước và nhân dân quốc tế về quyền độc lập, tự do của dân tộc bản địa Việt Nam .
* Tuyên ngôn Độc lập là áng văn chính luận mẫu mực và chan chứa tình cảm lớn :
– Nội dung :
+ Vạch trần bộ mặt tàn ác, xảo quyệt của PhápQuảng cáo
+ thông điệp mà bản tuyên ngôn hướng tới
+ Lời tuyên ngôn và những công bố về ý chí bảo vệ nền độc lập, tự do của dân tộc bản địa
– Nghệ thuật :
+ Lập luận ngặt nghèo
+ vấn đề xác đáng, giàu sức thuyết phục ; luận cứ dẫn chứng đơn cử, liên tiếp tố cáo tội ác của Pháp
+ giọng điệu vừa hùng hồn, đanh thép
+ ngôn từ trong sáng, dễ hiểu, thuyết phục

Câu 5: a. Tố Hữu là nhà thơ trữ tình – chính trị:

– Tố Hữu là một thi sĩ – chiến sỹ, một kiểu mẫu nhà văn – chiến sỹ thời đại cách mạng .
– Thơ Tố Hữu, trước hết nhằm mục đích ship hàng cho cuộc đấu tranh cách mạng, cho những trách nhiệm chính trị cơ bản của mỗi quy trình tiến độ cách mạng .
– Thơ Tố Hữu hầu hết khai thác cảm hứng từ đời sống chính trị của quốc gia, từ tình cảm chính trị của chính bản thân nhà thơ .
b. Khuynh hướng sử thi và cảm hứng lãng mạn trong thơ Tố Hữu :
– Thơ Tố Hữu mang đậm chất sử thi :
+ Tập trung biểu lộ những yếu tố trọng đại, có ý nghĩa sống còn của cả hội đồng, của cách mạng, của dân tộc bản địa .
+ Con người trong thơ Tố Hữu hầu hết được nhìn nhận từ nghĩa vụ và trách nhiệm, nghĩa vụ và trách nhiệm công dân .
+ Cái tôi trữ tình trong thơ Tố Hữu, từ buổi đầu đến với cách mạng là cái tôi – chiến sỹ, sau đó là cái tôi – công dân mang hình thức trữ tình nhập vai .
– Thơ Tố Hữu cũng rất tiêu biểu vượt trội cho cảm hứng lãng mạn. Đó là cảm hứng lãng mạn cách mạng .

Câu 6: Tính dân tộc trong bài thơ Việt Bắc

a ) Nội dung :
– Bài thơ đề cập đến một sự kiện lịch sử vẻ vang có đặc thù trọng đại của dân tộc bản địa .
+ Vẻ đẹp tâm hồn, cốt cách của dân tộc người Việt
+ Tinh thần sáng sủa cách mạng, niềm vui sống, yêu đời, niềm tin đoàn kết đồng lòng chung sức kháng chiến …
– Bài thơ Việt Bắc diễn đạt đời sống hoạt động và sinh hoạt, lao động của những người con Việt Bắc
– Thể hiện thành công xuất sắc những bức tranh vạn vật thiên nhiên Việt Bắc
– Chính thế cho nên hình ảnh Bác Hồ, chiến sỹ cũng như chiến khu Việt Bắc đã trở thành những chuẩn mực, những phẩm chất cao quý thiêng liêng nhất để con người ở mọi nơi hướng về noi theo .
b. Nghệ thuật
– Thể thơ dân tộc bản địa : Thể thơ lục bát
– Hình ảnh dân tộc bản địa
– Ngôn ngữ dân tộc bản địa : Tiêu biểu là cặp đại từ xưng hô ta – mình dùng rất phát minh sáng tạo trong bài thơ .

– Nhịp điệu, nhạc điệu dân tộc: khi nhẹ nhàng, thơ mộng, khi đằm thắm, ân tình; khi mạnh mẽ, hùng tráng.

Câu 7: – Nêu vấn đề: Nhà thơ Nguyễn Đình Chiểu là nhà thơ lớn của dân tộc, cần phải được nghiên cứu và tìm hiểu, đề cao hơn nữa.

– Hệ thống vấn đề :
+ Nguyễn Đình Chiểu, nhà thơ yêu nước
+ Thơ văn yêu nước của Nguyễn Đình Chiểu là tấm gương phản chiếu trào lưu chống Pháp oanh liệt và bền chắc của nhân dân Nam Bộ
+ Lục Vân Tiên là tác phẩm lớn nhất của Nguyễn Đình Chiểu, có ảnh hưởng tác động sâu rộng trong nhân dân, nhất là ở miền Nam .
+ Cuộc đời và sự nghiệp của ông là tấm gương sáng của mọi thời đại .

Câu 8: 1. Chân dung hiện thực của người lính:

* hình tượng người lính :Quảng cáo
“ Tây Tiến đoàn binh không mọc tóc
Quân xanh màu lá giữ oai hùm ”
– Bên ngoài : ngoại hình khác thường : “ không mọc tóc ”, “ xanh màu lá ”
– Bên trong : toát lên dũng khí anh hùng và dũng mạnh
=> Tác giả không hề che giấu những khó khăn hi sinh của người lính .
* Tâm hồn lãng mạn của người lính :
– Trong đêm hội đuốc hoa : người lính Tây Tiến nghỉ lại ở một bản làng và bữa cơm đầu mùa tỏa hương nếp mới đã xua tan nhọc nhằn đời lính chiến và đưa họ về với đời sống đời thường
* Sự hi sinh cao quý của người lính Tây Tiến :
+ Trong cuộc hành quân gian truân khó khăn vất vả, người lính Tây Tiến không hề tránh được sự căng thẳng mệt mỏi “ đoàn quân mỏi ” .
+ Người lính Tây Tiến coi cái chết “ nhẹ tựa lông hồng ”. Cái bi đã được nâng đỡ bằng đôi cánh lãng mạn làm cho cái bi trở thành bi tráng .
+ Miêu tả những cái chết không bi lụy
+ Cái chết trở nên bất tử
2. Hình tượng người lính trong Tây Tiến của Quang Dũng và Đồng chí của Chính Hữu :
a. Giống nhau :
– Họ đều là những người chiến sỹ dũng mãnh, chuẩn bị sẵn sàng vượt qua mọi khó khăn vất vả gian nan, lao vào vì Tổ quốc, để thành những tượng đài bất tử
– Họ luôn mang vẻ đẹp tâm hồn : ân tình, đoàn kết, dũng mãnh, quật cường. Hai tác giả đều cho thấy tình chiến sỹ, đồng đội thắm nghĩa tình, cùng nhau vượt qua mọi khó khă, khó khăn khi sống trong sự thiếu thốn, bệnh tật của mặt trận ác liệt, bom đạt. Họ đều mang nét đẹp chung cho hình tượng người lính Việt Nam
– Tình cảm của tác giả : Họ đã trở thành những hình tượng bất tử và là bài học kinh nghiệm cho thế hệ đi sau .
b. Nét riêng :
– Trong bài thơ Tây Tiến :
+ Người lính Tây Tiến phần nhiều là học viên, sinh viên được khắc họa hầu hết bằng bút pháp lãng mạn : Họ hiện ra trong khung cảnh khác thường, kì vĩ, điển hình nổi bật với những nét độc lạ, khác thường .
+ Hình tượng người lính vừa mang vẻ đẹp hào hoa, lãng mạn, vừa đậm chất bi tráng .
– Trong bài thơ Đồng chí :
+ Người lính xuất thân hầu hết từ nông dân, gắn bó với nhau bằng tình chiến sỹ, tình giai cấp. Tình cảm, tâm lý, tác phong sống đơn giản và giản dị. Họ vượt qua nhiều khó khăn vất vả khó khăn, thực sự là những con người thông thường mà vĩ đại .
+ Người lính được khắc họa đa phần bằng bút pháp hiện thực : hiện ra trong khoảng trống, thiên nhiên và môi trường quen thuộc, thân mật, cái chung được làm điển hình nổi bật qua những cụ thể chân thực, đơn cử .

Câu 9: – Nhà thơ Nguyễn Đình Thi đã khắc họa hình tượng đất nước của mình với 2 đặc điểm rất lớn, vừa trái ngược nhau lại vừa rất hài hòa với nhau: hình tượng đất nước trong mối quan hệ với quá khứ và tương lai.

+ được khởi đầu bằng những xúc cảm trước vẻ đẹp của mùa thu, mùa thu TP. Hà Nội trong hồi tưởng và mùa thu Việt Bắc trong hiện tại. Để rồi sau đó mới chuyển sang quá khứ. Hai thời gian để diễn đạt những suy tư cả tác giả so với quốc gia .
+ quốc gia khó khăn vất vả đau thương với những cảnh đồng quê chảy máu dây thép gai đâm nát trời chiều, với cái cảnh “ bát cơm chan đầy … còn giằng khỏi miệng ta ” .
+ một quốc gia anh hùng quật khởi và một cái quốc gia quật cường đã khiến cho quân địch bất lực .
+ cảm hứng thơ còn đưa Nguyễn Đình Thi hướng tới tương lai. Ông như nhìn trước một nước Việt Nam từ trong máu lửa rũ bùn đứng dậy sáng lòa .
+ Thơ : Nguyễn Đình Thi thường giàu nhạc tính có chất hội họa và điều rực rỡ nhất là có cả những suy tư thâm thúy của một tư duy triết học .
– Nguyễn Khoa Điềm khắc họa hình tượng quốc gia mình từ những gì thân thiện, bình dị trong đời sống hàng ngày, rồi lan rộng ra ra với “ thời hạn đằng đẵng – khoảng trống bát ngát ” trong thần thoại cổ xưa về thời dựng nước. Cuối cùng, cảm nhận về quốc gia lại hướng vào sự phát hiện về quốc gia ở trong mỗi con người .
+ Phần 1 dành cho việc khắc họa hình tượng quốc gia trong mối liên hệ với thời hạn. Để rồi hàng loạt phần 2 nhằm mục đích chứng tỏ cho tư tưởng với quốc gia của dân cư .
+ miêu tả những hình ảnh dân tộc bản địa bằng cách tiếp nối hiện tại với quá khứ và tương lai .
+ Liệt kê những góp phần từ li ti cho đến lớn lao, những góp phần được ghi lại trong sử sách và cả những góp phần bí mật lặng lẽ không ai biết .
=> Đây là 2 bài thơ được sinh ra ở 2 thời gian rất khác nhau và chính điều đó đã khiến cho hình tượng quốc gia ở 2 bài thơ này có nhiều chỗ độc lạ .
+ sử dụng những vật liệu văn hóa truyền thống dân gian : câu ca dao tục ngữ, truyền thuyết thần thoại, những hoạt động và sinh hoạt phong tục tập quán đậm đà truyền thống dân tộc bản địa .

Câu 10: Hình tượng bao trùm, xuyên suốt bài thơ là hình tượng sóng. Mạch liền kết các khổ thơ là những khám phá liên tục về sóng.

– “ sóng ” mang nghĩa tả thực : con sóng với nhiều trạng thái xích míc, trái ngược nhau. Sóng được miêu tả chân thực, sinh động ngoài biển khơi. Sóng có tính cách, tâm trạng, tâm hồn .
– Nghĩa hình tượng của “ sóng ” :
+ Sức sống và vẻ đẹp tâm hồn của nhà thơ cũng như mọi phát minh sáng tạo thẩm mỹ và nghệ thuật trong bài thơ đều gắn liền với hình tượng sóng. Cả bài thơ là những con sóng tâm tình của một người phụ nữ được khơi dậy khi đứng trước biển cả .
+ Hình tượng sóng được gợi ra trong cả bài thơ bằng âm điệu : dào dạt, uyển chuyển, lúc sôi sục trào dâng, lúc thủ thỉ sâu lắng, gợi âm hưởng của những đợt sóng miên man, vô tận .
. Sóng được diễn đạt trong những trạng thái trái ngược
. Sóng hiện lên thật can đảm và mạnh mẽ qua giải pháp ẩn dụ – nhân hóa
. Quy luật của sóng : “ Sóng : rất lâu rồi, ngày sau : vẫn thế ” -> Sóng vẫn mãi dạt dào, sôi sục .
. Nỗi nhớ mãnh liệt của sóng
=> Sóng như có linh hồn, tính cách, tâm trạng, biết diễn đạt những cung bậc tình cảm trong tâm hồn của người phụ nữ đang sống trong một tình yêu nồng nàn
+ Là hình tượng ẩn dụ, sự hoá thân của nhân vật trữ tình “ em ”. Sóng là niềm thấp thỏm, lo âu về sự hữu hạn của đời người và sự mong manh của niềm hạnh phúc. Những nỗi niềm ấy xuất phát từ một khát vọng mãnh liệt về sự vĩnh cửu của tình yêu. Xuân Quỳnh lấy hình tượng sóng để bộc lộ một tình yêu sôi sục, chân thành và dạt dào khát vọng .
=> Bài thơ là lời tự bạch của một tâm hồn phụ nữ đang yêu. Đó là một tâm hồn rất chân thành, sôi sục và can đảm và mạnh mẽ, hết mình trong tình yêu. Người phụ nữ trong tình yêu, tình yêu thật đằm thắm, thật êm ả dịu dàng, thật hồn hậu dễ thương và đáng yêu, thật chung thủy. Người phụ nữ đã táo bạo, mãnh liệt, dám vượt qua mọi trở ngại để giữ gìn niềm hạnh phúc, dù có phấp phỏng trước cái vô tận của thời hạn, nhưng vẫn vững tin vào sức mạnh của tình yêu .

Câu 12: * So sánh truyện ngắn Chữ người tử tù và tùy bút Người lái đò Sông Đà:

– Giống nhau :
+ những con người tài hoa là đề tài trong hai tác phẩm. Hình tượng ông lái đò và hình tượng nhân vật Huấn Cao đều được Nguyễn Tuân kiến thiết xây dựng như những nhân vật tài hoa nghệ sĩ .
+ Huấn Cao là một nghệ sĩ có tài viết chữ rất nhanh và rất đẹp .
+ Ông lái đò tuy là người lao động thông thường nhưng hoàn toàn có thể coi là một nghệ sĩ trong nghệ thuật và thẩm mỹ leo ghềnh vượt thác .
– Ngoài tri thức trình độ của văn chương, còn vận dụng con mắt quan sát của hội họa, điêu khắc để diễn tả cảnh và người .
+ Cảnh cho chữ trong “ Chữ người tử tù ’ ’ đầy chất điện ảnh .
+ Hình tượng dòng sông Đà được tả bằng nhiều góc nhìn thẩm mỹ và nghệ thuật .
– Đặc biệt hứng thú trước những đậm cá tính mãnh liệt, những cảnh tượng đập mạnh vào giác quan nghệ sĩ .
* Khác nhau
– Về mặt thể loại :
+ Chữ người tử Tù : truyện ngắn thiết kế xây dựng quốc tế thẩm mỹ và nghệ thuật bằng hư cấu
+ Người lái đò sông Đà : thể tùy bút, ghi chép người thực việc thực, tư liệu nhiều mẫu mã dựa trên sự khảo sát, điều tra và nghiên cứu hiện thực, đồng thời trực tiếp thể hiện cái tôi của nhà văn .
– Về cảm hứng thẩm mĩ :
+ Trước Cách mạng tháng Tám, Nguyễn Thuân ý niệm : tài hoa nghệ sĩ chỉ có ở những con người kiệt xuất thuộc quá khứ “ vang bóng một thời ’ ’ .
+ Sau cách mạng tháng Tám, ông ý niệm : tài hoa nghệ sĩ có cả ở nhân dân đại chúng, bộc lộ trong lao động và chiến đấu .
– Về giá trị tư tưởng :
+ Chữ người tử tù ca tụng cái đẹp của tài hoa, khí phách và thiên lương, qua đó phủ nhận thực tại phàm tục của xã hội thực dân phong kiến trước Cách mạng .
+ Người lái đò sông Đà ca tụng con sông Đà và người lái đò sông Đà, bày tỏ niềm yêu dấu thiết tha vạn vật thiên nhiên quốc gia, niềm tin yêu đời sống mới, con người mới .
* So sánh nhân vật Huấn Cao và nhân vật ông lái đò ( để làm rõ ý niệm thẩm mĩ của Nguyễn Tuân trước và sau Cách mạng tháng Tám .
+ Huấn Cao là con người của quá khứ, của lịch sử vẻ vang, nay chỉ còn “ vang bóng ’ ’ ; ông lái đò là con người của hiện tại, của thời điểm ngày hôm nay .
+ Huấn Cao là người đặ biệt, siêu phàm ; ông lái đò là con người thông thường của đời sống thường nhật .
+ Huấn Cao trái chiều thâm thúy với xã hội, trở thành kẻ tử tù của xã hội bất công ; ông lái đò là một con người đang ngày đêm đem công sức của con người và trí tuệ kiến thiết xây dựng quê nhà, quốc gia .

Câu 13: * Cảm hứng thẩm mĩ:

– Vẻ đẹp vạn vật thiên nhiên nhiều mẫu mã, phong phú huyền ảo, đầy chất thơ như đời sống, như tâm hồn con người xứ Huế qua hình tượng dòng sông Hương .
– Tình yêu, niềm tự hào tha thiết, sâu lắng mà Hoàng Phủ Ngọc Tường dành cho dòng sông quê nhà, cho xứ Huế thân yêu và cũng là cho quốc gia .
– Chính tình yêu say đắm, niềm tự hào tha thiết với quê nhà xứ sở, với đối tượng người dùng miêu tả, khiến dòng sông trở nên lộng lẫy huyền ảo, phong phú như đời sống, như tâm hồn con người .
* Văn phong của Hoàng Phủ Ngọc Tường :
– Ngoài so sánh, tác giả còn sử dụng nhiều biện pháp nhân hoá, ẩn dụ, lối văn thuyết minh có cảm hứng như một kiểu đòn kích bẩy thẩm mỹ và nghệ thuật giàu hình ảnh, giàu sức quyến rũ .

– Đặc biệt với sức liên tưởng kì diệu, sự hiểu biết phong phú về kiến thức địa lí, lịch sử, văn hóa nghệ thuật và những trải nghiệm của bản thân

– Sự tinh xảo tài hoa, thanh nhã, hướng nội
– Giọng điệu trữ tình giàu chất suy tưởng và triết luận
– Sự tích hợp giữa hội họa, nhạc và thơ

Source: https://evbn.org
Category: Bài Tập