Đề cương ôn tập Ngữ văn lớp 11 Học kì 2 năm 2021

Tải xuống

Với mục tiêu giúp học viên có kế hoạch ôn tập hiệu suất cao từ đó đạt điểm trên cao trong những bài thi, bài kiểm tra môn Ngữ văn lớp 11, VietJack biên soạn loạt bài đề cương ôn tập Ngữ văn lớp 11 giữa Học kì 1 …. Đề cương sẽ tóm tắt những nội dung chính, quan trọng cần ôn tập cũng như đưa ra những bài tập tinh lọc, nổi bật giúp bạn ôn tập môn Ngữ văn lớp 11 hiệu suất cao .

ĐỀ CƯƠNG ÔN TẬP CUỐI HỌC KÌ II MÔN VĂN LỚP 11

Bạn đang đọc: Đề cương ôn tập Ngữ văn lớp 11 Học kì 2 năm 2021

A. Kiến thức

Phần I: Văn bản

Nắm được nội dung, ý nghĩa, bài học kinh nghiệm, những cụ thể rực rỡ và nghệ thuật và thẩm mỹ điển hình nổi bật của những văn bản :

1. Lưu biệt khi xuất dương (Phan Bội Châu)

2. Hầu trời (Tản Đà)

3. Vội vàng (Xuân Diệu)

4. Tràng giang (Huy Cận)

5. Đây thôn Vĩ Dạ (Hàn Mặc Tử)

6. Chiều tối (Hồ Chí Minh)

7. Từ ấy (Tố Hữu)

Phần II: Tiếng Việt

Nhận diện và thực hành thực tế :
1. Nghĩa của câu
2. Đặc điểm mô hình của tiếng Việt
3. Phong cách ngôn từ chính luận

Phần III: Tập làm văn

1. Thao tác lập luận bác bỏ
2. Tiểu sử tóm tắt
3. Thao tác lập luận phản hồi
4. Tóm tắt văn bản nghị luận

B. Cấu trúc đề thi

Đề gồm có hai phần :
– Phần 1 : Đọc – hiểu ( 3,0 – 4,0 điểm ) tương quan đến nội dung trong đoạn ngữ liệu phần đọc hiểu .
– Phần 2 : Làm văn ( 7,0 – 6,0 điểm )
+ Nghị luận xã hội
+ Nghị luận văn học xoay quanh những tác phẩm học trong số lượng giới hạn đề ra .

C. Đề thi minh họa

I. ĐỌC HIỂU (3,0 điểm)

Đọc đoạn văn dưới đây và vấn đáp thắc mắc :

Bởi vậy cho nên, khi chữ tôi, với cái nghĩa tuyệt đối của nó, xuất hiện giữa thi đàn Việt Nam, bao nhiêu con mắt nhìn nó một cách khó chịu. Nó cứ luôn luôn đi theo những chữ anh, chữ bác, chữ ông đã thấy chướng. Huống bây giờ nó đến một mình!

Nhưng, ngày một ngày hai, nó mất dần cái vẻ bỡ ngỡ. Nó được vô số người quen. Người ta lại còn thấy nó đáng thương. Mà thật nó tội nghiệp quá!

(SGK Ngữ Văn 11, tập 2)

Câu 1. Đoạn văn trên trích trong văn bản nào, của ai?

Câu 2. Chữ tôi trong đoạn văn trên được hiểu là gì?

Câu 3. Tại sao tác giả nói “chữ tôi, với cái nghĩa tuyệt đối của nó” lại “đáng thương” và “…tội nghiệp”?

II. LÀM VĂN (7,0 điểm)

Câu 1: Trong Thép đã tôi thế đấy, nhân vật Pa-ven có nói: “Cái quý nhất của con người ta là sự sống. Đời người chỉ sống có một lần. Phải sống sao cho khỏi xót xa, ân hận vì những năm tháng đã sống hoài, sống phí, cho khỏi hổ thẹn vì dĩ vãng ti tiện và hèn đớn của mình, để khi nhắm mắt xuôi tay có thể nói rằng: tất cả đời ta, tất cả sức ta, ta đã hiến dâng cho sự nghiệp cao đẹp nhất trên đời, sự nghiệp đấu tranh giải phóng loài người”.

Qua câu nói trên, anh / chị hãy trình diễn tâm lý của mình về lí tưởng sống của người trẻ tuổi lúc bấy giờ .

Câu 2: Phân tích hai khổ thơ cuối bài thơ Từ ấy (Tố Hữu).

ĐỀ CƯƠNG CHI TIẾT

A. Kiến thức

Phần I: Văn bản

Lưu biệt khi xuất dương (Phan Bội Châu)

– Tác giả: Phan Bội Châu (1867 – 1940) quê ở Đan Nhiễm – Nam Đàn – Nghệ An, là nhà thơ, nhà văn, là người khởi nguồn cho loại văn chương trữ tình.

– Tác phẩm: Bài thơ được sáng tác vào năm 1905 trước lúc tác giả sang Nhật Bản tìm một con đường cứu nước mới, ông làm bài thơ này để giã từ bè bạn, đồng chí.

*Hai câu đề

– Tác giả nêu lên ý niệm mới : là đấng đàn ông phải sống cho ra sống, mong ước tạo ra sự điều kì quặc “ yếu hi kì ” túc là phải sống cho khác thường hiển hách, dám mưu đồ xoay chuyển càn khôn .
– Câu thơ bộc lộ một tư thế, một tâm thế đẹp về chí đàn ông phải tin cậy ở mức độ và kĩ năng của mình .
– Tuyên ngôn về chí làm trai .

*Hai câu thực

– Tu hữu ngã (phải có trong cuộc đời) ý thức trách nhiệm của cái tôi cá nhân trước thời cuộc, không chỉ là trách nhiệm trước hiện tại mà còn trách nhiệm trước lịch sử của dân tộc “thiên tỉa hậu” (nghìn năm sau).

– Đó là ý thức thâm thúy bộc lộ vai trò cá thể trong lịch sử dân tộc : chuẩn bị sẵn sàng gánh vác mọi nghĩa vụ và trách nhiệm mà lịch sử vẻ vang phó thác .

*Hai câu luận

– Nêu lên tình cảnh của đất nước: non sông đã chết và đưa ra ý thức về lẽ vinh nhục gắn với sự tồn vong của đất nước, dân tộc.

– Đề xuất tư tưởng mới mẻ, táo bạo về nền học vấn cũ: hiền thánh còn đâu học cũng hoài.

– Bộc lộ khí phách ngang tàng, táo bạo, kinh khủng của một nhà cách mạng tiên phong : đặt trách nhiệm giải phóng dân tộc bản địa lên trên hết .

*Hai câu kết

– Hình tượng kì vĩ Trường phong (ngọn gió dài) – thiên trùng bạch lãng (ngàn lớp sóng bạc).

– Tư thế: nhất tề phi (cùng bay lên)

– Hình ảnh đầy lãng mạn hào hùng, đưa nhân vật trữ tình vào tư thế vượt lên thực tại đen tối với đôi cánh thiên thần, vươn ngan tầm ngoài hành tinh. Đồng thời biểu lộ khát vọng lên đường của bậc đại trượng phu hào kiệt chuẩn bị sẵn sàng ra khơi giữa muôn trùng sóng bạc tìm đường cứu sống gian sơn quốc gia .

Hầu trời (Tản Đà)

– Tác giả: Tản Đà (1889 – 1939) tên thật Nguyễn Khắc Hiếu, quê ở làng Khê Thượng, huyện Bất Bạt, tỉnh Sơn Tây (nay là Hà Nội). Bút danh Tản Đà được ghép từ núi Tản sông Đà quê hương ông.

– Tác phẩm: Bài thơ được in trong tập Còn chơi xuất bản năm 1921.

*Kể về lý do, thời điểm lên hầu Trời

– Bốn dòng thơ đầu:

+ Kể về 1 giấc mơ được lên tiên, lúc tỉnh mộng hãy còn bàng hoàng, mộng mà như tỉnh, hư mà như thực .
+ Tài hư cấu thẩm mỹ và nghệ thuật độc lạ, phát minh sáng tạo gợi trí tò mò và sức mê hoặc đặc biệt quan trọng .

– Sáu khổ thơ tiếp (chữ nhỏ):

+ Tản Đà ngâm văn 1 mình trong đêm trăng, tiếng ngâm vang cả sông Ngân Hà khiến trời mất ngủ sai những tiên nữ mời thi sĩ lên đọc văn. Cái duyên được hầu trời của Tản Đà gắn liền với văn thơ, với ý thức cao về giọng ngâm văn tốt của mình, khao khát người tri âm tri kỉ .
+ Được lên tiên là tham vọng từ lâu của thi sĩ, bộc lộ cái ngông rất Tản Đà .

*Kể về cuộc đọc văn cho Trời và tiên nghe:

– Cảnh tiên giới:

+ Cửa sơn đỏ chói, ghế bành như tuyết … đẹp, trang nghiêm ;
+ Tiên ngồi yên lặng, không khí trang nghiêm tương thích với việc đọc văn, tạo hưng phấn cho thi sĩ .

– Buổi đọc thơ:

+ Thi sĩ cao hứng và có phần tự đắc: đắc ý đọc đã thích, văn dài hơi tốt ran cung mây; Trời nghe, Trời cũng lấy làm hay…

+ Trời và chư tiên xúc động, tán thưởng, hâm mộ nức nở, lè lưỡi, chau mày, lắng tai đứng, vỗ tay…

+ Trời khen hết lời : văn thật tuyệt, lời văn đẹp như sao băng, khí văn hùng như mây chuyển, êm như gió thoảng …

– Cá tính và tâm hồn thi sĩ:

+ Rất có ý thức về năng lực của mình : sự sốt sắng, đắc ý của tác giả – xưng tên họ. Tự hào, sự khẳng định chắc chắn năng lực. Trước Tản Đà chưa ai nói trắng ra 1 cách rất đầy đủ cái hay, cái tuyệt của văn mình .
+ Táo bạo, đàng hoàng thể hiện “ cái tôi ” – “ cái tôi ” rất thành viên .
+ Rất ngông : Cá tính độc lạ, khác đời .
+ Càng ngông hơn khi tìm đến tận trời để khẳng định chắc chắn kĩ năng, đồng thời biểu lộ một thực tiễn : ở hạ giới văn chương rẻ như bèo, nhà văn bị khinh bỉ, phải tìm tri kỉ ở tận trời cao .

– Giọng kể của tác giả: đa dạng, hóm hỉnh có phần ngông nghênh, tự đắc.

*Trần tình với Trời về tình cảnh khốn khó của kẻ theo đuổi nghề văn:

– Cách xưng danh : tách tên họ, nói rõ bản quán, quốc tịch bộc lộ truyền thống, dấu ấn Tản Đà rất rõ, là sự chứng minh và khẳng định ý thức cá thể, ý thức dân tộc bản địa của nhà thơ .
– Tự cho mình là người của cõi tiên được trời sai xuống trần truyền bá “ thiên lương ”, khơi dậy cái thiện của con người. Tản Đà ý thức về nghĩa vụ và trách nhiệm với đời và khao khát được gánh vác việc đời, lãng mạn nhưng không trọn vẹn thoát li cuộc sống .
– Bức tranh chân thực, cảm động về cuộc sống Tản Đà và những văn sĩ : cơ cực, tủi hổ “ nghèo khó, thước đất không có, văn rẻ như bèo … ” một cách chua xót, bi hài. Văn chương là nghề kiếm sống mới, có kẻ bán, người mua, có thị trường tiêu thụ nhưng văn rẻ như bèo. Mâu thuẫn lý tưởng và thực tại .

*Cuộc chia tay với trời và chư tiên: Tan mộng, bị ném về thực tại, tiếc nuối, ngậm ngùi, một nỗi buồn man mác. Tản Đà – một hồn thơ lãng mạn, mang nặng cái sầu, mộng, ngông, bất hòa với hiện thực tù túng, ngột ngạt khiến họ u uất, bất đắc chí, thoát li hiện thực bằng mộng tưởng. Bất hòa với xã hội càng sâu sắc thì giấc mộng thoát li càng đắm say, càng ngông tạo nên một bi kịch.

3. Vội vàng (Xuân Diệu)

– Tác giả: Xuân Diệu (1916 – 1985) tên khai sinh là Ngô Xuân Diệu, bút danh khác là Trảo Nha, quê ở Can Lộc – Hà Tĩnh.

– Tác phẩm:Vội vàng được rút ra từ tập Thơ thơ xuất bản năm 1938 của Xuân Diệu.

*Tình yêu cuộc sống tha thiết

– Khát vọng kì quặc đến ngông cuồng ” Tắt nắng “, ” buộc gió “, điệp ngữ “ tôi muốn ” : khao khát đoạt quyền tạo hóa, cưỡng lại quy luật tự nhiên, những hoạt động của đất trời. Cái tôi cá thể đầy khao khát đồng thời cũng là tuyên ngôn hành động với thời hạn .
– Bức tranh mùa xuân hiện ra như một khu vườn tràn ngập hương sắc thần tiên, như một cõi lạ lẫm. Vạn vật đều căng đầy sức sống, giao hòa sung sướng. Cảnh vật quen thuộc của đời sống, vạn vật thiên nhiên qua con mắt yêu đời của nhà thơ đã trở thành chốn thiên đường, thần tiên .
+ Điệp ngữ : ” này đây ” tuần tháng mật tích hợp với hình ảnh ” hoa … xanh lè “, âm thanh, sắc tố ” lá cành tơ “, ” yến anh … khúc tình si “, ánh sang chớp hàng mi .
+ So sánh : tháng giêng ngon như cặp môi gần là hình ảnh so sánh táo bạo. Nhà thơ phát hiện ra vẻ đẹp kì diệu của vạn vật thiên nhiên và thổi vào đó 1 tình yêu rạo rực, đắm say ngây ngất .
+ Sự nhiều mẫu mã bất tận của vạn vật thiên nhiên, đã bày ra một khu địa đàng ngay giữa trần gian – “ một thiên đường trần gian ”
– Tâm trạng đầy xích míc nhưng thống nhất : Sung sướng trái chiều với hấp tấp vội vàng : Muốn sống gấp, sống nhanh, sống vội tranh thủ thời hạn .

*Nỗi băn khoăn về sự ngắn ngủi của kiếp người

– Xuân Diệu lại cho rằng : ” Xuân đương tới – đương qua / Xuân còn non – sẽ già “. Thời gian như 1 dòng chảy, thời hạn trôi đi tuổi trẻ cũng sẽ mất. Thời gian tuyến tính. Xuân Diêu bộc lộ cái nhìn biện chứng về ngoài hành tinh, thời hạn .
– Cái nhìn động :
+ Xuân Diêu cảm nhận sự mất mát ngay chính sinh mệnh mình. Mùa xuân, tuổi trẻ không sống sót mãi, nó ngắn ngủi vô cùng, tuổi trẻ đẹp nhất của đời mỗi người. Xuân Diệu lấy tuổi trẻ làm thước đo thời hạn. Thời gian mất nghĩa là tuổi trẻ cũng mất. Tác giả cảm nhận thâm thúy, thấm thía .
+ Hình ảnh sự vật : ” Cơn gió xinh … phải bay đi “, ” Chim rộn ràng … đứt tiếng reo. ” Sự tàn phai, héo úa, li biệt, tiễn biệt .
– “ Mau ” : gấp gáp, hấp tấp vội vàng, nôn nả, tận hưởng. Thể hiện ý niệm mới, tích cực thấm đượm tinh thần nhân văn. Sự trân trọng và ý thức về giá trị của sự sống, đời sống, biết quí đời mình ( đây cũng là cơ sở sâu xa của thái độ sống hấp tấp vội vàng ) .

*Lời giục giã cuống quýt vội vàng để tận hưởng tuổi xuân của mình

– Cảm xúc tràn ngập, ào ạt khiến Xuân Diệu sử dụng ngôn từ đặc biệt quan trọng .
– Nghệ thuật :
+ Điệp cú theo lối tăng tiến : ta muốn ôm, riết, say, thâu, cắn biểu lộ cao trào của xúc cảm mãnh liệt .
+ Điệp liên từ ” và … và. ”
+ Giới từ + trạng thái : Cho chếnh choáng, đã đầy, no nê
+ Tính từ chỉ xuân sắc : mơn mởn, thời tươi .
+ Danh từ
+ Những giải pháp trên biểu lộ cái “ tôi ” đắm say mãnh liệt, táo bạo, cái “ tôi ” nổi bật cho thời đại mới, một cái “ tôi ” kĩ năng thiết tha giao cảm với đời .
+ Nhịp điệu của đoạn thơ dồn dập, quay quồng, sôi sục, cuồng nhiệt .

4. Tràng giang (Huy Cận)

– Tác giả : Huy Cận ( 1919 – 2005 ) tên khai sinh là Cù Huy Cận. Ông là một trong những nhà thơ xuất sắc của trào lưu thơ Mới .

– Tác phẩm: Tràng giang được viết vào mùa thu năm 1939 (in trong tập Lửa thiêng).

*Nỗi buồn đìu hiu, xa vắng

– Sóng:

+ Đi với động từ gợn. Sóng gối đầu đến vô tận (chất thơ của sông nước). Nỗi buồn da diết khôn nguôi của người có ý thức về cuộc sống.

+ Từ tràng giang gợi hình ảnh, âm hưởng từ láy tạo cộng hưởng âm thanh cho lời thơ kết hợp từ láy điệp điệp. Nỗi buồn triền miên, bất tận.

– Nước:

+ xuôi mái gợi không gian mở ra theo chiều rộng, xuôi theo chiều dài, cái không cùng của vũ trụ vô biên, cái mênh mông, hoang vắng của sông nước tô đậm cảm giác lẻ loi, cô đơn, vô định của con thuyền nhỏ bé.

+ Nỗi buồn cứ bao trùm khoảng trống bát ngát từ dòng sông, con sóng, chiếc thuyền gợi cảm giác xa vắng, chia lìa .
+ Nỗi buồn trở nên nỗi sầu hòa vào dòng sông trăm trăm ngả

+ Hình ảnh đối lập thuyền về, nước lại gợi cảm giác chia xa, tạo ấn tượng về khiếp người trong cuộc đời trắc trở, gian truân (tâm cảnh hòa nhập ngoại cảnh).

+ Đảo ngữ củi một cành khô gợi lên hình ảnh cái khô héo, nhỏ nhoi của một cành lạc giữa mấy dòng nước xoáy, giữa trăm ngả sầu thương khủng khiếp.

+ Từ mặt sông đến đỉnh trời, từ thẳm sâu ngoài hành tinh đến thẳm sâu tâm hồn, thân phận của những khiếp phù sinh nổi trôi, lênh đênh, lạc loài giữa dòng đời vô định .

*Bức tranh vô biên của tràng giang

– Không gian :
+ Hiện thực đời sống phong phú, phong phú và đa dạng : cồn cỏ, gió vắng ngắt, chợ chiều .
+ Cuộc sống hiu quạnh : hòn đảo ngữ ” lơ thơ cồn nhỏ “, ” vãn chợ chiều ” .
+ Lặng nghe âm thanh đời sống nhưng chỉ cảm nhận được tiếng dội hoang vắng nơi cõi lòng .
– Đối ngữ ( cảnh – tình )
+ Sự vô biên theo chiều cao và chiều sâu : ” Nắng xuống, trời lên sâu chót vót ” .
+ Sự vô cùng theo chiều dài và chiều rộng : ” Sông dài, trời rộng, bến cô liêu “. Cái tôi mang nỗi sầu vạn kỉ .
+ Nhà thơ đang đứng chơ vơ giữa thiên hà thăm thẳm, ” đứng trên thiên văn đài của linh hồn nhìn cõi bát ngát ” của cả một quốc tế quạnh hiu, hoang vắng tuyệt đối .

*Khát khao cuộc sống

– Cuộc sống trôi đi trong tan tác, vô định : ” Bèo dạt về đâu, hàng nối hàng ” .
– Sự trống vắng, đơn độc tuyệt đối : ” Mênh mông không một chuyến đò ngang / Không cầu gợi chút niềm thân thương. ” .
– Hiện thực đời sống vẫn miệt mài tiếp nối .
– Những tín hiệu giao hòa của sự sống, khát vọng sống trong tình người, tình đời chan hòa, đồng cảm, tri âm .

*Nỗi buồn nhớ quê hương

– Màu sắc cổ xưa : mây, núi, cánh chim, bóng chiều. Cảnh hoàng hôn hùng vĩ nhưng không làm vơi đi nỗi sầu .
– Tứ thơ Đường : khói hoàng hôn, nỗi sầu xa xứ làm ý thơ thêm sâu, tình thơ thêm nặng, nỗi buồn đau, trăn trở của cái tôi cá thể luôn đối lập với chính nỗi đơn độc của lòng mình .

5. Đây thôn Vĩ Dạ (Hàn Mặc Tử)

– Tác giả:Hàn Mạc Tử (1912 – 1940), tên thật là Nguyễn Trọng Trí. Sinh tại Đồng Hới – Quảng Bình, lớn lên ở Quy Nhơn tỉnh Bình Định. Tuy cuộc đời nhiều bi thương nhưng ông là một trong những nhà thơ có sức sáng tạo mạnh mẽ nhất trong phong trào thơ Mới.

– Tác phẩm: Đây thôn Vĩ Dạ sáng tác năm 1938, được in trong tập Thơ Điên.

*Khổ 1: Bức tranh tuyệt đẹp về cảnh vật, con người xứ Huế.

– Bức tranh được hiện lên qua lời mời trong đó hàm chứa sự trách móc mà thân thiết: Sao anh không về chơi thôn Vĩ?

– Cảnh vật hiện lên qua vài nét phác họa nhẹ nhàng, duyên dáng, đầy ấn tượng của màu xanh như ngọc của ánh sáng tinh khôi buổi ban mai .
– Cuối cùng là nét chấm phá độc lạ tương phản giữa cái vuông vức của khuôn mặt chữ điền với chiếc lá trúc che ngang, gợi lên nét tinh nghịch mà êm ả dịu dàng, đáng yêu và dễ thương vốn dĩ ở thôn quê .

*Khổ 2: Cảnh buồn qua cái nhìn đầy nội tâm.

– Cảnh đẹp và thơ mộng, nhưng lay lắt buồn bã trong cảm xúc chia lìa bằng hình thức thơ độc lạ : Gió theo lối gió / mây đường mây. Dòng sông như tấm gương ghi nhận hình ảnh chia lìa đó, nên buồn thiu, hoa bắp cúng lay lắt buồ thiu, san sẻ với tâm trạng nhà thơ .

– Trăng chiếm một dung lượng khá lớn trong thơ Hàn Mặc Tử và ánh trăng thật kì lạ, khác thường. Ta từng gặp trong thơ của ông, hình ảnh: Trăng nằm sóng soãi trên cành liễu/ Đợi gió đông về để lả lơi. (Bẽn lẽn)

– Câu phiếm định: thuyền ai?, rồi lại bến sông trăng. Quả thật, đúng như Hoài Thanh viết về Hàn Mặc Tử, trong Thi nhân Việt Nam: Vườn thơ của người rộng rinh không bờ bến, càng đi xa càng ớn lạnh.

*Khổ cuối: Cảnh vật, con người đều chìm sâu vào mộng ảo.

– Cõi lòng nhà thơ có vẻ như chìm vào mộng tưởng ( mơ khách đường xa ). Bệnh tật cũng đã khiến nhà thơ rơi vào trạng thái buồn đau ảo giác ( nhìn không ra, mờ nhân ảnh ). Bởi vậy, con người cảnh vật tổng thể đều nhòa mờ trong đơn độc, ngậm ngùi .

– Trong cô đơn, ngậm ngùi, trong mộng ảo đau thương, nhưng lòng nhà tha vẫn cứ âm thầm muôn gởi đến con người, cuộc đời một thông điệp, nó như lời trần tình tội nghiệp: Ai biết tình ai có đậm đà?

– Ta chưa thể quyết rằng cậu thơ ấy thể hiện tình yêu nước của Hàn Mặc Tử đến mức nào. Thế nhưng, chắc chắn rằng Hàn Mặc Tử rất yêu cuộc đời, rất yêu quê hương xứ sở. Ta cũng không ngờ trong tập Thơ Điên lại có những vần thơ đậm đà, chan chứa tình quê đến thế.

6. Chiều tối (Hồ Chí Minh)

– Tác giả:

+ Hồ Chí Minh ( 1890 – 1969 ) quê tại làng Kim Liên – Nam Đàn – Nghệ An .
+ Sinh ra trong một thời đại quốc gia làm nô lệ, Hồ Chí Minh đã ra đi tìm đường cứu nước và trở thành vị lãnh tụ tiên phong của nước Nước Ta .
+ Sinh thời Bác không chủ tâm làm thơ văn nhưng vì để ship hàng cho cách mạng nhưng Bác đã để lại rất nhiều tác phẩm có giá trị .

– Tác phẩm:

+ Bài thơ Chiều tối hay mộ là bài thơ thứ 31 của tập Nhật kí trong tù, bài thơ được lấy cảm hứng khi Bác trên đường chuyển lao từ Tĩnh Tây đến Thiên Bảo vào cuối thu năm 1942.

+ Thể loại : Thất ngôn tứ tuyệt đường luật

+ Chiều tối thể hiện tình yêu thiên nhiên, khát khao kết nối cuộc sống của Bác trong dù là trong hoàn cảnh tù đày vô cùng cực khổ.

*Bức tranh thiên nhiên vùng núi rừng lúc chiều tà: Cảm hứng thơ đến với Bác như một làn gió mới thổi vào tâm hồn cằn cỗi trong ngục tù. Trời về chiều, đi giữa nơi rừng núi, như một lẽ tự nhiên, người tù ngước lên cao để đón chút ánh sáng cuối cùng của ngày, đó cũng chính là lúc người bắt gặp cánh chim mỏi mệt đang tìm bay về tổ, bắt gặp chùm mây chầm chậm trôi qua lưng trời. Bài thơ không gợi tả màu sắc mà người đọc vẫn cảm nhận được rừng núi chiều tối thật âm u, tĩnh lặng, cùng với sự mệt mỏi của người tù không biết đi về đâu, đi đến bao giờ.

*Bức tranh sinh hoạt con người: Hình ảnh cuộc sống lao động bình dị mà người tù nhìn thấy trên chặng đường chuyển lao đó càng trở nên đáng quý. Đáng tôn trọng biết bao giữa núi rừng chiều tối âm u, heo hút – vẫn xuất hiện hơi ấm của sự sống, chút niềm vui hạnh phúc và hạnh phúc trong lao động của con người.

7. Từ ấy (Tố Hữu)

– Tác giả:

+ Tố Hữu (1920 – 2002) tên thật Nguyễn Kim Thành. Quê: Ông sinh ra tại Phù Lai, xã Quảng Thọ, huyện Quảng Điền, tỉnh Thừa Thiên – Huế.

Xem thêm: Giải VBT Địa Lí 5 Bài 26: Châu Mĩ (tiếp theo) ngắn gọn

+ Con đường thơ gắn liền với con đường cách mạng: Từ ấy, Việt Bắc, Gió lộng…

+ Dấu mốc là năm 1937, khi Tố Hữu được vinh dự đứng trong hàng ngũ của Đảng đấu tranh vì quyền lợi của nhân dân, tạo ra bước ngoặt trong tư tưởng của người yêu nước trẻ .

– Tác phẩm: Ngày được đứng vào hàng ngũ những người cùng phấn đấu vì một lí tưởng cao đẹp là bước ngoặt trong cuộc đời Tố Hữu, để ghi lại sự kiện đáng nhớ ấy bài thơ Từ ấy đã được ra đời. Từ ấy được sáng tác năm 1938. nằm trong phần Máu lửa của tập Từ ấy.

*Niềm vui sướng, say mê khi bắt gặp lí tưởng cộng sản

– Từ ấy là phút giây tiên phong tác giả đảm nhiệm ánh sáng của lí tưởng cộng sản .
– Lí tưởng cộng sản là ánh nắng chói chang từ mặt trời chân lí, với những hướng đi tư tưởng đứng đắn .
– Tâm hồn nhà thơ như được tưới mát về lí tưởng cộng sản biến tâm hồn tài lụi lâu nay của nhà thơ bỗng chốc thành vườn hoa lá rực rỡ tỏa nắng sắc hương và rộn ràng tiếng chim đoạn thơ như tiếng reo vui hân hoan tri ân với Đảng .

*Nhận thức mới về lẽ sống

– Trước khi phát hiện lí tưởng cộng sản tâm hồn nhà thơ thu vào cái tôi bơ vơ, bế tắc không biết đi về đâu như bao nhà thơ cùng thời .
– Từ khi phát hiện lí tưởng tâm hồn nhà thơ hòa vào khối đời chung vào đời sống của những người lao khổ để cùng phấn đấu vì lí tưởng cao đẹp .
– Ông tự nguyện kết nối cuộc sống mình với mọi người, với trăm nơi, với bao hồn khổ. Gắn kết để sẻ chia, tạo nên khối đại đoàn kết toàn dân tộc bản địa .

*Sự chuyển biến sâu sắc trong tình cảm: Tố Hữu tự nhận mình là con, là anh, là em, là anh của vạn nhà, vạn kiếp phôi pha, vạn đầu em nhỏ, Tố Hữu đã trở thành thành viên của đại gia đình của nhân dân lao động. Tấm lòng trải cùng những người cùng khổ, tình cảm bỗng chốc thân thương như tình cảm gia đình.

Phần II: Tiếng Việt

Nghĩa của câu

– Nghĩa vấn đề :
+ Ứng với vấn đề mà câu đề cập .
+ Sự việc hoàn toàn có thể là hành vi, trạng thái, quy trình, tư thế, sự sống sót, quan hệ …
+ Do những thành phần chủ ngữ, vị ngữ, trạng ngữ, khởi ngữ, thành phận phụ khác của câu biểu lộ .
– Nghĩa tình thái :
+ Thể hiện sự nhìn nhận, nhìn nhận, thái độ của người nói so với vấn đề .
+ Thể hiện thái độ, tình cảm của người nói so với người nghe .
+ Có thể biẻu hiện riêng nhờ những từ ngữ tình thái .

Đặc điểm loại hình của tiếng Việt

1. Đơn vị ngữ pháp cơ sở là tiếng. Mỗi tiếng về ngữ âm là một âm tiết, còn về mặt sử dụng thì hoàn toàn có thể là một từ hoặc một yếu tố cấu trúc từ .

– Về mặt ngữ âm, tiếng là đơn vị phát âm tự nhiên nhỏ nhất, rất dễ nhận biết trong ngữ lưu, trong khi đọc chúng được ngăn cách bởi những khoảng cách ngắt hơi ngắn, trên văn bản chúng có một khoảng cách nhất định.

– Về mặt nghĩa ngữ, tiếng là một yếu tố cấu tạo từ (hình tiết, hình vị), tức là một đơn vị ý nghĩa nhỏ nhất (trùng với hình vị).

– Về mặt sử dụng, tiếng có thể là một từ đơn (từ đơn được cấu tạo theo phương thức từ hóa hình vị: tác động vào một hình vị để hình vị mang đầy đủ những đặc điểm về ý nghĩa và ngữ pháp của một từ mà không cần thêm bớt gì vào hình thức ngữ âm của nó).

2. Từ không biến hóa hình thái : trong bất kỳ trường hợp nào, ngữ cảnh nào và đảm nhiệm bất kể chức vụ ngữ pháp gì thì cũng không bao giờ thay đổi về hình thái .
3. Ý nghĩa ngữ pháp được bộc lộ nhờ trật tự từ và hư từ : Do từ không biến hóa về hình thái, nên vai trò của trật tự từ và hư từ là đặc biệt quan trọng quan trọng. Nhiều trường hợp chỉ cần biến hóa trật tự từ hoặc bỏ quan hệ từ là ý nghĩa của câu đã biến hóa .

Phong cách ngôn ngữ chính luận

1. Khái niệm

– Văn bản chính luận thời xưa viết theo kiểu : hịch, cáo, sách, chiếu, … Văn bản chính luận tân tiến gồm có : những cương lĩnh, công bố, tuyên ngôn, …
– Ngôn ngữ chính luận là ngôn từ được dùng trong những văn bản chính luận hoặc lời nói miệng ( khẩu ngữ ) trong những buổi hội nghị, hội thảo chiến lược, trò chuyện, thời sự .

2. Các phương tiện diễn đạt

– Về từ ngữ : Văn bản chính luận sử dụng ngôn từ thường thì nhưng có khá nhiều từ ngữ chính trị : độc lập đồng bào, tự do, quyền lợi và nghĩa vụ, …
– Chú ý về ngữ pháp : Câu văn thường là câu có cấu trúc chuẩn mực, gần với những phán đoán lôgíc trong một mạng lưới hệ thống lập luận, diễn đạt trong một mạch suy luận .
– Biện pháp tu từ : Ngôn ngữ không phải khi nào cũng mang tính công thức, ước lệ, khô khan. Ngược lại, nó hoàn toàn có thể rất sinh động do sử dụng nhiều những giải pháp tu từ .

3. Đặc trưng của phong cách ngôn ngữ chính luận

– Tính công khai minh bạch về quan điểm chính trị .
– Tính ngặt nghèo trong diễn đạt và suy luận .
– Tính truyền cảm, thuyết phục .

Phần III: Tập làm văn

Thao tác lập luận bác bỏ

1. Mục đích, yêu cầu của thao tác lập luận bác bỏ

– Lập luận bác bỏ là phương pháp đưa ra những lí lẽ, dẫn chứng khoa học của mình để phủ nhận quan điểm, quan điểm thiếu đúng mực của người khác. Từ đó, nêu quan điểm đúng của mình để thuyết phục người nghe .
– Mục đích : Dùng những lí lẽ, dẫn chứng đúng đắn, khoa học để chỉ rõ những sai lầm đáng tiếc, thiếu khoa học của một quan điểm, quan điểm nào đó ; đồng thời bày tỏ và bênh vực quan điểm đúng đắn .
– Tác dụng : Đây là thao tác quan trọng giúp cho bài nghị luận thêm thâm thúy và giàu tính thuyết phục ; là thao tác rất thiết yếu trong đời sống .
– Yêu cầu : Tỏ thái độ khách quan, có chừng mực ; tương thích với thực trạng và đối tượng người tiêu dùng tranh luận .

2. Cách bác bỏ: Có thể bác bỏ một luận điểm, luận cứ hoặc cách lập luận bằng cách nêu tác hại, chỉ ra nguyên nhân hoặc phân tích những khía cạnh sai lệch, thiếu chính xác,… của luận điểm, luận cứ, lập luận ấy.

Tiểu sử tóm tắt

I. Mục đích, yêu cầu của tiểu sử tóm tắt

1. Mục đích

– Tiểu sử tóm tắt là văn bản thông tin khách quan, trung thực những nét cơ bản về cuộc sống và sự nghiệp của một cá thể
– Mục đích tiểu sử tóm tắt : ra mắt về cuộc sống, sự nghiệp, góp sức của người được nói tới .

2. Yêu cầu

– tin tức khách quan, đúng chuẩn về người được nói tới : đơn cử, đúng mực số liệu, mốc thời hạn, thành tích, góp phần điển hình nổi bật của người được trình làng trong nghành hoạt động giải trí đang được chăm sóc
– Nội dung và độ dài : tương thích với mục tiêu viết tiểu sử tóm tắt .
– Văn phong bản tiểu sử tóm tắt cần cô đọng, trong sáng, không sử dụng những giải pháp tu từ .

II. Cách viết tiểu sử tóm tắt

1. Chọn tài liệu để viết tiểu sử: Bản tóm lược cần chính xác, chân thực, ngắn gọn nhưng phải nêu rõ nét đặc trưng của cuộc sống, sự giới thiệu của người sử dụng.

2. Viết tiểu sử tóm tắt:

– Giới thiệu khái quát về nhân thân ( họ tên, ngày tháng năm sinh, quê quán, mái ấm gia đình, học vấn, … ) của người được ra mắt .
– Hoạt động xã hội của người được ra mắt : làm gì, ở đâu, mối quan hệ với mọi người, …
– Những góp phần, những thành tựu tiêu biểu vượt trội của người được ra mắt .
– Đánh giá chung .

Thao tác lập luận bình luận

1. Mục đích, yêu cầu của thao tác lập luận bình luận

– Bình luận nhằm mục đích yêu cầu và thuyết phục người đọc ( người nghe ) tán đồng với những nhận xét, nhìn nhận, bàn luận của bản thân về một hiện tượng kỳ lạ ( yếu tố ) trong đời sống hoặc trong văn học. Ví dụ như : phản hồi thể thao, phản hồi quân sự chiến lược, phản hồi tình hình thời sự, …

– Trong đoạn trích Xin lập khoa luật của Nguyễn Trường Tộ có đưa ra những nhận định, đánh giá đúng – sai, hay – dở, đồng thời cũng có bàn bạc mở rộng. Tất cả những lập luận này đều nhằm hướng tới khẳng định vai trò quan trọng của việc cần phải xây dựng một hệ thống luật phép cho quốc gia.

– Nguyễn Trường Tộ có nguyên do để đề xuất lập khoa luật bởi trên thực tiễn, ai nấy đều đã thống nhất rõ ràng muốn trị nước thì phải dựa vào luật chứ không phải vào những lời nói suông trên giấy về trung hiếu hay lễ nghĩa và rằng pháp luật là công minh và cũng là đạo đức .

– Đoạn trích Xin lập khoa luật của Nguyễn Trường Tộ là một đoạn lập luận bình luận vì nó thể hiện rõ tính chất đề xuất vấn đề đồng thời các lập luận cũng là để hướng vào thuyết phục người đọc tán đồng với những nhận xét, đánh giá, đề xuất của tác giả.

2. Cách bình luận

– Có nhiều cách phản hồi, nhưng phải tuân thủ theo ba bước sau :
+ Bước 1 : Nêu hiện tượng kỳ lạ ( yếu tố ) cần phản hồi
+ Bước 2 : Đánh giá hiện tượng kỳ lạ ( yếu tố ) cần phản hồi
+ Bước 3 : Bàn về hiện tượng kỳ lạ ( yếu tố ) cần phản hồi
– Chú ý :
+ Trình bày rõ ràng, trung thực hiện tượng ( yếu tố ) được phản hồi .
+ Đề xuất và chứng tỏ được quan điểm, nhận định và đánh giá, nhìn nhận của mình là xác đáng .
+ Có những lời bàn sâu rộng về chủ đề phản hồi .

Tóm tắt văn bản nghị luận

I. Mục đích, yêu cầu của việc tóm tắt văn bản nghị luận

1. Mục đích

– Tóm tắt văn bản nghị luận là trình diễn lại ngắn gọn nội dung của văn bản nghị luận gốc theo mục tiêu định trước .
– Thông qua việc tóm tắt, người đọc hoàn toàn có thể nắm chắc những thao tác đọc văn bản, có dịp rèn luyện tư duy và những diễn đạt .

2. Yêu cầu

– Văn bản tóm tắt phải phản ánh trung thành với chủ những tư tưởng, vấn đề của văn bản gốc. Không được xuyên tạc hoặc thêm bớt .
– Diễn đạt ngắn gọn súc tích, vô hiệu những nội dung không tương thích với mục tiêu tóm tắt văn bản .

II. Cách tóm tắt văn bản nghị luận

– Bước 1 : Xác định yếu tố và mục tiêu nghị luận
– Bước 2 : Tìm những vấn đề trong văn bản trên
– Bước 3 : Tóm tắt văn bản bằng ba câu

B. Cấu trúc đề thi

C. Đề thi minh họa

I. ĐỌC HIỂU (3,0 điểm)

Đọc đoạn văn dưới đây và vấn đáp thắc mắc :

Nhưng, ngày một ngày hai, nó mất dần cái vẻ bỡ ngỡ. Nó được vô số người quen. Người ta lại còn thấy nó đáng thương. Mà thật nó tội nghiệp quá!

(SGK Ngữ Văn 11, tập 2)

Câu 1. Đoạn văn trên trích trong văn bản nào, của ai?

Câu 2. Chữ tôi trong đoạn văn trên được hiểu là gì?

Câu 3. Tại sao tác giả nói “chữ tôi, với cái nghĩa tuyệt đối của nó” lại “đáng thương” và “…tội nghiệp”?

II. LÀM VĂN (7,0 điểm)

Qua câu nói trên, anh / chị hãy trình diễn tâm lý của mình về lí tưởng sống của người trẻ tuổi lúc bấy giờ .

Câu 2: Phân tích hai khổ thơ cuối bài thơ Từ ấy (Tố Hữu).

GỢI Ý

I. ĐỌC HIỂU (3,0 điểm)

Câu 1: Đoạn văn trên được trích trong văn bản Một thời đại trong thi ca của Hoài Thanh.

Câu 2: Chữ tôi gắn với một quan điểm chưa từng có trước đây là quan niệm cá nhân (sự tự ý thức về bản thân, khát vọng được thành thực).

Câu 3: Tác giả nói chữ tôi, với cái nghĩa tuyệt đối của nó lại đáng thương và …tội nghiệp vì:

– Đó là thảm kịch của cái tôi nhỏ bé đầy tội nghiệp, “ mất hết cái cốt cách hiên ngang ngày trước ” .
– Bi kịch của cái tôi ở đây là “ mất bề rộng ” ( không tìm được tiếng nói chung giữa cuộc sống ), phải “ đi tìm bề sâu ” ( chạy trốn vào ý thức của cá thể ) .
– Bi kịch của cái tôi là thiếu đi lòng tin, bàng hoàng trước sự đảm nhiệm của “ bao nhiêu con mắt nhìn nó một cách không dễ chịu ”. Cái tôi trở nên bơ vơ không có một điểm tựa đáng tin nào để bấu víu .

II. LÀM VĂN (7,0 điểm)

Câu 1:

* Mở bài :

– Trích dẫn câu nói của nhân vật Pa-ven trong Thép đã tôi thế đấy.

– Liên hệ đến vấn đề nghị luận : Lí tưởng sống của người trẻ tuổi lúc bấy giờ .
* Thân bài :
a. Lí tưởng sống là gì ?
– Là mục tiêu sống của con người .
– Phù hợp với thực trạng của bản thân, mái ấm gia đình và xã hội .
Ví dụ : Lí tưởng sống của người trẻ tuổi Nước Ta trong quy trình tiến độ cách mạng là chiến đấu bảo vệ tổ quốc .
– Nhắc đến lí tưởng sống sẽ nhắc đến thế hệ người trẻ tuổi vì họ là những con người trẻ tuổi đang trong quy trình triển khai xong và tăng trưởng bản thân, là gia chủ tương lai của quốc gia .
b. Biểu hiện :
– Xác định được mục tiêu sống đúng đắn với những dự tính về tương lai sẽ góp phần cho xã hội trên nghành nào .
– Xây dựng kế hoạch học tập và rèn luyện kĩ năng để hoàn thành xong bản thân .
– Tích cực tham gia những hoạt động giải trí chính trị xã hội giúp cho bản thân hòa nhập với hội đồng, triển khai xong kiến thức và kỹ năng sống, phát huy thế mạnh của bản thân .
– Một số tấm gương có lí tưởng sống cao đẹp : những chiến sỹ quyết tử cho tổ quốc quyết sinh, sinh viên tiêu biểu vượt trội của thành phố …
c. Vai trò của lí tưởng sống
– Sống có lí tưởng mục tiêu rõ ràng sẽ giúp con người không ngừng nỗ lực để đạt được nó .
– Lí tưởng sống cao đẹp khiến cho con người sống đẹp sống có ý nghĩa hơn .
– Con người khi không có lí tưởng sống sẽ trở nên mất phương hướng, dễ đi vào con đường sai lầm. Lối sống ích kỷ, cá thể là không tốt .
d. Liên hệ bản thân
– Là một học viên, bản thân em đã xác lập được lí tưởng sống cho riêng mình đó là nỗ lực học tập tốt, rèn luyện đạo đức …
* Kết bài

– Câu nói của nhân vật Pa-ven trong Thép đã tôi thế đấy thực sự đã trở thành kim chỉ nam cho thanh niên hiện nay.

– Thanh niên Nước Ta cũng cần xác lập cho mình lí tưởng sống tốt đẹp để hoàn toàn có thể đưa quốc gia ta sánh ngang với những cường quốc trên quốc tế .

Câu 2:

* Mở bài

– Giới thiệu về tác giả Tố Hữu và bài thơ Từ ấy.

– Nếu vấn đề cần nghị luận: Từ ấy chính là bài ca về lí tưởng sống của người chiến sĩ cách mạng.

* Thân bài
ŸKhổ 2 : Biểu hiện về những đổi khác trong nhận thức
– Hai câu đầu : Quan niệm mới mẻ và lạ mắt về lẽ sống, sống gắn bó hòa hợp giữa cái tôi và cái ta .
+ Động từ “ buộc ” bộc lộ ý thức tự nguyện thâm thúy của nhân vật tôi, vượt qua ranh rới của cái tôi cá thể hướng đến cái ta chung của dân tộc bản địa .
+ Từ đó, tâm hồn tôi “ giàn trải với trăm nơi ” bằng những đồng cảm, san sẻ thâm thúy của những con người cùng cảnh ngộ .
– Hai câu sau : tình yêu thương con người vượt lên trên những phân biệt về giai cấp, vị thế .
+ Nhà thơ đặc biệt quan trọng dành tình cảm cho những con người khổ cực trong xã hội : “ hồn tôi với bao hồn khổ ”
+ Sức mạnh của sự đoàn kết đồng lòng và tình yêu thương đã tạo thành sức mạnh tổng hợp “ mạnh khối đời ” .
ð Khổ thơ thứ hai đã chứng minh và khẳng định mối quan hệ thâm thúy giữa văn học và đời sống so với quần chúng nhân dân .
ŸKhổ 3 : Sự chuyển biến thâm thúy trong tầm hồn nhà thơ
– Hai câu đầu :
+ Trước khi phát hiện ánh sáng của lí tưởng cách mạng, Tố Hữu là một người trẻ tuổi tiểu tư sản với những ích kỷ đời thường vụn vặt .
+ Sau khi phát hiện ánh sáng cách mạng, nhà thơ tự nhận mình “ là con của vạn nhà ”, “ là em của vạn kiếp ”, “ là anh của vạn đầu em nhỏ ”. Điều đó bộc lộ niềm tin hòa nhập với hội đồng .
– Hai câu sau :
+ Tố Hữu đã trở thành một phần của nhân dân – những con người lam lũ khổ cực khó khăn vất vả .
+ Từ đó, người chiến sỹ ấy đồng cảm và mê hồn với cuộc sống hoạt động giải trí cách mạng với những tha thiết góp sức giải phóng quốc gia .
ð Sự chuyển biến can đảm và mạnh mẽ trong tâm hồn nhà thơ khi phát hiện lí tưởng ánh sáng cách mạng được bộc lộ sinh động bằng những hình ảnh độc lạ, dễ hiểu .
* Kết bài
– Nội dung : Hồn thơ Tố Hữu chan chứa tình yêu quê nhà quốc gia .
– Nghệ thuật : Giọng thơ chân thành, sôi sục biểu lộ nhiệt huyết cách mạng của nhà thơ ….

Tải xuống

Xem thêm đề cương ôn tập môn Ngữ văn lớp 11 hay, cụ thể khác :

Giới thiệu kênh Youtube VietJack

Ngân hàng trắc nghiệm lớp 6 tại khoahoc.vietjack.com

Đã có app VietJack trên điện thoại cảm ứng, giải bài tập SGK, SBT Soạn văn, Văn mẫu, Thi trực tuyến, Bài giảng …. không tính tiền. Tải ngay ứng dụng trên Android và iOS .