Đề cương ôn tập Ngữ văn lớp 9 Giữa học kì 1 năm 2021

Tải xuống

Với mục tiêu giúp học viên có kế hoạch ôn tập hiệu suất cao từ đó đạt điểm trên cao trong những bài thi, bài kiểm tra môn Ngữ văn lớp 9, VietJack biên soạn loạt bài đề cương ôn tập Ngữ văn lớp 9 giữa Học kì 1 …. Đề cương sẽ tóm tắt những nội dung chính, quan trọng cần ôn tập cũng như đưa ra những bài tập tinh lọc, nổi bật giúp bạn ôn tập môn Ngữ văn lớp 9 hiệu suất cao .

ĐỀ CƯƠNG ÔN TẬP GIỮA HỌC KÌ I MÔN VĂN LỚP 9

Bạn đang đọc: Đề cương ôn tập Ngữ văn lớp 9 Giữa học kì 1 năm 2021

Phần I: Văn bản

Nắm được nội dung, ý nghĩa, bài học kinh nghiệm, những chi tiết cụ thể rực rỡ và nghệ thuật và thẩm mỹ điển hình nổi bật của những văn bản :
1. Văn bản nhật dụng

– Phong cách Hồ Chí Minh. (Lê Anh Trà)

– Tuyên bố thế giới về sự sống còn, quyền được bảo vệ và phát triển của trẻ em

2. Truyện trung đại

– Chuyện người con gái Nam Xương (Nguyễn Dữ)

– Chuyện cũ trong phủ chúa Trịnh (Phạm Đình Hổ)

– Hoàng Lê nhất thống chí (Ngô gia văn phái)

– Truyện Kiều (Nguyễn Du)

– Truyện Lục Vân Tiên (Nguyễn Đình Chiểu)

Phần II: Tiếng Việt

Nhận diện và thực hành thực tế :
1. Các mục tiêu hội thoại
2. Xưng hô trong hội thoại
3. Cách dẫn trực tiếp và gián tiếp
4. Sự tăng trưởng của từ vựng
5. Thuật ngữ
6. Trau dồi vốn từ
7. Tổng kết từ vựng :

Phần III: Tập làm văn

– Viết đoạn văn nghị luận văn học và nghị luận xã hội .

ĐỀ CƯƠNG CHI TIẾT

Phần I: Văn bản

1. Văn bản nhật dụng

– Phong cách Hồ Chí Minh. (Lê Anh Trà)

* Tác phẩm :
– Hoàn cảnh sáng tác : Văn bản được trích trong Hồ Chí Minh và văn hóa truyền thống Nước Ta của tác giả Lê Anh Trà .
– Chủ đề : Bản sắc văn hóa truyền thống dân tộc bản địa kết tinh những giá trị ý thức mang tính truyền thống cuội nguồn của dân tộc bản địa. Trong thời kì hội nhập lúc bấy giờ, yếu tố giữ gìn, bảo vệ truyền thống văn hóa truyền thống dân tộc bản địa càng trở nên có ý nghĩa .
* Nội dung :
– Sự hiểu biết sâu, rộng về những dân tộc bản địa và văn hóa truyền thống quốc tế nhào nặn nên cốt cách văn hóa truyền thống dân tộc bản địa Hồ Chí Minh .
Phong cách Hồ Chí Minh là sự giản dị và đơn giản trong lối sống, hoạt động và sinh hoạt hằng ngày, là cách di dưỡng ý thức, bộc lộ một ý niệm thẩm mĩ cao đẹp .
* Nghệ thuật :
– Sử dụng ngôn từ sang trọng và quý phái .
– Vận dụng tích hợp những phương pháp miêu tả tự sự, biểu cảm, lập luận .
– Vận dụng những hình thức so sánh, những giải pháp nghệ thuật và thẩm mỹ trái chiều .
* Ý nghĩa văn bản : Bằng lập luận ngặt nghèo, chứng cứ xác nhận, tác giả Lê Anh Trà đã cho thấy cốt cách văn hóa truyền thống Hồ Chí Minh trong nhận thức và trong hành vi. Từ đó đặt ra một yếu tố của thời kì hội nhập : tiếp thu tinh hoa văn hóa quả đât, đồng thời phải giữ gìn, phát huy truyền thống văn hóa truyền thống dân tộc bản địa .

– Tuyên bố thế giới về sự sống còn, quyền được bảo vệ và phát triển của trẻ em

* Tác phẩm :
– Quyền sống, quyền được bảo vệ và tăng trưởng của trẻ nhỏ ngày càng được những vương quốc, những tổ chức triển khai quốc tế chăm sóc không thiếu và thâm thúy hơn .
– Văn bản được trích trong Tuyên bố của Hội nghị cấp cao quốc tế về trẻ nhỏ họp ngày 30 tháng 9 năm 1990 tại trụ sở Liên hiệp quốc ở Niu Oóc .
– Văn bản được trình diễn theo những mục, những phần .
* Nội dung :
– Quyền sống, quyền được bảo vệ và tăng trưởng của trẻ nhỏ trên toàn quốc tế là yếu tố mang tính nhân bản .
– Những thảm họa, xấu số so với trẻ nhỏ trên toàn quốc tế là thử thách so với những cơ quan chính phủ, những tổ chức triển khai quốc tế và mỗi cá thể .
– Những thuận tiện lớn để cải tổ tình hình, bảo vệ quyền của trẻ nhỏ .
– Những đề xuất kiến nghị nhằm mục đích bảo vệ cho trẻ nhỏ được chăm nom, được bảo vệ và tăng trưởng .
* Nghệ thuật :
– Gồm có 17 mục, được chia thành 4 phần, cách trình diễn rõ ràng, hài hòa và hợp lý. Mối link lô-gíc giữa những phần làm cho văn bản có cấu trúc ngặt nghèo .
– Sử dụng giải pháp nêu số liệu, nghiên cứu và phân tích khoa học .
* Ý nghĩa văn bản : Văn bản nêu lên nhận thức đúng đắn và hành vi phải làm vì quyền sống, quyền được bảo vệ và tăng trưởng của trẻ nhỏ
2. Truyện trung đại

– Chuyện người con gái Nam Xương (Nguyễn Dữ)

* Tác giả : Nguyễn Dữ quê làng Đỗ Tùng, huyện Trường Tân ( nay thuộc Thanh Miện – Thành Phố Hải Dương ). Ông sống ở TK XVI – là thời kì nhà Lê bắt đầu suy thoái và khủng hoảng, những tập đoàn lớn phong kiến Lê – Trịnh – Mạc tranh dành quyền lực tối cao gây ra những cuộc nội chiến lê dài. Ông là người học rộng tài cao, đã từng tham gia cuộc thi hương, thi hội. Ông làm quan chỉ một năm rồi xin về quê nuôi mẹ già, viết sách sống ẩn dật như những tri thức đương thời .

– Ông để lại cho đời một sự nghiệp văn chương đồ sộ, tiêu biểu là tập Truyền kì mạn lục gồm 20 truyện viết bằng chữ Hán thuộc thể văn xuôi xen lẫn biền ngẫu, thơ ca. Nhân vật chính trong các truyện của ông thường là: những người phụ nữ đức hạnh, khao khát cuộc sống bình yên, hạnh phúc. Nhưng các thế lực bạo tàn và cả những lễ giáo phong kiến khắc nghiệt lại xô đẩy họ vào những cảnh ngộ éo le, oan khuất, bất hạnh. Bên cạnh đó ta còn bắt gặp trong những truyện của ông các nhân vật là trí thức có tâm huyết nhưng bất mãn với thời cuộc, không chịu trói mình trong vòng danh lợi chật hẹp.

– Sáng tác của Nguyễn Dữ bộc lộ cái nhìn tích cực của ông so với văn học dân gian .
* Tác phẩm :

– Truyền kì mạn lục viết bằng chữ Hán, khai thác các truyện cổ dân gian dã sử, truyền thuyết của Việt Nam. Tất cả gồm 20 truyện.

– Nhân vật mà Nguyễn Dữ lựa chọn để kể ( những người phụ nữ tri thức ) .
– Hình thức nghệ thuật và thẩm mỹ ( viết bằng chữ Hán, phát minh sáng tạo lại câu truyện dân gian … )
* Tóm tắt VB :
Vũ Thị Thiết ( Vũ Nương ) là người thuỳ mị, nết na, tư dung tốt đẹp. Nàng lấy chồng là Trương Sinh, một người không có học, tính đa nghi. Trương Sinh đi lính, Vũ nương ở nhà chăm nom mẹ chồng, nuôi con. Bà cụ qua đời, giặc tan, Trương Sinh quay trở lại. Khi ngồi với con, bé Đản nói rằng có một người cha đêm nào cũng đến “ mẹ Đản đi cũng đi, ngồi cũng ngồi, nhưng chẳng khi nào bế Đản cả ”. Trương ghen, hoài nghi vợ, mắng nhiếc nàng và đánh đuổi đi. Vũ Nương ra bến Hoàng Giang than vãn và tự vẫn. Một đêm bé Đản lại trỏ cái bóng mà bảo là cha mình đến. Trương Sinh lúc ấy mới biết mình ngờ oan cho vợ .
Có một người cùng làng là Phan Lang bị chết đuối nhưng vốn là ân nhân của Linh Phi nên được cứu vào cung nước của rùa thần. Tại đây đã gặp được Vũ Nương. Nàng gửi một chiếc hoa vàng và dặn nếu Trương Sinh nhớ tình cũ thì lập đàn giải oan, nàng sẽ trở lại. Phan Lang về gặp Trương Sinh, đưa chiếc hoa vàng. Trương Sinh lập đàn giải oan. Vũ Nương có trở về thấp thoáng trên sông nhưng không hề trở lại nhân gian được nữa .
* Nội dung :
– Vẻ đẹp của nhân vật Vũ Nương :
+ Hết lòng vì mái ấm gia đình, hiếu thảo với mẹ chồng, thủy chung với chồng, chu đáo, tận tình và rất mực yêu thương con .
+ Bao dung, vị tha, nặng lòng với mái ấm gia đình .
– Thái độ của tác giả : phê phán sự ghen tuông mù quáng, ngợi ca người phụ nữ tiết hạnh .
* Nghệ thuật :
– Khai thác vốn văn học dân gian .
– Sáng tạo về nhân vật, phát minh sáng tạo trong cách kể chuyện, sử dụng yếu tố truyền kì …
– Sáng tạo nên một kết thúc tác phẩm không sáo mòn .
* Ý nghĩa văn bản : Với ý niệm cho rằng niềm hạnh phúc khi đã tan vỡ không hề hàn gắn được, truyện phê phán thói ghen tuông mù quáng và ngợi ca vẻ đẹp truyền thống cuội nguồn của người phụ nữ Nước Ta .

– Chuyện cũ trong phủ chúa Trịnh (Phạm Đình Hổ)

* Tác giả : Phạm Đình Hổ ( 1768 – 1839 ) tên chữ là Tùng Niên và BỉnhTrực, hiệu là Đông Dã Triều ( Chiêu Hổ ). Quê Đan Loan, huyện Đường An, tỉnh Thành Phố Hải Dương. Xuất thân dòng dõi thế gia, cha làm quan đến chức tuần phủ Sơn Tây dưới triều Lê Cảnh Hưng – ông sinh ra và lớn lên trong thời đại loạn lạc, nên muốn ẩn cư .

– Di sản văn chương ông để lại cho đời tương đối lớn và có giá trị. Tiêu biểu là Vũ trung tuỳ bút và Tang thương ngẫu lục.

* Tác phẩm :
– Ở thế kỉ XVIII, XIX, sự khủng hoảng cục bộ trầm trọng của chính sách phong kiến Nước Ta đã tác động ảnh hưởng không nhỏ đến những tầng lớp nho sĩ. Trong đó Phạm Đình Hổ là một nho sĩ mang tâm sự bất đắc chí vì không gặp thời .

– Vũ trung tùy bút là tập tùy bút đặc sắc của Phạm Đình Hổ, được viết khoảng đầu đời Nguyễn. Tác phẩm đề cập đến nhiều vấn đề của đời sống như nghi lễ, phong tục, tập quán, những sự việc xảy ra trong đời sống, những nghiên cứu về địa lí, lịch sử, xã hội,…

– Chuyện cũ trong phủ chúa Trịnh là một trong những áng văn xuôi giàu chất hiện thực trong Vũ trung tùy bút.

* Tóm tắt VB :
Năm Giáp Ngọ, Ất Mùi ( 1774 – 1775 ) chúa Thịnh Sâm thích ngắm cảnh quang Tây Hồ. Một tháng ba bốn lần chúa cho binh lính, dân hầu và những nội thần giả đàn bà ngồi bán hàng quanh Hồ Tây. Bọn nhạc công ngồi gần đó chốc chốc lại hòa vài khúc nhạc. Việc thiết kế xây dựng đình đài chúa cho liên tục. Thuở ấy, bao nhiêu chim quý, đá lạ, chậu hoa hoa lá cây cảnh đẹp đều phải thu về cho chúa, kể cả cây đa to, cành lá rườm rà chở qua sông kêu gọi biết bao nhiêu người lại còn đánh thanh la rộn ràng đốc thúc. Bọn hoạn quan, cung giám nhờ gió bẻ măng ra ngoài dọa dẫm dân lành, nhà nào có của tốt, đồ đẹp, xí phần đêm lại mò lấy trộm rồi vu vạ cho nhà đó giấu của tốt không chịu nộp, bắt vạ. Nhà của chính tác giả đã phải chặt đi một cây lê, hai cây lựu đang nở hoa rất đẹp để tránh tai vạ .
* Nội dung :
– Cuộc sống tận hưởng của Trịnh Sâm :
+ Thú chơi đèn đuốc, bày đặt nghi lễ, kiến thiết xây dựng đền đài, … Ý nghĩa khách quan của vấn đề cho thấy đời sống của vua chúa thật xa hoa .
+ Thú chơi trân cầm dị thú, cổ mộc quái thạch, chậu hoa hoa lá cây cảnh, … Để thỏa mãn nhu cầu thú chơi, chúa cho thu lấy sản vật quý từ khắp kinh thành đưa vào trong phủ .
– Thói nhũng nhiễu của bọn quan lại :
+ Thủ đoạn : nhờ gió bẻ măng, vu oan giáng họa, …
+ Hành động : dọa dẫm, cướp, tống tiền, …
– Thái độ của tác giả : bộc lộ qua giọng điệu, qua 1 số ít từ ngữ lột tả thực chất của bọn quan lại .
* Nghệ thuật :
– Lựa chọn ngôi kể tương thích .
– Lựa chọn vấn đề tiêu biểu vượt trội, có ý nghĩa phản ánh thực chất vấn đề, con người .
– Miêu tả sinh động : từ nghi lễ mà chúa bày đặt ra đến kỳ công đưa cây quý về trong phủ, từ những âm thanh khác lạ trong đêm đến hành vi trắng trợn của bọn quan lại, …
– Sử dụng ngôn từ khách quan nhưng vẫn biểu lộ rõ thái độ bất bình của tác giả trước hiện
thực .
* Ý nghĩa văn bản : Hiện thực lịch sử vẻ vang và thái độ của “ kẻ thức giả ” trước những yếu tố của đời sống xã hội .

– Hoàng Lê nhất thống chí (Ngô gia văn phái)

* Bối cảnh lịch sử dân tộc : Nửa cuối thế kỉ XVIII, đầu thế kỉ XIX, xã hội Nước Ta có nhiều dịch chuyển lịch sử dân tộc : sự khủng hoảng cục bộ của chính sách phong kiến, mưu đồ của quân địch xâm lược .
* Tác giả : Ngô Gia Văn Phái là một tập thể những tác giả thuộc dòng họ Ngô Thì. Quê ở làng Tả Thanh Oai ( nay thuộc Thanh Oai – Hà Tây ), trong đó hai tác giả chính là Ngô Thì Chí và Ngô Thì Du .
– Ngô Thì Chí ( 1753 – 1788 ) là em ruột của Ngô Thì Nhậm làm quan dưới triều Lê Chiêu Thống. Ông là người tuyệt đối trung thành với chủ với nhà Lê. Khi Nguyễn Huệ sai Vũ văn Nhậm ra Bắc diệt Nguyễn Hữu Chỉnh ( 1787 ) Ngô Thì Chí chạy theo Lê Chiêu Thống dâng “ Trung hưng sách ” bàn kế Phục hồi nhà Lê. Sau đó ông được Lê Chiêu Thống cử đi Thành Phố Lạng Sơn triệu tập những kẻ lưu vong lập nghĩa binh chống Tây Sơn. Nhưng trên đường đi ông bị bệnh rồi mất tại huyện Gia Bình ( nay thuộc TP Bắc Ninh ) .
– Ngô Thì Du ( 1772 – 1840 ) là đồng đội chú bác với Ngô Thì Chí. Ông học giỏi nhưng không đỗ đạt gì, dưới triều Tây Sơn ông ẩn mình ở vùng Kim Bảng ( nay thuộc tỉnh Hà Nam ). Đến thời nhà Nguyễn ông ra làm quan được bổ nhiệm chức “ Đốc học Thành Phố Hải Dương ”, đến năm 1827 thì nghỉ về hưu .
* Tác phẩm :
– Thể loại : tiểu thuyết chương hồi .
– Là cuốn tiểu thuyết lịch sử dân tộc có quy mô lớn, phản ánh những dịch chuyển lịch sử dân tộc nước nhà từ cuối thế kỉ XVIII đến những năm đầu thế kỉ XIX .
– Đoạn trích nằm ở hồi thứ mười bốn .
* Tóm tắt VB :
Được tin báo quân Thanh vào Thăng Long, Bắc Bình Vương rất giận, liền họp những tướng sĩ rồi tế cáo trời đất, lên ngôi nhà vua, hạ lệnh xuất quân ra Bắc, thân hành cầm quân vừa đi vừa tuyển quân lính. Ngày ba mươi tháng chạp, đến núi Tam Điệp, vua mở tiệc khao quân, hẹn mùng bảy năm mới vào thành Thăng Long mở tiệc ăn mừng. Bằng tài chỉ huy thao lược của Quang Trung, đạo quân của Tây Sơn tiến lên như vũ bão, quân giặc thua chạy tán loạn. Tôn Sĩ Nghị sợ mất mật, ngựa không kịp đóng yên, người không kịp mặc áo giáp, chuồn thẳng về biên giới phía Bắc, khiến tên vua bù nhìn Lê Chiêu Thống cũng phải chạy tháo thân .
* Nội dung :
– Hình ảnh người anh hùng Nguyễn Huệ và sức mạnh dân tộc bản địa trong cuộc chiến đấu chống xâm lược Thanh qua những sự kiện lịch sử dân tộc :
+ Ngày 20, 22, 24 tháng 11, Nguyễn Huệ lên ngôi nhà vua và xuất quân ra Bắc ngày 25 tháng chạp năm Mậu Thân ( 1788 ) .
+ Nguyễn Huệ tiến quân ra Bắc, gặp “ người cống sĩ ở huyện La Sơn ” ( Nguyễn Thiếp ), tuyển mộ quân lính, duyệt binh, phủ dụ tướng sĩ ở Tam Điệp .
+ Diễn biến trận chiến năm Kỉ Dậu ( 1789 ) đại phá 20 vạn quân Thanh .

– Hình ảnh bọn giặc xâm lược kiêu căng, tự mãn, tự chủ, khinh địch và sự thảm bại của quân tướng Tôn Sĩ Nghị khi tháo chạy về nước.

Xem thêm: Giải VBT Địa Lí 5 Bài 26: Châu Mĩ (tiếp theo) ngắn gọn

– Hình ảnh vua quan Lê Chiêu Thống đê hèn, nhục nhã, số phận gắn chặt với bọn giặc xâm lược .
* Nghệ thuật :
– Lựa chọn trình tự kể theo diễn biến những sự kiện lịch sử dân tộc .
– Khắc họa nhân vật lịch sử vẻ vang ( người anh hùng Nguyễn Huệ, hình ảnh bọn giặc xâm lược, hình ảnh vua tôi Lê Chiêu Thống ) với ngôn từ kể, tả chân thực, sinh động .
– Có giọng điệu trần thuật biểu lộ rõ thái độ của tác giả với vương triều nhà Lê, với thắng lợi của dân tộc bản địa và với bọn giặc cướp nước .
* Ý nghĩa văn bản : Văn bản ghi lại hiện thực lịch sử dân tộc hào hùng của dân tộc bản địa ta và hình ảnh người anh hùng Nguyễn Huệ trong thắng lợi mùa xuân năm Kỷ Dậu ( 1789 ) .

– Truyện Kiều (Nguyễn Du)

* Tác giả :
– Nguyễn Du ( 1766 – 1820 ) tên chữ Tố Như, hiệu Thanh Hiên. Quê làng Tiên Điền huyện Nghi Xuân tỉnh TP Hà Tĩnh. Ông sinh trưởng trong một mái ấm gia đình quí tộc nhiều đời làm quan, có truyền thống lịch sử về văn học. Cha là Nguyễn Nghiễm từng giữ chức Tể tướng .
– Ông lớn lên trong thời đại có nhiều dịch chuyển kinh hoàng. Những đổi khác lớn lao của lịch sử dân tộc đã tác động ảnh hưởng thâm thúy đến tình cảm và nhận thức của Nguyễn Du để ông hướng ngòi bút vào hiện thực. Nguyễn Du là người có hiểu biết về văn hoá dân tộc bản địa và văn chương Trung Quốc. Sự từng trải trong cuộc sống đã tạo cho Nguyễn Du một vốn sống đa dạng chủng loại và một trái tim giàu lòng yêu thương thông cảm thâm thúy với nỗi khổ của nhân dân .
g Những yếu tố trên đã góp thêm phần tạo nên một Nguyễn Du thiên tài văn học của Nước Ta được công nhận là danh nhân văn hoá quốc tế
– Sáng tác :
+ Các tác phẩm được viết bằng chữ Hán và chữ Nôm .

• Chữ Hán: Thanh Hiên Thi Tập, Nam Trung tạp ngâm, Bắc hành tạp lục.

• Chữ Nôm: Truyện Kiều, Văn chiêu hồn.

+ Đóng góp to lớn cho kho tàng văn học dân tộc bản địa, nhất là ở thể loại truyện thơ .
+ Nguồn gốc của Truyện Kiều : Truyện Kiều có dựa vào diễn biến từ cuốn Kim Vân Kiều truyện của Thanh Tâm Tài Nhân nhưng phần phát minh sáng tạo của Nguyễn Du rất lớn .

*Tóm tắt Truyện Kiều:

Thuý Kiều là một người con gái tài sắc vẹn toàn. Trong một lần chơi xuân, nàng gặp Kim Trọng, một người phong nhã hào hoa. Hai người thầm yêu nhau. Kim Trọng dọn đến ở gần nhà Thuý Kiều. Hai người dữ thế chủ động, bí hiểm đính ước với nhau .
Kim Trọng phải về quê gấp để chịu tang chú. Gia đình Kiều bị thằng bán tơ vu oan. Kiều nhờ Thuý Vân thay mình trả nghĩa cho Kim Trọng, còn nàng thì bán mình để chuộc cha và cứu mái ấm gia đình. Thuý Kiều bị bọn buôn người Mã Giám Sinh, Tú Bà, Sở Khanh lừa gạt, bắt phải tiếp khách làng chơi ở lầu xanh. Nàng được một khách chơi là Thúc Sinh chuộc ra, cưới làm vợ lẽ. Vợ cả Thúc Sinh là Hoạn Thư ghen, bắt Kiều về làm con ở và đày đoạ. Kiều trốn khỏi nhà Hoạn Thư và nương nhờ cửa phật. Một lần nữa nàng lại bị sa vào tay bọn buôn người Bạc Bà, Bạc Hạnh, phải vào lầu xanh lần thứ hai. Tại đây nàng gặp Từ Hải. Hai người lấy nhau, Từ Hải giúp Kiều báo ân trả thù. Do bị Hồ Tôn Hiến lừa, Từ Hải bị giết chết, Thuý Kiều phải hầu rượu Hồ Tôn Hiến và bị ép gả cho viên thổ quan. Kiều gieo mình xuống sông Tiền Đường tự vẫn. Nàng được cứu và lần thứ hai nương nhờ nơi cửa Phật .
Khi Kim Trọng trở lại tìm Kiều thì Kiều đã lưu lạc. Chàng kết hôn với Thuý Vân nhưng vẫn thương nhớ Thuý Kiều. Sau khi thi đỗ, chàng đi tìm Kiều, nhờ gặp sư Giác Duyên nên mái ấm gia đình được đoàn viên. Kiều tuy lấy Kim Trọng nhưng duyên đôi lứa cũng là duyên bạn bầy .

*Giá trị của Truyện Kiều:

– Giá trị nội dung :

+ Giá trị hiện thực: Truyện Kiều là bức tranh hiện thực về một xã hội bất công tàn bạo, là lời tố cáo xã hội phong kiến chà đạp quyền sống của con người, đặc biệt là những người tài hoa, phụ nữ. Truyện Kiều tố cáo các thế lực đen tối trong xã hội phong kiến: Từ bọn sai nha, quan xử kiện, cho đến “họ Hoạn danh giá”, quan tổng đốc trọng thần… đều ích kỉ tham lam, tàn nhẫn, coi rẻ sinh mạng và phẩm giá con người. Đồng thời, truyện còn cho thấy sức mạnh ma quái của đồng tiện đã làm tha hoá con người. Đồng tiền làm đảo điên, đồng tiền giẫm lên lương tâm con người và xoá mờ công lí.

+ Giá trị nhân đạo :
Ÿ Truyện là lời nói thương cảm, là tiếng khóc đau đớn trước số phận thảm kịch của con người. Thuý Kiều là nhân vật mà Nguyễn Du yêu quý nhất. Khóc Thuý Kiều, Nguyễn Du khóc cho nỗi đau đớn của con người : tình yêu tan vỡ, tình cốt nhục lìa tan nhân phẩm bị chà đạp, thân xác bị đày đoạ .
Ÿ Truyện tôn vinh con người, từ vẻ đẹp hình thức, phẩm chất đến những tham vọng khát vọng chân chính. Hình tượng nhân vật Thuý Kiều tài sắc vẹn toàn, hiếu hạnh đủ đường, là nhân vật lí tưởng tập trung chuyên sâu những vẻ đẹp của con người trong cuộc sống. Hơn nữa, đây còn là bài ca về tình yêu tự do trong sáng, thuỷ chung của con người, là giấc mơ về tự do và công lí .
– Giá trị thẩm mỹ và nghệ thuật :
+ Sự kết tinh thành tựu nghệ thuật và thẩm mỹ của văn học dân tộc bản địa trên tổng thể những phương diện : ngôn từ và thể loại .

+ Với Truyện Kiều ngôn ngữ văn học dân tộc và thể thơ lục bát đã đạt tới đỉnh cao rực rỡ. Nghệ thuật tự sự đã có những bước phát triển vượt bậc từ nghệ thuật dẫn truyện đến nghệ thuật miêu tả thiên nhiên, con người.

– Nguyễn Du là thiên tài văn học, là danh nhân văn hoá thế giới, là nhà nhân đạo chủ nghĩa có đóng góp to lớn đối với sự phát triển văn học Việt Nam. Truyện Kiều là kiệt tác của văn học dân tộc.

– Truyện Lục Vân Tiên (Nguyễn Đình Chiểu)

* Tác giả : Nguyễn Đình Chiểu ( 1822 – 1888 ) sinh ở làng Tân Khánh – phường Tân Bình – Gia Định ( thuộc TP.Hồ Chí Minh ngày này ), là con của một viên quan nhỏ. Cuộc đời của NĐC có nhiều đau khổ, cha bị không bổ nhiệm, tuổi nhỏ phải về quê nội ở Huế học nhờ. Năm 1843 đỗ tú tài, 1847 sẵn sàng chuẩn bị cho kì thi cao hơn thì được tin mẹ mất. Ông bỏ thi vào Nam để chịu tang mẹ, bị ốm nặng trên đường về nên mù cả hai mắt. Gia đình nhà giàu trước hứa gả con gái cho ông liền bội ước. Những tham vọng tuổi trẻ tan vỡ, ông về quê dạy học, làm thuốc và sống thanh bạch. Khi giặc Pháp xâm lược, ông đứng về phía nhân dân kháng chiến .

– Nguyễn Đình Chiểu là nhà văn đau khổ nhất trong số các nhà văn. Ông đã để lại cho đời một sự nghiệp văn chương có giá trị lớn với nhiều truyện thơ, bài thơ, văn tế nổi tiếng đều viết bằng chữ Nôm. Những tác phẩm tiêu biểu như: Ngư tiều y thuật vấn đáp, Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc…

* Tác phẩm :

– Truyện Lục Vân Tiên ra đời khoảng đầu những năm 50 của thế kỉ 19, thể hiện rõ lý tưởng đạo đức mà Nguyễn Đình Chiểu muốn gửi gắm qua tác phẩm. Đây là một trong những tác phẩm xuất sắc nhất của Nguyễn Đình Chiểu được lưu truyền rộng rãi trong nhân dân. Đoạn trích thể hiện khát vọng hành đạo giúp đời của tác giả, và khắc hoạ những phẩm chất đẹp đẽ của hai nhân vật chính: Lục Vân Tiên tài ba dũng cảm, trọng nghĩa khinh tài, Kiều Nguyệt Nga hiền hậu nết na ân tình.

– Đoạn thơ mang nét tiêu biểu vượt trội của Nguyễn Đình Chiểu : Đó là một thứ ngôn từ mộc mạc bình dị thân thiện với lời nói thường thì, và mang đậm sắc tố địa phương Nam Bộ. Nó có phần thiếu trau chuốt nhưng tự nhiên dễ đi vào quần chúng .
* Tóm tắt :
Lục Vân Tiên là học trò có đức, có tài, giỏi cả văn võ. Trên đường lên kinh dự thi, chàng vô tình dẹp được giặc cướp cứu được Kiều Nguyệt Nga. Cô gái này rất cảm phục chàng …
Giữa đường nghe tin mẹ mất Vân Tiên phải quay về chịu tang mẹ … Bị gặp nạn bao lần nhưng chàng luôn được thần và dân tương hỗ .. .
Kiều Nguyệt Nga sau khi thoát nạn đã tự xem Vân Tiên là người kết tóc trăm năm. Do bị gian thần hãm hại nàng bị buộc đi cống giặc Ô Qua nhưng vẫn một lòng chung thuỷ với Vân Tiên. Giữa đường nàng đã tự vẫn nhưng được Phật bà và nhân dân tương hỗ .
Cuối cùng Vân Tiên và Nguyệt Nga vẫn được gặp nhau và cùng sống trong niềm hạnh phúc

*Lục Vân Tiên cứu Kiều Nguyệt Nga:

– Vị trí đoạn trích : Gồm 58 câu, ( từ câu 153 đến câu 180 ) nằm ở phần đầu truyện. LVT đi thi, gặp cướp, chàng đánh tan bọn cướp cứu được KNN. KNN cảm kích tấm lòng của chàng .
– Diễn biến của vấn đề trong đoạn trích nằm trong kiểu cấu trúc của những truyện truyền thống lịch sử : người tốt thường gặp nhiều khó khăn, trắc trở, bị hãm hại nhưng sau cuối khi nào cũng tai qua nạn khỏi, cái thiện luôn thắng lợi cái ác .
– Nội dung :
+ Đạo lý nhân nghĩa ở hình tượng nhân vật Lục Vân Tiên được bộc lộ qua hành vi dũng mãnh đánh cướp cứu người, tấm lòng chính trực, hào hiệp, trọng nghĩa khinh tài, từ tâm nhân hậu khi cư xử với Kiều Nguyệt Nga sau khi vượt mặt bọn cướp .
+ Đạo lý nhân nghĩa còn được bộc lộ qua lời nói của cô gái thùy mỵ, nết na, Kiều Nguyệt Nga một lòng tri ân người đã cứu mình .
– Nghệ thuật :
+ Miêu tả nhân vật hầu hết trải qua cử chỉ, hành vi, lời nói .
+ Sử dụng ngôn từ mộc mạc, bình dị, gắn với lời nói thường thì, mang sắc tố Nam Bộ rõ nét, tương thích với diễn biến diễn biến truyện .
* Ý nghĩa văn bản : Đoạn trích ca tụng phẩm chất cao đẹp của hai nhân vật Lục Vân Tiên, Kiều Nguyệt Nga và khát vọng hành đạo cứu đời của tác giả .

Phần II: Tiếng Việt

Nhận diện và thực hành thực tế :
1. Các mục tiêu hội thoại
– Phương châm về lượng nhu yếu khi tiếp xúc, cần nói có nội dung ; nội dung của lời nói phải cung ứng đúng nhu yếu của cuộc tiếp xúc, không thiếu, không thừa .
– Phương châm về chất nhu yếu khi tiếp xúc, đừng nói những điều mà mình không tin là đúng và không có vật chứng xác nhận .
– Phương châm quan hệ nhu yếu khi tiếp xúc cần nói đúng vào đề tài tiếp xúc, tránh nói lạc đề .
– Phương châm phương pháp nhu yếu khi tiếp xúc cần quan tâm nói ngắn gọn, rành mạch, tránh nói mơ hồ .
– Phương châm lịch sự và trang nhã nhu yếu khi tiếp xúc cần tế nhị và tôn trọng người khác .
– Quan hệ giữa mục tiêu hội thoại với trường hợp tiếp xúc : Việc vận dụng những mục tiêu hội thoại cần tương thích với trường hợp tiếp xúc .
– Việc không tuân thủ mục tiêu hội thoại hoàn toàn có thể bắt nguồn từ những nguyên do sau :
+ Người nói vô ý, vụng về, thiếu văn hóa truyền thống tiếp xúc .
+ Người nói phải ưu tiên cho một mục tiêu hội thoại hoặc một nhu yếu khác quan trọng hơn .
+ Người nói muốn gây một sự quan tâm để người nghe hiểu câu nói theo một hàm ý nào đó .
2. Xưng hô trong hội thoại
– Từ ngữ xưng hô trong tiếng Việt có những từ chỉ quan hệ mái ấm gia đình, một số ít từ chỉ nghề nghiệp .
– Hệ thống từ ngữ xưng hô trong tiếng Việt rất đa dạng chủng loại, tinh xảo và giàu sắc thái biểu cảm .
– Người nói cần địa thế căn cứ vào đối tượng người dùng và những đặc thù khác của trường hợp tiếp xúc để xưng hô cho thích hợp .
3. Cách dẫn trực tiếp và gián tiếp
– Dẫn trực tiếp là nhắc lại nguyên văn lời nói hay ý nghĩ của người hoặc nhân vật. Lời dẫn trực tiếp được đặt trong dấu ngoặc kép
– Dẫn gián tiếp là thuật lại lời nói hay ý nghĩ của người hoặc nhân vật có kiểm soát và điều chỉnh cho tương thích. Lời dẫn gián tiếp không được đặt trong dấu ngoặc kép .
– Cần chú ý quan tâm khi chuyển lời dẫn trực tiếp thành lời dẫn gián tiếp :
+ Bỏ dấu hai chấm và dấu ngoặc kép .
+ Thay đổi đại từ xưng hô cho tương thích .
+ Lược bỏ những từ chỉ tình thái .

+ Thêm từ rằng hoặc là trước lời dẫn.

+ Không nhất thiết phải đúng mực từng từ nhưng phải dẫn đúng về ý .
– Cần quan tâm khi chuyển lời dẫn gián tiếp thành lời dẫn trực tiếp :
+ Khôi phục lại nguyên văn lời dẫn ( biến hóa đại từ xưng hô, thêm bớt những từ ngữ thiết yếu, … ) .
+ Sử dụng dấu hai chấm và dấu ngoặc kép .
4. Sự tăng trưởng của từ vựng
– Từ vựng không ngừng được bổ trợ, tăng trưởng .
– Một trong những cách tăng trưởng từ vựng tiếng Việt là biến hóa và tăng trưởng nghĩa của từ ngữ trên cơ sở nghĩa gốc của chúng .
– Có hai phương pháp hầu hết đổi khác và tăng trưởng nghĩa của từ ngữ : phương pháp ẩn dụ và phương pháp hoán dụ .
– Ngoài cách đổi khác và tăng trưởng nghĩa của từ, từ vựng còn được tăng trưởng bằng hai cách khác :
+ Tạo từ mới để làm cho vốn từ ngữ tăng lên .
+ Mượn từ ngữ của tiếng quốc tế. Bộ phận từ mượn quan trọng nhất trong tiếng Việt là từ mượn tiếng Hán .
5. Thuật ngữ
– Khái niệm : Thuật ngữ là những từ ngữ bộc lộ khái niệm khoa học công nghệ tiên tiến, thường được dùng trong những văn bản khoa học, công nghệ tiên tiến .
– Đặc điểm của thuật ngữ :
+ Về nguyên tắc, trong một nghành nghề dịch vụ khoa học, công nghệ tiên tiến nhất định, mỗi thuật ngữ chỉ tương ứng với một khái niệm .
+ Thuật ngữ không có tính biểu cảm .
6. Trau dồi vốn từ
– Hai xu thế chính để trau dồi vốn từ :
– Hiểu khá đầy đủ và đúng chuẩn nghĩa của từ trong những văn cảnh đơn cử. Biết cách dùng từ cho đúng nghĩa và tương thích với văn cảnh .
– Tích lũy thêm những yếu tố cấu trúc từ chưa biết, làm phong phú và đa dạng vốn từ của bản thân .
7. Tổng kết từ vựng :
– Từ đơn và từ phức .
– Thành ngữ .
– Từ đồng âm, từ đồng nghĩa tương quan, từ trái nghĩa ;
– Trường từ vựng ;
– Khái niệm từ tượng hình, từ tượng thanh ;

– Đặc điểm, tác dụng của các phép tu từ so sánh, ẩn dụ, nhân hoá, hoán dụ, nói quá, nói giảm nói tránh, điệp ngữ, chơi chữ.

Phần III: Tập làm văn

– Viết đoạn văn nghị luận văn học và nghị luận xã hội .

Tải xuống

Xem thêm đề cương ôn tập môn Ngữ văn lớp 9 hay, chi tiết cụ thể khác :

Giới thiệu kênh Youtube VietJack

Ngân hàng trắc nghiệm lớp 6 tại khoahoc.vietjack.com

Đã có app VietJack trên điện thoại thông minh, giải bài tập SGK, SBT Soạn văn, Văn mẫu, Thi trực tuyến, Bài giảng …. không tính tiền. Tải ngay ứng dụng trên Android và iOS .