TIỂU LUẬN văn học tiếp nhận “nỗi buồn chiến tranh” của bảo ninh

Bạn đang xem bản rút gọn của tài liệu. Xem và tải ngay bản đầy đủ của tài liệu tại đây (89.35 KB, 18 trang )

Tiếp nhận “Nỗi buồn chiến tranh” của Bảo Ninh
MỞ ĐẦU
1.Lí do chọn đề tài
Lịch sử của dân tộc Việt Nam là lịch sử chống xâm lăng. Trong suốt quá trình
dựng nước và giữ nước của dân tộc, chúng ta đã trải qua bao cuộc chiến đấu lâu dài và
đã để lại nhiều chiến công hiển hách “Lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu”. Ngược
dòng thời gian trở về với những trang sử của dân tộc, chúng ta không thể không nhắc
đến cuộc chiến tranh thần thánh của dân tộc ta là cuộc chiến tranh chống đế quốc Mĩ.
Trải qua bao gian nan thử thách, bằng tinh thần đoàn kết, bằng ý chí quyết chiến quyết
thắng, bằng niềm tự tơn dân tộc… Việt Nam đã chiến thắng đế quốc Mĩ khơng chỉ làm
nức lịng nhân dân Việt Nam và nhân dân u chuộng hịa bình trên thế giới. Đó là
biểu tượng của chủ nghĩa anh hùng cách mạng và trí tuệ con người.
Tuy nhiên, cho đến nay khi chiến tranh đã lùi xa hơn ba mươi năm nhưng trong
kí ức của mỗi người dân đất Việt, chiến tranh vẫn còn để lại những dấu ấn không thể
nào quên. Để làm được những chiến thắng lừng lẫy đó, dân tộc ta đã phải hy sinh biết
bao xương máu, của cải. Chiến thắng đã giành được, nền hịa bình được lập lại. Đó
chính là khát vọng và niềm tự hào của mỗi người dân đất Việt. Song hậu quả của chiến
tranh, những mất mát về vật chất và tinh thần, sự hy sinh to lớn của nhân dân và di
chứng của chiến tranh để lại là vô cùng nặng nề. Tất cả những vấn đề đó được nhà văn
Bảo Ninh thể hiện rất chân thực và sinh động qua tác phẩm “Nổi buồn chiến tranh”.
Nếu như trước đây do hoàn cảnh chiến đấu, các nhà văn đã sáng tác nên những
tác phẩm văn chương mang tính chất cổ vũ động viên tinh thần chiến đấu của quân và
dân ta,cho nên chưa có điều kiện đi sâu, đi sát vào mọi mặt của thức tế đấu tranh của
dân tộc ta với đầy đủ những khía cạnh của nó. Đến nhà văn Bảo Ninh bằng tài năng
của mình cùng với quá trình chiêm nghiệm về thực tế đấu tranh của dân tộc, ông đã tái
hiện thực tế chiến đấu của dân tộc ta với đầy đủ khía cạnh của nó. Chính vì vậy, với
niềm yêu thích tác phẩm, Với mong muốn được hiểu thêm về cuộc chiến tranh hào
hùng của dân tộc và thông qua tác phẩm này để cùng nhìn lại những đau thương và
mất mát mà chúng ta phải gánh chịu trong chiến tranh… Bởi vậy, chúng tôi đã chọn
“Nổi buồn chiến tranh” của nhà văn Bảo Ninh làm đề tài tìm hiểu của mình.
2.Phạm vi, đối tượng nghiên cứu

1

Tiếp nhận “Nỗi buồn chiến tranh” của Bảo Ninh
Đề tài “Tiếp nhận về Nổi buồn chiến tranh của Bảo Ninh” có phạm vi nghin
cứu là trong tác phẩm “Nổi buồn chiến tranh”.
Về đối tượng nghiên cứu của đề tài này, chúng tôi tập trung vào phần nội dung
và nghệ thuật của tác phẩm.
Trong phần nội dung chúng tôi tập trung vào hậu quả của cuộc chiến tranh,
trong đó tìm hiểu hai vấn đề nổi bật là nổi buồn của những người lính trong chiến
tranh và những hậu quả mà chiến tranh để lại cho người lính và những thân nhân của
họ.
3.Phương pháp nghiên cứu
Thực hiện đề tài này chúng tôi sử dụng các phương pháp:
Phương pháp đọc tài liệu
Phương pháp tiền giả
Phương pháp đối chiếu, so sánh
Phương pháp phân tích tổng hợp
4. Mục đích nghiên cứu
Với đề tài này, chúng tơi muốn tìm hiểu thêm về cuộc chiến tranh chống đế
quốc Mĩ của dân tộc ta, thơng qua đó thấy được rằng bên cạnh những chiên thắng,
những gì đã làm được trong cuộc chiến tranh thì nhân dân ta đã phải gánh chịu những
hậu quả hết sức nặng nề của cuộc chiến đấu đó. Hay nói cách khác đó là những mặt
trái, những cái giá của bất cứ cuộc chiến nào. Qua đó, ta thấy bức tranh tồn cảnh của
cuộc chiến tranh ấy.
5.Ý nghĩa của đề tài
Qua đề tài này, người đọc sẽ có một tư liệu tương đối hồn chỉnh về hậu quả,
những nổi buồn của chiến tranh. Trước đây ta mới chỉ tiếp xúc, tìm hiểu những áng thơ
văn đề cập đến những thành công, những chiến thắng, tinh thần chiến đấu hăng say

làm nên chiến thắng của dân tộc dù trong bất cứ hoàn cảnh nào. Nhưng với tác phẩm
này ta có thể thấy được những mặt trái, những hậu quả nặng nề của cuộc chiến đấu để
có cái nhìn khách quan, đầy đủ và thấy được cái giá phải trả cho những thắng lợi của
dân tộc Việt Nam là như thế nào. Song nhìn lại quá khứ để biết thêm, hiểu thêm chứ
không phải để buồn phiền hơn. Hiểu, trân trọng quá khư, quý hơn hiện tại và vững
bước trên con đường đi tới tương lai.

2

Tiếp nhận “Nỗi buồn chiến tranh” của Bảo Ninh
NỘI DUNG
1. Bối cảnh lịch sử khi tác phẩm ra đời
Như chúng ta đã biết, “Nổi buồn chiến tranh” của nhà văn Bảo Ninh ra đời sau
khi cuộc chiến tranh chống Mĩ của dân tộc ta đã kết thúc được mười lăm năm. Sau khi
cuộc kháng chiến kết thúc, đất nước ta bước vào quá trình kiến thiết và xây dựng lại tổ
quốc. Tuy nhiên, do hậu quả nặng nề của chiến tranh cùng với những sai lầm khuyết
điểm trong việc duy trì quá lâu cơ chế quan liêu bao cấp đã lỗi thời và trở kìm hãm sự
phát triển của đất nước… Tất cả đã làm cho nước ta lâm vào cuộc khủng hoảng kinh tế
xã hội kéo dài vào đầu những năm 80 của thế kỉ XX. Vì vậy, yêu cầu đặt ra lúc này là
phải đổi mới để đưa đất nước thoát khỏi khủng hoảng và tiếp tục tiến lên. Bên cạnh
những thành tựu đã đạt được của công cuộc Đổi mới chúng ta đa mắc phải một số sai
lầm khuyết điểm cùng những mặt chế của nền kinh tế thị trường. Trước thực tế thực tế
đó của dân tộc, những người lính trở về với thực tế cuộc sống. Họ mang trong mình
nhiều nổi hồi vọng về q khứ cũng như cảm thấy lạc lõng giữa cuộc sống hiện đại
đất nước. Nhà văn Bao Ninh cũng vậy, trải qua cuộc chiến đấu của dân tộc, được
chứng kiến tận mắt những đau thương mất mát của dân tộc ta trong chiến tranh cũng
như độ chín về tài năng… Trong bối cảnh đó nhà văn đã cho ra mắt bạn đọc cuốn tiểu
thuyết “Nỗi buồn chiến tranh”. Như vậy, là nhà văn đã có một độ lùi về mặt thời gian
khi sáng tác một tác phẩm với chủ đề là chiến tranh.

Từ khi tác phẩm ra đời đến nay đã có tiếng vang lớn và có rất nhiều ý kiến
nhận xét đánh giá về nội dung tư tưởng của nó. Song, hầu hết đây là một cuốn sách
được đánh giá cao và được cơng chúng đón nhận theo những hướng khác nhau. Điều
đó tùy thuộc vào tầm đón nhận của bạn đọc. Có những người thưởng với nội dung tư
tưởng của tác phẩm nhưng cũng có những ý kiến nhận có phần cịn khắt khe… Đó
cũng là vấn đề bình thường trong tiếp nhận văn học thời kì hiện đại. Nhưng theo thời
gian thì nhưng giá trị làm nên thành công cho áng văn này ngày càng được khẳng định.
Theo thống kê của Nhà xuất bản văn học nhận xét của bạn đọc là:
Khơng hay: 0%
Bình thường 0%
Hay 14%

3

Tiếp nhận “Nỗi buồn chiến tranh” của Bảo Ninh
Rất hay 86%
Có một nhà văn đã nhận xét rất hay về tác phẩm này như sau: “Tôi đà thấy cả
một Hà Nội cổ xưa trầm lắng vùi mình trong chiến tranh và cả những thư tệ hại nhất
thời hậu chiến, thấy hiện lên rõ mồn một cả chiến trường Việt Nam cả quân ta và quân
chúng nó. Một vạt Trường Sơn khói lửa, một Sài Gịn thê lương 30-4, thấy cả miền
Đông Nam Bộ và nam Tây Nguyên và hơn hết là thấy người, nhiều lắm và cả người
sống và người chết Hà Nội, Hà Nam, Nam Định…đủ cả. Thấy đầy máu và nước mắt,
xác người, rịi bọ, hồn ma, khơng thiếu thứ gì. Thấy hết cả những vẻ đẹp bi hùng của
những người lính và thấy cả những góc tối tăm và xấu xa, man rợ nhất trong chính họ
nữa, ơi thấy… Để rồi thèm, thèm mình có được một nhân cách tốt đẹp hơn, một cuộc
sống xứng đáng hơn. Đọc khơng phải để bới móc q khứ, khơi lại hận thù, cũng
khơng phải để gợi lịng trắc ẩn, mà để nhắc nhau, để biết quên, biết sống”.
Như vậy “Nổi buồn chiến tranh” là một tác phẩm viết về chủ đề chiến tranh
nhưng được ra đời trong hịa bình lúc mà cả dân tộc đang có sự chuyển biến quan

trong trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội và Bảo Ninh đã có một độ lùi về thời
gian cũng như sự trưởng thành về mặt nghề nghiêp. Bởi vậy, những tư tưởng mà nhà
văn khái quát trong tác phẩm của mình chứa đựng nhiều dấu ấn của thời đại và mang ý
nghĩa xã hội sâu sắc.
2. Tiếp nhận về “Nổi buồn chiến tranh” của Bảo Ninh về mặt nội dung
2.1 Khái niệm về tiếp nhận văn học
Hoạt động chiếm lĩnh các giá trị tư tưởng, thẩm mĩ của tác phẩm văn học, bắt
đầu từ sự cảm thụ văn bản ngơn từ, hình tượng nghệ thuật, tư tưởng, cảm hứng, quan
niệm nghệ thuật, tài nghệ tác giả cho đến sản phẩm sau khi đọc: cách hiểu, ấn tượng
trong trí nhớ, ảnh hưởng trong hoạt động sáng tạo, bản dịch, chuyển thể,…
Qua tiếp nhân văn học, nhờ được tri giác, liên tưởng, cắt nghĩa, tưởng tượng
của người đọc mà tác phẩm trở nên đầy đặn, sống động, hoàn chỉnh; ngược lại, người
đọc nhờ tác phẩm mà được mở rộng vốn hiểu biết, kinh nghiệm về đời sống, tư tưởng
và tình cảm cũng như năng lực cảm thụ, tư duy.
Về thực chất, tiếp nhận văn học là một cuộc giao tiếp, đối thoại tự do giữa
người đọc và tác giả qua tác phẩm. Nó địi hỏi người đọc tham gia với tất cả trái tim,
khối óc, hứng thú và nhân cách, tri thức và sức sáng tạo. Trong tiếp nhận văn học

4

Tiếp nhận “Nỗi buồn chiến tranh” của Bảo Ninh
người đọc ở vào một tâm trạng đặc biệt, vừa quên mình, nhập thân vừa sống và thể
nghiệm nội dung của tác phẩm, vừa phân thân, duy trì khoảng cách thẩm mĩ để nhìn
nhận tác phẩm từ bên ngồi, để thưởng thức tài nghệ hoặc nhân ra điều bất cập, hoặc
cắt nghĩa khác với tác giả. Tiếp nhận văn học là một hoạt động sáng tạo, nó thúc đẩy
ảnh hưởng văn học, làm cho tác phẩm văn học không đứng yên mà ln ln lớn lên,
phong phú thêm trong trường kì lịch sử. Tiếp nhận văn học tạo thành đời sống lịch sử
của tác phẩm văn học.
Tiếp nhận văn học là một hoạt động có quy luật. Lí luận văn học, truyền thống

ghi nhận tiếp nhận văn học ở cấp độ cá thể, do các đặc điểm của cá tính, do các đặc
điểm của cá tính, sự tu dưỡng của người đọc quy định. Tri âm là sự tiếp nhận tác phẩm
đúng như ý định của tác giả, kí thác là sự tiếp nhận mà người đọc mượn tác phẩm để
bộc lộ nổi lịng của mình đối với đời. Người đọc cũng có thể phát hiện những giá trị tư
tưởng thẩm mĩ của tác phẩm ngồi tầm kiểm sốt của tư tưởng tác giả, dựa trên các ấn
tượng chủ quan về tác phẩm hoặc khám phá những ý tưởng ngược hẳn với tác giá.
Lí luận văn học hiện đại cịn xem tiếp nhận văn học là một hiện tượng có quy
luật xã hội. Sự đọc khơng phải là một hoạt động hồn toàn tự do. Người đọc trước hết
bị quy định bởi văn bản tác phẩm với các mà ngôn ngữ, mã nghệ thuật, mà văn hóa kết
tinh ở trong đó. Chẳng hạn, người đọc phải hiểu được nghĩa của ngôn từ, điển tích của
các đối tượng thẩm mĩ,… Thứ đến người đọc bị quy định bởi kinh nghiệm tiếp nhận
do truyền thống văn học và sự tiếp nhận các tác phẩm đã có trước đó quy định. Cuối
cùng người đọc bị quy định bởi nhu cầu đời sống, họ chờ đợi ở tác phẩm những vấn
đề, những hiện tượng hiện thực làm họ quan tâm. Dựa vào những quy luật này, người
ta có thể dựng lên bức tranh xã hội về sự tiếp nhận, với các xu hướng tiếp nhận khác
nhau. Theo quan niệm này, người ta ghi nhận sự hiểu nhầm hay cố tình hiểu chệch hay
hiểu ngược lại tác giả, như là các sự thật của tiếp nhận, cho thấy các trạng thái tinh
thần, đạo đức, trình độ văn hóa, nhu cầu tình cảm của đời sống xã hội. Mặt khác,
người ta cũng xây dựng lên lịch sử tiếp nhận tác phẩm lớn với vai trò phát hiện các giá
trị lớn của chúng do các nhà phê bình, nhà văn tầm cỡ thực hiện. Từ đó nổi lên sự thay
thế, biến đổi của các hệ quy chiếu chấp nhận, các loại hình tiếp nhận và các kiểu người
đọc đã tác động lên số phận tác phẩm.

5

Tiếp nhận “Nỗi buồn chiến tranh” của Bảo Ninh
Hiện tượng tiếp nhận văn học xác nhận vai trò chủ động, sáng tạo của chủ thể
người đọc trong việc chiếm lĩnh giá trị văn học, cho thấy vai trò của việc nghiên cứu
phê bình văn học trong việc phát hiện giá trị văn học và nâng cao văn hóa tiếp nhận

cho công chúng.
Xưa nay chúng ta quan niệm, hoạt động văn học được quy định theo bốn khâu
có liên quan chặt chẽ với nhau đó là:

Hiện thực

Nhà văn

Tác phẩm

Bạn đọc

Nhìn vào sơ đồ ta thấy các mối quan hệ (ít hay nhiều, trực tiếp hay gián tiếp,
toàn diện hay chỉ vài khía cạnh…). Giữa tác phẩm với hiện thưc, giữa tác phẩm với
nhà văn và giữa tác phẩm với bạn đọc.
Có các loại hình tiếp nhận văn học như: lí luận tiếp nhận văn học truyến thống.
Lí luận tiếp nhận trong truyền thống chủ yếu quan tâm đến sự gặp gỡ của hai chủ thể
cá nhân (tác giả và người đọc), của hai thế giới nội tâm (ý thức và vô thức), tác giả với
ý thức và vô thức người đọc nhưng chưa quan tâm tới quy định văn hóa lịch sử đối với
sự gặp gỡ kia. Vì vậy, tất yếu phải bổ sung lý luận khác.
Tiếp đến lý luận tiếp nhận văn học hiện đại cho rằng tiếp nhận văn học cịn là
sự tiếp nhận truyền thống văn hóa này với truyền thống văn hóa khác, của một xã hội
này với một tác phẩm của xã hội khác, của công chúng xác định với một tác phẩm.
Quyết định số phận sáng tác của mỗi thời là tầm đón nhận của người đọc, của thế hệ
người đọc quy định.
Phản tiếp nhận là một hiện tượng văn hóa, biểu hiện yêu cầu đổi mới, đi ngược
với truyền thống của thế hệ mới so với người đi trước, thường xảy ra trong các thời đại
có bước ngoặt lịch sử hoặc tiếp xúc với nền văn hóa khác. Phản tiếp nhận là một cách
tiếp nhận tác phẩm dưới dạng một hệ hình mới, một hiện tượng quy luật của những
thời đại đang biến đổi.

Quá trình tiếp nhận trải qua các khâu: Tái hiện để tái tạo, lí giải và ngộ nhận,
đến trạng thái thơng thường nhưng tốt đẹp trong mối quan hệ giữa sáng tác và tiếp
nhận và hiệu quả của tiếp nhận văn học là đồng cảm, thanh lọc, bừng tỉnh, …

6

Tiếp nhận “Nỗi buồn chiến tranh” của Bảo Ninh
Trên cơ sở tiếp nhận ấy chúng tôi đi vao tiếp nhận tác phẩm “Nổi buồn chiến
tranh” của nhà văn Bảo Ninh. Trong đó chúng tơi tập trung chủ yếu vào phần nội dung
của tác phẩm đó là nhưng nổi buồn đau trong chiến tranh và hậu quả mà nó để lại.
2.2.Những nỗi buồn đau mà những người trực tiếp tham gia phải chịu trong chiến
tranh
Như chúng ta đã biết, Bảo Ninh là thế hệ nhà văn trưởng thành trong cuộc
kháng chiến chống Mĩ cứu nước. Ông là người đã trực tiếp tham gia chiến đấu và góp
cơng sức của mình vào thắng lợi to lớn của dân tộc. Là người có vốn sống phong phú,
có tài năng nghệ thuật và bằng chính sự quan sát trải nghiệm thực tế của đấu tranh dân
tộc, đặc biệt nhà văn có độ lùi về mặt thời gian nên có điều kiện đi vào một số vấn đề
mới mà từ trước tới nay các nhà văn khác ít có điều kiện biểu hiện. Đó là hậu quả của
cuộc chiến tranh chống xâm lược Mĩ. “Nỗi buồn chiến tranh” ra đời năm 1990 cùng
với tác phẩm “Mảnh đất lắm người nhiều ma” của Nguyễn Khắc Trường. Những tác
phẩm này ra đời lúc mà cả dân tộc ta đang kiến thiết xây dựng đất nước, đang trong
quá trình cơng nghiệp hóa hiện đại hóa để thực hiện những bước đầu tiên của thời kì
quá độ lên chủ nghĩa xã hội. Trong bối cảnh đó, “Nỗi buồn chiến tranh” của Bảo Ninh
được ra đời đây là một tác phẩm mang nhiều ý nghĩa nhân sinh và xã hội sâu sắc.
Nhân vật trung tâm của tiểu thuyết là Kiên – một người lính trở về sau chiến
tranh và theo dòng hồi tưởng của nhân vật này quá khứ của cuộc chiến tranh và hiện
tại thời hậu chiến hiện lên rất sinh động tự nhiên. Trước hết, ta thấy Kiên là một người
lính có tinh thần trách nhiệm đối với vận mệnh của dân tộc. Là người có nhiều ước
mơ, lý tưởng cao đẹp về tình yêu về cuộc sống. Anh đem tất cả vào cuộc chiến đấu.

Kiên là một học sinh xuất thân từ tầng lớp tiểu tư sản vào Nam chiến đấu. Kiên cùng
với đồng đội chiến đấu và trực tiếp chứng kiến những cảnh tang thương chết chóc của
chiến tranh: “Máu tung xối, chảy tóc, ồng ộc, nhoe nht, trên cái trảng hình thoi ở
giữa trng, cái trảng mà nghe nói đến ngày nay cỏ cây vẫn chưa lại hồn để mọc lên
nổi, thân thể dập vỡ, tanh bành, phùn phụt phì hơi nóng”, những người lính chiến đấu
hăng say với tinh thần “Thà chết, khơng hàng”
Ngồi ra trong cuộc chiến tranh, mặc dù phải chiến đấu gian khổ và trong hồn
cảnh ác liệt, người lính cịn phải chịu đựng thêm những thiếu thốn: “Khẩu phần lương
thực đang sụt xuống nhanh như thể nước trong cái bình đập vỡ đáy, khổ sở vì đói, vì

7

Tiếp nhận “Nỗi buồn chiến tranh” của Bảo Ninh
sốt rét triền miên, thối hết cả máu, vì áo quần bục nát tả tơi và vì lở loét cùng người
như phong hủi, cả trung đội chẳng cịn ai trơng ra hồn thằng trinh sát nữa.”
Sống và chiến đấu trong hoàn cảnh khó khăn thiếu thốn đó, để lại những chấn
động tâm lí cho người lính. Can nói với Kiên rằng: “Tơi khơng sợ chết nhưng cứ bắn
giết mãi thế này thì chết hoại tình người. Dạo này đêm nào tơi cũng mộng thấy mình
chết và tơi bơi ra khỏi xác và xác biến thành con ma cà rồng đi hút máu người”.
Rõ ràng, chiến tranh luôn gắn với hy sinh, chết chóc. Những người tham gia
vào cuộc chiến tranh mới thực sự thấm thía cái cảnh chết chóc đáng sợ ấy: “Theo dần
năm tháng những luồng sinh khí chết ấy đã đậm lại trong lòng anh. Trở thành tiềm
thức, trở thành bóng tối của tâm hồn anh. Dằng dặc trơi qua trong hồi ức của Kiên vô
vàn những hồn ma thân thiết, lẳng lặng âm thầm kéo lê mãi trong đời anh nỗi đau buồn
của chiến tranh”.
Có thể nói rằng, đến Bảo Ninh tất cả những nỗi buồn của chiến tranh, những
nỗi buồn lo lắng về cuộc chiến, những phút yếu đuối và cả nạn đào ngũ của người lính
được tái hiện một cáhc chân thực. Nhà văn đã khái quát lên: “Chao ôi! Chiến tranh là
cõi không nhà, không cửa, lang thang khốn khổ và phiêu bạt vĩ đại, là cõi không đàn

ông, không đàn bà, là thế giới bạt sầu vô cảm và tuyệt tự khủng khiếp nhất của dòng
giống con người”. Bởi vậy, trong những phút giây yếu đuối của bản thân, những người
lính trong trung đội của Kiên đã buộc Kiên “phải im lặng, buộc anh phải hết lịng cảm
thơng. Chứ cịn biết làm thế nào khác được trước tiếng gọi man rợ, hoang dã của tuổi
thanh xuân”. Đó cũng là thực tế của cuộc chiến đấu.
Chiến tranh là phải chịu nhiều hi sinh và nền hòa bình dù có được lặp lại
“chẳng qua chỉ là thứ cây mọc lên từ máu thịt bao nhiêu anh em mình, để chừa lại chút
xương. Và những người được phân công nằm lại gác rừng sẽ là những người đáng
sống nhất”.
Những người hi sinh cho tổ quốc là vậy, còn những người đang sống và chiến
đấu cho cuộc chiến đấu thì sao? Bảo Ninh khái quát “trong cuộc chiến tranh, cuộc
sống của anh, của bao người khác thật kinh khủng thậm chí khó có thể bảo đó là cuộc
sống nói gì đến việc tìm kiếm những sắc thái nghệ thuật trong đó. Và trong lời người
bố dượng nói với Kiên trước lúc đi chiến đấu là : “Nghĩa vụ của một con người trước

8

Tiếp nhận “Nỗi buồn chiến tranh” của Bảo Ninh
cuộc sống là sống chứ khơng phải là hi sinh nó, là nếm trải sự đời một cách đủ ngọn
ngành chứ không phải là chối bỏ”.
Trong cuộc chiến đấu trường kì của dân tộc nghĩa vụ của mỗi một công dân là
phải góp cơng sức của mình vào đó để làm nên chiến thắng. Những hi sinh của họ là
vô cùng lớn lao: “Họ bị cái chết dồn dập săn đuổi, xô dồn vào thế mất còn chỉ trong
nháy mắt hoặc trong tấc gang. Họ bị giết từng người một hoặc là hàng loạt, bị bắn gục
tại chỗ hoặc bị thương mất máu chết dần,…Chưa kể những cơn ác mộng hủy diệt tâm
hồn và lột trần nhân tính”. Vì vậy, bên cạnh tinh thần chiến đấu hăng say thì những
người lính như Kiên, như Sơn, như Hịa khơng tránh khỏi những “nỗi buồn chiến
tranh” : “Nỗi buồn chiến tranh trong lòng người lính có cái gì tựa nỗi buồn của tình
u, như nỗi nhớ nhung quê nhà, như biển sầu lúc chiều bng trên bến sơng bát

ngát”. Cho nên bằng dịng hồi tưởng tác giả đã khái quát rằng: “Không được quên,
không được quên tất cả đã xảy ra trong cuộc chiến tranh này, số phận chung của chúng
ta cả người sống lẫn người chết”.
Thực hiện nghĩa vụ đối với tổ quốc, người lính phải từ biệt q hương, gia đình
và cả người yêu dấu để bước vào cuộc chiến tranh. Vì vậy, bên cạnh những lúc chiến
đấu khó khăn gian khổ người lính như Kiên đã phải hi sinh mối tình đầu rất đẹp, rất
lãng mạn với Phương- người con gái hà thành xinh đẹp. Song trong lòng anh vẫn đau
đáu, da diết nhớ nhung và ước mơ ngày đoàn tụ.
Trong bất kì cuộc chiến nào, việc chết chóc là bình thường, nhưng trong cuộc
đấu tranh giữ nước vĩ đại của dân tộc ta thì sự hi sinh của người lính thật sự cao cả.
Kiên đã lần lượt mất hết những người bạn, người anh em, người đồng đội chí thiết
nhất. Họ đã hi sinh tính mạng của mình vì nền hịa bình của dân tộc: “Một người ngã
xuống để những người khác sống, điều đó chẳng có gì mới, thật thế! Nhưng khi anh và
tơi thì sống cịn những người ưu tú nhất, tốt đẹp nhất, những người xứng đáng hơn ai
hết quyền sống trên cõi dương này đều gục ngã, bị nghiền nát, bị cổ máy đẫm máu của
chiến trận trà đạp, đầy đọa, bị bạo lực tăm tối hành hạ, làm nhục rồi chết, bị chôn vùi,
bị quét sạch, bị tiêu diệt thì sự bình yên này, cuộc sống này, cảnh trời êm biển lặng này
là cả một nghịch lí quái gỡ.
Như vậy những hi sinh, đau thương mất mát trong chiến tranh mà những người
trực tiếp tham gia chiến đấu điển hình như người lính là vơ cùng to lớn. Đó cũng chính

9

Tiếp nhận “Nỗi buồn chiến tranh” của Bảo Ninh
là những mặt trái của cuộc chiến tranh. Bảo Ninh đã tái hiện lại một cáh chân thật tự
nhiên và gieo vào lòng người đọc bao liên tưởng bao suy nghĩ. Nhà văn muốn khẳng
định rằng: mọi thắng lợi đều phải trả giá và cái giá mà chúng ta phải trả là không nhỏ.
2.3 Nỗi buồn hậu quả sau khi chiến tranh kết thúc
Trong đấu tranh chúng ta phải hi sinh xương máu, của cải rất nhiều nhưng sau

khi hịa bình lặp lại thì những hậu quả mà chiến tranh để lại là vô cùng to lớn. Điều
này thể hiện qua những phương diện như: những chấn động, ám ảnh về tinh thần của
những người trực tiếp tham gia chiến đấu, những bà mẹ mất con những người vợ mất
chồng, những người lính cịn sống khi trở lại với cuộc sống thì ln bị ám ảnh và khó
hịa nhập được… Họ cảm thấy hoài nghi trước hiện thực. Tất cả những vấn đề đó đã
được ngịi bút của Bảo Ninh tái hiện rất đậm nét. Kiên là một trường hợp điển hình.
Sau khi chiến tranh kết thúc anh trở về với thủ đô- nơi anh ra đã ra đi nhưng khi
trở về thì mọi thứ đã đổi thay: Phương người yêu cũ khơng cịn như xưa, bạn bè một
phần hi sinh trong chiến đấu, một phần khi trở về với cuộc sống đã khơng giữ được
bản lĩnh và ý chí nên đã xa ngã… Tất cả quá khứ, hiện tại cứ đan xen vào nhau làm
cho Kiên luôn trăn trở day dứt, có khi hồi nghi bi quan thực tại. Đó là hậu quả của
chiến tranh là những di chứng của nó là khơng phải một sớm một chiều có thể ngi
ngoai được vì “bao nhiêu xương máu đã đổ ra”.
Bảo Ninh đã khái quát tâm trạng của Kiên khi trở về : “Biết bao kỉ niệm bi
thảm, bao nhiêu nỗi đau mà từ lâu lòng đã nhủ lòng là phải gắng cho qua đi, rốt cuộc
đều rõ ràng bị lay thức bởi những mối liên tưởng tưởng như là không đâu, nảy sinh
một chác khôn lường từ muôn vàn những chi tiết tầm thường, rời rạc vô vị nhất”. Cho
đến bây gời tôi đã phải chịu đựng hết hồi ức này đến hồi ức khác, ngày này qua ngày
khác, đêm thâu này đến đêm thâu kia. Thử hỏi đã bao năm dòng? Tất cả những hồi ức
ấy len lõi cả trong những giấc ngủ của Kiên khiến anh luôn bị day dứt và ám ảnh.
Rõ ràng, cuộc sống thời hậu chiến khơng dễ dàng gì với những người đã từng
chiến đấu như Kiên. Hết cuộc chiến với quân thù thì anh lao vào cuộc chiến đời
thường, cuộc chiến của riêng anh, cuộc chiến ấy diễn ra một cách đơn độc phi hiện
thực, một cách cay đắng và đầy rẫy va vấp và lầm lạc.
Khi trở về thăm lại chiến trường xưa, anh khơng khỏi chạnh lịng trước số phận
của những bà mẹ đã phải chịu đựng những nỗi đau quá lớn tiêu biểu là mẹ Lan : hai

10

Tiếp nhận “Nỗi buồn chiến tranh” của Bảo Ninh
người con trai đã chết cịn một người con gái thì trở thành góa phụ vì chồng Lan hi
sinh trong chiến tranh… Đó là hậu quả của chiến tranh- một hậu quả nặng nề mà với
Kiên “Bao nhiêu quảng đời yêu dấu với bao người thân yêu nay đã biệt tăm tích mà
anh chẳng lưu giữ được gì, đã để phí hồi tất cả”.
Sau khi ở chiến trường trở về Kiên dự định ấp ủ những áng văn chương để ghi
lại một thời oanh liệt, hào hùng nhưng đau thương của dân tộc. Anh mong muốn :
“Viết sao cho xao xuyến nỗi lòng dạ, xúc động mỗi trái tim con người như thể viết về
tình u, về nỗi buồn sao cho có thể truyền được vào cuộc sống đương thời luồng điện
chỉ có thể diễn đạt bằng quá khứ, của quá khứ, Kiên nghĩ”. Song dự định là vậy nhưng
để đi đến và thực hiện được mong muốn đó là điều khơng dễ dàng vì sao chiến tranh: “
Tâm hồn mội ngày lại một thêm hoang phế, tranh tối, tranh sáng, vật vờ tồn những
hồn ma bóng quỷ. Vào những đêm xn giá rét ấy, những cơ hồn quen thuộc liên tiếng
thì thầm trò chuyện với anh, lên tiếng rên rĩ và thở dài.
Quá khứ cùng những mất mát hi sinh luôn ám ảnh Kiên : “ Một cuộc chiến
tranh chẳng những mãi mãi đè nặng, mãi mãi ám ảnh mà về thực chất nó cịn là
ngun nhân của mọi khúc đoạn và nông nỗi của đời anh”. Khi trở về với đời sống,
Kiên nhận thấy mình dường như chẳng cịn ở trong một “kênh” với mọi người. Càng
ngày Kiên càng có cảm giác rằng khơng phải mình đang sống mà đang bị mắc kẹt giữa
cuộc đời này. Với anh lúc này : “Chao ơi! Như vậy đấy… Hịa bình, hạnh phúc, ánh
huy hoàng của chiến thắng, ấn tượng êm dịu của ngày trở về, niềm tin đắc thắng vào
tương lai”. Anh nhận thấy sự bế tắc bất lực của thân trước cuộc đời: Kiên nghĩ, chính
mình sau những năm trời đã trở nên hoàn toàn sa đọa, đã trở nên thác đoạn, đã ngập
chìm trong tủi nhục, ốn hờn và lũ lẫn. Nhưng là người thì khơng thể thế mãi. Phải có
được một con đường nào đấy để tự giải thốt. Nhưng là con đường nào và bao giờ
mình tìm được con đường ấy, đó là hiện trạng phổ biến của những người lính sau chiến
tranh. Trước sự đổi thay của xã hội những người lính trở vế sau chiến đấu cảm thấy bi
quan và bất lực, nên họ hoài nghi trước thực tế và không tin tưởng vào cuộc đời.
Chúng ta không quên quá khứ nhưng chúng ta phải tự đứng dậy và sống và sống cho
hiện tại và hòa nhập vào cuộc sống. Bảo Ninh cũng đã viết rằng: “Khơng được qn,

khơng được qn tất cả những gì đã xảy ra trong cuộc chiến tranh này, số phận chung
của chúng ta, cả người sống lẫn người chết. Nỗi buồn thì khơn ngi, vẫn sẽ cịn lại

11

Tiếp nhận “Nỗi buồn chiến tranh” của Bảo Ninh
nỗi buồn…Nỗi buồn truyền kiếp”. Đó là một thực tế trong cuộc chiến đấu mà chúng ta
phải dũng cảm chấp nhận nó. Cũng bởi vậy nhân vật Kiên đã xác định rằng: “Phải viết
thơi! Đời anh tự bấy lâu nay cịn gì hơn là viết, mặc dù là viết khổ viết sở như đập đầu
vào đá, như là tự tay mình tước vụn trái tim mình, như là tự lộ trái tim con người mình
ra. Nhưng đấy là thực tồn duy nhất, là phần còn lại của tâm hồn đã bao lâu rồi ngợp đi
trong nỗi buồn thương tủi nhục. Kiên cảm thấy cuộc sống ngày hơm nay đang diễn ra
chỉ có tác dụng duy trì trong anh một khả năng khơng mất đi đối với quá khứ. Kiên
xác định rằng “không thể quên được gì hết, bởi vì đau buồn là một thể nguyên suốt
cuộc đời, liền một mạch từ thuở ấu thơ, qua chiến tranh đến bây giờ…Cũng vì đau khổ
mà người ta phải sống và mưu cầu hạnh phúc, phải đến với tình yêu, với nghệ thuật,
phải tận hưởng, phải chịu đựng đến cùng cuộc sống”.
Nhà văn đã tái hiện một cách sinh động, chân thật thực tế cuộc chiến đấu và hậu
quả nặng nề mà cuộc chiến tranh để lại. Đây là điểm khác biệt so với các ánh văn
chương viết về chiến tranh với các nhà văn khác, đó cũng là điều tạo nên giá trị của tác
phẩm vì chiến trang cần phải nhìn nhận một cách khách quan toàn diện và trung thực.
Bảo Ninh viết: sau khi bị sa sút vì chiến tranh, một con người có thể tạo dựng lại cơ
nghiệp, có thể hồi phục lại mức sốg hồi trước, nhưng những tài sản tinh thần, những
giá trị kinh tế của đời sống nội tâm một khi đã bị đánh sập, bị đứt khúc ra thì ai là
người có được cơ hội lần về với thuở ban đầu”. Một sự chiêm nghiệm được rút ra với
nhiều ý nghĩa to lớn.
Đối với nhân dân nỗi đau của cuộc chiến tranh có thể kéo dài tới ngàn năm. Bởi
vì chiến tranh đã làm cho bao gia đình phải tan tác, chia lìa, chiến tranh đã cướp đi biết
bao sinh mạng của con người, chiến tranh tàn phả đời sống, tình cảm của con người:

“Gia đình cố Dụ xưa kia đông vui thế mà sau chiến tranh cố là người đàn ơng duy
nhất. Như gia đình ơng Huy có ba con tử trận, như Sinh bạn Kiên thương binh cột
sống, toàn thân bất toại…” Tuy nhiên tát cả những gì bị chiến tranh nghiền nát thì dư
âm để lại bền lâu, bền lâu hơn tất cả tàn tích của chiến tranh và chinh chiến.
Tóm lại, nỗi buồn đau mà chiến tranh để lại là quá lớn và hậu quả của nó rất
nặng nề. Vì vậy, cần phải có thời gian để xoa dịu những đau thương ấy. Đó là một sự
thật cần được nhìn nhận một cách tồn diện. Bảo Ninh đã rất chân thực khi tái hiện lại
những hậu qủa của chiến tranh, qua đó nhà văn muốn khẳng định rằng những người

12

Tiếp nhận “Nỗi buồn chiến tranh” của Bảo Ninh
trực tiếp tham gia chiến đấu đã phải chịu những hy sinh và mất mát rất lớn, cho nên họ
xứng đáng được người đời thông cảm và trân trọng.
2.4 Những dự cảm và niềm hy vọng của nhà văn vào tương lai
“Nỗi buồn chiến tranh” của Bảo Ninh là bức tranh toàn cảnh cuộc chiến
đấu. Xuyên suốt tác phẩm ta thấy rằng đúng như tựa đề tác phẩm, nhà văn đã mạnh
dạn vạch ra những mặt trái của chiến tranh. Đó là: Những cái chết, nạn đào ngũ, tinh
thần dao động bi quan của người lính và hậu quả sau khi cuộc chiến tranh đã kết thúc,
gia đình tan hoang, tâm hồn bị tàn phá, sự lạc lõng bi quan trong cuộc sống thời hậu
chiến… Tất cả được Bảo Ninh tái hiện chân thật và đầy đủ. Tuy vậy, nhà văn vạch ra
những đau thương mất mát ấy để cho người đọc thấy được, có được hiện tại hịa bình
ngày hơm nay dân tộc ta đã phải đổi lấy bằng máu và nước mắt. Nhà văn viết rằng:
Những gì đã đi vẫn cịn ở lại đó. Càng từng trải chiến tranh, càng chứng kiến nhiều
hơn sức mạnh hủy diệt, sức mạnh biến tất cả thành tro bụi của nó. Kiên càng tin rằng
chiến tranh không tiêu diệt được cái yếu. Tất cả vẫn cịn lại trong đó, vẫn y ngun.
Cái xấu xa đã đành nhưng cái tốt đẹp vẫn cịn… Và nói chung tất cả mọi người, tất cả
những ai đã bị chiến tranh làm cho biến đổi, họ vẫn mãi mãi như họ trong quá khứ.
Cuối cùng Kiên đã nhận ra rằng: “Dĩ vãng không những tận cùng và dĩ vãng là vĩnh

viễn thủy chung, với tình bạn, tình yêu, tình anh em, tình đồng chí và nói chung bất
diệt tình người”.
Những người tham gia phục vụ cuộc chiến đấu, bị chiến tranh nghiền nát theo
một kiểu riêng, mang trong mình một cuộc chiến tranh của riêng mình và mỗi người
có một số phận hậu chiến nhưng họ đều có một nỗi buồn mênh mang, nỗi buồn cao cả,
cao hơn hạnh phúc và vượt trên đau khổ: “Chính nhờ nỗi buồn mà chúng tơi đã thốt
khỏi chiến tranh, thốt khỏi bị chôn vùi trong cảnh chém giết triền miên, trong cảnh
khốn khổ của những tay súng, những đầu lê, những ám ảnh của bạo lực và bạo hành,
để bước trở lại con đương riêng trong mỗi cuộc đời, có lẽ chẳng sung sướng gì và cũng
đầy tội lỗi nhưng vẫn là cuộc đời đẹp đẽ nhất mà chúng tơi có thể hy vọng bởi đấy là
cuộc sống hịa bình.
Kết thúc tác phẩm của mình nhà văn viết “những ngày đau thương nhưng huy
hồng, những ngày bất hạnh nhưng chan chứa tình người, những ngày mà chúng ta
biết rõ vì sao chúng ta cần phải bước vào chiến tranh, chúng ta cần phải chịu đựng tất

13

Tiếp nhận “Nỗi buồn chiến tranh” của Bảo Ninh
cả và hy sinh tất cả”. Đấy cũng chính là thơng điệp mà Bảo Ninh muốn nhắn gửi đến
bạn đọc. Chiến tranh đã lùi xa nhưng khơng bao giờ chìm vào qn lãng, trái lại từ
những mất mát và đau thương đó chúng ta cần phảt trân trọng quá khứ và phát huy
những giá trị to đẹp trong công cuộc xây dựng và bảo vệ tổ quốc.
“Nổi buồn chiến tranh”, đó là câu chuyện của thân phận, của mất mát, của tình
yêu và chiến tranh… Chỉ có những tác phẩm như vậy mới thực sự đón nhận và chia sẻ.
3. Tiếp nhận “Nổi buồn chiến tranh” về mặt nghệ thuật
Như chúng ta đã biết làm nên thành cơng cho tác phẩm đó là tài năng nghệ
thuật của nhà văn. Xuyên suốt toàn bộ tác phẩm người đọc nhận thấy rằng ngay cả
việc đặt tên cho tác phẩm, đến việc sử dụng ngôn ngữ, việc sử dụng bút pháp hiện
thực xen lấn với yếu tố lãng mạn, ngôi kể, giọng kể của tác giả… Tất cả được vận

dụng một cách nhuần nhuyền, khéo léo và chúng đã góp phần khơng nhỏ vào việc
biểu hiện nội dung của tác phẩm.
Trước hết, ta tìm hiểu về tiêu đề của tác phẩm “Nổi buồn chiến tranh”. Ngay ở
tiêu đề phần nào cũng đã thể hiện được chủ đề tư tưởng của tác phẩm. Không phải
ngẫu nhiên mà Bảo Ninh lại đặt cho tác phẩm của mình là “Nổi buồn chiến tranh”.
Đây là một dụng ý nghệ thuật của nhà văn. Như chúng ta đã biết, do nhiều lí do mà
tác phẩm này ban đầu có tên là “Thân phận tình yêu”. Là tác phẩm được giải thưởng
của Hội nhà văn Việt Nam. Cái giải duy nhất mà trong vòng mười lăm năm nay
thường được nhắc tới như bằng chứng về con mắt tinh đời của những người chấm
giải. Khi tìm hiểu tác phẩm này khiến ta nhớ đến các tác phẩm như: “Phía Tây khơng
có gì lạ” của F.M Remarque, “Mặt trời vẫn mọc” của Hemingway.
Ở nước ngồi “Nổi buồn chiến tranh” được đón nhận mà chưa một tác phẩm
nào ở Việt Nam có nổi. Tuy nhiên ở trong nước việc đến với công chúng bạn đọc của
tác phẩm trải qua nhiều gian nan và thử thách. Ban đầu đây là một tác phẩm được
đánh giá cao và được ca ngợi rất nhiều kể cả những nhà văn tên tuổi. Nhưng đến năm
1994 ngay cả nhưng người khen ngợi cũng nói khác, người ta kêu là mình bị bùa mê
thuốc lú và cuốn sách bị ném vào quên lãng. Đến năm 2003 nó được in lại nhưng ban
đầu rụt rè với cái tên “Thân phận tình yêu”, sau mới chính thức mang tên “Nổi buồn
chiến tranh”. Rõ ràng chỉ với cái tên là “Nổi buồn chiến tranh” là một dụng ý nghệ
thuật của nhà văn và mới chứa đựng được những gì mà nhà văn muốn thể hiện.

14

Tiếp nhận “Nỗi buồn chiến tranh” của Bảo Ninh
Tiếp xúc và tìm hiểu “Nổi buồn chiến tranh” của Bảo Ninh, người đọc còn thấy
một yếu tố nghệ thuật được tác giả sư dụng xun suốt tác phẩm đó chính là bằng
giọng văn trầm buồn cùng dòng hồi tưởng. Tác giả đi từ quá khứ đế thực tại và từ
thực tại trở về với quá khứ. Điều đó biểu hiện cụ thể qua nhận vật Kiên (mà theo
chúng tôi cũng là hình bóng của tác giả). Qua dịng hồi tưởng của nhận vật này thì

quá khứ cùng nhưng kỉ niệm đau buồn của cuộc chiến tranh cũnhgnhư thực tại u
buồn cứ đan xen vào nhau. Điều đó chứng tỏ quá khứ của chiến tranh luôn ám ảnh
Kiên, luôn thường trự trong lịng anh cứ có dịp là trỗi dậy mạnh mẽ. Qua đó tác giả
muốn nói rằng mặc dù quá khứ đã trơi đi nhưng trong tâm trí của những người tham
gia chiến đấu thì nó vẫn ln hiện hữu và ám ảnh họ suốt cuộc đời: “Mãi mãi anh bị
cuốn hút bởi những đóm lửa trong quá khứ, những đốm lửa chiến tranh đầu tiên trong
đời, vệt sáng của cuộc phiêu lưu đầu tiên và cũng là tia sáng của tình yêu dội lên từ
đáy sâu thẳm thời thơ ấu”.
Mặt khác, trong tác phẩm này độc giả còn nhận thấy tác giả đã sử dụng thử
pháp miêu tả, phân tích diễn biến tâm lí của nhân vật một cách rất chân thực, tự nhiên
và qua đó làm nổi rõ tính cách nhân vật. Chẳng hạn, việc miêu tả tâm trạng của Kiên
trong chiến tranh khi nhìn thấy những sai lầm trong quyết định đào ngũ của Can và
khi tận mắt chứng kiến những phát giây yếu đuối của người lính trước tiếng gọi man
rã, của tuổi thanh xuân. Ngoài ra, khi trở về với thực tại đời sống sau chiến tranh
trong tâm trạng Kiên ln có sự đấu tranh giằng xé dữ dội trước thự tại phũ phàng và
lí tưởng cao cả của một người lính : “Nhưng đúng là khơng thể qn được gì hết, bởi
đau buồn là một thể nguyên suốt cuộc đười, liền một mạn từ thủa ấu thơ, qua chiến
tranh đến tận bây giờ”.
Thêm vào đó với bút pháp hiện thực được sử dụng thành công, nhà văn đã tái
hiện một cách chân thực và sinh đông những thảm cảnh tàn khốc của chiến tranh và
tinh thần của những người tham gia chiến đấu trước thực tại ấy. Rõ ràng, phải là
người am hiểu sâu sắc về chiến tranh, phải là người trực tiếp tham gia và trực tiếp
gánh chịu những hậu quả nặng nề của chiến tranh, nhà văn mới có thể dựng nên
những cảnh tượng làm ám ảnh lòng người đến thế! Chúng ta hãy xem cách nhà văn
miêu tả cái chết của người lính trong chiến đấu. Can người lính trực tiếp chứng kiến
đã nói với Kiên rằng: “Anh có nhớ trận Plây- cần năm 72 khơng. Có nhớ cảnh thây

15

Tiếp nhận “Nỗi buồn chiến tranh” của Bảo Ninh
người la liệt trong khu gia binh không? Máu tới bụng chân, lội lõm bỏm…” Qua đó
ta thấy chiến tranh thật ác liệt và hậu quả thật ghê sợ! Nhưng bằng bút pháp hiện thực
nhà văn đã tái hiện lại một cách chân thật và gây ám ảnh mạnh mẽ trong lòng bạn
đọc. Tác giả đã không trực tiếp miêu tả nhưng thảm cảnh của chiến tranh mà để cho
các nhân chứng từng tham gia cuộc chiến đấu tái hiện lại. Điều đó tăng thêm tính
chân thực và mang lại hiệu quả cao. Tài năng của nhà văn chính là ở đó.
Một chi tiết nghệ thuật mà nhà văn sử dụng nữa mà chúng ta khơng thể khơng
kể đến đó là ngơi kể chuyện. Ngôi kể ở đây được tác giả sử dụng là ngôi thứ nhất và
ngôi thứ ba. Đọc tác phẩm ta khó có thể phân biệt được đâu là giọng kể của tác giả,
đâu là giọng kể của nhân vật. Tác giả để cho nhận vật của mình – những người trực
tiếp tham gia chiến đấu kể lại qua dịng hồi tưởng của mình. Điều này làm tăng chính
chân thực và sức thuyết phục đối với bạn đọc. Có lẽ vì vậy, mà có nhiều ý kiến cho
rằng đây là một cuốn tự truyện và họ còn cho rằng: nếu Bảo Ninh dám thẳng thắn
nhận rằng Kiên chính là bản thân nhà văn thì hiệu quả và sức thuyết phúc này chắc
khơng dừng lại ở đó.
Trên đây là những nét chính về nghệ thuật của cuốn tiểu thuyết “Nổi buồn chiến
tranh” của Bảo Ninh. Ngồi ra cịn có sự kết hợp của vốn sống, kinh nghiểm trực tiếp
tham gia chiến đấu cộng với tài miêu tả quan sát sắc sảo… đã làm nên thành công và
tăng thên hiệu quả biểu đạt cho tác phẩm. Tất cả, góp phần làm cho tác phẩm này từ
khi ra đời đã nhanh chóng được bạn đọc đón nhận và khẳng định được vị trí cũng như
tên tuổi Bảo Ninh trong làng văn Việt Nam đương đại.

16

Tiếp nhận “Nỗi buồn chiến tranh” của Bảo Ninh

KẾT LUẬN
Cuộc chiến tranh thần thánh của dân tộc ta đối với đế quốc Mỹ đã mãi mãi được

nghi vào lịch sử Việt Nam cũng như thế giới. Đó là chiến cơng hiển hách chói lọi nhất.
Một biểu tưởng của anh hùng cách mạng và trí tuệ con người. Thế nhưng, để làm nên
những chiến thắng thần kỳ ấy dân tộc ta đã phải qua mn vàn hy sinh gian khổ, hịa
bình được dựng nên bằng máu và cả nước mắt của dân tộc. Những nỗi buồn đau của
chiến tranh đã được nhà văn Bảo Ninh dựng lại một cách chân thực và xúc động qua
“Nỗi buồn chiến tranh”. Nếu trước đây qua các áng thơ văn khác chúng ta mới thỉ thấy
được một mặt của cuộc chiến đấu thì đến “Nổi buồn chiến tranh” của Bảo Ninh, nhà
văn đã thật sự dựng lại được bức tranh toàn cảnh của cuộc chiến đấu chống Mĩ xâm
lược. Đấy là điểm riêng, điểm làm nên những giá trị của tác phẩm. Nhà văn Nguyễn
Quang Thiều đã nhận xét: “Nổi buồn chiến tranh” của Bảo Ninh chinh phục được bạn
đọc nhiều nước trên thế giới, trước hết vì nó đã chạm vào “mẫu số chung của nhân
loại”. Theo nhà phê bình văn học Vương Trí Nhàn, đây cũng chính là lí do quan trọng
nhất khiến cho cuốn tiểu thuyết này mấy năm qua gây được cơn sốt nhỏ ở Việt Nam.
“Nổi buồn chiến tranh” của Bảo Ninh có những bước thăng trầm khi đến với
bạn đọc. Dù khơng thể nói là gặp nạn như Phạm Tiến Duật, Lưu Quang Vũ song
khoảng trên dưới mười năm tác giả chỉ còn cách im lặng làm chân biên tập cho một tờ
báo. Nhưng cái may của tác phẩm là nó ra đời trong hồn cảnh hội nhập. Tác phẩm là
người đại sứ duy nhất của Việt Nam mời gọi người ta đến với sứ sở này để khám phá
tiếp. Nhưng 20 năm nay, bao thay đổi đã đến với đời sống chúng ta và trong đầu óc
chúng ta! Bao giá trị hôm qua tưởng như không thể chấp nhận, hôm nay được ngợi ca,
trọng vọng, quan niệm về tương lai khác đi, quan niệm về hiện thực khác đi thì làm
sao quan niệm về quá khứ cứ giữ mãi như cũ?! Cúng ta phải nhìn nhận lại và dũng
cảm nhận ra những sai lầm, thiếu xót của thời đại. Bởi hạnh phúc nào mà không phải
tranh đấu, chiến thắng nào mà khơng phải hi sinh. Chính vì vậy, cùng với thời gian thì
“Nổi buồn chiến tranh” của Bảo Ninh ngày càng khẳng định được vị trí của nó trên
văn đàn đàn tộc. Qua đó, thêm hiểu về quá khứ, thêm yêu hơn hiện tại và vững bước
trên bước đường tương lai tươi sáng của dân tộc. Với những giá trị của mình thì “Nổi

17

Tiếp nhận “Nỗi buồn chiến tranh” của Bảo Ninh
buồn chiến tranh” của Bảo Ninh sẽ khẳng định được vị trí của trước thời gian và lòng
người Việt Nam

Tài liệu tham khảo
1. Bảo Ninh, “Nổi buồn chiến tranh”, 2003, Nxb Văn học
2. Lê Bá Hán (cb), 2006, “Từ điển thuật ngữ văn học”, Nxb Giáo dục
3. Phương Lựu (cb), 2005, “Lí luận văn học”, Nxb Giáo dục.
4. Nguyễn Khắc Sính, 2008, Bài giảng học phần sáng tác và tiếp nhận văn học.

18

Tiếp nhận “ Nỗi buồn chiến tranh ” của Bảo NinhĐề tài “ Tiếp nhận về Nổi buồn chiến tranh của Bảo Ninh ” có khoanh vùng phạm vi nghincứu là trong tác phẩm “ Nổi buồn chiến tranh ”. Về đối tượng người tiêu dùng điều tra và nghiên cứu của đề tài này, chúng tôi tập trung chuyên sâu vào phần nội dungvà thẩm mỹ và nghệ thuật của tác phẩm. Trong phần nội dung chúng tôi tập trung chuyên sâu vào hậu quả của cuộc chiến tranh, trong đó khám phá hai yếu tố điển hình nổi bật là nổi buồn của những người lính trong chiếntranh và những hậu quả mà chiến tranh để lại cho người lính và những thân nhân củahọ. 3. Phương pháp nghiên cứuThực hiện đề tài này chúng tôi sử dụng những chiêu thức : Phương pháp đọc tài liệuPhương pháp tiền giảPhương pháp so sánh, so sánhPhương pháp nghiên cứu và phân tích tổng hợp4. Mục đích nghiên cứuVới đề tài này, chúng tơi muốn khám phá thêm về cuộc chiến tranh chống đếquốc Mĩ của dân tộc bản địa ta, thơng qua đó thấy được rằng bên cạnh những chiên thắng, những gì đã làm được trong cuộc chiến tranh thì nhân dân ta đã phải gánh chịu nhữnghậu quả rất là nặng nề của cuộc chiến đấu đó. Hay nói cách khác đó là những mặttrái, những cái giá của bất kỳ đại chiến nào. Qua đó, ta thấy bức tranh tồn cảnh củacuộc chiến tranh ấy. 5. Ý nghĩa của đề tàiQua đề tài này, người đọc sẽ có một tư liệu tương đối hồn chỉnh về hậu quả, những nổi buồn của chiến tranh. Trước đây ta mới chỉ tiếp xúc, tìm hiểu và khám phá những áng thơvăn đề cập đến những thành công xuất sắc, những thắng lợi, niềm tin chiến đấu hăng saylàm nên thắng lợi của dân tộc bản địa dù trong bất kỳ thực trạng nào. Nhưng với tác phẩmnày ta hoàn toàn có thể thấy được những mặt trái, những hậu quả nặng nề của cuộc chiến đấu đểcó cái nhìn khách quan, rất đầy đủ và thấy được cái giá phải trả cho những thắng lợi củadân tộc Nước Ta là như thế nào. Song nhìn lại quá khứ để biết thêm, hiểu thêm chứkhông phải để buồn chán hơn. Hiểu, trân trọng quá khư, quý hơn hiện tại và vữngbước trên con đường đi tới tương lai. Tiếp nhận “ Nỗi buồn chiến tranh ” của Bảo NinhNỘI DUNG1. Bối cảnh lịch sử vẻ vang khi tác phẩm ra đờiNhư tất cả chúng ta đã biết, “ Nổi buồn chiến tranh ” của nhà văn Bảo Ninh sinh ra saukhi cuộc chiến tranh chống Mĩ của dân tộc bản địa ta đã kết thúc được mười lăm năm. Sau khicuộc kháng chiến kết thúc, quốc gia ta bước vào quy trình thiết kế và thiết kế xây dựng lại tổquốc. Tuy nhiên, do hậu quả nặng nề của chiến tranh cùng với những sai lầm đáng tiếc khuyếtđiểm trong việc duy trì quá lâu chính sách quan liêu bao cấp đã lỗi thời và trở ngưng trệ sựphát triển của quốc gia … Tất cả đã làm cho nước ta lâm vào cuộc khủng hoảng kinh tếxã hội lê dài vào đầu những năm 80 của thế kỉ XX. Vì vậy, nhu yếu đặt ra lúc này làphải thay đổi để đưa quốc gia thoát khỏi khủng hoảng cục bộ và liên tục tiến lên. Bên cạnhnhững thành tựu đã đạt được của công cuộc Đổi mới tất cả chúng ta đa mắc phải một số ít sailầm khuyết điểm cùng những mặt chế của nền kinh tế thị trường. Trước trong thực tiễn thực tếđó của dân tộc bản địa, những người lính trở lại với trong thực tiễn đời sống. Họ mang trong mìnhnhiều nổi hồi vọng về q khứ cũng như cảm thấy lạc lõng giữa đời sống hiện đạiđất nước. Nhà văn Bao Ninh cũng vậy, trải qua cuộc chiến đấu của dân tộc bản địa, đượcchứng kiến tận mắt những đau thương mất mát của dân tộc bản địa ta trong chiến tranh cũngnhư độ chín về kĩ năng … Trong toàn cảnh đó nhà văn đã cho ra đời bạn đọc cuốn tiểuthuyết “ Nỗi buồn chiến tranh ”. Như vậy, là nhà văn đã có một độ lùi về mặt thời giankhi sáng tác một tác phẩm với chủ đề là chiến tranh. Từ khi tác phẩm sinh ra đến nay đã có tiếng vang lớn và có rất nhiều ý kiếnnhận xét nhìn nhận về nội dung tư tưởng của nó. Song, hầu hết đây là một cuốn sáchđược nhìn nhận cao và được cơng chúng tiếp đón theo những hướng khác nhau. Điềuđó tùy thuộc vào tầm đảm nhiệm của bạn đọc. Có những người thưởng với nội dung tưtưởng của tác phẩm nhưng cũng có những quan điểm nhận có phần cịn khắc nghiệt … Đócũng là yếu tố thông thường trong tiếp đón văn học thời kì tân tiến. Nhưng theo thờigian thì nhưng giá trị làm ra thành công xuất sắc cho áng văn này ngày càng được chứng minh và khẳng định. Theo thống kê của Nhà xuất bản văn học nhận xét của bạn đọc là : Khơng hay : 0 % Bình thường 0 % Hay 14 % Tiếp nhận “ Nỗi buồn chiến tranh ” của Bảo NinhRất hay 86 % Có một nhà văn đã nhận xét rất hay về tác phẩm này như sau : “ Tôi đà thấy cảmột Thành Phố Hà Nội cổ xưa chững lại vùi mình trong chiến tranh và cả những thư tệ hại nhấtthời hậu chiến, thấy hiện lên rõ mồn một cả mặt trận Nước Ta cả quân ta và quânchúng nó. Một vạt Trường Sơn khói lửa, một Sài Gịn thê lương 30/4, thấy cả miềnĐông Nam Bộ và nam Tây Nguyên và hơn hết là thấy người, nhiều lắm và cả ngườisống và người chết Thành Phố Hà Nội, Hà Nam, Nam Định … đủ cả. Thấy đầy máu và nước mắt, xác người, rịi bọ, hồn ma, khơng thiếu thứ gì. Thấy hết cả những vẻ đẹp bi hùng củanhững người lính và thấy cả những góc tối tăm và xấu xa, hung tàn nhất trong chính họnữa, ơi thấy … Để rồi thèm, thèm mình có được một nhân cách tốt đẹp hơn, một cuộcsống xứng danh hơn. Đọc khơng phải để bới móc q khứ, khơi lại hận thù, cũngkhơng phải để gợi lịng trắc ẩn, mà để nhắc nhau, để biết quên, biết sống ”. Như vậy “ Nổi buồn chiến tranh ” là một tác phẩm viết về chủ đề chiến tranhnhưng được sinh ra trong hịa bình lúc mà cả dân tộc bản địa đang có sự chuyển biến quantrong trên toàn bộ những nghành nghề dịch vụ của đời sống xã hội và Bảo Ninh đã có một độ lùi về thờigian cũng như sự trưởng thành về mặt nghề nghiêp. Bởi vậy, những tư tưởng mà nhàvăn khái quát trong tác phẩm của mình tiềm ẩn nhiều dấu ấn của thời đại và mang ýnghĩa xã hội thâm thúy. 2. Tiếp nhận về “ Nổi buồn chiến tranh ” của Bảo Ninh về mặt nội dung2. 1 Khái niệm về đảm nhiệm văn họcHoạt động sở hữu những giá trị tư tưởng, thẩm mĩ của tác phẩm văn học, bắtđầu từ sự cảm thụ văn bản ngơn từ, hình tượng thẩm mỹ và nghệ thuật, tư tưởng, cảm hứng, quanniệm thẩm mỹ và nghệ thuật, tài nghệ tác giả cho đến mẫu sản phẩm sau khi đọc : cách hiểu, ấn tượngtrong trí nhớ, tác động ảnh hưởng trong hoạt động giải trí phát minh sáng tạo, bản dịch, chuyển thể, … Qua tiếp nhân văn học, nhờ được tri giác, liên tưởng, cắt nghĩa, tưởng tượngcủa người đọc mà tác phẩm trở nên đầy đặn, sôi động, hoàn hảo ; ngược lại, ngườiđọc nhờ tác phẩm mà được lan rộng ra vốn hiểu biết, kinh nghiệm tay nghề về đời sống, tư tưởngvà tình cảm cũng như năng lượng cảm thụ, tư duy. Về thực ra, đảm nhiệm văn học là một cuộc tiếp xúc, đối thoại tự do giữangười đọc và tác giả qua tác phẩm. Nó địi hỏi người đọc tham gia với toàn bộ trái tim, khối óc, hứng thú và nhân cách, tri thức và sức phát minh sáng tạo. Trong đảm nhiệm văn họcTiếp nhận “ Nỗi buồn chiến tranh ” của Bảo Ninhngười đọc ở vào một tâm trạng đặc biệt quan trọng, vừa quên mình, nhập thân vừa sống và thểnghiệm nội dung của tác phẩm, vừa phân thân, duy trì khoảng cách thẩm mĩ để nhìnnhận tác phẩm từ bên ngồi, để chiêm ngưỡng và thưởng thức tài nghệ hoặc nhân ra điều chưa ổn, hoặccắt nghĩa khác với tác giả. Tiếp nhận văn học là một hoạt động giải trí phát minh sáng tạo, nó thúc đẩyảnh hưởng văn học, làm cho tác phẩm văn học không đứng yên mà ln ln lớn lên, đa dạng và phong phú thêm trong trường kì lịch sử dân tộc. Tiếp nhận văn học tạo thành đời sống lịch sửcủa tác phẩm văn học. Tiếp nhận văn học là một hoạt động giải trí có quy luật. Lí luận văn học, truyền thốngghi nhận tiếp đón văn học ở Lever thành viên, do những đặc thù của đậm cá tính, do những đặcđiểm của đậm chất ngầu, sự tu dưỡng của người đọc pháp luật. Tri âm là sự tiếp đón tác phẩmđúng như dự tính của tác giả, kí thác là sự tiếp đón mà người đọc mượn tác phẩm đểbộc lộ nổi lịng của mình so với đời. Người đọc cũng hoàn toàn có thể phát hiện những giá trị tưtưởng thẩm mĩ của tác phẩm ngồi tầm kiểm sốt của tư tưởng tác giả, dựa trên những ấntượng chủ quan về tác phẩm hoặc mày mò những sáng tạo độc đáo ngược hẳn với tác giá. Lí luận văn học văn minh cịn xem đảm nhiệm văn học là một hiện tượng kỳ lạ có quyluật xã hội. Sự đọc khơng phải là một hoạt động giải trí hồn toàn tự do. Người đọc trước hếtbị pháp luật bởi văn bản tác phẩm với những mà ngôn từ, mã nghệ thuật và thẩm mỹ, mà văn hóa truyền thống kếttinh ở trong đó. Chẳng hạn, người đọc phải hiểu được nghĩa của ngôn từ, điển tích củacác đối tượng người tiêu dùng thẩm mĩ, … Thứ đến người đọc bị lao lý bởi kinh nghiệm tay nghề tiếp nhậndo truyền thống lịch sử văn học và sự đảm nhiệm những tác phẩm đã có trước đó lao lý. Cuốicùng người đọc bị lao lý bởi nhu yếu đời sống, họ chờ đón ở tác phẩm những vấnđề, những hiện tượng kỳ lạ hiện thực làm họ chăm sóc. Dựa vào những quy luật này, ngườita hoàn toàn có thể dựng lên bức tranh xã hội về sự đảm nhiệm, với những xu thế đảm nhiệm khácnhau. Theo ý niệm này, người ta ghi nhận sự hiểu nhầm hay cố ý hiểu chệch hayhiểu ngược lại tác giả, như thể những thực sự của đảm nhiệm, cho thấy những trạng thái tinhthần, đạo đức, trình độ văn hóa truyền thống, nhu yếu tình cảm của đời sống xã hội. Mặt khác, người ta cũng kiến thiết xây dựng lên lịch sử vẻ vang tiếp đón tác phẩm lớn với vai trò phát hiện những giátrị lớn của chúng do những nhà phê bình, nhà văn tầm cỡ thực thi. Từ đó nổi lên sự thaythế, đổi khác của những hệ quy chiếu đồng ý, những mô hình đảm nhiệm và những kiểu ngườiđọc đã ảnh hưởng tác động lên số phận tác phẩm. Tiếp nhận “ Nỗi buồn chiến tranh ” của Bảo NinhHiện tượng đảm nhiệm văn học xác nhận vai trò dữ thế chủ động, phát minh sáng tạo của chủ thểngười đọc trong việc sở hữu giá trị văn học, cho thấy vai trò của việc nghiên cứuphê bình văn học trong việc phát hiện giá trị văn học và nâng cao văn hóa truyền thống tiếp nhậncho công chúng. Xưa nay tất cả chúng ta ý niệm, hoạt động giải trí văn học được pháp luật theo bốn khâucó tương quan ngặt nghèo với nhau đó là : Hiện thựcNhà vănTác phẩmBạn đọcNhìn vào sơ đồ ta thấy những mối quan hệ ( ít hay nhiều, trực tiếp hay gián tiếp, tổng lực hay chỉ vài góc nhìn … ). Giữa tác phẩm với hiện thưc, giữa tác phẩm vớinhà văn và giữa tác phẩm với bạn đọc. Có những mô hình tiếp đón văn học như : lí luận đảm nhiệm văn học truyến thống. Lí luận đảm nhiệm trong truyền thống cuội nguồn đa phần chăm sóc đến sự gặp gỡ của hai chủ thểcá nhân ( tác giả và người đọc ), của hai quốc tế nội tâm ( ý thức và vô thức ), tác giả vớiý thức và vô thức người đọc nhưng chưa chăm sóc tới lao lý văn hóa truyền thống lịch sử dân tộc đối vớisự gặp gỡ kia. Vì vậy, tất yếu phải bổ trợ lý luận khác. Tiếp đến lý luận tiếp đón văn học văn minh cho rằng tiếp đón văn học cịn làsự đảm nhiệm truyền thống cuội nguồn văn hóa truyền thống này với truyền thống cuội nguồn văn hóa truyền thống khác, của một xã hộinày với một tác phẩm của xã hội khác, của công chúng xác lập với một tác phẩm. Quyết định số phận sáng tác của mỗi thời là tầm đảm nhiệm của người đọc, của thế hệngười đọc lao lý. Phản đảm nhiệm là một hiện tượng văn hóa, bộc lộ nhu yếu thay đổi, đi ngượcvới truyền thống cuội nguồn của thế hệ mới so với người đi trước, thường xảy ra trong những thời đạicó bước ngoặt lịch sử vẻ vang hoặc tiếp xúc với nền văn hóa truyền thống khác. Phản tiếp đón là một cáchtiếp nhận tác phẩm dưới dạng một hệ hình mới, một hiện tượng kỳ lạ quy luật của nhữngthời đại đang biến hóa. Quá trình tiếp đón trải qua những khâu : Tái hiện để tái tạo, lí giải và ngộ nhận, đến trạng thái thơng thường nhưng tốt đẹp trong mối quan hệ giữa sáng tác và tiếpnhận và hiệu suất cao của đảm nhiệm văn học là đồng cảm, thanh lọc, bừng tỉnh, … Tiếp nhận “ Nỗi buồn chiến tranh ” của Bảo NinhTrên cơ sở đảm nhiệm ấy chúng tôi đi vao đảm nhiệm tác phẩm “ Nổi buồn chiếntranh ” của nhà văn Bảo Ninh. Trong đó chúng tơi tập trung chuyên sâu hầu hết vào phần nội dungcủa tác phẩm đó là nhưng nổi buồn đau trong chiến tranh và hậu quả mà nó để lại. 2.2. Những nỗi buồn đau mà những người trực tiếp tham gia phải chịu trong chiếntranhNhư tất cả chúng ta đã biết, Bảo Ninh là thế hệ nhà văn trưởng thành trong cuộckháng chiến chống Mĩ cứu nước. Ông là người đã trực tiếp tham gia chiến đấu và gópcơng sức của mình vào thắng lợi to lớn của dân tộc bản địa. Là người có vốn sống đa dạng và phong phú, có năng lực thẩm mỹ và nghệ thuật và bằng chính sự quan sát thưởng thức thực tiễn của đấu tranh dântộc, đặc biệt quan trọng nhà văn có độ lùi về mặt thời hạn nên có điều kiện kèm theo đi vào một số ít vấn đềmới mà từ trước tới nay những nhà văn khác ít có điều kiện kèm theo biểu lộ. Đó là hậu quả củacuộc chiến tranh chống xâm lược Mĩ. “ Nỗi buồn chiến tranh ” sinh ra năm 1990 cùngvới tác phẩm “ Mảnh đất lắm người nhiều ma ” của Nguyễn Khắc Trường. Những tácphẩm này sinh ra lúc mà cả dân tộc bản địa ta đang thiết kế kiến thiết xây dựng quốc gia, đang trongquá trình cơng nghiệp hóa hiện đại hóa để thực thi những bước tiên phong của thời kìquá độ lên chủ nghĩa xã hội. Trong toàn cảnh đó, “ Nỗi buồn chiến tranh ” của Bảo Ninhđược sinh ra đây là một tác phẩm mang nhiều ý nghĩa nhân sinh và xã hội thâm thúy. Nhân vật TT của tiểu thuyết là Kiên – một người lính trở về sau chiếntranh và theo dòng hồi tưởng của nhân vật này quá khứ của cuộc chiến tranh và hiệntại thời hậu chiến hiện lên rất sinh động tự nhiên. Trước hết, ta thấy Kiên là một ngườilính có ý thức nghĩa vụ và trách nhiệm so với vận mệnh của dân tộc bản địa. Là người có nhiều ướcmơ, lý tưởng cao đẹp về tình yêu về đời sống. Anh đem toàn bộ vào cuộc chiến đấu. Kiên là một học viên xuất thân từ những tầng lớp tiểu tư sản vào Nam chiến đấu. Kiên cùngvới đồng đội chiến đấu và trực tiếp tận mắt chứng kiến những cảnh tang thương chết chóc củachiến tranh : “ Máu tung xối, chảy tóc, ồng ộc, nhoe nht, trên cái trảng hình thoi ởgiữa trng, cái trảng mà nghe nói đến ngày này cỏ cây vẫn chưa lại hồn để mọc lênnổi, thân thể dập vỡ, tanh bành, phùn phụt phì hơi nóng ”, những người lính chiến đấuhăng say với niềm tin “ Thà chết, khơng hàng ” Ngồi ra trong cuộc chiến tranh, mặc dầu phải chiến đấu khó khăn và trong hồncảnh ác liệt, người lính cịn phải chịu đựng thêm những thiếu thốn : “ Khẩu phần lươngthực đang sụt xuống nhanh như thể nước trong cái bình đập vỡ đáy, khổ sở vì đói, vìTiếp nhận “ Nỗi buồn chiến tranh ” của Bảo Ninhsốt rét triền miên, thối hết cả máu, vì áo quần bục nát tả tơi và vì lở loét cùng ngườinhư phong hủi, cả trung đội chẳng cịn ai trơng ra hồn thằng trinh thám nữa. ” Sống và chiến đấu trong thực trạng khó khăn vất vả thiếu thốn đó, để lại những chấnđộng tâm lí cho người lính. Can nói với Kiên rằng : “ Tơi khơng sợ chết nhưng cứ bắngiết mãi thế này thì chết hoại tình người. Dạo này đêm nào tơi cũng mộng thấy mìnhchết và tơi bơi ra khỏi xác và xác biến thành con ma cà rồng đi hút máu người ”. Rõ ràng, chiến tranh luôn gắn với quyết tử, chết chóc. Những người tham giavào cuộc chiến tranh mới thực sự thấm thía cái cảnh chết chóc đáng sợ ấy : “ Theo dầnnăm tháng những luồng sinh khí chết ấy đã đậm lại trong lòng anh. Trở thành tiềmthức, trở thành bóng tối của tâm hồn anh. Dằng dặc trơi qua trong hồi ức của Kiên vôvàn những hồn ma thân thương, lẳng lặng bí mật kéo lê mãi trong đời anh nỗi đau buồncủa chiến tranh ”. Có thể nói rằng, đến Bảo Ninh tổng thể những nỗi buồn của chiến tranh, nhữngnỗi buồn lo ngại về đại chiến, những phút yếu ớt và cả nạn đào ngũ của người línhđược tái hiện một cáhc chân thực. Nhà văn đã khái quát lên : “ Chao ôi ! Chiến tranh làcõi không nhà, không cửa, long dong khốn khổ và phiêu bạt vĩ đại, là cõi không đànông, không đàn bà, là quốc tế bạt sầu vô cảm và tuyệt tự kinh khủng nhất của dònggiống con người ”. Bởi vậy, trong những phút giây yếu ớt của bản thân, những ngườilính trong trung đội của Kiên đã buộc Kiên “ phải lạng lẽ, buộc anh phải hết lịng cảmthơng. Chứ cịn biết làm thế nào khác được trước tiếng gọi tàn ác, hoang dã của tuổithanh xuân ”. Đó cũng là thực tiễn của cuộc chiến đấu. Chiến tranh là phải chịu nhiều hi sinh và nền độc lập dù có được lặp lại “ chẳng qua chỉ là thứ cây mọc lên từ máu thịt bao nhiêu bạn bè mình, để chừa lại chútxương. Và những người được phân công nằm lại gác rừng sẽ là những người đángsống nhất ”. Những người hi sinh cho tổ quốc là vậy, còn những người đang sống và chiếnđấu cho cuộc chiến đấu thì sao ? Bảo Ninh khái quát “ trong cuộc chiến tranh, cuộcsống của anh, của bao người khác thật kinh điển thậm chí còn khó hoàn toàn có thể bảo đó là cuộcsống nói gì đến việc tìm kiếm những sắc thái nghệ thuật và thẩm mỹ trong đó. Và trong lời ngườibố dượng nói với Kiên trước lúc đi chiến đấu là : “ Nghĩa vụ của một con người trướcTiếp nhận “ Nỗi buồn chiến tranh ” của Bảo Ninhcuộc sống là sống chứ khơng phải là hi sinh nó, là nếm trải sự đời một cách đủ ngọnngành chứ không phải là chối bỏ ”. Trong cuộc chiến đấu trường kì của dân tộc bản địa nghĩa vụ và trách nhiệm của mỗi một công dân làphải góp cơng sức của mình vào đó để tạo ra sự thắng lợi. Những hi sinh của họ làvô cùng lớn lao : “ Họ bị cái chết dồn dập săn đuổi, xô dồn vào thế mất còn chỉ trongnháy mắt hoặc trong tấc gang. Họ bị giết từng người một hoặc là hàng loạt, bị bắn gụctại chỗ hoặc bị thương mất máu chết dần, … Chưa kể những cơn ác mộng tiêu diệt tâmhồn và lột trần nhân tính ”. Vì vậy, bên cạnh niềm tin chiến đấu hăng say thì nhữngngười lính như Kiên, như Sơn, như Hịa khơng tránh khỏi những “ nỗi buồn chiếntranh ” : “ Nỗi buồn chiến tranh trong lòng người lính có cái gì tựa nỗi buồn của tìnhu, như nỗi nhớ nhung quê nhà, như biển sầu lúc chiều bng trên bến sơng bátngát ”. Cho nên bằng dịng hồi tưởng tác giả đã khái quát rằng : “ Không được quên, không được quên tổng thể đã xảy ra trong cuộc chiến tranh này, số phận chung của chúngta cả người sống lẫn người chết ”. Thực hiện nghĩa vụ và trách nhiệm so với tổ quốc, người lính phải từ biệt q hương, gia đìnhvà cả người yêu dấu để bước vào cuộc chiến tranh. Vì vậy, bên cạnh những lúc chiếnđấu khó khăn vất vả khó khăn người lính như Kiên đã phải hi sinh mối tình đầu rất đẹp, rấtlãng mạn với Phương – người con gái hà thành xinh đẹp. Song trong lòng anh vẫn đauđáu, da diết nhớ nhung và tham vọng ngày sum vầy. Trong bất kể đại chiến nào, việc chết chóc là thông thường, nhưng trong cuộcđấu tranh giữ nước vĩ đại của dân tộc bản địa ta thì sự hi sinh của người lính thật sự cao quý. Kiên đã lần lượt mất hết những người bạn, người đồng đội, người đồng đội chí thiếtnhất. Họ đã hi sinh tính mạng con người của mình vì nền hịa bình của dân tộc bản địa : “ Một người ngãxuống để những người khác sống, điều đó chẳng có gì mới, thật thế ! Nhưng khi anh vàtơi thì sống cịn những người xuất sắc ưu tú nhất, tốt đẹp nhất, những người xứng danh hơn aihết quyền sống trên cõi dương này đều gục ngã, bị nghiền nát, bị cổ máy đẫm máu củachiến trận trà đạp, đầy đọa, bị đấm đá bạo lực tăm tối hành hạ, làm nhục rồi chết, bị chôn vùi, bị quét sạch, bị tàn phá thì sự bình yên này, đời sống này, cảnh trời êm biển lặng nàylà cả một nghịch lí quái gỡ. Như vậy những hi sinh, đau thương mất mát trong chiến tranh mà những ngườitrực tiếp tham gia chiến đấu điển hình như người lính là vơ cùng to lớn. Đó cũng chínhTiếp nhận “ Nỗi buồn chiến tranh ” của Bảo Ninhlà những mặt trái của cuộc chiến tranh. Bảo Ninh đã tái hiện lại một cáh chân thực tựnhiên và gieo vào lòng người đọc bao liên tưởng bao tâm lý. Nhà văn muốn khẳngđịnh rằng : mọi thắng lợi đều phải trả giá và cái giá mà tất cả chúng ta phải trả là không nhỏ. 2.3 Nỗi buồn hậu quả sau khi chiến tranh kết thúcTrong đấu tranh tất cả chúng ta phải hi sinh xương máu, của cải rất nhiều nhưng saukhi hịa bình lặp lại thì những hậu quả mà chiến tranh để lại là vô cùng to lớn. Điềunày bộc lộ qua những phương diện như : những chấn động, ám ảnh về ý thức củanhững người trực tiếp tham gia chiến đấu, những bà mẹ mất con những người vợ mấtchồng, những người lính cịn sống khi trở lại với đời sống thì ln bị ám ảnh và khóhịa nhập được … Họ cảm thấy thiếu tín nhiệm trước hiện thực. Tất cả những yếu tố đó đãđược ngịi bút của Bảo Ninh tái hiện rất đậm nét. Kiên là một trường hợp nổi bật. Sau khi chiến tranh kết thúc anh quay trở lại với TP. hà Nội – nơi anh ra đã ra đi nhưng khitrở về thì mọi thứ đã thay đổi : Phương tình nhân cũ khơng cịn như xưa, bè bạn mộtphần hi sinh trong chiến đấu, một phần khi quay trở lại với đời sống đã khơng giữ đượcbản lĩnh và ý chí nên đã xa ngã … Tất cả quá khứ, hiện tại cứ xen kẽ vào nhau làmcho Kiên luôn trăn trở day dứt, có khi hồi nghi bi quan thực tại. Đó là hậu quả củachiến tranh là những di chứng của nó là khơng phải một sớm một chiều hoàn toàn có thể ngingoai được vì “ bao nhiêu xương máu đã đổ ra ”. Bảo Ninh đã khái quát tâm trạng của Kiên khi quay trở lại : “ Biết bao kỉ niệm bithảm, bao nhiêu nỗi đau mà từ lâu lòng đã nhủ lòng là phải gắng cho qua đi, rốt cuộcđều rõ ràng bị lay thức bởi những mối liên tưởng tưởng như thể không đâu, nảy sinhmột chác khôn lường từ muôn vàn những cụ thể tầm thường, rời rạc vô vị nhất ”. Chođến bây gời tôi đã phải chịu đựng hết hồi ức này đến hồi ức khác, ngày này qua ngàykhác, đêm thâu này đến đêm thâu kia. Thử hỏi đã bao năm dòng ? Tất cả những hồi ứcấy len lõi cả trong những giấc ngủ của Kiên khiến anh luôn bị day dứt và ám ảnh. Rõ ràng, đời sống thời hậu chiến khơng thuận tiện gì với những người đã từngchiến đấu như Kiên. Hết đại chiến với quân địch thì anh lao vào đại chiến đờithường, đại chiến của riêng anh, đại chiến ấy diễn ra một cách đơn độc phi hiệnthực, một cách cay đắng và đầy rẫy va vấp và lầm lạc. Khi trở lại thăm lại mặt trận xưa, anh khơng khỏi chạnh lịng trước số phậncủa những bà mẹ đã phải chịu đựng những nỗi đau quá lớn tiêu biểu vượt trội là mẹ Lan : hai10Tiếp nhận “ Nỗi buồn chiến tranh ” của Bảo Ninhngười con trai đã chết cịn một người con gái thì trở thành góa phụ vì chồng Lan hisinh trong chiến tranh … Đó là hậu quả của chiến tranh – một hậu quả nặng nề mà vớiKiên “ Bao nhiêu quảng đời yêu dấu với bao người thân yêu nay đã biệt tăm tích màanh chẳng lưu giữ được gì, đã để phí hồi toàn bộ ”. Sau khi ở mặt trận trở lại Kiên dự tính ấp ủ những áng văn chương để ghilại một thời oanh liệt, hào hùng nhưng đau thương của dân tộc bản địa. Anh mong ước : “ Viết sao cho xao xuyến nỗi lòng dạ, xúc động mỗi trái tim con người như thể viết vềtình u, về nỗi buồn sao cho hoàn toàn có thể truyền được vào đời sống đương thời luồng điệnchỉ hoàn toàn có thể diễn đạt bằng quá khứ, của quá khứ, Kiên nghĩ ”. Song dự tính là vậy nhưngđể đi đến và triển khai được mong ước đó là điều khơng thuận tiện vì sao chiến tranh : “ Tâm hồn mội ngày lại một thêm hoang phế, tranh tối, tranh sáng, vật vờ tồn nhữnghồn ma bóng quỷ. Vào những đêm xn giá rét ấy, những cơ hồn quen thuộc liên tiếngthì thầm trò chuyện với anh, lên tiếng rên rĩ và thở dài. Quá khứ cùng những mất mát hi sinh luôn ám ảnh Kiên : “ Một cuộc chiếntranh chẳng những mãi mãi đè nặng, mãi mãi ám ảnh mà về thực ra nó cịn làngun nhân của mọi khúc đoạn và nông nỗi của đời anh ”. Khi trở lại với đời sống, Kiên nhận thấy mình có vẻ như chẳng cịn ở trong một “ kênh ” với mọi người. Càngngày Kiên càng có cảm xúc rằng khơng phải mình đang sống mà đang bị mắc kẹt giữacuộc đời này. Với anh lúc này : “ Chao ơi ! Như vậy đấy … Hịa bình, niềm hạnh phúc, ánhhuy hoàng của thắng lợi, ấn tượng êm dịu của ngày quay trở lại, niềm tin đắc thắng vàotương lai ”. Anh nhận thấy sự bế tắc bất lực của thân trước cuộc sống : Kiên nghĩ, chínhmình sau những năm trời đã trở nên trọn vẹn sa đọa, đã trở nên thác đoạn, đã ngậpchìm trong tủi nhục, ốn hờn và lũ lẫn. Nhưng là người thì khơng thể thế mãi. Phải cóđược một con đường nào đấy để tự giải thốt. Nhưng là con đường nào và bao giờmình tìm được con đường ấy, đó là thực trạng phổ cập của những người lính sau chiếntranh. Trước sự thay đổi của xã hội những người lính trở vế sau chiến đấu cảm thấy biquan và bất lực, nên họ thiếu tín nhiệm trước thực tiễn và không tin cậy vào cuộc sống. Chúng ta không quên quá khứ nhưng tất cả chúng ta phải tự đứng dậy và sống và sống chohiện tại và hòa nhập vào đời sống. Bảo Ninh cũng đã viết rằng : “ Khơng được qn, khơng được qn tổng thể những gì đã xảy ra trong cuộc chiến tranh này, số phận chungcủa tất cả chúng ta, cả người sống lẫn người chết. Nỗi buồn thì khơn ngi, vẫn sẽ cịn lại11Tiếp nhận “ Nỗi buồn chiến tranh ” của Bảo Ninhnỗi buồn … Nỗi buồn truyền kiếp ”. Đó là một trong thực tiễn trong cuộc chiến đấu mà chúng taphải dũng mãnh đồng ý nó. Cũng thế cho nên nhân vật Kiên đã xác lập rằng : “ Phải viếtthơi ! Đời anh tự bấy lâu nay cịn gì hơn là viết, mặc dầu là viết khổ viết sở như đập đầuvào đá, như là tự tay mình tước vụn trái tim mình, như là tự lộ trái tim con người mìnhra. Nhưng đấy là thực tồn duy nhất, là phần còn lại của tâm hồn đã bao lâu rồi ngợp đitrong nỗi buồn thương tủi nhục. Kiên cảm thấy đời sống ngày hơm nay đang diễn rachỉ có tính năng duy trì trong anh một năng lực khơng mất đi so với quá khứ. Kiênxác định rằng “ không hề quên được gì hết, chính do đau buồn là một thể nguyên suốtcuộc đời, liền một mạch từ thuở ấu thơ, qua chiến tranh đến giờ đây … Cũng vì đau khổmà người ta phải sống và mưu cầu niềm hạnh phúc, phải đến với tình yêu, với nghệ thuật và thẩm mỹ, phải tận thưởng, phải chịu đựng đến cùng đời sống ”. Nhà văn đã tái hiện một cách sinh động, chân thực thực tiễn cuộc chiến đấu và hậuquả nặng nề mà cuộc chiến tranh để lại. Đây là điểm độc lạ so với những ánh vănchương viết về chiến tranh với những nhà văn khác, đó cũng là điều tạo nên giá trị của tácphẩm vì chiến trang cần phải nhìn nhận một cách khách quan tổng lực và trung thực. Bảo Ninh viết : sau khi bị sa sút vì chiến tranh, một con người hoàn toàn có thể tạo dựng lại cơnghiệp, hoàn toàn có thể hồi sinh lại mức sốg hồi trước, nhưng những gia tài ý thức, nhữnggiá trị kinh tế tài chính của đời sống nội tâm một khi đã bị đánh sập, bị đứt khúc ra thì ai làngười có được thời cơ lần về với thuở bắt đầu ”. Một sự chiêm nghiệm được rút ra vớinhiều ý nghĩa to lớn. Đối với nhân dân nỗi đau của cuộc chiến tranh hoàn toàn có thể lê dài tới ngàn năm. Bởivì chiến tranh đã làm cho bao mái ấm gia đình phải tan tác, chia lìa, chiến tranh đã cướp đi biếtbao sinh mạng của con người, chiến tranh tàn phả đời sống, tình cảm của con người : “ Gia đình cố Dụ xưa kia đông vui thế mà sau chiến tranh cố là người đàn ơng duynhất. Như mái ấm gia đình ơng Huy có ba con tử trận, như Sinh bạn Kiên thương bệnh binh cộtsống, body toàn thân bất toại … ” Tuy nhiên tát cả những gì bị chiến tranh nghiền nát thì dưâm để lại bền vững, bền vững hơn tổng thể tàn tích của chiến tranh và chinh chiến. Tóm lại, nỗi buồn đau mà chiến tranh để lại là quá lớn và hậu quả của nó rấtnặng nề. Vì vậy, cần phải có thời hạn để xoa dịu những đau thương ấy. Đó là một sựthật cần được nhìn nhận một cách tồn diện. Bảo Ninh đã rất chân thực khi tái hiện lạinhững hậu qủa của chiến tranh, qua đó nhà văn muốn khẳng định chắc chắn rằng những người12Tiếp nhận “ Nỗi buồn chiến tranh ” của Bảo Ninhtrực tiếp tham gia chiến đấu đã phải chịu những quyết tử và mất mát rất lớn, cho nên vì thế họxứng đáng được người đời thông cảm và trân trọng. 2.4 Những dự cảm và niềm kỳ vọng của nhà văn vào tương lai “ Nỗi buồn chiến tranh ” của Bảo Ninh là bức tranh toàn cảnh cuộc chiếnđấu. Xuyên suốt tác phẩm ta thấy rằng đúng như tựa đề tác phẩm, nhà văn đã mạnhdạn vạch ra những mặt trái của chiến tranh. Đó là : Những cái chết, nạn đào ngũ, tinhthần xê dịch bi quan của người lính và hậu quả sau khi cuộc chiến tranh đã kết thúc, mái ấm gia đình tan hoang, tâm hồn bị tàn phá, sự lạc lõng bi quan trong đời sống thời hậuchiến … Tất cả được Bảo Ninh tái hiện chân thực và rất đầy đủ. Tuy vậy, nhà văn vạch ranhững đau thương mất mát ấy để cho người đọc thấy được, có được hiện tại hịa bìnhngày hơm nay dân tộc bản địa ta đã phải đổi lấy bằng máu và nước mắt. Nhà văn viết rằng : Những gì đã đi vẫn cịn ở lại đó. Càng từng trải chiến tranh, càng tận mắt chứng kiến nhiềuhơn sức mạnh tiêu diệt, sức mạnh biến toàn bộ thành tro bụi của nó. Kiên càng tin rằngchiến tranh không tàn phá được cái yếu. Tất cả vẫn cịn lại trong đó, vẫn y ngun. Cái xấu xa đã đành nhưng cái tốt đẹp vẫn cịn … Và nói chung tổng thể mọi người, tất cảnhững ai đã bị chiến tranh làm cho biến hóa, họ vẫn mãi mãi như họ trong quá khứ. Cuối cùng Kiên đã nhận ra rằng : “ Dĩ vãng không những tận cùng và dĩ vãng là vĩnhviễn thủy chung, với tình bạn, tình yêu, tình bạn bè, tình chiến sỹ và nói chung bấtdiệt tình người ”. Những người tham gia Giao hàng cuộc chiến đấu, bị chiến tranh nghiền nát theomột kiểu riêng, mang trong mình một cuộc chiến tranh của riêng mình và mỗi ngườicó một số phận hậu chiến nhưng họ đều có một nỗi buồn mênh mang, nỗi buồn cao quý, cao hơn niềm hạnh phúc và vượt trên đau khổ : “ Chính nhờ nỗi buồn mà chúng tơi đã thốtkhỏi chiến tranh, thốt khỏi bị chôn vùi trong cảnh chém giết triền miên, trong cảnhkhốn khổ của những tay súng, những đầu lê, những ám ảnh của đấm đá bạo lực và bạo hành, để bước trở lại con đương riêng trong mỗi cuộc sống, có lẽ rằng chẳng sung sướng gì và cũngđầy tội lỗi nhưng vẫn là cuộc sống đẹp tươi nhất mà chúng tơi hoàn toàn có thể kỳ vọng bởi đấy làcuộc sống hịa bình. Kết thúc tác phẩm của mình nhà văn viết “ những ngày đau thương nhưng huyhồng, những ngày xấu số nhưng chan chứa tình người, những ngày mà chúng tabiết rõ vì sao tất cả chúng ta cần phải bước vào chiến tranh, tất cả chúng ta cần phải chịu đựng tất13Tiếp nhận “ Nỗi buồn chiến tranh ” của Bảo Ninhcả và quyết tử toàn bộ ”. Đấy cũng chính là thơng điệp mà Bảo Ninh muốn nhắn gửi đếnbạn đọc. Chiến tranh đã lùi xa nhưng khơng khi nào chìm vào qn lãng, trái lại từnhững mất mát và đau thương đó tất cả chúng ta cần phảt trân trọng quá khứ và phát huynhững giá trị to đẹp trong công cuộc kiến thiết xây dựng và bảo vệ tổ quốc. “ Nổi buồn chiến tranh ”, đó là câu truyện của thân phận, của mất mát, của tìnhyêu và chiến tranh … Chỉ có những tác phẩm như vậy mới thực sự đảm nhiệm và san sẻ. 3. Tiếp nhận “ Nổi buồn chiến tranh ” về mặt nghệ thuậtNhư tất cả chúng ta đã biết tạo ra sự thành cơng cho tác phẩm đó là năng lực nghệthuật của nhà văn. Xuyên suốt hàng loạt tác phẩm người đọc nhận thấy rằng ngay cảviệc đặt tên cho tác phẩm, đến việc sử dụng ngôn từ, việc sử dụng bút pháp hiệnthực xen lấn với yếu tố lãng mạn, ngôi kể, giọng kể của tác giả … Tất cả được vậndụng một cách nhuần nhuyền, khôn khéo và chúng đã góp thêm phần khơng nhỏ vào việcbiểu hiện nội dung của tác phẩm. Trước hết, ta tìm hiểu và khám phá về tiêu đề của tác phẩm “ Nổi buồn chiến tranh ”. Ngay ởtiêu đề phần nào cũng đã biểu lộ được chủ đề tư tưởng của tác phẩm. Không phảingẫu nhiên mà Bảo Ninh lại đặt cho tác phẩm của mình là “ Nổi buồn chiến tranh ”. Đây là một dụng ý thẩm mỹ và nghệ thuật của nhà văn. Như tất cả chúng ta đã biết, do nhiều lí do màtác phẩm này khởi đầu có tên là “ Thân phận tình yêu ”. Là tác phẩm được giải thưởngcủa Hội nhà văn Nước Ta. Cái giải duy nhất mà trong vòng mười lăm năm naythường được nhắc tới như dẫn chứng về con mắt tinh đời của những người chấmgiải. Khi tìm hiểu và khám phá tác phẩm này khiến ta nhớ đến những tác phẩm như : “ Phía Tây khơngcó gì lạ ” của F.M Remarque, “ Mặt trời vẫn mọc ” của Hemingway. Ở nước ngồi “ Nổi buồn chiến tranh ” được đảm nhiệm mà chưa một tác phẩmnào ở Nước Ta có nổi. Tuy nhiên ở trong nước việc đến với công chúng bạn đọc củatác phẩm trải qua nhiều gian truân và thử thách. Ban đầu đây là một tác phẩm đượcđánh giá cao và được ca tụng rất nhiều kể cả những nhà văn tên tuổi. Nhưng đến năm1994 ngay cả nhưng người khen ngợi cũng nói khác, người ta kêu là mình bị bùa mêthuốc lú và cuốn sách bị ném vào quên lãng. Đến năm 2003 nó được in lại nhưng banđầu ngần ngại với cái tên “ Thân phận tình yêu ”, sau mới chính thức mang tên “ Nổi buồnchiến tranh ”. Rõ ràng chỉ với cái tên là “ Nổi buồn chiến tranh ” là một dụng ý nghệthuật của nhà văn và mới tiềm ẩn được những gì mà nhà văn muốn biểu lộ. 14T iếp nhận “ Nỗi buồn chiến tranh ” của Bảo NinhTiếp xúc và khám phá “ Nổi buồn chiến tranh ” của Bảo Ninh, người đọc còn thấymột yếu tố nghệ thuật và thẩm mỹ được tác giả sư dụng xun suốt tác phẩm đó chính là bằnggiọng văn trầm buồn cùng dòng hồi tưởng. Tác giả đi từ quá khứ đế thực tại và từthực tại quay trở lại với quá khứ. Điều đó bộc lộ đơn cử qua nhận vật Kiên ( mà theochúng tôi cũng là hình bóng của tác giả ). Qua dịng hồi tưởng của nhận vật này thìquá khứ cùng nhưng kỉ niệm đau buồn của cuộc chiến tranh cũnhgnhư thực tại ubuồn cứ xen kẽ vào nhau. Điều đó chứng tỏ quá khứ của chiến tranh luôn ám ảnhKiên, luôn thường trự trong lịng anh cứ có dịp là trỗi dậy can đảm và mạnh mẽ. Qua đó tác giảmuốn nói rằng mặc dầu quá khứ đã trơi đi nhưng trong tâm lý của những người thamgia chiến đấu thì nó vẫn ln hiện hữu và ám ảnh họ suốt cuộc sống : “ Mãi mãi anh bịcuốn hút bởi những đóm lửa trong quá khứ, những đốm lửa chiến tranh tiên phong trongđời, vệt sáng của cuộc phiêu lưu tiên phong và cũng là tia sáng của tình yêu dội lên từđáy sâu thẳm thời thơ ấu ”. Mặt khác, trong tác phẩm này fan hâm mộ còn nhận thấy tác giả đã sử dụng thửpháp miêu tả, nghiên cứu và phân tích diễn biến tâm lí của nhân vật một cách rất chân thực, tự nhiênvà qua đó làm nổi rõ tính cách nhân vật. Chẳng hạn, việc miêu tả tâm trạng của Kiêntrong chiến tranh khi nhìn thấy những sai lầm đáng tiếc trong quyết định hành động đào ngũ của Can vàkhi tận mắt tận mắt chứng kiến những phát giây yếu ớt của người lính trước tiếng gọi manrã, của tuổi thanh xuân. Ngoài ra, khi quay trở lại với thực tại đời sống sau chiến tranhtrong tâm trạng Kiên ln có sự đấu tranh giằng xé kinh hoàng trước thự tại phũ phàng vàlí tưởng cao quý của một người lính : “ Nhưng đúng là khơng thể qn được gì hết, bởiđau buồn là một thể nguyên suốt cuộc đười, liền một mạn từ thủa ấu thơ, qua chiếntranh đến tận giờ đây ”. Thêm vào đó với bút pháp hiện thực được sử dụng thành công xuất sắc, nhà văn đã táihiện một cách chân thực và sinh đông những thảm cảnh quyết liệt của chiến tranh vàtinh thần của những người tham gia chiến đấu trước thực tại ấy. Rõ ràng, phải làngười am hiểu thâm thúy về chiến tranh, phải là người trực tiếp tham gia và trực tiếpgánh chịu những hậu quả nặng nề của chiến tranh, nhà văn mới hoàn toàn có thể dựng nênnhững cảnh tượng làm ám ảnh lòng người đến thế ! Chúng ta hãy xem cách nhà vănmiêu tả cái chết của người lính trong chiến đấu. Can người lính trực tiếp chứng kiếnđã nói với Kiên rằng : “ Anh có nhớ trận Plây – cần năm 72 khơng. Có nhớ cảnh thây15Tiếp nhận “ Nỗi buồn chiến tranh ” của Bảo Ninhngười la liệt trong khu gia binh không ? Máu tới bụng chân, lội lõm bỏm … ” Qua đóta thấy chiến tranh thật ác liệt và hậu quả thật ghê sợ ! Nhưng bằng bút pháp hiện thựcnhà văn đã tái hiện lại một cách chân thực và gây ám ảnh can đảm và mạnh mẽ trong lòng bạnđọc. Tác giả đã không trực tiếp miêu tả nhưng thảm cảnh của chiến tranh mà để chocác nhân chứng từng tham gia cuộc chiến đấu tái hiện lại. Điều đó tăng thêm tínhchân thực và mang lại hiệu suất cao cao. Tài năng của nhà văn chính là ở đó. Một chi tiết cụ thể nghệ thuật và thẩm mỹ mà nhà văn sử dụng nữa mà tất cả chúng ta khơng thể khơngkể đến đó là ngơi kể chuyện. Ngôi kể ở đây được tác giả sử dụng là ngôi thứ nhất vàngôi thứ ba. Đọc tác phẩm ta khó hoàn toàn có thể phân biệt được đâu là giọng kể của tác giả, đâu là giọng kể của nhân vật. Tác giả để cho nhận vật của mình – những người trựctiếp tham gia chiến đấu kể lại qua dịng hồi tưởng của mình. Điều này làm tăng chínhchân thực và sức thuyết phục so với bạn đọc. Có lẽ vì thế, mà có nhiều quan điểm chorằng đây là một cuốn tự truyện và họ còn cho rằng : nếu Bảo Ninh dám thẳng thắnnhận rằng Kiên chính là bản thân nhà văn thì hiệu suất cao và sức thuyết phúc này chắckhơng dừng lại ở đó. Trên đây là những nét chính về thẩm mỹ và nghệ thuật của cuốn tiểu thuyết “ Nổi buồn chiếntranh ” của Bảo Ninh. Ngồi ra cịn có sự tích hợp của vốn sống, kinh nghiểm trực tiếptham gia chiến đấu cộng với tài miêu tả quan sát tinh tế … đã làm nên thành công xuất sắc vàtăng thên hiệu suất cao miêu tả cho tác phẩm. Tất cả, góp thêm phần làm cho tác phẩm này từkhi sinh ra đã nhanh gọn được bạn đọc tiếp đón và khẳng định chắc chắn được vị trí cũng nhưtên tuổi Bảo Ninh trong làng văn Nước Ta đương đại. 16T iếp nhận “ Nỗi buồn chiến tranh ” của Bảo NinhKẾT LUẬNCuộc chiến tranh thần thánh của dân tộc bản địa ta so với đế quốc Mỹ đã mãi mãi đượcnghi vào lịch sử vẻ vang Nước Ta cũng như quốc tế. Đó là chiến cơng hiển hách chói lọi nhất. Một biểu tưởng của anh hùng cách mạng và trí tuệ con người. Thế nhưng, để làm nênnhững thắng lợi thần kỳ ấy dân tộc bản địa ta đã phải qua mn vàn quyết tử gian nan, hịabình được dựng nên bằng máu và cả nước mắt của dân tộc bản địa. Những nỗi buồn đau củachiến tranh đã được nhà văn Bảo Ninh dựng lại một cách chân thực và xúc động qua “ Nỗi buồn chiến tranh ”. Nếu trước đây qua những áng thơ văn khác tất cả chúng ta mới thỉ thấyđược một mặt của cuộc chiến đấu thì đến “ Nổi buồn chiến tranh ” của Bảo Ninh, nhàvăn đã thật sự dựng lại được bức tranh toàn cảnh của cuộc chiến đấu chống Mĩ xâmlược. Đấy là điểm riêng, điểm làm ra những giá trị của tác phẩm. Nhà văn NguyễnQuang Thiều đã nhận xét : “ Nổi buồn chiến tranh ” của Bảo Ninh chinh phục được bạnđọc nhiều nước trên quốc tế, trước hết vì nó đã chạm vào “ mẫu số chung của nhânloại ”. Theo nhà phê bình văn học Vương Trí Nhàn, đây cũng chính là lí do quan trọngnhất khiến cho cuốn tiểu thuyết này mấy năm qua gây được cơn sốt nhỏ ở Nước Ta. “ Nổi buồn chiến tranh ” của Bảo Ninh có những bước thăng trầm khi đến vớibạn đọc. Dù khơng thể nói là gặp nạn như Phạm Tiến Duật, Lưu Quang Vũ songkhoảng xấp xỉ mười năm tác giả chỉ còn cách tĩnh mịch làm chân chỉnh sửa và biên tập cho một tờbáo. Nhưng cái may của tác phẩm là nó sinh ra trong hồn cảnh hội nhập. Tác phẩm làngười đại sứ duy nhất của Nước Ta mời gọi người ta đến với sứ sở này để khám phátiếp. Nhưng 20 năm nay, bao biến hóa đã đến với đời sống tất cả chúng ta và trong đầu ócchúng ta ! Bao giá trị trong ngày hôm qua tưởng như không hề gật đầu, thời điểm ngày hôm nay được ngợi ca, trọng vọng, ý niệm về tương lai khác đi, ý niệm về hiện thực khác đi thì làmsao ý niệm về quá khứ cứ giữ mãi như cũ ? ! Cúng ta phải nhìn nhận lại và dũngcảm nhận ra những sai lầm đáng tiếc, thiếu xót của thời đại. Bởi niềm hạnh phúc nào mà không phảitranh đấu, thắng lợi nào mà khơng phải hi sinh. Chính vì thế, cùng với thời hạn thì “ Nổi buồn chiến tranh ” của Bảo Ninh ngày càng chứng minh và khẳng định được vị trí của nó trênvăn đàn đàn tộc. Qua đó, thêm hiểu về quá khứ, thêm yêu hơn hiện tại và vững bướctrên bước đường tương lai tươi tắn của dân tộc bản địa. Với những giá trị của mình thì “ Nổi17Tiếp nhận “ Nỗi buồn chiến tranh ” của Bảo Ninhbuồn chiến tranh ” của Bảo Ninh sẽ chứng minh và khẳng định được vị trí của trước thời hạn và lòngngười Việt NamTài liệu tham khảo1. Bảo Ninh, “ Nổi buồn chiến tranh ”, 2003, Nxb Văn học2. Lê Bá Hán ( cb ), 2006, “ Từ điển thuật ngữ văn học ”, Nxb Giáo dục3. Phương Lựu ( cb ), 2005, “ Lí luận văn học ”, Nxb Giáo dục đào tạo. 4. Nguyễn Khắc Sính, 2008, Bài giảng học phần sáng tác và đảm nhiệm văn học. 18

Source: https://evbn.org
Category: Bài Tập