Bồi dưỡng học sinh giỏi môn văn phần Lí luận văn học – Thư Viện Văn Mẫu

THAM LUẬN TRẠI HÈ PHƯƠNG NAM

BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI PHẦN LÍ LUẬN VĂN HỌC

Trương Thanh Tòng – Trần Ngọc Thư

Trường trung học phổ thông Chuyên Nguyễn Thiện Thành
Tỉnh Trà Vinh

1. MỞ ĐẦU

J.Paul. Sartre từng ý niệm rằng, “ Tác phẩm văn học như con quay kì khôi, chỉ hoàn toàn có thể Open trong hoạt động. Muốn làm cho nó Open, cần phải có một hoạt động giải trí đơn cử là sự đọc. Và tác phẩm văn học chỉ lê dài chừng nào sự đọc còn hoàn toàn có thể liên tục. Ngoài sự đọc ra, nó chỉ còn là những vệt đen trên giấy trắng ”. Theo thiển nghĩ của chúng tôi, hoạt động giải trí đọc, tiếp cận và tiếp đón tác phẩm văn chương của học viên sẽ mê hoặc hơn, hiệu suất cao hơn nếu những em được trang bị sâu xa mảng kiến thức và kỹ năng lý luận văn học trong nhà trường đại trà phổ thông .
Sẽ mãi là “ Một câu hỏi lớn. Không lời đáp ” nếu học viên không nắm vững khái niệm văn học : nhân vật nổi bật. Một câu hỏi được đặt ra là chị Dậu trong “ Tắt đèn ” của Ngô Tất Tố và Phăng-tin trong “ Những người khốn khổ ” của Vích-to Hu-go có phải là những nhân vật nổi bật ? Và còn rất nhiều câu hỏi khác tương quan đến mảng kỹ năng và kiến thức lý luận văn học cũng luôn được đặt ra với học viên trong những kỳ thi chọn học viên giỏi vương quốc, …
Như vậy, để hoạt động giải trí tu dưỡng học viên giỏi có hiệu suất cao, so với bộ môn Văn, ngoài việc trang bị kỹ năng và kiến thức tác phẩm, rèn luyện kỹ năng và kiến thức làm bài thì việc hiểu trúng, vận dụng linh động kỹ năng và kiến thức lý luận văn học là một trong những năng lượng cần được hình thành cho học viên .

1. NỘI DUNG

Trước hết, lý luận văn học giúp khắc phục điểm yếu kém bài văn thiếu chiều sâu. Bởi lẽ trong quy trình học Văn, nhất là khi làm bài, trong nhận thức của học viên còn hiện tượng kỳ lạ hay hiểu sai hoặc nhầm lẫn những khái niệm, thuật ngữ trình độ. Quan trọng hơn, điều đó dẫn đến học viên chưa xử lý được một cách đúng chuẩn, không thiếu những nội dung theo nhu yếu đề bài, hoặc viết còn rất sơ sài, mơ hồ, chung chung …
Việc trang bị thêm kỹ năng và kiến thức lý luận văn học giúp học viên khắc phục được những điểm yếu kém đó. Đối với đối tượng người dùng là học viên giỏi, được trang bị kiến thức và kỹ năng lý luận văn học giúp học viên có những bình giá, nhận xét chuẩn xác hơn về một hiện tượng kỳ lạ văn học nào đó ; bài viết của những em trở nên thâm thúy hơn về ý tưởng sáng tạo, ngặt nghèo hơn về lập luận, thuyết phục hơn khi đưa ra luận cứ .
Bên cạnh đó, điều kiện kèm theo chương trình sách giáo khoa lúc bấy giờ trang bị ít kỹ năng và kiến thức lý luận văn học : Trong chương trình môn Ngữ văn hiện hành ở bậc trung học phổ thông, tuy có 1 số ít bài lý luận văn học, nhưng như thế là chưa đủ so với học viên giỏi. Thực tế trong những kỳ thi học viên giỏi đã cho thấy rõ điều đó .

1. Nắm vững kiến thức lý luận văn học

Theo Từ điển Thuật ngữ văn học, “Lí luận văn học là bộ môn nghiên cứu văn học ở bình diện lý thuyết khái quát, bao gồm trong đó sự nghiên cứu bản chất của sáng tác văn học, chức năng xã hội – thẩm mĩ của nó, đồng thời xác định phương pháp luận và phương pháp phân tích văn học”.

Trong khoanh vùng phạm vi nhà trường đại trà phổ thông, học viên cần được trang bị những kỹ năng và kiến thức cốt lõi như : Đặc trưng văn học, những giá trị văn học, phong thái thẩm mỹ và nghệ thuật, đảm nhiệm văn học, … những thuật ngữ lý luận văn học, …
Nếu học viên nắm vững đặc thù của nhân vật nổi bật thì câu hỏi được đặt ra ở phần khởi đầu sẽ được lý giải một cách phát minh sáng tạo. Có thể những em sẽ biện bác rằng chị Dậu không phải là nhân vật nổi bật ngay cả khi chị hoàn toàn có thể bán con, bán đi tổng thể nhưng quyết không hề bán đi nhân phẩm của một con người. Lấy chị Dậu làm hình mẫu cho sự hi sinh và lòng thương con thì có phải hơi phi lí, xích míc và thiếu tính nhân văn hay không. Vì có người mẹ nào mà muốn bán đi “ khúc ruột ” của mình ? Có thể, đâu đó trong cuộc sống này, tất cả chúng ta phải can đảm và mạnh mẽ chứng minh và khẳng định rằng có. Thế nhưng, tuyệt nhiên điều đó không hề là phổ cập, là “ nổi bật ” .
Và, cũng hoàn toàn có thể những em quả quyết rằng Phăng-tin không phải là nhân vật nổi bật “ vì văn học lãng mạn làm gì có nhân vật nổi bật ”. Thế nhưng, ở Phăng-tin, người đọc lại tìm thấy những đặc thù của một nhân vật nổi bật .
“ Khi nói đến nhân vật của Hu-go người ta ít nói đến nổi bật, mà thường nói đến những ‘ trừu tượng hoá sinh động ’, những ‘ hình tượng lý tưởng ’ … ” [ 2 ]. Phăng-tin cũng được viết theo kiểu quen thuộc ấy. Nói đến nhân vật nữ trong Những người khốn khổ, có lẽ rằng khi gấp trang sách lại, người ta nghĩ ngay đến Phăng-tin – “ bông hoa mọc lên từ quần chúng ” .
Phần lớn Hu-go tái hiện quãng đời xấu số của nàng, có lẽ rằng vì vậy mà, nhớ đến Phăng-tin, người ta không nhớ nhiều đến vẻ đẹp của nàng, mà người ta nhớ nhiều hơn cả đến tình mẫu tử thiêng liêng. Nói cách khác, người ta nhớ đến một NGƯỜI MẸ.Tình thương con đã chi phối hàng loạt tâm lý và hành vi của Phăng-tin. Cảm động thay cái cảnh một người mẹ bán tóc, bán rang – những gia tài duy nhất – của mình lấy tiền với niềm vui : “ Ta đã lấy tóc dệt cho con mặc ”, “ con tôi sẽ không chết vì cái bệnh ác nghiệt ấy nữa vì có thuốc rồi ”. Hugo tái hiện rất thành công xuất sắc và thâm thúy tâm trạng lạ lùng của Phăng-tin mỗi khi nàng nhận thư của vợ chồng Tê-nác-đi-ê gửi đến đòi tiền : nàng đọc đến nhàu nát những bức thư trong đó báo tin con nàng bị rét vì thiếu áo, bị bệnh mà không có tiền mua thuốc … nàng “ cười rộ lên như điên hoặc chạy ra phố, vừa chạy vừa cười khanh khách … ” Với nhân vật này, Hugo ít đi sâu vào miêu tả tâm trạng, không có độc thoại nội tâm mà chỉ có những hành vi. Người phụ nữ khốn khổ ấy vì con, sau cuối đã phải tự nhủ “ đành bán nốt vậy ” và đi làm gái điếm. Trước cảnh ấy, nhà văn phải thốt lên một cách xót xa : “ Hỡi ơi, những vận mệnh bị xô dồn như thế là thế nào nhỉ ? Họ bị đẩy đi đâu ? Vì sao lại thế ”. Giữa cảnh bùn nhơ mà Phăng-tin bị đẩy vào, nàng sáng ngời lên như một hình tượng của tình mẫu tử thiêng liêng, hình tượng về tấm lòng của người mẹ. Phăng-tin được xem là nhân vật nổi bật là vì qua nhân vật này, người đọc nghĩ ngay đến “ kì quang tuyệt diệu nhất ” của trái tim NGƯỜI MẸ .
Một trường hợp nữa cũng xin được san sẻ với quý đồng nghiệp. Nếu học viên nắm vững kỹ năng và kiến thức về thể loại văn học thì những em sẽ hiểu vì sao đã từng có quan điểm cho rằng : “ Chiến tranh và độc lập ” của Lép Tôn-xtôi không phải là “ tiểu thuyết ”. Như tất cả chúng ta biết, khi vừa sinh ra, tác phẩm này đã gây nên những cuộc tranh cãi nóng bức trên văn đàn. Trong bốn năm, cuốn sách tái bản đến ba lần và bán hết với vận tốc nhanh gọn chưa từng thấy thời đó. Người ta đi đến chỗ thừa nhận rằng tác phẩm này đã lưu lại sự sinh ra của một mô hình tiểu thuyết mới. Nói cách khác, Lép Tôn-xtôi đã mở ra một con đường mới cho tiểu thuyết. “ Chiến tranh và độc lập ” khẳng định chắc chắn con đường mới đó. Bằng tác phẩm này, Lép Tôn-xtôi đã vượt lên ngang tầm với những nhà văn lớn nhất trong lịch sử dân tộc văn học quả đât. Trên báo “ Thế kỉ XIX ”, một tờ báo có uy tín ở châu Âu, ngày 20/01/1880 có đăng bức thư ra mắt với fan hâm mộ quốc tế của nhà văn Tuôc-ghê-nhép gửi cho Tổng biên tập Edmon Abu. Trong thư có đoạn viết : “ Lép Tôn-xtôi là nhà văn được biết thoáng đãng nhất trong những nhà văn Nga đương thời, còn Chiến tranh và độc lập thì tôi hoàn toàn có thể mạnh dạn nói rằng, đó là một trong những tác phẩm tuyệt diệu nhất của thời đại chúng ta … ”
Và, “ truyện hay đến mộtmức nào đó thì thành thơ ” ( Pau-tốp-xki ). ( Pau-tốp-xki ) là nhà văn theo khuynh hướng lãng mạn chủ nghĩa. Tác phẩm của ông thường tạo cảm xúc nhẹ nhàng, êm dịu, đầy hình ảnh, như một chuyến tàu đêm, một lẵng quả thông, những bông hồng vàng. Đây là lời đánh giá và nhận định đung nhất với những truyện ngắn lãng mạn. Truyện hay đạt đến những tiêu chuẩn thẩm mĩ như ngôn từ, hình ảnh, mạng lưới hệ thống tín hiệu nghệ thuật và thẩm mỹ rực rỡ, tư tưởng đậm tính nhân văn, … sẽ hướng con người đến cái đẹp, cái chân, cái thiện, được nhìn nhận trở thành thơ .
Truyện ngắn “ Hai đứa trẻ ” của nhà văn Thạch Lam là một bài thơ trữ tình đượm buồn : ngôn từ giàu chất thơ, tính nhạc, gợi cảm giác man mác buồn, going lên một cái gì ở tương lai, bút pháp tương phản tạo hiệu ứng hình ảnh làm điển hình nổi bật tư tưởng, giá trị nhân đạo, một truyện không có diễn biến, mê hoặc ở sự gợi tả những cảm xúc mong manh, mơ hồ, khó chớp lấy .

2. Khai thác và vận dụng yếu tố lý luận văn học – quá trình kép

Thực tế những kỳ thi học viên giỏi, nhất là kỳ thi học viên giỏi vương quốc cho thấy đề thi có tương quan đến kỹ năng và kiến thức lý luận văn học chiếm một tỉ lệ khá lớn, dù với những dạng khác nhau .
( a ) Có những đề thi nhu yếu trực tiếp kỹ năng và kiến thức lý luận để xử lý yếu tố, xử lý một hiện tượng kỳ lạ văn học ( Lý luận văn học là một xuất phát điểm ) .
( b ) Có những đề thi tuy không trực tiếp nhu yếu sử dụng kỹ năng và kiến thức lý luận, chỉ thuần túy là nghiên cứu và phân tích tác phẩm văn học, nhưng ngay cả dạng đề này, trong quy trình xử lý yếu tố vẫn cần kỹ năng và kiến thức này để cho bài văn thêm vững vàng về vấn đề, ngặt nghèo trong lập luận, từ đó sẽ có sức thuyết phục hơn ( Tác phẩm văn học là một xuất phát điểm ) .
Nhưng dù là dạng đề nào thì học viên cũng nên ý thức rằng, việc vận dụng một tỉ lệ kiến thức và kỹ năng lý luận nhất định, tương thích sẽ giúp cho bài viết sẽ được khơi sâu hơn, hiệu suất cao hơn .

Ví dụ 1:

Nhà thơ Hoàng Cầm cho rằng : “ Nhạc là cỗ xe chở hồn thi phẩm ” .

Anh/Chị hiểu ý kiến trên như thế nào?Hãy cảm nhận về hồn thi phẩm“Đàn ghi ta của Lorca” (Thanh Thảo) qua nhạc tính của bài thơ?

– Giải thích vấn đề:

+ “Nhạc” (của thơ): là yếu tố bộc bạch, kí thác của cảm xúc thơ nhờ khả năng biểu đạt của ngôn ngữ. Nhạc là hình thức hoá phần hồn của thơ cũng là một đặc tính cốt yếu của thơ.

+ “Hồn thi phẩm”: là tư tưởng, cảm xúc, tình cảm, là thông điệp nghệ thuật được nhà văn gửi gắm qua thi phẩm.

Ý kiến đã đề cập tới một phương diện trong năng lực miêu tả xúc cảm, tư tưởng của ngôn từ thơ cũng là một đặc trưng cơ bản của thơ, đó là nhạc tính .

– Bàn luận vấn đề:

+ Dáng dấp ca khúc và lối diễn tấu trong hình thức văn bản: Khúc dạo đầu của bản nhạc với những nốt trầm êm dịu, tiết tấu chậm giới thiệu khái quát về chân dung nhân vật trữ tình trên nền văn hóa Tây Ban Nha. Kế tiếp là đoạn phát triển của bản nhạc với nhiều nốt thăng ở cuối câu tái hiện giây phút đau thương, bi phẫn của cuộc đời Lorca. Cao trào của bản nhạc với tiết tấu nhanh, âm thanh xô đẩy dồn dập thể hiện vẻ đẹp tâm hồn, dũng khí Lorca. Đoạn kết của bản nhạc từ từ đổ xuống bằng những nốt trầm êm ái và chậm “li – la li – la li – la”… như sức ngân vang của tiếng đàn, với niềm tin mãnh liệt về sức sống của nghệ thuật và sự bất tử của Lorca.

+ Các cách kết hợp từ lạ, ngẫu hứng: ghi ta nâu, ghi ta lá xanh … làm hiện lên thanh âm tiếng đàn với những cung bậc, ý nghĩa biểu hiện phong phú.

+ Những từ mô phỏng âm thanh của các nốt đàn, giai điệu đàn ghita: li la, li la, li la cùng hình thứclặp đi lặp lại hình ảnh, từ ngữ, tạo nên những điệp khúc, cao trào: tiếng ghi ta, tiếng đàn, hình ảnh bọt nước … biểu đạt sâu sắc sức hấp dẫn của tiếng đàn, của nghệ thuật và vẻ đẹp tâm hồn, khí phách, nỗi đau thân phận, bi kịch cùng sự bất tử của nghệ thuật, của người nghệ sĩ Lorca.

+ Hình thức câu thơ tự do dài ngắn đan xen, dòng thơ chảy tràn, không có dấu chấm câu, không có chữ viết hoa đầu câu thơ, dòng thơ… tự do thể hiện dòng cảm xúc mãnh liệt, phóng túng, những suy tư đa chiều.

– Đánh giá vấn đề:

+ Đàn ghi ta của Lor-ca là một bài thơ dồi dào nhạc tính, là minh chứng thuyết phục cho nhận định về giá trị của nhạc tính trong thơ ca.

+ Nhạc tính của bài thơ góp phần thể hiện thành công vẻ đẹp, sức ám ảnh của hình tượng tiếng đàn, tôn vinh người nghệ sĩ Lorca cùng nỗi niềm đồng cảm, tri âm, yêu kính, ngưỡng mộ của nhà thơ Thanh Thảo dành cho Lorca.

+ Sức hấp dẫn của bài thơ do nhạc tính mang lại góp phần khẳng định sự thành công và đóng góp của ngòi bút Thanh Thảo trên hành trình cách tân thơ Việt.

Ví dụ 2:

Nhà văn Nga K.Pau – tôp-xki cho rằng :
Cuộc sống được miêu tả trong văn xuôi không tiềm ẩn chất thơ sẽ trở thành thô thiển, thành một thứ chủ nghĩa tự nhiên không cánh, không thúc gọi, không dẫn dắt ta đi đâu cả .
Anh / Chị hiểu quan điểm trên như thế nào ? Từ cảm nhận về một vài tác phẩm văn xuôi thương mến, anh / chị hãy phản hồi quan điểm trên .

– Giải thíchvấn đề:

+ Chất thơ: là chất trữ tình thể hiện ở việc bộc lộ tình cảm, cảm xúc bằng ngôn ngữ giàu hình ảnh, nhạc điệu và sức biểu cảm.

+ Cuộc sống được miêu tả trong văn xuôi không tiềm ẩn chất thơ sẽ trở thành thô thiển : là một đời sống chân thực đến trần trụi, thô ráp .
+ Cuộc sống được miêu tả trong văn xuôi không tiềm ẩn chất thơ sẽ trở thành một thứ chủ nghĩa tự nhiên không cánh, không thúc gọi, không dẫn dắt ta đi đâu cả : là hiện thực phản ánh không mang tính xu thế, không có năng lực tác động ảnh hưởng đến tư tưởng, tâm hồn người đọc .
Bằng cách nói phủ định, quan điểm đã chứng minh và khẳng định ý nghĩa của chất thơ trong văn xuôi : chất thơ chính là đôi cánh nâng đỡ để đời sống được phản ánh vừa trở nên thi vị, trong sáng, giàu tính thẩm mĩ vừa thúc gọi, dẫn dắt, bồi đắp những tư tưởng, tình cảm nhân văn cho tâm hồn bạn đọc .

– Bàn luận vấn đề:

+ Phương thức biểu đạt chủ yếu của văn xuôi là tự sự, nhà văn thường chú ý đến xây dựng cốt truyện, nhân vật, sự kiện, tình tiết, tình huống. Trong khi đó phương thức biểu đạt chủ yếu của thơ là biểu cảm, nhà thơ tập trung bộc lộ tiếng nói tâm hồn mình bằng vần điệu. Vậy nên, khi văn xuôi chứa đựng chất thơ sẽ tạo nên phong vị ngọt ngào, dễ lan thấm vào tâm hồn người đọc.

+ Trong thực tiễn sáng tác, những nhà văn thường có xu thế phối hợp, xen kẽ nhiều thể loại. Đưa chất thơ vượt biên giới thể loại sang văn xuôi chính là sự vận dụng tích hợp linh động, phát minh sáng tạo nhiều phương pháp diễn đạt của nhà văn .
Thí sinh được tự do lựa chọn một vài tác phẩm văn xuôi thương mến để cảm nhận. Tuy nhiên đây không phải là cảm nhận hàng loạt tác phẩm mà cần tập trung chuyên sâu hướng sự cảm nhận vào hai phương diện :
+ Chỉ ra được bộc lộ của chất thơ trong tác phẩm trên cả nội dung và hình thức nghệ thuật và thẩm mỹ .
+ Phân tích được ý nghĩa của chất thơ trong việc phản ánh hiện thực ở tác phẩm văn xuôi trên hai góc nhìn :
+ + Thứ nhất, làm cho đời sống trong trang văn trở nên thi vị, trong sáng, vút cao .
+ + Thứ hai, khiến hiện thực đó hoàn toàn có thể xu thế, dẫn dắt tâm hồn người đọc .

– Đánh giá vấn đề:

+ Khẳng định câu nói của nhà văn Nga K.Pau-tôp-xki là sự đề cao, đánh giá ý nghĩa của chất thơ trong văn xuôi. Đồng thời cũng là sự chia sẻ kinh nghiệm quý giá của một nhà văn đã không ngừng lao động sáng tạo viết nên những áng văn xuôi đẹp, thấm đẫm chất thơ.

+ Đây cũng chính là sự gợi nhắc, cổ vũ cho người cầm bút vận dụng phối hợp nhiều phương pháp diễn đạt để mong có được những tác phẩm văn chương giá trị .

+ Đưa chất thơ vào trong văn xuôi không có nghĩa là nhà văn thoát li hiện thực cuộc sống, tô hồng và thi vị hóa cuộc sống.

Kiến thức lý luận văn học thường sống sót dưới dạng nguyên tắc nên thường khô khan, khái quát, trừu tượng, khó hiểu, khó hoàn toàn có thể gây hứng thú cho học viên trong quy trình đảm nhiệm. Nhận thức rõ điều này, trong quy trình nghiên cứu và điều tra, tìm tòi, trong năng lực của mình hoàn toàn có thể, giáo viên cần cố gắng nỗ lực diễn giải lại một cách đơn thuần hơn, dễ hiểu hơn. Mặt khác, in thành tài liệu cho học viên đọc và khám phá trước theo xu thế trước với mục tiêu để học viên trong bước đầu có những hiểu biết nhất định những nội dung chính của từng chuyên đề. Tiếp theo, trong quá trình tự điều tra và nghiên cứu, học viên sẽ ghi nhận lại những từ ngữ, khái niệm, thuật ngữ khó hiểu, những nguyên tắc còn cảm thấy mơ hồ để sau đó sẽ trao đổi trong nhóm học tập với nhau hoặc trao đổi lại với giáo viên nếu thấy thiết yếu .
Nếu là học viên giỏi, sẽ trao đổi trong giờ tu dưỡng ; nếu là học viên thông thường thì sẽ trao đổi ngoài giờ học hoặc qua những kênh tiếp xúc khác nhau. Giáo viên sẽ trực tiếp giải đáp giúp học viên hiểu rõ, nắm vững hơn yếu tố. Khi không còn vướng mắc, học viên sẽ được giáo viên nhu yếu trình diễn lại kỹ năng và kiến thức mình đã chớp lấy được trải qua những hình thức như thuyết trình trước lớp học, viết bài kiểm tra trên giấy … Khi đó, học viên sẽ tái hiện kiến thức và kỹ năng theo cách hiểu của mình, giáo viên sẽ bổ trợ nếu chưa không thiếu, sẽ thay thế sửa chữa nếu hiểu chưa đúng …
Trên cơ sở nắm khá vững triết lý, giáo viên sẽ cho đề bài viết tại lớp hoặc về nhà, học viên sẽ vận dụng những kỹ năng và kiến thức mình có để xử lý yếu tố đơn cử, giáo viên chấm bài, thay thế sửa chữa hoàn hảo từng bài trả lại cho học viên tự kiểm tra lại mình. Một trong những điều rất thiết yếu là từ những kiến thức và kỹ năng có tính nguyên tắc, nhu yếu học viên tìm dẫn chứng qua những tác phẩm đơn cử đã học, hoặc vận dụng để nghiên cứu và phân tích những hiện tượng kỳ lạ văn học cụ thể nào đó, để từ đó giúp những em càng nắm vững kiến thức và kỹ năng hơn .

3. Nhìn lại đề thi học sinh giỏi quốc gia môn Ngữ văn ba năm gần đây

3.1. Năm 2015 – 2016

Marcell Proust ý niệm : “ Thế giới được tạo lập không phải một lần, mà mỗi lần người nghệ sĩ độc lạ Open thì lại một lần quốc tế được tạo lập ” .
Tô Hoài cho rằng : “ Mỗi trang văn đều soi bóng thời đại mà nó sinh ra ” .
Bằng thưởng thức văn học của bản thân, anh / chị hãy phản hồi những nhận định và đánh giá trên .

2.2. Năm 2016 – 2017

Mỗi nhà văn chân chính bước lên văn đàn, về thực ra, là sự cất tiếng bằng nghệ thuật và thẩm mỹ của một giá trị nhân văn nào đó được chưng cất từ những thưởng thức thâm thúy trong trường đời .
Bằng những hiểu biết về văn học, anh / chị hãy phản hồi quan điểm trên .

2.3. Năm 2017 – 2018

Chế Lan Viên viết trong bài thơ Tổ quốc khi nào đẹp thếnày chăng ? : “ Hãy biết ơn vị muối của đời cho thơ chất mặn ! ”
Trong bài Làm thế nào để có tác phẩm tốt ?, Lưu Trọng Lư cho rằng : “ Sự sống phải được chắc lọc, phải được trau chuốt, phải được nâng lên, phải được “ tập trung chuyên sâu ” cao độ, nó mới biến thành thẩm mỹ và nghệ thuật, cũng như dâu xanh phải biến thành kén vàng, gạo trắng phải bốc thành men rượu. Sự thực phải được phát minh sáng tạo, phải nâng cao lên đôi cánh của tư tưởng để lại ảnh hưởng tác động vào lòng người còn sâu mạnh hơn cả sự sống ” .
Bằng những hiểu biết về văn học, anh / chị hãy phản hồi những ý niệm trên .

Các đề nghị luận văn học ba năm gần đây khác nhau về hình thức (năm 2015 – 2016 bình luận về hai ý kiến; năm 2016 – 2017 bình luận về một ý kiến; năm 2017 – 2018 bình luận về hai ý kiến) nhưng chúng đều có điểm chung là cùng đề cập đến các vấn đề lí luận văn họcvà không giới hạn cụ thể phạm vi tư liệu. Điều này giúp học sinh thể hiện quan điểm cá nhân về các vấn đề văn học cũng như phát huy vốn hiểu biết, năng lực của bản thân thông qua việc lựa chọn dẫn chứng để làm rõ vấn đề.

* Cách ra đề như trên đòi hỏi học sinh phải nắm vững kiến thức lí luận xoay quanh những vấn đề như sau:

– Đặc trưng văn học .
– Hình tượng văn học .
– Nhà văn – đời sống – tác phẩm .
– Nội dung và hình thức của văn bản văn học .
– Tiếp nhận văn học và giá trị văn học .
– Thơ và đặc trưng ngôn từ thơ, sức phản ánh của thơ .
– Phong cách và đậm chất ngầu phát minh sáng tạo của tác giả .
– Tác phẩm văn xuôi và những yếu tố như : trường hợp truyện ; khoảng trống, thời hạn thẩm mỹ và nghệ thuật ; cấu trúc ; cụ thể, vai trò của cụ thể trong truyện ngắn …
– Một số yếu tố lí luận khác …

* Từ đó nắm được phương pháp làm bài nghị luận văn học trong kì thi học sinh giỏi quốc gia, có thể tiến hành theo các bước sau:

– Giải thích yếu tố / những quan điểm ( nếu đề nhu yếu phản hồi về hai quan điểm ) .
– Bàn luận, chứng tỏ yếu tố / phản hồi yếu tố ( ưng ý hoặc không đống ý với những quan điểm ? Vì sao ? ( nếu đề nhu yếu phản hồi về hai quan điểm ) ) .
– Đánh giá lan rộng ra yếu tố / bàn luận mối quan hệ giữa hai quan điểm ( nếu đề nhu yếu phản hồi về hai quan điểm ) .

4. Hướng dẫn học sinh vận dụng kiến thức lí luận để giải quyết yêu cầu của đề thi học sinh giỏi quốc gia

Trong bài viết, phần kiến thức lí luận văn học được sử dụng khi học sinh giải thích vấn đề, bàn luận vấn đề, đánh giá mở rộng.Trong đó kiến thức lí luận văn học được sử dụng nhiều nhất ở phần bàn luận vấn đề.

Kiến thức lí luận văn học được sử dụng trong bài phải tương thích với nhu yếu của đề, trình diễn vừa phải không ôm đồm, phô trương kỹ năng và kiến thức một cách không thiết yếu ( Không nên phô diễn kiến thức và kỹ năng lí luận một cách tùy tiện, không gắn với nội dung đề bài hoặc đưa vào mà không nghiên cứu và phân tích, lý giải ). Tuy nhiên tránh trường hợp học viên vận dụng kiến thức và kỹ năng lí luận một cách mờ nhạt, chung chung, không đủ sức thuyết phục người đọc. Bài văn đạt hiệu suất cao cao là nhờ vận dụng một cách linh động, phải chăng giữa nhiều kiến thức và kỹ năng lí luận, kiến thức và kỹ năng văn học được diễn đạt giàu cảm hứng và hình ảnh .
Những đánh giá và nhận định, câu nói về lí luận văn học rất đa dạng và phong phú, giáo viên cần tinh lọc theo chủ đề cho học viên vận dụng thuận tiện. Kiến thức lí luận phải được trình diễn một cách tự nhiên, rành mạch bằng lời văn, cách hiểu của học viên chứ không nên sao chép máy móc kỹ năng và kiến thức sách vở hay lời dạy rập khuôn của thầy cô. Nếu không bài viết sẽ khô khan thiếu sự truyền cảm .

Ví dụ1:“Giá trị của một tác phẩm nghệ thuật trước hết là ở giá trị tư tưởng của nó. Nhưng là tư tưởng đã được rung lên ở các cung bậc của tình cảm, chứ không phải là cái tư tưởng nằm thẳng đơ trên trang giấy.  Có thể nói, tình cảm của người viết là khâu đầu tiên và là khâu sau cùng trong quá trình xây dựng một tác phẩm nghệ thuật” (Theo Nguyễn Khải, Các nhà văn nói về văn)

Bằng những thưởng thức văn học của bản thân, anh / chị hãy trình diễn tâm lý về quan điểm trên .
Ở đề bài này đề cập đến mối quan hệ gắn bó, không hề tách rời giữa tư tưởng và tình cảm của nhà văn. Vì vậy, khi lý giải yếu tố học viên cần vận dụng kiến thức và kỹ năng lí luận sau cho linh động, nhằm mục đích giúp người đọc hiểu rõ được tầm quan trọng, sự thiết yếu của mối quan hệ ấy. Giải thích từng ý, từ đó đi đến giải thích ý cả câu. Có thể trích dẫn một đoạn lý giải trong bài làm của học viên như sau :
… Có thể nói tình cảm của người viết chính là khâu tiên phong của quy trình thiết kế xây dựng tác phẩm nghệ thuật và thẩm mỹ. Điều này có căn nguyên sâu xa từ đặc trưng của văn học. Văn học là lời nói tâm hồn, tình cảm của cá thể người nghệ sĩ trước cuộc sống. Làm sao nhà văn hoàn toàn có thể viết nên tác phẩm – loại sản phẩm của quốc tế niềm tin của mình – nếu như tâm hồn trơ như đá trước cuộc sống ? Nhà văn chỉ hoàn toàn có thể phát minh sáng tạo nên tác phẩm khi cảm thấy bức xúc trước đời sống con người, cảm thấy lời nói thôi thúc mãnh liệt con tim. Nhiều nghệ sĩ đã gọi đó là tích tắc “ bùng nổ cảm hứng ” hay “ cú hích của phát minh sáng tạo ” là thế cho nên. Không phải vô cớ mà Lê Qúy Đôn cho rằng : “ Thơ khởi phát tự trong lòng người ta ” …

Ví dụ 2: Nhà văn Nga Lêônit Lêônôp có viết: “Mỗi tác phẩm phải là một phát minh về hình thức và một khám phá về nội dung”.Anh/Chị hãy bình luận ý kiến trên.

Ở đề bài này đề cập đến sự phát minh sáng tạo, độc lạ về nội dung và hình thức của tác phẩm tạo nên phong thái riêng của người nghệ sĩ. Vì vậy ở phần bàn luận học viên cần vận dụng kỹ năng và kiến thức lí luận khôn khéo, phối hợp với lí lẽ, dẫn chứng nhằm mục đích làm sáng tỏ yếu tố để thuyết phục người đọc. Chẳng hạn đoạn văn sau :
… Là “ ý tưởng về hình thức ” nhưng đồng thời cũng phải là sự “ tò mò về nội dung ”. Người đọc đến với văn học không riêng gì để vui chơi mà trước hết để tâm hồn thêm phong phú và đa dạng, giàu sang. Những “ tò mò về nội dung ” của mỗi tác giả khác nhau đem đến cho fan hâm mộ những cảm nhận khác nhau. Những “ mày mò về nội dung ” ấy không phải là những gì lạ lẫm, phù phiếm ở một quốc tế xa vời mà ở ngay chính cuộc sống trần gian. Những đề tài trong đời sống là hạn chế, nhưng lại trở thành vô hạn trong sự tìm tòi vô hạn của người nghệ sĩ. Nhà văn phải “ khơi những nguồn chưa ai khơi ” – nguồn ấy là nguồn đời, nguồn tình không khi nào vơi cạn. Đề có được những “ mày mò về nội dung ” ấy, nhà văn phải có cách nhìn riêng mới mẻ và lạ mắt. “ Cái đẹp không phải ở đôi má hồng của người thiếu nữ mà ở đôi mắt của kẻ si tình ” … Nếu những nhà thơ cùng thời chán đời trần gian, tìm đến cõi Thiên thai, hay đi về nước Chàm thời xưa, thì Xuân Diệu yêu đời, khát khao giao cảm với đời. với vẻ đẹp trần gian. Tất cả đời sống hiện lên thật đẹp qua ánh mắt xanh non của nhà thơ :
Của ong bướm này đây tuần tháng mật
Này đây hoa của đồng nội xanh tươi
Nỗi đau của con người là bể khơi vô tận. Nếu V. Huygo khơi sâu vào nỗi đau của những người khốn khổ dưới đáy xã hội thì L.Tônxtoi đi vào thảm kịch ý thức của người phụ nữ thuộc những tầng lớp quý tộc như Anna Karênina. …

Ví dụ 3:Nhà nghiên cứu văn học Đặng Thai Mai có viết: “Điều quan trọng hơn hết trongsự nghiệp của những nhà văn vĩ đại ấy lại là cuộc sống, trường đại học chân chính của thiên tài. Họ đã biết đời sống xã hội của thời đại, đã sâu sắc cảm thấy mọi nỗi đau đớn của con người trong thời đại, đã rung động tận đáy tâm hồn với những nỗi lo âu, bực bội, tủi hổ và những ước mong tha thiết nhất của loài người. Đó chính là cái hơi thở, cái sức sống của những tác phẩm vĩ đại”. (Quá trình bồi dưỡng nghề viết văn của tôi, trang 81)

Bình luận quan điểm trên .
Ở đề bài này đề cập đến sự liên hệ giữa nhà văn và đời sống, đó là sợi dây vững chãi cho mọi cánh diều kĩ năng bay bổng vươn tới tầm cao của thời đại, của con người. Vì vậy, khi nhìn nhận lan rộng ra yếu tố học viên cần có những nhận xét mang tính khái quát, lan rộng ra hơn. Chẳng hạn, đoạn văn sau :
Nét dự cảm của văn chương, với Đặng Thai Mai có căn nguyên từ sự đào sâu mày mò hiện thực thời đại của người nghệ sĩ. Đấy chính là sự tiếp cận đời sống trên nhiều bình diện khác nhau trong mối đối sánh tương quan của quá khứ với tương lai. Đó chính là cơ sở của dự báo trong văn học. Song có lẽ rằng điều mê hoặc và sâu xa hơn trong đánh giá và nhận định của Đặng Thai Mai là ở chỗ đặt “ ước mong tha thiết của loài người ” cạnh nỗi đau trên, chính là một sự chứng minh và khẳng định : văn học khi nào cũng phải vượt lên nỗi đau để hướng về một cái gì đó cao đẹp hơn của con người. Nỗi đau tự nhận thức cũng là một biểu lộ sống đẹp. Và đó chính là khuynh hướng cho tính dự báo của văn chương .

 III. KẾT LUẬN

Trong quy trình tu dưỡng học viên giỏi, việc dạy những em nắm được những kỹ năng và kiến thức cơ bản của lí luận văn học đã giúp cho học viên có cơ sở vững chãi để cảm thụ tác phẩm văn học .
Việc trang bị cho học viên những yếu tố cơ bản của lí luận và hướng dẫn học viên cách làm bài có dạng đề lí luận là vô cùng thiết yếu, nhằm mục đích khắc phục điểm yếu kém bài văn thiếu chiều sâu, để từ đó cảm thụ, nghiên cứu và phân tích tác phẩm văn học, nhìn nhận một hiện tượng kỳ lạ văn học sẽ thâm thúy và thuyết phục hơn .
Mỗi đoạn văn được trích trong bài viết này dù ít, dù nhiều đều phản ánh sự hiểu biết, đời sống tình cảm, tâm hồn riêng của người viết ; và đều hoàn toàn có thể gợi mở cho những “ sĩ tử ” hiện tại và tương lai của tất cả chúng ta không ít điều hữu dụng trong việc học Văn nói chung và làm bài thi học viên giỏi nói riêng. Chúng tôi mong rằng, với ý thức cầu thị, niềm tin ham học hỏi và nhất là sự tự chủ, quý đồng nghiệp sẽ khai thác bài viết này một cách phát minh sáng tạo và có hiệu suất cao, ship hàng tốt nhất cho công tác làm việc tu dưỡng học viên giỏi tại đơn vị chức năng. Rất mong nhận được sự phản hồi của quý đồng nghiệp .
Trân trọng cảm ơn. / .

TÀI LIỆU THAM KHẢO

[ 1 ] Đặng Thị Hạnh, Lê Hồng Sâm ( 1985 ), Văn học lãng mạn và văn học hiện thực phương Tây thế kỷ XIX, NXB. Đại học và Trung học chuyên nghiệp, tr. 65, tr. 66, tr. 147, tr. 172
[ 2 ]. Đỗ Hữu Châu ( 1990 ), Một số vấn đề về cách tiếp cận ngôn ngữ học những tác phẩm văn học. Tạp chí ngôn từ, số 2, 1990 .
[ 3 ]. Đỗ Ngọc Thống ( 2012 ), Tài liệu chuyên Văn, Tập I, II, III. NXB Giáo dục đào tạo Nước Ta .
[ 4 ]. Hà Bình Trị ( 2003 ), Những bài văn đoạt giải Quốc gia. NXB Giáo dục đào tạo .
[ 5 ]. Jean-Paul Sartre – Nỗi đam mê làm người trong thế kỷ

[6]. Lại Nguyên Ân (2003), Sống với văn học cùng thời, NXB. Thanh Niên, Hà Nội, tr. 473

[ 7 ]. Lê Bá Hán, Trần Đình Sử, Nguyễn Khắc Phi ( đồng chủ biên 2011 ), Từ điển thuật ngữ văn học. NXB Giáo dục đào tạo Nước Ta .
[ 8 ]. Nhiều tác giả. ( năm ngoái ), Chuyên đề sâu xa tu dưỡng Ngữ văn 10, 11, 12. NXB Giáo dục đào tạo .
[ 9 ]. Nguyễn Thuỳ, Viết văn, Đọc văn : “ Đối thoại với chính mình, với người ”

Source: https://evbn.org
Category: Bài Tập