Môn lý luận văn học 1 – BÀI TẬP LỚN MÔN LÝ LUẬN VĂN HỌC I Câu 1 (3 điểm): Trình bày vai trò, ý nghĩa – StuDocu

BÀI TẬP LỚN MÔN LÝ LUẬN VĂN HỌC I

Câu 1 (3 điểm): Trình bày vai trò, ý nghĩa của quá trình tiếp nhận.
– Tiếp nhận văn học là hoạt động “tiêu dùng”, thưởng thức, phê bình văn học
của độc giả thuộc nhiều loại hình, nhiều trình độ khác nhau
– Sự tiếp nhận tác động trở lại sáng tác, hai bên tác động qua lại với nhau hoàn
thiện dần và góp phần thỏa mãn nhu cầu tinh thần và nhu cầu thẩm mỹ của
con người trong cuộc sống
– Văn bản là một cấu trúc ký hiệu đa tầng nghĩa, một “sơ đồ” chứa đựng nhiều
điểm “không xác định”, là một “đề án tiếp nhận”
– Tác phẩm trong sự tiếp nhận của người đọc đã vượt ra ngoài tầm ý muốn,
vượt tầm kiểm soát của tác giả.
– Tiếp nhận văn học có những nét đặc thù khác với việc sử dụng các sản phẩm
vật chất dù cả hai đều thuộc phạm trù “tiêu dùng” hoặc “tiêu thụ”
– Tiếp nhận tác phẩm văn học, cái được chú ý hơn hết là thế giới tinh thần
được hàm chứa, biểu lộ thông qua những “chất liệu” cảm tính, cụ thể, đồng
dạng mà không đồng nhất với những thuộc tính của thế giới tự nhiên
– Một sự tiếp nhận văn học đích thực đồng nghĩa với việc làm sống dậy khác
thể tinh thần của tác phẩm, biến nó thành năng lực tư duy, cảm nhận, xúc
cảm của chính người tiếp nhận, thành một yếu tố của đời sống ý thức xã hội.
– Tiếp nhận văn học có vai trò, ý nghĩa rất quan trọng trong việc hoàn tất quá
trình sáng tác- giao tế của văn học
– Nhờ vào hoạt động tiếp nhận, hoạt động sáng tạo nghệ thuật trở nên có ý
nghĩa, có mục đích
– Quá trình tiếp nhận văn chương:
+ Tiếp xúc với hệ thống hình tượng tác phẩm, các mối liên quan giữa các
nhân vật, diễn biến cốt truyện…
+ Thâm nhập sâu vào hệ thống hình tượng để hiểu được ý đồ sáng tác
+ Người đọc thể nghiệm và đồng cảm hình tượng chương thuật
+ Đề lên thành quan niệm và hiểu biết vị trí tác phẩm trong lịch sử văn hóa
tư tưởng chương thuật và đời sống

Câu 2 (7 điểm): Phân tích các phương diện chi phối đến quá trình tiếp nhận của
người đọc. cho ví dụ:
Tiếp nhận văn học luôn là một lĩnh vực đòi hỏi tính khách quan, như trong
một thời gian dài, nó đã được coi như một hoạt động giữa những cá nhân. Theo
thuật ngữ Văn học: Tiếp nhận văn học là hoạt động chiếm lĩnh các giá trị tư tưởng,
thẩm mỹ của tác phẩm văn học, bắt đầu từ sự cảm thụ văn bản ngôn từ, hình tượng
nghệ thuật, tư tưởng, cảm hứng, quan niệm nghệ thuật, tài nghệ tác giả cho đến sản
phẩm sau khi đọc: cách hiểu, ấn tượng trong trí nhớ, ảnh hưởng trong hoạt động
sáng tạo, bản dịch, chuyển thể,.. SGK định nghĩa : Tiếp nhận văn học là quá trình
người đọc hòa mình vào tác phẩm, rung động với nó, đắm chìm trong thế giới nghệ
thuật được dựng lên bằng ngôn ngữ, lắng nghe tiếng nói của tác giả, thưởng thức cái
hay, cái đẹp, tài nghệ của người nghệ sĩ sáng tạo. Bằng trí tưởng tượng, kinh
nghiệm sống, vốn văn hóa và bằng cả tâm hồn mình, người đọc khám phá ý nghĩa
của từng câu chữ, cảm nhận sức sống của từng hình ảnh, hình tượng, nhân vật, dõi
theo diễn biến của câu chuyện, làm cho tác phẩm từ một văn bản khô khan biến
thành một thế giới sống động, đầy sức cuốn hút. Như vậy, tiếp nhận văn học là hoạt
động tích cực của cảm giác, tâm trí người đọc nhằm biến văn bản thành thế giới
nghệ thuật theo tâm trí mình. Do đó có nhiều phương diện có thể ảnh hưởng ảnh
hưởng, chi phối đến quá trình này
Có ba giai đoạn của quá trình sinh tồn sản phẩm văn chương: Giai đoạn một
là giai đoạn hình thành ý đồ sáng tác, giai đoạn hai là giai đoạn sáng tác. Giai đoạn
ba là giai đoạn tiếp nhận của bạn đọc. Ðây là giai đoạn văn bản tác phẩm thoát ly
khỏi nhà văn để tồn tại một cách độc lập trong xã hội, trong từng người đọc. Nhờ
được tri giác, liên tưởng, cắt nghĩa, tưởng tượng của người đọc mà tác phẩm trở nên
đầy đặn, sống động, hoàn chỉnh; ngược lại, người đọc nhờ tác phẩm mà được mở
rộng vốn hiểu biết, kinh nghiệm về đời sống, tư tưởng và tình cảm cũng như năng
lực cảm thụ, tư duy.
Tiếp nhận văn học thực chất là một cuộc giao tiếp, đối thoại tự do giữa người
đọc và tác giả qua tác phẩm. Nó đòi hỏi người đọc tham gia với tất cả trái tim, khối
óc, hứng thú và nhân cách, tri thức và sức sáng tạo. Trong tiếp nhận văn học, người
đọc ở vào một tâm trạng đặc biệt: vừa quên mình, nhập thân, vừa sống và thể

tác phẩm để thể hiện nỗi lòng của mình so với đời. Người đọc cũng hoàn toàn có thể phát hiện những giá trị tư tưởng thẩm mỹ và nghệ thuật của tác phẩm ngoài tầm trấn áp của tư tưởng tác giả, dựa trên những ấn tượng chủ quan về tác phẩm, hoặc mày mò những sáng tạo độc đáo ngược hẳn với ý của tác giả. Trong tính tiếp xúc giữa tác phẩm và fan hâm mộ, cần chú ý quan tâm đến đặc thù thành viên hóa, tính dữ thế chủ động, tích cực của người tiếp đón. Ở đây, năng lượng, thị hiếu, sở trường thích nghi cá thể đóng vai trò rất quan trọng ; tùy theo lứa tuổi già hay trẻ, trình độ học vấn cao hay thấp, kinh nghiệm tay nghề nhiều hay ít mà có hiệu quả đảm nhiệm đơn cử, riêng không liên quan gì đến nhau cho mỗi người. Thậm chí cùng một người, lúc nhỏ đọc tác phẩm ấy nhìn nhận khác, sau lớn lên nhìn nhận khác, về già lại nhìn nhận khác. Hơn thế, người đọc khi đến với tác phẩm văn học có nhiều tâm trạng vui buồn khác nhau, có trình độ văn hóa truyền thống khác nhau, có thái độ định kiến hoặc vô tư, phóng khoáng khác nhau. Cùng một tác phẩm ấy xét trong tâm hồn fan hâm mộ, xét về đậm nhạt, nông sâu, tổng lực hay phiến diện : Người thì hứng thú với những cụ thể này, người lại kể lể say sưa với những chi tiết cụ thể nọ, và hình như ai cũng có cái lí của mình. Chẳng hạn, cùng đọc truyện Bà chúa tuyết của An-đéc-xen, trẻ nhỏ và người lớn đều thú vị nhưng cách hiểu của mỗi người lại không giống nhau. Tính khuynh hướng trong tư tưởng, tình cảm, trong thị hiếu thẩm mĩ càng làm cho sự tiếp đón văn học mang đậm nét cá thể và chính sự dữ thế chủ động của người tiếp đón đã làm tăng thêm sức sống của tác phẩm. Nhưng khẳng định tính chủ quan của đảm nhiệm không có nghĩa là người đọc trọn vẹn tự do muốn hiểu văn bản thế nào cũng được. Lí luận văn học văn minh còn xem tiếp đón văn học là một hiện tượng kỳ lạ có quy luật xã hội. Người đọc trước hết bị lao lý bởi văn bản tác phẩm với những mã ngôn từ, mã thẩm mỹ và nghệ thuật, mã văn hóa truyền thống kết tinh ở trong đó. Hoạt động nghệ thuật và thẩm mỹ luôn luôn là hoạt động giải trí mang tính khuynh hướng xã hội can đảm và mạnh mẽ. Khuynh hướng xã hội, đời sống thực tiễn sẽ chi phối can đảm và mạnh mẽ đến quy trình tiếp đón văn chương của mỗi cá thể. Mỗi cá thể đến với tác phẩm không riêng gì đem đến cho nó cái tôi mà còn cái ta nữa, cần cắt nghĩa tác phẩm cả trên cơ sở lập trường giai cấp, quyền lợi xã hội. Hiện tượng có những tác phẩm thăng trầm qua những thời đại thì không phải lúc thăng là do công chúng thời đại đó mưu trí còn lúc trầm là do công chúng thời đại đó dốt nát. Ðiều chính yếu là do xu thế tư tưởng thời đại tác động đến. Việc tiếp đón Thơ mới ở ta ví dụ điển hình. Khi trào lưu Thơ mới sinh ra, người đọc

rầm rộ đón nhận, nhất là thanh niên, nhưng sau đó, khi đất nước tiến hành cuộc
sống chiến chống Pháp, Mĩ thì Thơ mới đã trở nên cũ. Vì nó làm ủy mị con người
kiên cường xông pha lửa đạn. Ngày nay, đất nước hoà bình xây dựng, người ta lại
tiếp nhận Thơ mới như là nó vẫn mới. Ðúng như Kharavchenko nói: Mỗi thời đại
riêng thường thích hợp với những sắc điệu khác nhau trong tác phẩm nghệ thuật với
những phương diện khác nhau của khái quát hình tượng của nó. Người đọc bị quy
định bởi kinh nghiệm tiếp nhận do truyền thống văn học và sự tiếp nhận các tác
phẩm đã có trước đó quy định. Cuối cùng, người đọc bị quy định bởi nhu cầu đời
sống, họ chờ đợi ở tác phẩm những vấn đề, những hiện tượng hiện thực mà họ quan
tâm.
Dựa vào những quy luật này, người ta có thể dựng nên một bức tranh xã hội
về sự tiếp nhận, với các xu hướng tiếp nhận khác nhau. Theo quan niệm này, người
ta ghi nhận sự hiểu nhầm hoặc cố tình hiểu chệch, hiểu ngược lại tác giả, như là các
sự thật của tiếp nhận, cho thấy các trạng thái tinh thần, đạo đức, trình độ văn hóa,
nhu cầu tình cảm của đời sống xã hội.
Mặt khác, người đọc cũng xây dựng nên lịch sử tiếp nhận các tác phẩm lớn,
với vai trò phát hiện các giá trị mới của chúng do các nhà phê bình, nhà văn tầm cỡ
thực hiện. Từ đó, ta có thể viết lịch sử văn học từ phía tiếp nhận, ở đó nổi lên sự
thay thế, biến đổi của các hệ quy chiếu tiếp nhận, các loại hình tiếp nhận và các kiểu
người đọc đã tác động tới số phận tác phẩm.
Hiện tượng tiếp nhận văn học xác nhận vai trò chủ động, sáng tạo của chủ
thể người đọc trong việc chiếm lĩnh giá trị văn học, cho thấy vai trò của nghiên cứu
phê bình văn học trong việc phát hiện giá trị văn học và nâng cao văn hóa tiếp nhận
cho công chúng.
Sự chi phối và ảnh hưởng đến quá trình tiếp nhận văn học gồm nhiều phương
diện nhưng quan trọng và chủ yếu nhất vẫn là yếu tố độc giả. Lấy mối quan hệ tác
giả – tác phẩm – bạn đọc làm căn cốt.
Trước đây, có một quan niệm đã trở thành quán tính trong nghiên cứu phê
bình: lấy tác giả cùng cá tính sáng tạo làm trung tâm. Nó xem nhẹ vai trò của bạn
đọc và quá trình tiếp nhận. Tiếp nhận cố gắng lần tìm theo lối người viết đã đi để
dựng lại một tác phẩm văn học duy nhất trong ý đồ sáng tạo. Hướng nghiên cứu phổ
biến và lí tưởng một thời là tiếp cận trực tiếp với tác giả, khai thác địa đồ nhà văn đã

đọc điểm sách. Loại người này có ý thức tìm ở văn chương những thông tin mới về đời sống, đạo đức … để thông tin cho fan hâm mộ của những báo. Thứ ba là loại người đọc chuyên nghiệp – những người giảng dạy nghiên cứu và điều tra phê bình ở những TT nghiên cứuứ tư là những người sáng tác – nhà văn, nhà thơ đọc theo cảm hứng bất chợt hoặc để tham gia viết những trang phê bình ngẫu hứng. Ðứng ở góc nhìn sáng tác người ta chia người đọc ra làm ba loại. Thứ nhất : người đọc trong thực tiễn sống sót một cách đơn cử, thành viên, đảm nhiệm văn chương theo đậm cá tính, theo sở trường thích nghi cá thể. Thứ hai : người đọc giả thiết sống sót trong tác giả suốt quy trình sáng tác từ phát sinh ý đồ cho đến kết thúc. Nhà văn có chủ đích hướng tới họ là đa phần. Thứ ba : người đọc hữu hình hay người đọc bên trong là loại người đọc sống sót bên trong tác phẩm như một nhân vật luôn đối lập và đối thoại với nhà văn, nhưng không phải nhân vật mà là hiện thân của người đọc bên ngoài tác phẩm. Tố Hữu viết bài thơ Kính gửi cụ Nguyễn Du, suốt bài thơ tác giả nói với cụ Nguyễn cụ thể nhưng thực tiễn Tố Hữu hầu hết viết cho người đọc trong thực tiễn thời điểm ngày hôm nay, nói với người ngày hôm nay. Trong thơ Tố Hữu dạng nhân vật này thường hay Open dưới đại từ em như một đối tượng người tiêu dùng thân thiện thân thiện để tâm sự. Ðứng ở góc nhìn thời hạn, người ta chia người đọc ra làm ba loại : Thứ nhất : người đọc hiện tại, tức loại người đọc đang sống đồng thời với tác giả, họ thực sự tiếp đón tác phẩm của tác giả và lên tiếng khen chê trực tiếp với tác giả. Trong số người đọc hiện tại, hoàn toàn có thể chia ra làm nhiều lớp theo cách khác nhau : người đọc thông thường ; người đọc của người đọc – nhà phê bình ; người đọc mần nin thiếu nhi, người trẻ tuổi, công nhân, nông dân, tri thức … Thứ hai : người đọc quá khứ. Ðây là loại người đọc không hề và không khi nào tiếp đón tác phẩm cả. Nhưng nhiều khi nó quyết định hành động thành bại của tác phẩm. khi Tố Hữu viết Kính gửi cụ Nguyễn Du thì đây phải là bức thư gửi cụ Nguyễn Du nào đó đang sống thực sự ở đâu đó, mà là gửi cho linh hồn cụ Nguyễn Du. Và chính Nguyễn Du lúc sinh thời cũng đã có loại người đọc như vậy. đó là Tiểu Thanh ( bài thơ Ðọc Tiểu Thanh ký ) Thứ ba : người đọc tương lai. Loại người đọc này chưa sống sót trong thực tiễn sẽ hoàn toàn có thể, hoặc không thực sự đọc tác phẩm nhưng vẫn Open trong quy trình làm tác phẩm của tác giả, và có khi là chủ đích hướng tới của nhà văn. Lại có cách chia người đọc theo ý thức hệ. Cách này, chia người đọc ra làm 2 loại. Thứ nhất : người đọc bè bạn, đây là loại người đọc chỉ hướng, cùng quan điểm

xã hội, lập trường tư tưởng. Phần lớn các tác giả có đông đảo bạn đọc loại này. Ðây
là loại bạn đọc chí cốt mà Tố Hữu đã nói “Tôi buộc hồn tôi với mọi người… Để hồn
tôi với bao hồn khổ”. Thứ hai: loại người đọc đối thủ. Loại người đọc này trái với
chí hướng, lập trường giai cấp xã hội của mình. chẳng hạn cụ Ngáo trong bài thơ
Hởi cụ Ngáo của Tố Hữu.
Quá trình tiếp nhận văn học bị ảnh hưởng và chi phối cả qua cách đọc: Cách
đọc kiểu tri âm là tiếp nhận tác phẩm theo đúng ý đồ của tác giả. Sự cắt nghĩa và
hiểu tác phẩm ở người đọc trùng khít với ý định của tác giả ký gởi vào tác phẩm từ
giữa ý đồ tác giả, ý đồ của người lý giải nằm trong cùng một vòng tròn đồng tâm.
Tiếp nhận theo kiểu này là tiếp nhận mang tính chủ quan, người ta quan niệm rằng
tác phẩm được viết là để dành riêng cho những người sánh văn chương, có khả năng
đi sâu tìm hiểu dụng tâm, dụng ý, nỗi lòng của tác giả, chứ không phải viết ra cho
đông đảo độc giả công chúng ngoài xã hội thưởng thức, tiếp nhận. Cách đọc kiểu ký
thác: Là sự tiếp nhận mà người đọc mượn tác phẩm để biểu lộ nỗi lòng của mình
đối với cuộc đời. Do đó, tác phẩm văn chương được coi như là một phương tiện để
người đọc giải bày tấm lòng, gửi gắm những quan niệm nhân sinh, những cảm xúc
về thế cuộc hoặc những vấn đề bức thiết của cuộc sống mà trong một chừng mực
nào đó người đọc không có điều kiện để nói ra một cách trực diện.
Yếu tố tiếp theo ảnh hưởng đến tiếp nhận văn học ấy chính là “quá trình”.
Người đọc đã chuyển hóa văn bản‘‘ của tác giả” thành văn bản thứ hai ‘‘của chính
mình”. Tác phẩm văn học đã từ “vật tự nó” biến thành “vật cho ta”. Quá trình này
sẽ có nhiều yếu tố ảnh hưởng bởi sẽ phải trải qua khá nhiều quá trình
Trước hết là tái hiệnăn học là nghệ thuật của ngôn từ, chất liệu của nó chỉ
là kí hiệu của vật chất, cho nên hình ảnh của nó là gián tiếp. Nguyễn Du tả Thúy
Kiều cùng tiếng đàn của nàng nhưng chúng ta không nghe thấy gì cả. Như thế,
muốn thưởng thức tác phẩm văn học, người đọc tất yếu phải trải qua khâu ―tái
hiệnự tái hiện ở đây là liên tục. Chính trong quá trình tái hiện liên tục này, chúng
ta mới nghe thấy dần hình tượng nhà văn mô tả, nhưng là hình tượng được diễn lại
trong đầu óc của người đọc, chứ không phải như bức tranh hoặc khúc nhạc bên
ngoài. Nghĩa là nó phải kinh qua sự tưởng tượng của người đọc ngay giây phút đầu
tiên của quá trình thưởng thức tiếp nhận. Mà đã nói đến tưởng tượng là tất yếu sẽ
kèm theo một thuộc tính tất yếu là sự sáng tạo. Cộng với các vấn đề động cơ, tâm

văn học nghệ thuật, còn tính là nhờ sự tiếp nhận mang tính sáng tạo này. Nguyễn
Du chỉ mô tả một nàng Kiều, nhưng có đến hàng triệu nàng Kiều không giống nhau
trong hàng triệu thế hệ bạn đọc. Nói cho cùng, ý nghĩa xã hội của văn học nghệ
thuật, tác dụng của nó đối với nhiều công chúng xét trên thực tế, chính là được diễn
ra với sự ngộ nhận, nói đúng hơ là sự chính ngộ liên tục này. Về điểm này cần cân
nhắc lại một ý kiến của Mác: “Hình thức lí giải không chính xác, lại chính là hình
thức phổ biến, hơn nữa là hình thức thích hợp với sự ứng dụng phổ biến trong một
giai đoạn phát triển nhất định của xã hội” (Thư gửi Látxan). Biểu hiện của chính
ngộ là muôn màu muôn vẻ, thì nguyên nhân của sự phản ngộ cũng hết sức phức tạp.
Đó có thể là do động cơ, tâm thế, hoặc tầm đón kì quặc, hoặc quá ư cao siêu hay
dưới mức tầm thường, v… Ở đây chỉ muốn lưu ý đến hai biên độ của nó. Đó là sự
cố ý, hơn nữa là sự cố ý của những thế lực chính trị chuyên chế hà khắc. Chẳng hạn
như những chuyện kiêng húy dưới một số triều đại phong kiến. Nhà thơ Tử Tuấn
đời Thanh chỉ vì hai câu thơ mà mất mạng. Lối tiếp nhận này thì không có gì để nói
nữaô tình cũng là một loại khả năng có thể xảy ra trong quá trình tiếp nhận, do
thật tình không hiểu hết đặc trưng của văn học vốn là một lĩnh vực hết sức kỳ diệu
và tinh tế của tâm hồn con người. Muốn tiếp cận nó phải từ nhiều bình diện, nhiều
cấp độ, nhiều quan hệ, v.v.. nên không có gì lạ ngay những người sành sỏi,
cũng có khi vấp váp như thường. Hình ảnh Bác Hồ trong thơ Tố Hữu từ bài Hồ Chí
Minh qua Sáng tháng năm đến Theo chân Bác, v… tất nhiên là có nhiều bước tiến
triển. Nhưng không nên suy luận một cách dễ dãi để phần nào đánh giá thấp bài Hồ
Chí Minh, cho nó chưa thật đúng với con người giản dị gần gũi với quần chúng
bằng cách đối sánh, chẳng hạn với những câu như “Áo nâu túi vải đẹp tươi lạ
thường” trong bài Việt Bắc. Thật ra sự so sánh này là không cùng trên một bình
diện. Câu thơ vừa rồi là được nhìn qua con mắt người dân Việt Bắc, không thể đem
so sánh với những lời thơ trữ tình trực tiếp của thi sĩ trong bài Hồ Chí Minh. Vả
chăng tính chân thật trong văn học không phải chỉ được đối chiếu với khách quan,
với sự chân thành của nghệ sĩ mà còn phải được xét trên tầm đón của công chúng.
Không phải ngẫu nhiên mà lời Quốc ca hồi ấy có câu: “Thề phanh thây, uống máu
quân thù” và câu chuyện mắt Bác có những hai con ngươi còn lan truyền mãi cả
nước và suốt cả một thời gian sau đấy. Một chân dung toàn những nét nhân từ Giản
dị về Bác sẽ có phần lạc lõng trong không khí huyền thoại và hung tráng thời ấy.

Sáng tác và tiếp đón có sự tương tác với nhau. Nhìn thêm từ phía tiếp đón, sẽ thấy rõ hơn sáng tác ko thể chỉ viết cho mình, hoặc cầu kì, bí hiểm, hoặc quá cao siêu vượt quá tầm đảm nhiệm của công chúng. Sáng tác phải được hành chức như một lời tâm sự, một dịp tâm tình, một thông điệp thẩm mĩ, nó phải được công chúng đảm nhiệm mới trở thành mẫu sản phẩm xã hội. Nếu không, nghĩa là người ta không muốn nghe, thậm chí còn rất muốn nghe, muốn xem nhưng không hề đảm nhiệm được gì, thì tác phẩm chẳng qua chỉ là một bức thư ko địa chỉ. Ngược lại, nhưng cũng bị liệt ra khỏi tầm đón của công chúng là những sáng tác rất dễ hiểu, vì cũ kĩ nhàm chán, không ai them xem, rốt cục cũng bị ném trả về để rồi tự phong kín lại, trở thành một phế phẩm ý thức, còn thua cả chất thải trong sản xuất vật chất. Như thế, để tạo tiền đề tốt đẹp cho sự tiếp đón, thì sang tác phải nói như Viên Mai : “ Xuất nhân chi ý ngoại giả, nhưng tu tại nhân ý chi trung ” ( Cái nói ra phải hơi giật mình với người khác, nhưng rồi vẫ nằm trong ý của họ – Tùy Viên thi ngoại ). Nếu nói những điều ta hiểu ngay, mới lật trang đầu, mới liếc cảnh đầu, người ta đoán biết toàn bộ, lập tức sẽ gây nên cảm xúc “ Biết rồi, khổ lắm nói mãi ”. Đọc Những người khốn khổ của Vícto Huygô, mấy ai hoàn toàn có thể đoán trước được rằng tên tù khổ sai vượt ngục còn thói đánh cắp kia lại hoàn toàn có thể trở thành ông thị trưởng Mađơlen giàu đức độ vị tha, còn tên chó săn Giave, lương tâm bỗng trỗi dậy, nhảy xuống sông tự tử ? Tác phẩm phải nói những gì buộc công chúng phải ngẫm nghĩ mới hiểu, khi hiểu rồi mới cảm thấy mở mang, mê hoặc. Đây không hề mà cũng không nên là những thứ khó hiểu đến mức không thề nào hiểu được, hoặc cố hiểu ra rồi, thì thấy cầu kì, rỗng tuếch, vô vị. Hấp dẫn nhưng hiểu được. Hiểu được nhưng phải mê hoặc. Đó là biện chứng trong phẩm chất của tác phẩm, nhìn từ phía tiếp đón. Tương ứng với tác phẩm nói trên, trong sáng tác, công chúng phải làm thế nào cho động cơ, tâm thế, tựu trung lại là có một tầm đón tổng hợp trong từng trường hợp đơn cử, hoàn toàn có thể không rơi vào thực trạng phản ngộ, hoặc thậm chí còn vô cảm. Ở đây có sự gặp gỡ giữa những quan điểm của Mác với lối nói dân gian ta : “ Cầm đàn mà gảy tai trâu ”, một bản nhạc hay nhất cũng không có ý nghĩa gì với một lỗ tai không thính nhạc, v … Nói theo ngôn từ của Giải thích học và Mỹ học tiếp đón thì được một sự tiền lý giải ( lý giải thoạt nhiên, sơ bộ ) khả dĩ hoàn toàn có thể đối thoại được với ý đồ của tác giả nhất là với hàm ý khách quan trong văn bản. Trong quy trình đối thoại đó, một mặt phải luôn luôn có ý thức lan rộng ra tầm đón để đồng cảm chodược thi. Khí ưu mạc nhược nhạc ” ( Dứt được cơn giận thì không gì bằng thơ. Tiêu mối sầu thì không gì bằng âm nhạc ). Ăngghen cũng có nhận xét về công dụng của văn học dân gian như sau : “ Sứ mệnh của câu truyện dân gian là làm cho mỗi người nông dân sau một ngày lao động khó khăn vất vả, than thể rã rời, tối đến trở lại, lại được khoan khoái, mừng thầm và an ủi, khiến anh ta quên hết stress, hoàn toàn có thể biến mảnh ruộng lam lũ của mình thành vườn hoa ngát hương. Sứ mệnh của câu truyện dân gian là làm cho nơi thao tác của bác thợ thủ công cùng chiếc gác trọ như cái chòi lạnh lẽo của chú thợ học nghề mỏi mệt bất kham thành quốc tế của thơ và tòa hoàng cung bạc vàng, để hoàn toàn có thể tưởng tượng người tình ẻo lả của mình thành một nàng công chúa xinh đẹp ” ( Chuyện dân gian Đức ). Hai là sự lan rộng ra và nâng cao tâm hồn và nhân cách bởi những tình cảm đạo đức của tác phẩm. Về điều này Điđơrô có đưa ra một khái quát : “ Chỉ có trong rạp kịch, nước mắt của người tốt kẻ xấu mới chan hòa được. Chỉ có ở đây, kẻ xấu … mới hoàn toàn có thể tỏ ra thù ghét một nhân vật có tính cách như mình … kẻ xấu đó ra khỏi rạp, đã hoàn toàn có thể phần nào không chạy theo làmđiều ác như vậy nữa ”. Đây hiển nhiên là bàn về sân khấu, nhưng ngữ cảnh của nó lại chính là văn học. Trên cơ sở của sự đồng cảm và thanh lọc, người đọc liên tục suy ngẫm, phối hợp chân lý của tác phẩm, liên hệ với thế thái nhân tình, bỗng nhận ra một góc nhìn nào đó về triết lý có ý vị nhân sinh, thì đó là bừng tỉnh. Hãy lấy một ví dụ rất đơn thuần về bài ca da dân ca : “ Trong đầm gì đẹp bằng sen Lá xanh bông trắng lại chen nhị vàng Nhị vàng bông trắng lá xanh Gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn ” Ta đồng cảm trước vẻ đẹp thanh khiết của sen. Ta được “ thanh lọc ” nếu cảm thấy quả là bản thân có hơi đen vì “ gần mực ”. Nhưng nếu trên cơ sở đó người đọc liên tục nghiền ngẫm trực diện với nhân tình thế thái, rất hoàn toàn có thể bừng tỉnh nhận ra rằng : cây cối kia, mà còn được như vậy, huống chi con người sống trong cõi đời phức tạp này, nếu có ý chí và quyết tâm thì không những thiết yếu, mà còn trọn vẹn hoàn toàn có thể bảo toàn khí tiết và nhân cách của mình trong cảnh trần ai không khi nào hết rác bụi này. Thì ra đối lập với một yếu tố, mà rất hoàn toàn có thể là một yếu tố xiết bao nhỏ nhoi của ngoài hành tinh bát ngát, đời người chỉ là thoáng chốc. Có những vĩ nhân để mãitiếng thơm cho đời sau, nhưng chính họ lại là những người hơn ai hết, chỉ biết sống sao cho xứng danh, lo cứu đời và cứu người trước mắt mà thôi. Hãy đọc hêm đoạn văn sau đây của Pascan : “ Khi tôi xem xét cái khoảnh khắc nhỏ bé của cuộc sống tôi chơi vơi trong cái vĩnh viễntrước kia và sau này, cái khoảng trống nhỏ bé mà tôi choán lấy, tôi nhìn thấy, chìm sâu trong không khí vô tận của những khoảng trống mà tôi không biết và nó không biết tôi, thì tôi rất hoảng loạn và quá bất ngờ rằng tại sao mình ở đây mà không phải ở kia. Bởi vì không hề có lí do nào cắt nghĩa tại sao mình lại không ở nơi kia, tại sao là giờ đây mà không phải lúc khác. Ai đặt tôi vào đây ” ( Hai cõi vô cực ). Bừng tỉnh thấm đượm tính tích cực phát minh sáng tạo rõ nhất trong hoạt động giải trí tiếp đón. Chính ở đây thường thể hiện những điều mà chưa chắc vốn tác giả đã nghĩ vậy, và cũng do đó sự “ bừng tỉnh ” vẫn rất khác nhau ở mỗi người, là điều dễ hiểu. Ghi tạc tức là ghi lòng tạc dạ, nhớ đời. Nhưng đây không hề là môt cấp đô cao hơn, mà chỉ là chiều sâu hơn. Cũng hoàn toàn có thể chỉ là đồng cảm thanh lọc và bừng tỉnh đó thôi, nhưng vì xúc động mãnh liệt, để lại xúc động thâm thúy mai không phai mờ, thì đó là ghi tạc. Tất nhiên đa đồng cảm, thanh lọc, bừng tỉnh, thì cũng không hề chóng quên, nhưng ghi tạc thì lâu bền hơn. Văn bản văn học, mẫu sản phẩm ở đầu cuối của sự phát minh sáng tạo thẩm mỹ và nghệ thuật, chỉ là bước tiên phong quan trọng trong quy trình nó trở thành tác phẩm văn học. Với lớp lớp câu chữ phi vật thể, chứa đựng nhiều nghĩa khác nhau luôn dịch chuyển và không hề khoanh vùng phạm vi, tác phẩm văn học có phương pháp sống sót riêng như thể kí hiệu thẩm mĩ trong quan hệ với người đọc. Mọi sự cảm nhận của người đọc đều mang tính cá thể. Nghĩa trong tác phẩm văn học không chỉ là nghĩa mà còn là giá trị, do đó người đọc không hề tiếp cận tác phẩm văn học như thể chính nó. Người đọc đến với văn bản văn học như là đến với mê cung của sự tạo nghĩa không ngừng. Cái văn bản văn học tưởng như đã hoàn thành xong và khép kín ấy vẫn luôn tạo ra năng lực để hoàn toàn có thể lí giải hàng ngàn cách khác nhau mà tính độc lạ, không lặp lại của nó vẫn không đổi khác. Nói như Umberto Eco, đặc thù mở là điều kiện kèm theo của mọi sự chiêm ngưỡng và thưởng thức thẩm mĩ, và tổng thể mọi hình thức chiêm ngưỡng và thưởng thức nếu mang giá trị thẩm mĩ đều mở. Có rất nhiều yếu tố, nhiều phương diện ảnh hưởng tác động lớn đến quy trình tiếp đón văn học này, và chỉ một chút ít ảnh hưởng tác động cũng dẫn tới những sự tiếp đón khác nhau, góp thêm phần nhiều mẫu mã thêm giá trị của tác phẩm .

Source: https://evbn.org
Category: Bài Tập