TRÁCH NHIỆM BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI NGOÀI HỢP ĐỒNG DO NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN GÂY RA THEO PHÁP LUẬT VIỆT – StuDocu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

NINH THÚY NGỌC

TRÁCH NHIỆM BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI

NGOÀI HỢP ĐỒNG DO NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN

GÂY RA THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM

Chuyên ngành: Luật Dân sự và Tố tụng dân sự
Mã số: 60380103

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. TS. TRẦN THỊ HUỆ

HÀ NỘI – 2015

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam kết ràng buộc đây là khu công trình điều tra và nghiên cứu do tôi thực thi. Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trong luận văn bảo vệ đúng mực và trung thực. Các Tóm lại nghiên cứu và điều tra được trình diễn trong luận văn chưa từng được công bố ở những điều tra và nghiên cứu khác. Tôi xin chịu nghĩa vụ và trách nhiệm về nghiên cứu và điều tra của mình .

TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Ninh Thúy Ngọc

2.1 Phải có mối quan hệ nhân quả giữa thiệt hại xảy ra và hành vi trái pháp
luật ………………………………………………………………………………………………….. 23
2.1 Người gây thiệt hại có lỗi ………………………………………………………………….. 25
2. Năng lực chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại của người chưa thành niên ….. 26
2.2 Người chưa thành niên dưới 15 tuổi gây thiệt hại ………………………………….. 26
2.2 Người chưa thành niên từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi gây thiệt hại ……. 32
2.2 Trường hợp người chưa thành niên có người giám hộ, gây thiệt hại …………….. 34
2. Nguyên tắc bồi thường thiệt hại, xác định thiệt hại và mức bồi thường thiệt hại ………… 36
2.3 Nguyên tắc bồi thường thiệt hại ………………………………………………………….. 36
2.3 Xác định thiệt hại ……………………………………………………………………………… 40
2.3 Mức bồi thường thiệt hại ……………………………………………………………………. 46
2. Những trường hợp loại trừ, giảm trách nhiệm bồi thường thiệt hại ……………… 48
2.4 Trường hợp loại trừ trách nhiệm bồi thường thiệt hại ……………………………. 49
2.4 Trường hợp giảm trách nhiệm bồi thường thiệt hại ………………………………. 52

Chương 3: THỰC TIỄN ÁP DỤNG VÀ ĐỊNH HƯỚNG HOÀN THIỆN PHÁP
LUẬT VỀ TRÁCH NHIỆM BỒ THƯỜNG THỆT HẠI DO NGƯỜI CHƯA

THÀNH NIÊN GÂY THIỆT ………………………………………………………………………….. 54
3. Những thuận lợi để hoàn thiện pháp luật về trách nhiệm bồi thường thiệt hại do
người chưa thành niên gây ra ………………………………………………………………………… 54
3. Những khó khăn đối với việc hoàn thiện pháp luật về trách nhiệm bồi thường
thiệt hại do người chưa thành niên gây ra ……………………………………………………….. 55
3. Một số án điển hình về trách nhiệm bồi thường thiệt hại do người chưa thành
niên gây ra …………………………………………………………………………………………………… 58
3. Định hướng và giải pháp hoàn thiện quy định của pháp luật về trách nhiệm bồi
thường thiệt hại do người chưa thành niên gây ra ……………………………………………. 63
3.4 Định hướng hoàn thiện quy định của pháp luật về trách nhiệm bồi thường
thiệt hại do người chưa thành niên gây ra ……………………………………………………. 63
3.4 Một số giải pháp hoàn thiện quy định của pháp luật về trách nhiệm bồi
thường thiệt hại do người chưa thành niên gây ra …………………………………………. 65
KẾT LUẬN …………………………………………………………………………………………………… 72

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO …………………………………………………………. 74

MỞ ĐẦU

1. Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài
Trong những năm gần đây, tình hình người chưa thành niên phạm tội, vi phạm
pháp luật dẫn đến gây hậu quả nghiêm trọng cho người bị hại, cho chính gia đình và xã
hội ngày càng nhiều. Theo thống kê của Tòa án nhân dân Tối cao trong công trình
nghiên cứu “ Đề án thành lập tòa gia đình và người chưa thành niên” năm 2012, tình
trạng người chưa thành niên, vi phạm pháp luật, gây thiệt hại xảy ra tương đối nhiều
và có diễn biến phức tạp. “Theo số liệu thống kê của Tòa án nhân dân Tối cao thì năm
2007, tòa án đã xét xử 5 bị cáo/3845 vụ, năm 2008 là 4 bị cáo/3 vụ, năm
2009 là 3 bị cáo/2 vụ, năm 2010 xét xử 3 bị cáo/2 vụ, năm 2011 xét
xử 3 bị cáo/2 vụ, năm 2012 xét xử 6 bị cáo/4 vụ [2]. Các tội phạm
chủ yếu mà người chưa thành niên thực hiện là trộm cắp tài sản, gây rối trật tự công
cộng, đánh bạc, cướp giật, cưỡng đoạt tài sản, cố ý gây thương tích, hiếp dâm; cũng có
không ít những trường hợp phạm các tội đặc biệt nghiêm trọng như cướp tài sản, tàng
trữ, vận chuyển, mua bán trái phép chất ma túy, giết người”. Trước tình hình vi phạm
pháp luật của người chưa thành niên như vậy, một vấn đề được đặt ra là bên cạnh việc
người chưa thành niên có thể phải chịu truy cứu trách nhiệm hình sự thì về mặt dân sự,
các trường hợp người chưa thành niên gây thiệt hại sẽ được giải quyết như thế nào?
Chủ thể nào sẽ phải chịu trách nhiệm bồi thường? Chính những boăn khoăn này đã
khơi dậy cho tác giả sự hứng thú để tìm hiểu những thắc mắc đó. Tham khảo các công
trình nghiên cứu, thì hoặc các tác giả lại có hướng nghiên cứu chung về chế định trách
nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng, hoặc đối với các công trình nghiên cứu
phạm vi hẹp hơn khoanh vùng xung quanh vấn đề bồi thường thiệt hại của người chưa
thành niên mới chỉ dừng lại ở nghiên cứu một khía cạnh nhỏ của vấn đề, hoặc nếu
nghiên cứu tổng thể về trách nhiệm bồi thường thiệt hại do người chưa thành niên gây
thiệt hại thì mới chỉ dừng lại ở khái quát các quy định của pháp luật. Các công trình
nghiên cứu chưa cho câu trả lời thỏa mãn các thắc mắc, các vấn đề mà bản thân tác giả
quan tâm. Để giải đáp được những thắc mắc, tác giả phải đi từ gốc là nghiên cứu các
quy định của pháp luật, thực tế áp dụng các quy định ấy để tự tìm câu trả lời cho bản
thân trước tình hình đáng báo động của xã hội về suy nghĩ, xử xự của một lớp thế hệ
trẻ chưa thành niên đối với những người xung quanh và xã hội.

thành niên gây ra để làm căn cứ cho việc nghiên cứu và áp dụng luật; đề xuất xác định
trách nhiệm bồi thường thiệt hại do tài sản của người chưa thành niên dưới 15 tuổi gây
thiệt hại; và thành lập tòa án cho người chưa thành niên. Đồng thời tại thời điểm
nghiên cứu, Bộ luật dân sự năm 2005 vẫn đang được áp dụng và chưa có sự sửa đổi,
chính vì vậy mà khi nghiên cứu lẽ dĩ nhiên công trình chưa so sánh và tham khảo với
Dự thảo Bộ luật dân sự sửa đổi.
3. Phạm vi nghiên cứu đề tài
Luận văn sẽ chỉ nghiên cứu trách nhiệm bồi thường thiệt hại do người chưa
thành niên gây ra trong phạm vi các quy định về trách nhiệm bồi thường thiệt hại
ngoài hợp đồng của Bộ luật dân sự hiện hành và các văn bản hướng dẫn thi hành.
4. Phương pháp nghiên cứu đề tài
Các phương pháp cụ thể được thực hiện để nghiên cứu đề tài bao gồm: phương
pháp phân tích, phương pháp chứng minh, phương pháp so sánh. Từ những quy định
chung và quy định riêng qua phân tích để đi đến những lập luận cho từng trường hợp,
trong quá trình phân tích có so sánh các quy định của pháp luật hiện hành với các quy
định đã tồn tại trong hệ thống pháp luật trước đây để đưa ra các đánh giá và nhận xét.
Trong khi nghiên cứu, tìm hiểu và tiến hành luận văn, sẽ cố gắng về mặt quy
định pháp luật sẽ liện hệ, tham khảo với Dự thảo bộ luật dân sự sửa đổi và tham khảo
một số vụ việc bồi thường thiệt hại do người chưa thành niên gây thiệt hại trên thực tế.
5. Mục đích, nhiệm vụ của việc nghiên cứu đề tài
Mục đích:

• Làm rõ cơ sở lý luận về trách nhiệm bồi thường thiệt hại do người chưa thành
  niên gây ra. Trên cơ sở đó, luận văn nghiên cứu và phát hiện những quy định bất cập, thiếu
  khuyết, chưa cụ thể. Một mặt góp phần hoàn chỉnh lý luận khoa học đối với quy định của
  pháp luật về trách nhiệm bồi thường thiệt hại do người chưa thành niên gây ra, từ lý luận
  khoa học hoàn chỉnh sẽ giúp cho việc thi hành và áp dụng luật đạt hiệu quả.
  • Đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện các quy định của pháp luật về trách
    nhiệm bồi thường thiệt hại do người chưa thành niên gây ra ở tại Việt Nam dưới hai
    góc độ là điều chỉnh pháp luật và áp dụng pháp luật.
    Nhiệm vụ
    Để đạt được mục đích trên đây thì đề tài phải thực hiện được các nhiệm vụ:
    Làm rõ khái niệm, đặc điểm của trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp
    đồng do người chưa thành niên gây thiệt hại. Đồng thời phân tích các quy định của
    pháp luật Việt Nam hiện hành về trách nhiệm bồi thường thiệt hại do người chưa thành

niên gây ra dưới một số khía cạnh cụ thể. Từ đó, đánh giá thực trạng áp dụng quy định
của pháp luật về trách nhiệm bồi thường thiệt hại do người chưa thành niên gây ra, tìm
ra những tồn tại vướng mắc và đề xuất các giải pháp khắc phục.
6. Cơ cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của luận
văn được chia làm 3 chương, cụ thể như sau:
Chương 1: Khái quát chung về trách nhiệm bồi thường thiệt hại do người chưa
thành niên gây thiệt hại.
Chương 2: Quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành về trách nhiệm bồi
thường thiệt hại do người chưa thành niên gây thiệt hại.
Chương 3: Thực tiễn áp dụng và định hướng hoàn thiện pháp luật về trách
nhiệm bồi thường thiệt hại do người chưa thành niên gây thiệt hại.

thể coi là gần triển khai xong giống người trưởng thành, nhưng về mặt tâm sinh lý thì lại đang ở quá trình không không thay đổi, tâm lý và hành vi dễ xô lệch so với chuẩn mực chung của xã hội ; bởi người vị thành niên đang có xu thế muốn chứng tỏ bản thân, khẳng định chắc chắn cái “ tôi ”, trong khi lại chưa có đủ sự chín chắn để tâm lý và trấn áp hành vi của bản thân. Do vậy, người vị thành niên dễ vi phạm pháp lý hay gây thiệt hại cho người khác thậm chí còn cho chính bản thân mình không phải là điều khó lý giải. Dưới góc nhìn pháp lý, người chưa thành niên sẽ chưa có năng lượng pháp lý không thiếu. Người chưa thành niên sẽ chưa có 1 số ít quyền nhất định của công dân như quyền được bầu cử, quyền ứng cử, hay cũng chưa được tự mình tham gia vào một số ít thanh toán giao dịch dân sự nhất định theo pháp luật của từng vương quốc. Trong pháp lý đã kiến thiết xây dựng những khái niệm nói trên dựa trên đặc thù sự tăng trưởng về sức khỏe thể chất và tinh thần của con người ở mỗi tiến trình nhất định và được cụ thể hóa bằng giới hạn độ tuổi trong những văn bản của từng vương quốc cũng như trong những văn bản quốc tế. Theo lao lý tại Điều 1 Công ước Quốc tế về quyền trẻ nhỏ được Đại hội đồng Liên Hợp quốc trải qua ngày 20/11/1989 có ghi : “ Trong khoanh vùng phạm vi Công ước này, trẻ nhỏ có nghĩa là người dưới 18 tuổi, trừ trường hợp pháp lý vận dụng so với trẻ nhỏ có lao lý tuổi thành niên sớm hơn ”. Trong 1 số ít văn bản, khái niệm trẻ nhỏ được gọi là người chưa thành niên. Quy tắc tiêu chuẩn tối thiểu của Liên hợp quốc về việc vận dụng pháp lý so với người chưa thành niên ( còn gọi là Quy tắc Bắc Kinh ), được Đại hội đồng Liên hợp quốc trải qua ngày 29/11/1985 nêu rõ : “ Người chưa thành niên là trẻ nhỏ hay người ít tuổi tùy theo từng mạng lưới hệ thống pháp lý hoàn toàn có thể bị xét xử vì phạm pháp theo một phương pháp khác với việc xét xử người lớn ” ( Quy tắc số 2 mục a ). Quy tắc tối thiểu phố biến của Liên Hiệp Quốc về bảo vệ người chưa thành niên bị tước quyền tự do, trải qua ngày 14/12/1990 nêu đơn cử : “ Người chưa thành niên là người dưới 18 tuổi. Giới hạn tuổi dưới mức này cần phải được pháp lý xác lập và không được tước quyền tự do của người chưa thành niên ” ( Quy tắc 2 mục a ). Như vậy theo những văn bản quốc tế thì kể cả khái niệm trẻ nhỏ và khái niệm người chưa thành niên đều số lượng giới hạn là dưới 18 tuổi, tuy nhiên chắc như đinh một điều là trẻ nhỏ cũng được coi là người chưa thành niên. Ở 1 số ít Quốc Gia trên quốc tế, độ tuổi làm mốc xác lập một người được coi là thành niên hay chưa cũng khác nhau. Phần lớn những vương quốc lấy mốc 18 tuổi để xác lập một người được coi là đã thành niên. Cũng có 1 số ít Quốc gia địa thế căn cứ vào tình hình kinh tế tài chính – xã hội, môi trường tự nhiên sống của vương quốc mình, sự tăng trưởng trong thực tiễn của dân số mà có lao lý về độ tuổi thành niên khác. Chẳng hạn ở Nhật Bản, theo Luật về

người chưa thành niên số 168 ngày 15/07/1948 và đã được sửa đổi qua các năm 1949,
1950, 1951, 1951, 1952, 1953, 1954, 1985, 1987, 1997, 1999 và năm 2000 thì người
chưa thành niên là người chưa đủ 20 tuổi. Hay một số Quốc gia như Cuba và Scotland
lại quy định tuổi thành niên là 16 tuổi. Ở Hàn Quốc và hai tiểu bang của Hoa Kỳ là
Alabama và Nebraska lại quy định tuổi thành niên là 19 tuổi [9].
Theo quy định của pháp luật Việt Nam, tại Điều 18 của Bộ luật dân sự năm
200 5 được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam Khóa XI, kỳ họp thứ
7 thông qua ngày 14 tháng 06 năm 2005 (Bộ luật dân sự năm 2005) quy định: “ Người
từ đủ mười tám tuổi trở lên là người thành niên. Người chưa đủ mười tám tuổi là
người chưa thành niên”. Cũng theo quy định của pháp luật, người chưa thành niên sẽ
không có năng lực hành vi dân sự đầy đủ, chưa được tự mình xác lập các giao dịch dân
sự như đối với người đã thành niên, ngoài ra người chưa thành niên cũng bị hạn chế
một số quyền công dân như chưa được bầu cử cũng như chưa được ứng cử vào Quốc
hội và Hội đồng nhân dân.
Bên cạnh đó, Điều 1 Luật Bảo vệ, chăn sóc và giáo dục trẻ em số
25/2004/QH11 được Quốc hội nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam thông qua
ngày 15/06/2004 quy định: “ Trẻ em quy định trong luật này là công dân Việt Nam
dưới 16 tuổi”. Vậy, theo quy định của pháp luật Việt Nam, người chưa thành niên là
người dưới 18 tuổi, trẻ em thuộc nhóm người chưa thành niên và dưới 16 tuổi.
Tóm lại, quan điểm cơ bản của chúng ta sẽ là: Người chưa thành niên là người
dưới 18 tuổi, chưa phát triển hoàn thiện về thể chất và tinh thần, chưa có đầy đủ các
quyền và nghĩa vụ pháp lý như người đã thành niên.
1.1.1. Khái niệm bồi thường thiệt hại và trách nhiệm bồi thường thiệt hại
Về khái niệm bồi thường thiệt hại: Theo từ điển Bách khoa Việt Nam, “thiệt
hại” là những hậu quả bất lợi ngoài ý muốn về tài sản hoặc phi tài sản do một sự kiện
hoặc một hành vi nào đó gây ra, những chi phí phải bỏ ra để ngăn chặn, hạn chế, khắc
phục thiệt hại, hư hỏng, mất mát về tài sản, thu nhập thực tế bị giảm sút hoặc bị mất.
Gồm có: thiệt hại về thể chất (sự mất mát sức khỏe, sắc đẹp, thể hình của nạn nhân do
người khác gây ra), thiệt hại về tinh thần (sự tổn thất về tinh thần do danh dự, nhân
phẩm, uy tín bị xâm phạm nhưng không dẫn đến thiệt hại về tài sản hoặc sự suy sụp về
tâm lý, tình cảm), thiệt hại về vật chất (sự mất mát hư hỏng hoặc bị hủy hoại về tài sản
do bị lấy cắp, bị phá hỏng hoặc bị phá hủy không còn khôi phục được [23].
Còn “bồi thường” được hiểu là sự bù đắp những thiệt hại về vật chất, tinh thần
do mình gây ra cho người khác do không thực hiện, thực hiện chậm, thực hiện không

(gọi là trách nhiệm bồi thường thiệt hại), các quy định kể trên đều hướng tới nguyên
tắc: Người gây thiệt hại phải bồi thường thiệt hại.
Như vậy, theo quan niệm pháp lý của hầu hết các quốc gia trên thế giới nói
chung và của Việt Nam nói riêng, trách nhiệm bồi thường thiệt hại là trách nhiệm dân
sự mang tính tài sản áp dụng cho người gây thiệt hại khi người đó có hành vi vi phạm
pháp luật gây thiệt hại cho người khác và phải bù đắp những tổn thất về vật chất và
tinh thần cho người bị thiệt hại.
1.1.1. Khái niệm trách nhiệm bồi thường thiệt hại do người chưa thành niên gây
thiệt hại
Qua những phân tích ở trên, có thể hiểu trách nhiệm bồi thường thiệt hại do
người chưa thành niên gây ra là trách nhiệm dân sự áp dụng cho những người dưới 18
tuổi chưa phát triển hoàn thiện về thể chất và tinh thần, chưa có đầy đủ các quyền và
nghĩa vụ pháp lý như người đã thành niên, có hành vi vi phạm pháp luật gây thiệt hại
cho người khác và tùy từng trường hợp hoàn cảnh cụ thể người chưa thành niên hoặc
người đại diện, người giám hộ, tổ chức hoặc cá nhân đang trực tiếp quản lý người chưa
thành niên phải bù đắp những tổn thất về vật chất và tinh thần cho người bị thiệt hại.
1.1. Đặc điểm trách nhiệm bồi thường thiệt hại do người chưa thành niên gây
thiệt hại
Trách nhiệm bồi thường thiệt hại do người chưa thành niên gây thiệt hại cũng
thuộc nhóm trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng, do vậy, sẽ có các đặc
điểm cơ bản của trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng như sau:
Thứ nhất, về cơ sở phát sinh trách nhiệm : trách nhiệm bồi thường thiệt hại do
người chưa thành niên gây thiệt hại là một loại trách nhiệm dân sự phát sinh trên cơ sở
quy định của pháp luật.
Thứ hai, về điều kiện phát sinh trách nhiệm : trách nhiệm bồi thường thiệt hại
ngoài hợp đồng nói chung và trách nhiệm bồi thường thiệt hại do người chưa thành
niên gây thiệt hại sẽ chỉ phát sinh khi có đầy đủ các điều kiện nhất định. Các điều kiện
đó bao gồm: Có thiệt hại xảy ra, có hành vi trái pháp luật, có mối quan hệ nhân quả
giữa hành vi trái pháp luật và thiệt hại xảy ra, có lỗi. Các điều kiện vừa kể trên đã được
quy định cụ thể trong văn bản pháp luật và là căn cứ để xác định có trách nhiệm bồi
thường thiệt hại hay không.
Thứ ba, về hậu quả pháp lý: cũng như trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài
hợp đồng, trách nhiệm bồi thường thiệt hại do người chưa thành niên gây thiệt hại sẽ
đem đến hậu quả bất lợi về tài sản cho người gây thiệt hại. Trong trường hợp người

chưa thành niên gây thiệt hại, hậu quả bất lợi về gia tài đấy sẽ do người chưa thành niên gánh chịu nếu người chưa thành niên có gia tài riêng và từ đủ mười lăm tuổi, hoặc cha mẹ của người chưa thành niên phải chịu hậu quả bất lợi về gia tài trong trường hợp con chưa thành niên dưới mười lăm tuổi, trong 1 số ít trường hợp đơn cử khác, tùy thuộc theo từng điều kiện kèm theo thực trạng nhất định, chủ thể chịu hậu quả bất lợi về gia tài khi người chưa thành niên gây thiệt hại hoàn toàn có thể không phải là bản thân người chưa thành niên hay cha mẹ người chưa thành niên mà lại là người đang có nghĩa vụ và trách nhiệm quản trị, giám hộ, … người chưa thành niên đó. Sở dĩ nói nghĩa vụ và trách nhiệm bồi thường thiệt hại luôn đem đến một hậu quả bất lợi về gia tài cho người gây thiệt hại ( nói chung ) bởi lẽ, khi một người gây ra tổn thất cho người khác thì tổn thất đó phải giám sát được bằng tiền hoặc phải được pháp lý pháp luật là một đại lượng vật chất nhất định để làm địa thế căn cứ triển khai được việc bồi thường, nếu thiệt hại không hề xác lập hay pháp luật thành một đại lượng vật chất nhất định thì việc bồi thường không hề triển khai được. Bên cạnh đó, mặc dầu những thiệt hại hoàn toàn có thể về niềm tin, không hề đo lường và thống kê quy đổi thành tiền được nhưng cũng sẽ được pháp lý pháp luật một mức xác lập để bảo vệ cả những tổn thất về ý thức mà người bị thiệt hại đã phải gánh chịu sẽ được bù đắp. Thứ tư, về mức bồi thường : về nguyên tắc khi người nào đó gây thiệt hại thì sẽ phải bồi thường hàng loạt thiệt hại xảy ra. Mức bồi thường thiệt hại chỉ hoàn toàn có thể được giảm trong một số ít trường hợp đặc biệt quan trọng đã được pháp lý lao lý. Một trong số những trường hợp đó là người gây thiệt hại có lỗi vô ý và thiệt hại xảy ra quá lớn so với năng lực kinh tế tài chính trước mắt và lâu dài hơn của người có nghĩa vụ và trách nhiệm bồi thường. Bên cạnh những đặc thù chung nhất của nghĩa vụ và trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng, nghĩa vụ và trách nhiệm bồi thường thiệt hại do người chưa thành niên gây ra còn có đặc thù riêng bộc lộ ở đặc thù thứ năm về chủ thể chịu nghĩa vụ và trách nhiệm bồi thường. Thứ năm, về chủ thể chịu nghĩa vụ và trách nhiệm : về nguyên tắc chung, nghĩa vụ và trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng sẽ được vận dụng cho chủ thể có hành vi gây thiệt hại. Tuy nhiên, trong nghĩa vụ và trách nhiệm bồi thường thiệt hại do người chưa thành niên gây ra, ngoài việc tuân thủ theo nguyên tắc chung : người chưa thành niên sẽ phải chịu nghĩa vụ và trách nhiệm bồi thường trong trường hợp từ đủ mười lăm tuổi và có gia tài riêng, thì khoanh vùng phạm vi chủ thể chịu nghĩa vụ và trách nhiệm bồi thường cũng được lan rộng ra hơn. Trong những trường hợp nhất định, nghĩa vụ và trách nhiệm bồi thường thiệt hại còn vận dụng so với cha mẹ của người chưa thành niên, người giám hộ của người chưa thành niên, trường học trực tiếp quản trị người chưa thành niên .

thiệt hại. Những thiệt hại xảy ra đã để lại hậu quả đau lòng cho nạn nhân và có khi còn
cho cả gia đình của nạn nhân, nhà nước và xã hội. Việc bồi thường toàn bộ những thiệt
hại vật chất đã xảy ra và bù đắp phần nào những tổn thất về tinh thần cho người bị
thiệt hại, gia đình người thiệt hại ngay cả trong trường hợp người chưa thành niên gây
ra là hoàn toàn cần thiết. Vì vậy, quy định về trách nhiệm bồi thường thiệt hại do
người chưa thành niên gây thiệt hại sẽ đảm bảo được quyền và lợi ích hợp pháp của
người bị thiệt hại ngay cả trong trường hợp người gây thiệt hại chưa đủ năng lực hành
vi dân sự cũng như không có khả năng bồi thường.
Thứ ba, khi thiệt hại xảy ra, người gây thiệt hại trên tinh thần tuân thủ quy định
của pháp luật sẽ tự giác bồi thường cho người bị thiệt hại trên cơ sở tự thỏa thuận giữa
hai bên. Trong trường hợp người gây thiệt hại hay người có trách nhiệm bồi thường
thiệt hại không thực hiện việc bồi thường thì bằng các thủ tục theo quy định của pháp
luật, trên cơ sở có yêu cầu của người bị thiệt hại, cơ quan nhà nước có thẩm quyền sẽ
yêu cầu người gây thiệt hại hoặc người có trách nhiệm phải thực hiện nghĩa vụ cho
người bị thiệt hại. Từ những quy định của pháp luật và những vụ việc bồi thường thệt
hại được xét xử thực tế của cơ quan nhà nước có thẩm quyền, bản thân người gây thiệt
hại, những người có quyền lợi ích liên quan, và những người được nghe được tiếp xúc,
được tuyên truyền sẽ tiếp cận, hiểu quy định của pháp luật, lấy thực tiễn áp dụng pháp
luật để làm bài học kinh nghiệm cho bản thân, cho gia đình, bạn bè của họ, con cái của
họ. Do vậy, có thể nói quy định về bồi thường thiệt hại do người chưa thành niên gây
ra góp phần giáo dục mọi người có ý thức tuân thủ pháp luật đặc biệt là người chưa
thành niên.
Thứ tư, trách nhiệm bồi thường thiệt hại do người chưa thành niên gây thiệt hại
giúp nâng cao nhận thức pháp luật của cha mẹ, gia đình, nhà trường về trách nhiệm
giáo dục, quản lý người chưa thành niên. Từ quy định của pháp luật, cha mẹ sẽ ý thức
được các hậu quả pháp lý mà con họ phải gánh chịu khi gây ra thiệt hại cho người
khác cũng như hậu quả pháp lý mà bản thân họ phải gánh chịu bởi từ xưa tới nay “con
dại cái mang”. Cho nên, cha mẹ sẽ luôn ý thức bổn phận và trách nhiệm của bản thân
là giáo dục con cái, định hình con phát triển lành mạnh cả về sinh lý, thể chất lẫn nhân
cách. Cha mẹ sẽ định hướng phát triển cho con, hướng cho con cái có lối suy nghĩ tích
cực, đúng đắn, từ suy nghĩ chuẩn mực đến hành động đúng mực. Bên cạnh việc định
hướng hình thành nhân cách tốt cho con, cha mẹ cũng sẽ nâng cao ý thức quản lý
chăm lo con cái để con không gây những hậu quả đáng tiếc xảy ra, giảm thiểu được
những thiệt hại không đáng có cho người khác, gia đình và xã hội.

1. Lược sử quy định của pháp luật Việt Nam về năng lực chịu trách nhiệm bồi
thường thiệt hại do người chưa thành niên gây ra
Không phải ngay từ khi mới hình thành, quy định về trách nhiệm bồi thường
thiệt hại do người chưa thành niên gây thiệt hại đã phát triển mà theo tiến trình của lịch
sử, nó cũng trải qua các giai đoạn manh nha xuất hiện, hình thành, cũng có khi tạm
thời bị lãng quên rồi lại phát triển.
1.3. Trách nhiệm bồi thường thiệt hại do người chưa thành niên gây ra theo quy
định của Luật Hồng Đức
Luật Hồng Đức hay còn gọi là Quốc Triều hình luật được coi là đỉnh cao của
pháp luật với những giá trị đặc sắc gắn với thời đại Lê sơ ở thế kỷ XV – thời kỳ huy
hoàng của chế độ phong kiến Việt Nam. Sở dĩ được đánh giá là đỉnh cao pháp luật thời
kỳ phong kiến bởi theo các nhà sử học và luật học trong và ngoài nước thì Quốc triều
hình luật đã có những thành tựu phát triển rực rỡ không những vượt xa so với các triều
đại trước đó như Lý, Trần mà còn so với cả bộ luật được biên soạn vào đầu thế kỉ XIX

• Hoàng Việt luật lệ do vua Gia Long ban hành năm 1812, dù cùng chịu ảnh hưởng
  lớn của pháp luật phong kiến Trung Quốc nhưng lại mang đậm bản sắc văn hóa Việt
  Nam [15].
  Dưới góc độ của khoa học luật chuyên ngành hiện đại, Quốc Triều hình luật
  được đánh giá như là một bộ luật tổng hợp, tiêu biểu cho hệ thống pháp luật thời nhà
  Lê bao gồm các quy định của nhiều ngành luật: Luật hành chính, Luật hình sự và tố
  tụng hình sự, Luật dân sự, Luật hôn nhân và gia đình, Luật đất đai.
  Tìm hiểu sâu hơn vào lĩnh vực dân sự trong Quốc triều hình luật, luật đã cơ bản
  quy định về chế định sở hữu, trách nhiệm dân sự, khế ước và sở hữu [15]. Về trách
  nhiệm bồi thường thiệt hại, Quốc triều hình luật thường quy định gắn liền với trách
  nhiệm hình sự. Ngoài việc áp dụng các hình phạt cụ thể tùy từng trường hợp, người
  gây thiệt hại còn phải bồi thường thiệt hại cho người bị xâm phạm. Đặc biệt, trong bộ
  luật có quy định về trách nhiệm của cha mẹ khi con gây thiệt hại. Điều 457 Quốc triều
  hình luật quy định nếu các con còn ở nhà với cha mẹ mà đi ăn trộm thì cha bị xử tội
  biếm, ăn cướp thì cha bị xử tội đồ; nặng thì bị xử tăng thêm tội, và đều phải bồi
  thường thay con những tang vật ăn trộm, ăn cướp. Nếu con đã ở riêng, thì cha bị xử tội
  phạt hay biếm, cha đã báo quan thì không phải tội, nhưng nếu cha đã báo quan rồi mà
  còn để con ở nhà thì cũng bị xử như là chưa báo.
  Trong Quốc triều hình luật đã ràng buộc trách nhiệm của cha mẹ với con cái
  trong trường hợp con gây thiệt hai, vi phạm pháp luật. Tuy nhiên, Quốc triều hình luật

Do được xây dựng dựa trên nền tảng là bộ luật Napoleon của Pháp nên về kỹ
thuật lập pháp các bộ dân luật đã có những điểm tiến bộ nhất định. Cả hai bộ dân luật
đều có quy định về chế định bồi thường thiệt hại, rõ ràng thành hai phần về trách
nhiệm dân sự theo hợp đồng và trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng. Đối
với trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng, Bộ dân luật đã có những quy
định cụ thể về nguyên tắc xác định trách nhiệm bồi thường thiệt hại. Điều 711 Dân
luật Bắc Kỳ và Điều 763 Dân luật Trung Kỳ quy định: “ Người ta phải chịu trách
nhiệm không những tổn hại tự mình làm ra mà cả về sự tổn hại do những người mà
mình phải bảo lãnh hay những vật mà mình phải trông coi nữa…” [10]. Phần quy định
này cho thấy không những một người gây thiệt hại thì phải tự bồi thường, họ nếu là
người giám hộ (bảo lĩnh) còn có trách nhiệm bồi thường thay cho người được giám hộ
nếu người được giám hộ gây thiệt hại, bởi lẽ họ đã không thực hiện tốt nghĩa vụ giám
hộ của mình để người được giám hộ gây thiệt hại.
Quy định này của pháp luật đã tạo căn cứ để xác định trách nhiệm bồi thường
thiệt hại khi xảy ra trường hợp người chưa thành niên gây thiệt hại, bởi người chưa
thành niên trong những trường hợp nhất định thuộc nhóm đối tượng cần được giám hộ,
bảo lãnh trong quan hệ pháp luật dân sự.
1.3. Trách nhiệm bồi thường thiệt hại do người chưa thành niên gây ra theo quy
định của pháp luật Việt Nam hiện đại
Sau khi Bộ dân luật Bắc kỳ không còn được áp dụng ở miền Bắc nước ta, Tòa
án nhân dân tối cao có văn bản hướng dẫn xét xử về bồi thường thiệt hại ngoài hợp
đồng, cụ thể là Thông tư số 173-UBTP ngày 23/03/1972 của Tòa án nhân dân tối cao
hướng dẫn xét xử về bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng (Thông tư số 173/UBTP).
Thông tư đã có hướng dẫn chi tiết hơn về căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường
thiệt hại tại Mục A Phần II. Thông tư cũng có quy định về trường hợp trách nhiệm bồi
thường thiệt hại của người vị thành niên tại điểm a tiểu mục 2 Mục B Phần II của
Thông tư. Theo đó, “ Người vị thành niên không hiểu được ý nghĩa hành vi dân sự của
mình nên họ không có năng lực hành vi dân sự, do đó không phải chịu trách nhiệm bồi
thường thiệt hại do họ gây ra. Vì vậy, cha me (hay người giám hộ) là những người có
nghĩa vụ nuôi nấng, giáo dục con cái (Điều 17 của Luật hôn nhân và gia đình) phải
chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại do con cái còn vị thành niên gây ra.
Tuy nhiên, trong thời gian một tổ chức trách nhiệm quản lý người vị thành niên,
rõ ràng là có lỗi đối với thiệt hại xảy ra, thì tổ chức đó phải chịu trách nhiệm bồi
thường thiệt hại do người vị thành niên gây nên (ví dụ: theo chủ trương của nhà

trường đại trà phổ thông, giáo viên dẫn học viên đi dỡ trường cũ lấy gạch về xây thêm lớp, giáo viên đặt kế hoạch dỡ tường không cẩn trọng, học viên dỡ đổ tường làm cho hai em chết, một em bị thương ). Riêng người vị thành niên nào vào khoảng chừng 16 tuổi, đã có sức lao động sản xuất, có công việc làm, phần nào đã hiểu được ý nghĩa hành vi dân sự của mình, tuy chưa hiểu biết rất đầy đủ, nên họ đã có một phần năng lượng hành vi dân sự. Do đó phải chịu nghĩa vụ và trách nhiệm bồi thường thiệt hại do họ gây ra bằng thu nhập hay gia tài của họ. Nếu họ bồi thường không đủ thì cha mẹ ( hay người giám hộ ) phải bù phần còn thiếu ”. Ở tiến trình này, pháp lý đã khởi đầu có những lao lý đơn cử hơn về nghĩa vụ và trách nhiệm bồi thường thiệt hại của người chưa thành niên. Tuy nhiên, pháp lý mới chỉ dừng lại lao lý nghĩa vụ và trách nhiệm của một nhóm đối tượng người tiêu dùng hẹp hơn thuộc nhóm người chưa thành niên – đó là người vị thành niên. Mặc dù vậy, pháp luật của pháp lý cũng cho thấy nhà nước đã có những chăm sóc đơn cử và có lao lý pháp lý riêng để kiểm soát và điều chỉnh nhóm đối tượng người tiêu dùng đặc biệt quan trọng này. Theo tiến trình thời hạn, pháp lý Nước Ta cũng dần triển khai xong và có những lao lý đơn cử hơn về nghĩa vụ và trách nhiệm bồi thường thiệt hại do người chưa thành niên gây thiệt hại. Ngày 20/01/1988 Hội đồng thẩm phán đã ra Nghị quyết số 01 / NQ – HĐTP hướng dẫn vận dụng một số ít lao lý của Luật hôn nhân gia đình và mái ấm gia đình, trong đó có pháp luật về nghĩa vụ và trách nhiệm bồi thường thệt hại do người chưa thành niên gây ra. Trên niềm tin vận dụng luật Hôn nhân và mái ấm gia đình, địa thế căn cứ vào nghĩa vụ và trách nhiệm, vai trò của cha mẹ so với con cái mà đặc biệt quan trọng là so với con chưa thành niên, Điểm b Mục 4 của Nghị quyết pháp luật : “ b. _Trách nhiệm bồi thường thiệt hại do hành vi trái pháp lý của con chưa thành niên gây ra ( Điều 25 ). Xuất phát từ nhu yếu là phải bảo vệ quyền lợi và nghĩa vụ của người bị thiệt hại và nghĩa vụ và trách nhiệm của cha mẹ là phải giáo dục, quản trị con chưa thành niên, nên nghĩa vụ và trách nhiệm bồi thường thiệt hại do hành vi trái pháp lý của con chưa thành niên gây ra như sau :

• Về nguyên tắc, cha mẹ chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại do hành vi trái pháp
  luật của con dưới 16 tuổi gây ra. Tuy nhiên, nếu con có tài sản riêng mà cha mẹ không
  có khả năng bồi thường đầy đủ hoặc không có khả năng bồi thường thì lấy tài sản của
  con để bồi thường cho đủ.
• Con chưa thành niên từ 16 đến 18 tuổi mà có tài sản riêng thì phải bồi thường thiệt
  hại do hành vi trái pháp luật của mình gây ra bằng tài sản riêng. Nếu tài sản riêng
  của con không đủ để bồi thường hoặc không có tài sản riêng thì cha mẹ phải bồi
  thường cho đủ…_

Source: https://evbn.org
Category: Bài Tập