(Luận văn thạc sĩ) một số vấn đề lý luận và thực tiễn về mặt khách quan của tội phạm trong luật hình sự việt nam

Bạn đang xem bản rút gọn của tài liệu. Xem và tải ngay bản đầy đủ của tài liệu tại đây (908.69 KB, 107 trang )

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT

HOÀNG NAM KHÁNH

Mét sè vấn đề lý luận và thực tiễn về mặt khách quan
của tội phạm trong luật hình sự Việt Nam

LUT VN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI – 2014

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT

HOÀNG NAM KHÁNH

Mét sè vấn đề lý luận và thực tiễn về mặt khách quan
của tội phạm trong luật hình sự Việt Nam

Chuyờn ngnh: Luật hình sự và tố tụng hình sự
Mã số: 60 38 01 04

LUẬT VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Cán bộ hướng dẫn khoa học: PGS. TS. TRẦN VĂN LUYỆN

HÀ NỘI – 2014

LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan Luận văn là công trình nghiên cứu của
riêng tơi. Các kết quả nêu trong Luận văn chưa được cơng bố trong
bất kỳ cơng trình nào khác. Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trong
Luận văn đảm bảo tính chính xác, tin cậy và trung thực. Tơi đã
hồn thành tất cả các mơn học và đã thanh tốn tất cả các nghĩa vụ
tài chính theo quy định của Khoa Luật Đại học Quốc gia Hà Nội.
Vậy tôi viết Lời cam đoan này đề nghị Khoa Luật xem xét để
tơi có thể bảo vệ Luận văn.
Tơi xin chân thành cảm ơn!

NGƯỜI CAM ĐOAN

Hồng Nam Khánh

MỤC LỤC
Trang
Trang phụ bìa
Lời cam đoan
Mục lục
MỞ ĐẦU …………………………………………………………………………………………. 1
Chương 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ MẶT KHÁCH QUAN VÀ
DẤU HIỆU HÀNH VI KHÁCH QUAN CỦA TỘI PHẠM………………7
1.1.

Một số vấn đề chung về mặt khách quan của tội phạm …………….. 7

1.1.1. Khái niệm mặt khách quan của tội phạm ……………………………………. 7
1.1.2. Ý nghĩa của việc nghiên cứu mặt khách quan của tội phạm …………. 10

1.2.

Dấu hiệu hành vi khách quan của tội phạm …………………………… 14

1.2.1.

Khái niệm hành vi ………………………………………………………………… 14

1.2.2. Khái niệm hành vi khách quan của tội phạm ……………………………… 20
1.2.3.

Hành vi khách quan của tội phạm trong một số trường hợp đặc biệt ….. 31

Chương 2: HẬU QUẢ NGUY HIỂM CHO XÃ HỘI, MỐI QUAN
HỆ NHÂN QUẢ VÀ CÁC DẤU HIỆU KHÁC THUỘC
MẶT KHÁCH QUAN CỦA TỘI PHẠM ………………………………. 44
2.1.

Hậu quả nguy hiểm cho xã hội của tội phạm …………………………. 44

2.1.1.

Khái niệm và các dạng hậu quả nguy hiểm cho xã hội của tội phạm ………. 44

2.1.2. Ý nghĩa của việc nghiên cứu hậu quả nguy hiểm cho xã hội của
tội phạm ………………………………………………………………………………. 50
2.2.

Mối quan hệ nhân quả giữa hành vi khách quan và hậu quả
nguy hiểm cho xã hội của tội phạm……………………………………….. 56

2.2.1. Khái niệm, ý nghĩa của việc nghiên cứu mối quan hệ nhân quả
giữa hành vi khách quan và hậu quả nguy hiểm cho xã hội của
tội phạm ………………………………………………………………………………. 56

2.2.2. Các dạng mối quan hệ nhân quả giữa hành vi khách quan và hậu
quả nguy hiểm cho xã hội của tội phạm ……………………………………. 63
2.3.

Các dấu hiệu khác thuộc mặt khách quan của tội phạm …………. 66

2.3.1. Công cụ, phương tiện phạm tội ……………………………………………….. 67
2.3.2. Phương pháp, thủ đoạn phạm tội……………………………………………… 68
2.3.3. Thời gian, địa điểm, hoàn cảnh phạm tội ………………………………….. 69
Chương 3: THỰC TIỄN ÁP DỤNG CÁC QUY ĐỊNH VỀ MẶT
KHÁCH QUAN CỦA TỘI PHẠM ……………………………………….. 71
3.1.

Thực tiễn áp dụng các quy định về mặt khách quan của tội
phạm trong định tội danh…………………………………………………….. 71

3.2.

Thực tiễn áp dụng các quy định về mặt khách quan của tội
phạm trong quyết định hình phạt …………………………………………. 86

KẾT LUẬN ……………………………………………………………………………………. 97
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO …………………………………………. 100

MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Pháp luật là công cụ để Nhà nước quản lý xã hội. Trong đó, luật hình
sự là một ngành luật đặc biệt của hệ thống pháp luật nước ta, nó xác định
hành vi nguy hiểm cho xã hội là tội phạm và quy định hình thức sử lý hình sự;
cơ sở và những điều kiện của trách nhiệm hình sự, cũng như hình phạt, biện
pháp tư pháp và các chế định pháp lý hình sự khác… Luật hình sự quy định
về tội phạm, hay nói cách khác tội phạm là vi phạm pháp luật hình sự nên chỉ
được quy định trong Bộ luật hình sự. Trong luật hình sự, bản chất của tội
phạm được phản ánh qua bốn yếu tố cấu thành tội phạm, trong đó rõ nét nhất
thơng qua mặt khách quan của tội phạm, mối quan hệ chặt chẽ giữa mặt khách
quan của tội phạm với các yếu tố khác trong cấu thành tội phạm. Bởi vì, nếu
xét về bản chất chính trị – xã hội – pháp lý, tội phạm là một hiện tượng xã hội
tiêu cực với những đặc điểm riêng biệt như tính nguy hiểm cho xã hội, tính có
lỗi, tính trái pháp luật hình sự, tính phải chịu hình phạt. Nếu xét về cấu trúc,
tội phạm được hợp thành bởi bốn yếu tố là khách thể, mặt khách quan, chủ
thể, mặt chủ quan. Những yếu tố này tồn tại trong mối quan hệ mật thiết với
nhau nhưng có tính độc lập tương đối, có thể phân biệt. Mọi hành vi phạm tội
dù tính chất, mức độ nguy hiểm đến đâu, dù bị áp dụng chế tài hình sự gì
cũng đều là sự thống nhất giữa yếu tố khách quan và yếu tố chủ quan, hay
những biểu hiện bên ngoài và những biểu hiện bên trong, đều là hành vi của con
người xâm phạm tới những quan hệ xã hội nhất định được luật hình sự bảo vệ.
Mặt khách quan của tội phạm là một trong bốn yếu tố cấu thành tội phạm.
Đó là những biểu hiện ra bên ngoài của tội phạm. Bất kỳ tội phạm cụ thể nào
cũng đều phải có biểu hiện ra bên ngồi. Khơng có những biểu hiện ra bên ngồi
thì khơng có những yếu tố khác của cấu thành tội phạm, do vậy cũng khơng có

1

tội phạm. Mặt khách quan của tội phạm được biểu hiện bởi hành vi nguy hiểm
cho xã hội, hậu quả nguy hiểm cho xã hội, mối quan hệ nhân quả giữa hành vi và
hậu quả, công cụ, phương tiện, phương pháp, thủ đoạn, thời gian, địa điểm, hoàn
cảnh phạm tội… Nghiên cứu những biểu hiện thuộc mặt khách quan của tội
phạm là cơ sở quan trọng để xác định hành vi cụ thể có cấu thành tội phạm hay
khơng. Nếu có, mới đặt ra vấn đề mặt chủ quan của tội phạm. Đồng thời, qua đó
có thể định khung hình phạt, xác định là tình tiết giảm nhẹ hay tăng nặng trách
nhiệm hình sự. Trên thực tế, lý thuyết về mặt khách quan của tội phạm chỉ
thường gắn liền với việc tìm hiểu hành vi khách quan – dấu hiệu bắt buộc trong
mọi cấu thành tội phạm. Tuy nhiên, còn có trường hợp nhận thức chưa đúng,
chưa đầy đủ, chưa thống nhất về lý luận, dẫn tới hạn chế trong hoạt động thực
tiễn vì vậy đã xuất hiện một số vụ án oan, sai dư luận trong nước bất bình. Trong
lý luận đã có một số cơng trình nghiên cứu nhưng ở dạng chung nhất trong cấu
thành của tội phạm, chưa có cơng trình nào đi sâu nghiên cứu mặt khách quan
của tội phạm. Đây là lý do để tác giả lựa chọn đề tài: “Một số vấn đề lý luận và
thực tiễn về mặt khách quan của tội phạm trong Luật hình sự Việt Nam” làm
luận văn tốt nghiệp.
2. Tình hình nghiên cứu
Mặt khách quan của tội phạm – một trong bốn yếu tố cấu thành tội
phạm, là lý luận cơ bản của Luật hình sự Việt Nam. Vì vậy, hầu hết giáo trình
Luật hình sự của các cơ sở đào tạo chuyên ngành luật đều đề cập đến yếu tố
này ở những mức độ khác nhau (Khoa Luật – Đại học quốc gia Hà Nội,
Trường Đại học Luật Hà Nội, Khoa Luật – Viện đại học Mở Hà Nội, Trung
cấp Luật Bn Mê Thuột…).
Bên cạnh đó, cũng có một số cơng trình nghiên cứu về mặt khách quan
của tội phạm thông qua việc nhận thức lý luận cấu thành tội phạm:
– Luận văn Thạc sĩ: Mặt khách quan của tội phạm với tư cách là một
yếu tố cấu thành tội phạm, 2011, Lê Phương Thuỳ.

2

Ngoài ra, mặt khách quan của tội phạm cũng được nghiên cứu thơng
qua các dấu hiệu của nó, trong:
– Luận văn Thạc sĩ: Hành vi nguy hiểm cho xã hội với tư cách là dấu hiệu
bắt buộc thuộc mặt khách quan của tội phạm, 2010, Nguyễn Thị Ngọc Linh.
– Luận văn Thạc sĩ: Dấu hiệu hậu quả phạm tội trong mặt khách quan
của tội phạm theo luật hình sự Việt Nam, 2012, Lê Thu Trang.
Trong sách chuyên khảo về luật hình sự, các nhà khoa học cũng đề cập
đến mặt khách quan của tội phạm:
– Những vấn đề cơ bản trong khoa học luật hình sự, NXB Đại học
Quốc gia Hà Nội, 2005 của TSKH. GS. Lê Văn Cảm
– Tội phạm và cấu thành tội phạm, NXB Công an nhân dân, 2005 của
GS. TS. Nguyễn Ngọc Hòa
Một số bài viết trong các tạp chí nghiên cứu mặt khách quan của tội
phạm thông qua cấu thành tội phạm:
– Lý luận về cấu thành tội phạm trong Khoa học Luật hình sự, Tạp chí
Luật học, số 2/2014 của TSKH. GS. Lê Cảm;
– Những vấn đề lý luận về bốn yếu tố cấu thành tội phạm (trên cơ sở
các quy định của Bộ luật hình sự năm 1999), Tạp chí Tịa án nhân dân, số
7/2005 của TSKH. GS. Lê Cảm;
– Mối quan hệ giữa định tội danh và cấu thành tội phạm, Tạp chỉ dân
chủ và pháp luật, số 6/2005 của tác giả Trương Thị Tuyết Minh;
– Kỹ thuật xây dựng cấu thành tội phạm và việc hồn thiện Bộ luật hình
sự, Tạp chí Luật học, số 4/2006, của GS.TS. Nguyễn Ngọc Hịa;
Một số tác giả nghiên cứu mặt khách quan của tội phạm cụ thể trong
Bộ luật hình sự:
– Mặt khách quan của tội giết người – Một số vấn đề lý luận và thực
tiễn, Tạp chí Tịa án nhân dân, số 2/2006 của TS. Đỗ Đức Hồng Hà;

3

– Hoàn thiện dấu hiệu hành vi trong mặt khách quan của tội gián điệp,
Tạp chí Nghiên cứu lập pháp, số 18/2010 của ThS.Nguyễn Anh Tuấn.
Ngoài ra, khi nghiên cứu tội phạm cụ thể trong Bộ luật hình sự (Phần
riêng – Phần các tội phạm), các tác giả đều có sự nhận thức về mặt khách
quan của tội phạm. Như vậy, cần thiết phải có cơng trình nghiên cứu một cách
hệ thống về mặt khách quan của tội phạm trên phương diện lý luận và thực
tiễn. Qua đó, xây dựng thống nhất lý luận về mặt khách quan cũng như công
tác áp dụng của các cơ quan bảo vệ pháp luật, góp phần trong cơng cuộc đấu
tranh chống và phịng ngừa tội phạm.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu: Luận văn tập trung nghiên cứu những vấn
đề lý luận và thực tiễn về mặt khách quan của tội phạm trong Luật Hình sự
Việt Nam.
3.2. Phạm vi nghiên cứu: Luận văn nghiên cứu dưới góc độ pháp lý
hình sự về những vấn đề lý luận và thực tiễn áp dụng các quy định của luật
hình sự Việt Nam trong hoạt động tư pháp. Làm sáng tỏ bản chất mặt khách
quan của tội phạm với những dấu hiệu cơ bản của nó, trên cơ sở đó đánh giá
hoạt động áp dụng pháp luật trong định tội danh và quyết định hình phạt.
4. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
4.1. Mục đích nghiên cứu: Mục đích nghiên cứu của luận văn là làm
sáng tỏ một cách có hệ thống về mặt lý luận những nội dung cơ bản về mặt
khách quan của tội phạm và thực tiễn áp dụng các nội dung này của các cơ
quan tư pháp, đặc biệt là tòa án trong việc định tội danh và quyết định hình
phạt trong thời gian qua.
4.2. Nhiệm vụ nghiên cứu: Về mặt lý luận, trên cơ sở đối tượng và
phạm vi nghiên cứu, tác giả làm sáng tỏ về khái niệm, các dấu hiệu thuộc mặt

khách quan của tội phạm. Về mặt thực tiễn, đánh giá việc áp dụng các nội

4

dung thuộc mặt khách quan của tội phạm trong việc định tội danh, và quyết
định hình phạt.
5. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
5.1. Phương pháp luận: Cơ sở lý luận của luận văn là quan điểm của
chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm về chính sách
hình sự của Đảng và Nhà nước ta, trên cơ sở tri thức của các ngành khoa học
khác như luật học, tâm lý học, xã hội học, thống kê học… để nhận thức và
luận chứng các vấn đề nghiên cứu.
5.2. Phương pháp nghiên cứu cụ thể: Luận văn sử dụng các phương
pháp nghiên cứu cụ thể như: Phương pháp so sánh, tổng hợp, phân tích, thống
kê, chuyên gia… để làm sáng tỏ đối tượng nghiên cứu
6. Những đóng góp mới của luận văn
Đây là một trong những luận văn thạc sĩ nghiên cứu một cách cụ thể,
khoa học, đồng bộ và có hệ thống những vấn đề lý luận và thực tiễn về mặt
khách quan của tội phạm theo quy định của luật hình sự Việt Nam. Trong luận
văn này, tác giả đã giải quyết về mặt lý luận và thực tiễn những vấn đề sau:
1) Phân tích một cách cụ thể, có hệ thống những vấn đề lý luận về mặt
khách quan của tội phạm theo quy định của luật hình sự Việt Nam như: khái
niệm, ý nghĩa của mặt khách quan của tội phạm, mối quan hệ giữa mặt khách
quan của tội phạm với các yếu tố khác trong cấu thành tội phạm. Đồng thời,
rút ra những nhận xét, đánh giá về quan điểm, chính sách hình sự của Đảng và
nhà nước ta trong việc đấu tranh chống và phịng ngừa tội phạm.
2) Phân tích các dấu hiệu cơ bản thuộc mặt khách quan của tội phạm
như: hành vi nguy hiểm cho xã hội, hậu quả nguy hiểm cho xã hội, mối quan
hệ nhân quả giữa hành vi và hậu quả, công cụ, phương tiện, phương pháp, thủ

đoạn, thời gian, địa điểm, hoàn cảnh phạm tội.
3) Phân tích thực tiễn áp dụng pháp luật của cơ quan xét xử liên quan

5

đến mặt khách quan của tội phạm về định tội danh, quyết định hình phạt trong
giai đoạn hiện nay. Từ đó, đưa ra những đánh giá, nhận định góp phần đấu
tranh chống và phòng ngừa tội phạm.
7. Ý nghĩa của luận văn
Đây là một trong những đề tài nghiên cứu cụ thể, thống nhất và đồng
bộ, đề cập một cách có hệ thống và tồn diện những vấn đề lý luận và thực
tiễn về mặt khách quan của tội phạm trong luật hình sự Việt Nam ở cấp độ một
luận văn thạc sĩ luật học với những đóng góp về mặt khoa học đã nêu trên. Luận
văn đã góp phần vào việc xác định đúng đắn những vấn đề lý luận về mặt khách
quan của tội phạm trên cơ sở nghiên cứu thực tiễn xét xử.
Bên cạnh đó, luận văn cịn có ý nghĩa làm tài liệu tham khảo lý luận
cần thiết cho các nhà khoa học – luật gia, cán bộ thực tiễn và các sinh viên,
học viên cao học cũng như phục vụ cho công tác lập pháp và hoạt động thực
tiễn áp dụng pháp luật hình sự hiện nay.
8. Kết cấu của luận văn
Ngoài Phần Mở đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo, Luận văn
được kết cấu thành 3 chương:
Chương 1: Một số vấn đề chung về mặt khách quan và dấu hiệu hành vi
khách quan của tội phạm
Chương 2: Hậu quả nguy hiểm cho xã hội, mối quan hệ nhân quả và
các dấu hiệu khác thuộc mặt khách quan của tội phạm
Chương 3: Thực tiễn áp dụng các quy định về mặt khách quan của tội phạm

6

Chương 1
MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ MẶT KHÁCH QUAN
VÀ DẤU HIỆU HÀNH VI KHÁCH QUAN CỦA TỘI PHẠM

1.1. Một số vấn đề chung về mặt khách quan của tội phạm
1.1.1. Khái niệm mặt khách quan của tội phạm
Bộ luật Hình sự quy định:
Tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định trong Bộ luật
Hình sự, do người có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện một cách cố ý
hoặc vô ý, xâm phạm độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ Tổ
quốc, xâm phạm chế độ chính trị, chế độ kinh tế, nền văn hóa, quốc phịng, an
ninh, trật tự, an tồn xã hội, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, xâm phạm
tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, tự do, tài sản, các quyền, lợi ích
hợp pháp khác của công dân, xâm phạm những lĩnh vực khác của trật tự pháp
luật xã hội chủ nghĩa (Điều 8).
Như vậy, một trong những nguyên tắc quan trọng được thể hiện trong
khái niệm tội phạm đó là “nguyên tắc hành vi”, tội phạm phải là hành vi của
con người. Hành vi nói chung hay hành vi phạm tội nói riêng thực chất thể
hiện chính bản chất của con người, là sự tồn tại của chính con người đó trong
hiện thực khách quan. Để có thể nhận thức về hành vi và chủ thể của hành vi
đó, cần thiết phải xem xét tổng thể các yếu tố được biểu hiện ra bên ngoài,
hay nói cách khác đó chính là mặt khách quan của tội phạm.
Hiện nay, có nhiều cách diễn đạt khác nhau về mặt khách quan của tội
phạm: Mặt khách quan của tội phạm là mặt bên ngoài của tội phạm, bao gồm
những biểu hiện của tội phạm diễn ra hoặc tồn tại bên ngồi thế giới khách
quan [8, tr.91].
Theo đó, những biểu hiện diễn ra hoặc tồn tại bên ngoài mà con người

7

có thể trực tiếp nhận biết được là: Hành vi khách quan nguy hiểm cho xã hội;
hậu quả nguy hiểm cho xã hội cũng như mối quan hệ nhân quả giữa hành vi
và hậu quả; các điều kiện bên ngoài của việc thực hiện hành vi phạm tội (công
cụ, phương tiện, phương pháp, thủ đoạn, thời gian, địa điểm phạm tội…)
Mặt khách quan của tội phạm là mặt bên ngoài của sự xâm hại nguy hiểm
đáng kể cho xã hội đến khách thể được bảo vệ bằng pháp luật hình sự, tức là sự
thể hiện cách xử sự có tính chất tội phạm trong thực tế khách quan [5, tr.344].
Cụ thể: Mặt khách quan của tội phạm có chín dấu hiệu với một dấu
hiệu bắt buộc trong mọi cấu thành tội phạm là “hành vi nguy hiểm cho xã
hội” và tám dấu hiệu tùy nghi gồm: “hậu quả nguy hiểm cho xã hội, mối quan
hệ nhân quả giữa hành vi và hậu quả phạm tội, thời gian, địa điểm, hoàn cảnh
(điều kiện), phương pháp (thủ đoạn), công cụ và phương tiện phạm tội”.
Mặt khách quan của tội phạm là mặt bên ngoài của tội phạm
đối lập với mặt chủ quan là mặt bên trong của tội phạm, nhưng nó
khơng nằm ngồi tội phạm mà nó là một mặt của cấu thành tội
phạm, nó là những biểu hiện khách quan mà bằng những giác quan
của con người chúng ta có thể nhận biết được như: nhìn thấy được,
nghe thấy được…
Các dấu hiệu hợp thành mặt khách quan của tội phạm bao gồm:
hành vi, hậu quả, mối quan hệ nhân quả giữa hành vi và hậu quả, các
điều kiện chi phối hành vi và hậu quả của hành vi [16, tr.59].
Hay tương tự như vậy:
Mặt khách quan của tội phạm là những biểu hiện diễn ra hoặc
tồn tại bên ngoài của tội phạm… Là một trong bốn yếu tố của tội
phạm, một mặt trong thể thống nhất với mặt chủ quan của hành vi
phạm tội. Những biểu hiện của mặt khách quan của tội phạm là
hành vi, hậu quả nguy hiểm cho xã hội, mối quan hệ nhân quả giữa

8

hành vi và hậu quả đó cũng như các điều kiện bên ngồi khác như
cơng cụ, phương tiện, phương pháp, thủ đoạn, thời gian, địa điểm…
Trong đó, biểu hiện hành vi khách quan là biểu hiện cơ bản nhất
của mặt khách quan được phản ánh trong tất cả các cấu thành tội
phạm. Những biểu hiện khác chỉ dược phản ánh trong một số cấu
thành tội phạm [11, tr.77-78].
Mặt khách quan của tội phạm là những dấu hiệu bên ngoài của
tội phạm. Mặt khách quan là yếu tố bắt buộc của cấu thành tội
phạm… bao gồm: Hành vi nguy hiểm cho xã hội, hậu quả nguy hiểm
cho xã hội, mối quan hệ nhân quả giữa hành vi nguy hiểm và hậu quả,
các điều kiện bên ngoài khi thực hiện tội phạm như: địa điểm, thời
gian, thủ đoạn, phương tiện, công cụ, hồn cảnh phạm tội [17, tr.64].
Như vậy, mặc dù có nhiều cách diễn đạt khác nhau về định nghĩa mặt
khách quan của tội phạm, nhưng nhìn chung quan điểm về mặt khách quan
của tội phạm là đồng nhất giữa các nhà nghiên cứu.
Mặt khách quan của tội phạm là mặt bên ngoài của tội phạm, bao gồm
những biểu hiện của tội phạm diễn ra hoặc tồn tại bên ngoài thế giới khách
quan hay nói cách khác đó là sự thể hiện cách xử sự có tính chất tội phạm
trong thực tế khách quan.
Nghiên cứu mặt khách quan – mặt bên ngồi của tội phạm tức là tìm
hiểu những dấu hiệu diễn ra hoặc tồn tại bên ngoài thế giới khách quan mà
con người có thể nhận thức được, ngay từ quá trình nhận thức đơn giản nhất
dựa trên giác quan của mình: nhìn thấy, nghe thấy, sờ thấy, ngửi thấy… Vì
vậy, những dấu hiệu thuộc mặt khách quan của tội phạm thường bao gồm:
Hành vi khách quan – Hành vi nguy hiểm cho xã hội (khoa học pháp lý chia
thành hai loại là hành động phạm tội và không hành động phạm tội); hậu quả

nguy hiểm cho xã hội (nếu quy định trong cấu thành tội phạm tương ứng);

9

mối quan hệ nhân quả giữa hành vi và hậu quả phạm tội (quan hệ nguyên
nhân – kết quả); hay một số dấu hiệu khác như công cụ, phương tiện, phương
pháp, thủ đoạn phạm tội, thời gian, địa điểm, hoàn cảnh phạm tội…
1.1.2. Ý nghĩa của việc nghiên cứu mặt khách quan của tội phạm
Mặt khách quan của tội phạm là một trong bốn yếu tố cấu thành tội
phạm – tổng hợp những dấu hiệu chung có tính đặc trưng cho loại tội phạm cụ
thể được quy định trong luật hình sự. Các dấu hiệu được mơ tả trong cấu
thành tội phạm là những dấu hiệu phản ánh nội dung của các yếu tố của tội
phạm. Nhưng không phải tất cả các dấu hiệu của bốn yếu tố đều được đưa vào
cấu thành tội phạm. Có những dấu hiệu bắt buộc phải có trong tất cả các cấu
thành tội phạm của các tội phạm, nhưng cũng có những dấu hiệu có thể có
trong cấu thành tội phạm của tội này nhưng lại khơng có trong cấu thành tội
phạm của những tội khác. Những dấu hiệu bắt buộc phải có trong tất cả các
cấu thành tội phạm được kể đến như: Dấu hiệu hành vi thuộc yếu tố mặt
khách quan của tội phạm; dấu hiệu lỗi thuộc yếu tố mặt chủ quan của tội
phạm; dấu hiệu năng lực trách nhiệm hình sự và độ tuổi thuộc yếu tố chủ thể
của tội phạm. Ngoài ra, những dấu hiệu khác của bốn yếu tố cấu thành tội
phạm đều là những dấu hiệu không bắt buộc trong mọi cấu thành tội phạm
như dấu hiệu hậu quả, dấu hiệu mục đích phạm tội, dấu hiệu động cơ phạm tội…
Như vậy, theo quy định của luật hình sự Việt Nam, bất cứ tội phạm nào
dù ít nghiêm trọng, nghiêm trọng, rất nghiêm trọng hay đặc biệt nghiêm trọng,
dù bị quy định bởi hình phạt nào từ cảnh cáo, phạt tiền, cải tạo không giam
giữ, trục xuất, tù có thời hạn hay đến mức tù chung thân, tử hình thì ln ln
là thể thống nhất giữa những biểu hiện bên ngoài – mặt khách quan và những
quan hệ tâm lí bên trong – mặt chủ quan của tội phạm. Những hành vi đó đều

là hoạt động của con người cụ thể, xâm hại hoặc nhằm xâm hại những quan
hệ xã hội nhất định. Sự thống nhất của bốn yếu tố này là hình thức cấu trúc,

10

thể hiện đầy đủ nội dung chính trị, xã hội của tội phạm. Nếu về mặt nội dung
chính trị, xã hội, những hành vi phạm tội có tính chất và mức độ nguy hiểm
cho xã hội khác nhau thì về mặt cấu trúc, bốn yếu tố cấu thành tội phạm cũng
có những nội dung biểu hiện khác nhau. Chính sự khác nhau này quyết định
tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội [8, tr.65].
Mỗi yếu tố cấu thành tội phạm đều có tính độc lập tương đối nhưng có mối
quan hệ mật thiết với nhau. Tùy thuộc từng loại tội phạm, một hay nhiều hơn
các yếu tố có thể ảnh hưởng đến tính nghiêm trọng của tội phạm hơn các yếu
tố khác. Tuy nhiên, khơng có nghĩa là các yếu tố cịn lại khơng quan trọng.
Bốn yếu tố cấu thành tội phạm có mối quan hệ chặt chẽ với nhau và tổng hợp
lại cùng quyết định tính nguy hiểm của tội phạm. Mỗi yếu tố chỉ có ý nghĩa
độc lập khi nghiên cứu về mặt lý thuyết. Trên thực tế, mỗi yếu tố chỉ tồn tại
như là một bộ phận cấu thành của một thể thống nhất là tội phạm. Thiếu bất
kỳ yếu tố nào cũng không được coi là tội phạm. Trong luật hình sự Việt Nam
cộng hịa trước đây, vấn đề các yếu tố cấu thành tội phạm cũng được đề cập.
Nhưng xuất phát từ định nghĩa tội phạm về hình thức, các nhà lý luận chỉ thừa
nhận những yếu tố khơng thể hiện bản chất chính trị, xã hội của tội phạm. Ví dụ:
Theo giáo trình của Đại học luật khoa Sài Gịn năm 1972, tội phạm có ba yếu tố
là yếu tố pháp định (sự vi phạm hình luật), yếu tố vật chất (tác động tích cực hay
tiêu cực) và yếu tố tinh thần hay tâm lý (ý định phạm pháp) [8, tr.65]. Các yếu tố
khách quan và chủ quan có mối quan hệ chặt chẽ với nhau và được thể hiện
trong hành vi phạm tội của chủ thể. Cùng với chủ thể, khách thể và mặt chủ
quan của tội phạm, mặt khách quan của tội phạm là một trong bốn yếu tố cấu
thành tội phạm.

Trong cấu thành tội phạm, các yếu tố thuộc mặt khách quan có ý nghĩa
không giống nhau. Hành vi nguy hiểm cho xã hội là dấu hiệu bắt buộc và
được quy định trong tất cả các cấu thành tội phạm, khơng có hành vi thì

11

khơng có cấu thành tội phạm và cũng khơng thể có tội phạm. Các dấu hiệu
khác thuộc mặt khách quan có thể là dấu hiệu định tội hoặc là dấu hiệu định
khung hình phạt. Mặt khách quan của tội phạm có ý nghĩa quan trọng trong
thực tiễn. Căn cứ vào những biểu hiện như hành vi được chủ thể thực hiện và
một số nội dung biểu hiện khác, người ta biết được tội phạm đã xảy ra, các
tình tiết, diễn biến của vụ án, xác định được đó là tội gì trong số các tội phạm
được quy định trong Bộ luật hình sự. Do vậy, mặt khách quan của tội phạm có
ý nghĩa trước hết đối với việc định tội. Các dấu hiệu thuộc mặt khách quan
của tội phạm nếu xác định đúng thì sẽ giúp cho các cơ quan bảo vệ pháp luật
và Tòa án phân biệt đúng từng tội phạm cụ thể trên cơ sở các dấu hiệu cơ bản
và điển hình nhất được nhà làm luật ghi nhận với tính chất là các dấu hiệu bắt
buộc tại điều (khoản) tương ứng trong Phần các tội phạm Bộ luật hình sự.
Ngồi ý nghĩa trong việc định tội, các dấu hiệu thuộc mặt khách quan của tội
phạm cịn có ý nghĩa trong việc định khung hình phạt. Trong nhiều trường
hợp, các dấu hiệu thuộc mặt khách quan được phản ánh là dấu hiệu định
khung trong cấu thành tội phạm tăng nặng của một số tội phạm. Mặt khách
quan còn có ý nghĩa trong việc đánh giá mức độ nguy hiểm của hành vi phạm
tội, xác định lỗi, đánh giá mức độ lỗi, mức độ trách nhiệm hình sự của người
thực hiện hành vi. Ngồi ra, thơng qua mặt khách quan, có thể xác định các
yếu tố khác của cấu thành tội phạm như mặt chủ quan, chủ thể và khách thể
của tội phạm.
Như vậy, có thể thấy, trong hành vi khách quan của tội phạm bao gồm
nhiều dấu hiệu khác nhau, trong đó, hành vi khách quan của tội phạm là dấu

hiệu được quy định trong tất cả các cấu thành tội phạm với ý nghĩa là dấu
hiệu bắt buộc, khơng có hành vi khách quan thì khơng có cấu thành tội phạm.
Các nội dung biểu hiện khác thuộc mặt khách quan được quy định trong các
cấu thành tội phạm có thể là dấu hiệu định tội (dấu hiệu của cấu thành tội

12

phạm cơ bản) hoặc là dấu hiệu định khung (dấu hiệu của cấu thành tội phạm
tăng nặng hoặc cấu thành tội phạm giảm nhẹ). Các dấu hiệu thuộc mặt khách
quan có ý nghĩa thực tiễn quan trọng. Từ những biểu hiện khách quan như
hành vi nguy hiểm cho xã hội và một số nội dung biểu hiện khác, có thể biết
được tội phạm đã xảy ra, các tình tiết, diễn biến của vụ án, xác định được đó
là tội gì trong số các tội phạm được quy định trong Bộ luật hình sự. Do vậy,
việc nghiên cứu mặt khách quan của tội phạm có ý nghĩa trước hết đối với
việc định tội, việc xác định hành vi của một người có cấu thành tội phạm cụ
thể hay khơng thường bắt đầu từ việc nghiên cứu mặt khách quan. Thực tiễn
áp dụng pháp luật hình sự cho thấy nếu xác định đúng các dấu hiệu thuộc mặt
khách quan của tội phạm sẽ giúp các cơ quan bảo vệ pháp luật và Tòa án phân
biệt đúng từng tội phạm cụ thể trên cơ sở các dấu hiệu cơ bản và điển hình
nhất được nhà làm luật ghi nhận với tính chất là các dấu hiệu bắt buộc tại điều
(khoản) tương ứng trong Phần các tội phạm (Phần riêng) mà Bộ luật hình sự
quy định. Ngoài ý nghĩa trong việc định tội, nghiên cứu các dấu hiệu thuộc
mặt khách quan của tội phạm cịn có ý nghĩa trong việc định khung hình phạt.
Trong nhiều trường hợp, các dấu hiệu thuộc mặt khách quan như hậu quả,
công cụ, phương tiện, thủ đoạn phạm tội… trong cấu thành tội phạm tăng
nặng của một số tội phạm được phản ánh là dấu hiệu định khung. Nhiều tình
tiết tăng nặng hoặc giảm nhẹ trách nhiệm hình sự được quy định trong Bộ luật
hình sự thuộc mặt khách quan của tội phạm, do vậy, việc nghiên cứu mặt
khách quan của tội phạm cũng cịn có ý nghĩa trong việc đánh giá mức độ

nguy hiểm của hành vi phạm tội, xác định lỗi cũng như đánh giá mức độ lỗi,
mức độ trách nhiệm hình sự của người thực hiện hành vi. Ngồi ra, thơng qua
mặt khách quan, có thể xác định các yếu tố khác của cấu thành tội phạm như
mặt chủ quan, chủ thể và khách thể của tội phạm[18, tr.6-7].

13

1.2. Dấu hiệu hành vi khách quan của tội phạm
Mặt khách quan của tội phạm bao gồm nhiều dấu hiệu khác nhau, trong
đó, hành vi khách quan của tội phạm – hành vi phạm tội – hành vi nguy hiểm
cho xã hội là dấu hiệu bắt buộc trong mọi cấu thành tội phạm, hậu quả phạm
tội – hậu quả nguy hiểm cho xã hội, mối quan hệ nhân quả giữa hành vi và
hậu quả phạm tội và một số dấu hiệu khác như công cụ, phương tiện, phương
pháp, thủ đoạn phạm tội, thời gian, địa điểm, hoàn cảnh phạm tội.
Hành vi khách quan của tội phạm hay hành vi phạm tội là dấu hiệu cơ
bản nhất thuộc mặt khách quan của tội phạm. Vì bản chất, tội phạm là hành vi
của con người, nên tội phạm trước hết phải biểu hiện bằng chính hành vi
phạm tội hay khoa học luật hình sự gọi là hành vi khách quan của tội phạm.
Khơng có dấu hiệu hành vi khách quan thì các dấu hiệu khác thuộc mặt khách
quan của tội phạm (hậu quả, mối quan hệ nhân quả, thời gian, địa điểm, cơng
cụ, phương tiện…) thậm chí cả ba yếu tố cấu thành của tội phạm (khách thể,
chủ thể, mặt chủ quan) đều khơng có ý nghĩa.
1.2.1. Khái niệm hành vi
Khái niệm hành vi khách quan của tội phạm bắt nguồn từ khái niệm
hành vi của con người hay nói cách khác, hành vi khách quan của tội phạm là
trường hợp cá biệt thuộc hành vi của con người. Hành vi của con người là lý
thuyết cơ bản trong Tâm lý học. Từ khoảng cuối thế kỷ XIX, Tâm lý học đã
tách ra khỏi Triết học trở thành một khoa học độc lập – khoa học thực
nghiệm. Theo đó, hành vi của con người cũng được các nhà tâm lý học hiện

đại đặc biệt quan tâm. Điển hình là thuyết tâm lý học hành vi do nhà tâm lý
học người Mỹ – J.Watson sáng lập. Ơng cho rằng, tâm lý học khơng quan tâm
đến việc mô tả giảng giải các trạng thái tâm lý ý thức mà chỉ quan tâm đến
hành vi của cơ thể. Đối tượng của tâm lý học hành vi là hành vi. Hành vi của
con người hay của động vật đều được xem như là tổng hợp các phản ứng của

14

cơ thể trước các kích thích của mơi trường bên ngồi theo cơng thức: S
(Stimulant: Kích thích) – R (Reaction: Phản ứng). Đây là quan điểm được
đánh giá là tiến bộ trong tâm lý học khi coi hành vi do ngoại cảnh quyết định,
hành vi có thể quan sát và nghiên cứu một cách khách quan. Tuy nhiên thuyết
hành vi cũng bộc lộ nhược điểm khi đã quan niệm một cách cơ học, máy móc
về hành vi, đồng nhất giữa hành vi của con người với hành vi của động vật,
coi hành vi chỉ là những phản ứng máy móc nhằm đáp ứng lại kích thích, giúp
cơ thể thích nghi với môi trường xung quanh. Thuyết hành vi đã phủ nhận
hồn tồn vai trị chủ đạo của hệ thần kinh cấp cao – não người, tính tích cực
tâm lý, ý thức con người như là hình thức đặc biệt của việc điều chỉnh hành
vi, phủ nhận tính xã hội của con người. Sau này, các nhà nghiên cứu khác đã
bổ sung vào công thức cổ điển S – R một số biến số trung gian gọi là O
(Operant: Nhu cầu, kinh nghiệm sống…) [22, tr.10-11]. Như vậy, tiếp cận
hành vi là một trong những cố gắng rất lớn của tâm lí học thế giới đầu thế kỉ
XX, nhằm khắc phục tính chủ quan trong nghiên cứu tâm lí người thời đó.
Kết quả là đã hình thành trường phái có ảnh hưởng mạnh mẽ đến sự phát triển
Tâm lí học Mĩ và thế giới trong suốt thế kỷ XX: Tâm lý học hành vi, mà đại
biểu là các nhà tâm lí học kiệt xuất như: E.L.Thorndike (1874-1949),
J.B.Watson (1878-1958), E.C.Tolman (1886-1959), K.L.Hull (1884-1952),
B.F.Skinner (1904-1990), A. Bandura v.v…
Tâm lý học hành vi ra đời là một cuộc cách mạng, làm thay đổi cơ bản

hệ thống quan niệm về tâm lý học đương thời. Theo đó, đối tượng của tâm lý
học là hành vi chứ không phải ý thức. Phương pháp nghiên cứu là quan sát và
thực nghiệm khách quan chứ không phải là nội quan. Trước và trong thời kỳ
xuất hiện Thuyết hành vi, tâm lý học được hiểu là khoa học về ý thức và
phương pháp nghiên cứu là nội quan (tự quan sát và giải thích). Ngay từ khi
ra đời ở Đức năm 1879, với tư cách là khoa học độc lập, tâm lý học đã được

15

mệnh danh là Tâm lý học nội quan. W.Wundt – người sáng lập ra Tâm lý học
này, đã xác định đối tượng của tâm lý học là “tổ hợp các trạng thái mà ta
nghiệm thấy – các trạng thái được trực tiếp thể nghiệm trong vịng ý thức khép
kín”. Sự phát triển tiếp theo của Tâm lý học nội quan đã hình thành nên Tâm
lý học cấu trúc ở Mĩ. Mặt khác, do nhu cầu khắc phục sự bế tắc của Tâm lý
học nội quan, cũng ở Mĩ những năm này đã xuất hiện Tâm lý học chức năng.
Tuy nhiên, trên thực tế, cả hai dịng phái đều khơng tạo lập được khoa học
khách quan về ý thức. Lý luận của chúng gắn liền với phương pháp chủ quan,
điều này gây sự thất vọng ở khắp mọi nơi. Kết quả là, những vấn đề cơ bản
của tâm lý học trở nên mờ mịt đối với nhiều người: Đối tượng nghiên cứu (ý
thức) và nguồn gốc của nó (ý thức bắt đầu từ đâu), phương pháp nghiên cứu
(nội quan, nguyên tắc giải thích: nguyên nhân tâm lý như là sự chế ước của
một số hiện tượng ý thức đối với các hiện tượng khác). Từ đó đã xuất hiện
nhu cầu cấp thiết về đối tượng, phương pháp và nguyên tắc mới, đặc biệt ở
Mĩ, nơi mà cách tiếp cận thực dụng trong nghiên cứu con người chiếm vai trò
thống trị. Điều này đã được chứng minh bằng khuynh hướng chức năng, mà
trọng tâm chú ý là vấn đề thích ứng của cá nhân với môi trường. Nhưng chủ
nghĩa chức năng, vốn bắt nguồn từ các quan niệm thời cổ đại về ý thức như là
một bản thế đặc biệt vươn tới mục đích, đã bị bất lực khi giải thích nguyên
nhân điều khiển hành vi con người, sự tạo ra những hình thức hành vi mới.

Phương pháp chủ quan đã mất uy tín, phải nhường vị trí cho phương pháp
khách quan. Ở đây, sinh lý học, đặc biệt là sinh lý học thần kinh đã đóng vai
trị quan trọng, trong đó công đầu thuộc về nhà sinh lý học người Nga
I.P.Pavlov, với khái niệm phản xạ có điều kiện. Về phương diện kỹ thuật,
phương pháp nghiên cứu phản xạ có điều kiện cho phép ta nhận biết khách
quan các phản ứng của cơ thể đối với một kích thích. Các nhà hành vi học đã
không bỏ qua thành tựu này. Phương pháp phản xạ trở thành cứu cánh của họ.

16

Mặt khác, sự phát triển của tâm lý học động vật đã mang lại cho Tâm lý học
hành vi đối tượng nghiên cứu mới: hành vi của động vật. Sự xuất hiện những
nghiệm thể mới – động vật – không có khả năng nội quan, đã đóng vai trị
quan trọng giúp nhà nghiên cứu chuyển từ quan sát sang thực nghiệm. Hiệu
quả tác động của nghiệm viên bây giờ không phải là tự “thông báo” của
nghiệm thể về các trạng thái của mình (như trong Tâm lý học nội quan) mà là
những phản ứng vận động – một điều hoàn toàn khách quan. Trong biên bản
thực nghiệm đã xuất hiện các thơng tin kiểu mới về ngun tắc. Hơn nữa,
chính những nguyên tắc và phương pháp này đã chịu ảnh hưởng trực tiếp của
triết học thực chứng và chủ nghĩa cơ học, đang chi phối tinh thần nước Mĩ.
Đó chính là hoàn cảnh tư tưởng – lý luận đã sinh ra Thuyết hành vi. Nói tới
Tâm lý học hành vi, khơng thể khơng nói nhiều về các quan điểm của
J.Watson, các luận điểm của ông là nền tảng lý luận của hệ thống tâm lý học
này. Tuy nhiên, một mình J.Watson không làm nên trường phái thống trị tâm
lý học Mĩ và ảnh hưởng lớn tới sự phát triển tâm lý học thế giới suốt thế kỷ
XX. Trước J.Watson có nhiều bậc tiền bối, mà tư tưởng và kết quả thực
nghiệm của họ là cơ sở trực tiếp, để trên đó Watson xây dựng các luận điểm
then chốt của Tâm lý học hành vi. Sau J.Watson nhiều nhà tâm lý học lớn
khác của Mĩ đã phát triển học thuyết này, đưa nó thành hệ thống tâm lý học

đa dạng và bám rễ vào mọi ngóc ngách của đời sống xã hội. Vì vậy, có thể
chia q trình phát triển của Tâm lý học hành vi thành ba giai đoạn khơng
hồn tồn theo trật tự tuyến tính về thời gian: những cơ sở lý luận và thực
nghiệm đầu tiên hình thành các luận điểm cơ bản (Thuyết hành vi cổ điển); sự
phát triển tiếp theo của Tâm lý học hành vi, sau khi có các luận điểm của
J.Watson (các thuyết hành vi mới và hậu hành vi) [17].
Thuyết tâm lý học hành vi là cơ sở quan trọng để các nhà nghiên cứu
phát triển các trường phái tâm lý học mới và tâm lý học hiện đại ngày nay.

17

Điển hình là tâm lý học hoạt động, hay lý thuyết về hoạt động trong tâm lý
học hiện đại. Nghiên cứu khái niệm hành vi phụ thuộc chủ yếu vào cách thức
tiếp cận nghiên cứu, vì vậy có nhiều cách hiểu khác nhau về hành vi. Năm
1913 J.B. Watson lần đâu tiên đưa ra khái niệm hành vi – tổng hợp các phản
ứng của cơ thể trước các kích thích của mơi trường bên ngồi theo cơng thức
S – R, dù là hành vi của con người hay động vật, đều được thực hiện theo cơ
chế: có kích thích thì có phản ứng, mà khơng phụ thuộc vào ý thức và các
chuẩn mực xã hội. Hay trong trường phái tâm lý học hiện đại của Nga, X.L.
Rubinstein đã coi hành vi là hoạt động đặc biệt: Hoạt động được chuyển
thành hành vi khi động lực hoạt động từ bình diện đối tượng chuyển sang
quan hệ cá nhân – xã hội; A.N. Leonchiev khẳng định: Hành vi không phải là
phản ứng máy móc của một cơ thể sinh vật mà phải được hiểu là hoạt động.
Nhà tâm lý học Thụy Sỹ J. Piaget cho rằng khi nghiên cứu về hành vi phải
nhấn mạnh tính tích cực của con người: Hành vi là sự tìm kiếm những hồn
cảnh hay đối tượng cịn thiếu hoặc chưa tồn tại… hành vi được hiểu là tính
tích cực có định hướng [23, tr.80]. Trong Từ điển Tâm lý học do R.J. Corsini
chủ biên có viết: Hành vi là những hành động, phản ứng, những tương tác
đáp lại kích thích bên trong và bên ngồi, bao gồm những cử chỉ quan sát

được một cách khách quan, những cử chỉ thuộc về nội tâm và những q trình
vơ thức [15, tr.24]. L.X. Vưgôtxki cho rằng: Hành vi của con người và hành
vi của động vật có cấu trúc hoàn toàn khác nhau. Ở động vật, các dạng hành
vi chủ yếu được hợp thành bởi hai nhóm phản ứng. Đó là nhóm phản ứng
bẩm sinh (vơ điều kiện) và nhóm tập nhiễm (có điều kiện)… Hành vi của động
vật có thể coi là hành vi kinh nghiệm di truyền. Còn ở ccon người, cấu trúc
hành vi bao gồm kinh nghiệm lịch sử – di truyền không đơn thuần là di truyền
sinh vật mà là di truyền xã hội, kinh nghiệm xã hội – những tri thức nhận
được từ người xung quanh truyền lại cho nhau và kinh nghiệm kép – hình

18

thành trong hoạt động lao động thực tiễn của con người. Theo đó, ơng cũng
cho rằng: Ý thức hóa ra là một cấu trúc rất phức tạp của hành vi, nếu nói
riêng, thì là cấu trúc rất phức tạp của q trình phân đơi của hành vi. Hành
vi được hiểu ngầm là hoạt động của con người. Và cả ý thức với tư cách là
một bộ phận cấu thành của hành vi, ý thức được coi là một thực tại khách
quan có chức năng điều chỉnh đối với hành vi, và cùng hành vi, ý thức là một
thành phần của hoạt động. Hay theo quan điểm của A.V. Peetrovxki và M.G.
Iarôsevxki: Hành vi là sự tác động qua lại giữa cơ thể sống, thơng qua hoạt
tính bên ngồi (vận động) và bên trong (tâm lý). Thuật ngữ hành vi được sử
dụng để chỉ hành vi của các cá thể riêng lẻ, các cá nhân cũng như của nhóm,
lồi (Hành vi của một lồi sinh vật, hay một nhóm xã hội). Trong tâm lý học
Nga, hành vi của con người được xem như hoạt động, tuy ít nhiều mang
những yếu tố bẩm sinh, nhưng chủ yếu chịu sự chi phối từ phía xã hội, thơng
qua ngơn ngữ và các hệ thống tín hiệu có ý nghĩa khác [15, tr.26]. Ở nước ta,
khái niệm hành vi cũng được đề cập trong nhiều cơng trình nghiên cứu dưới
góc độ tâm lý học: Mỗi biểu hiện hành vi chỉ là một bộc lộ ra bên ngoài của
hoạt động và bao giờ cũng gắn liền với động cơ, mục đích; Hành vi là tồn

bộ nói chung những phản ứng, cách cư xử biểu hiện ra bên ngoài của một con
người trong một hoàn cảnh cụ thể nhất định [23, tr.80].
Hành vi là những biểu hiện bên ngồi của các q trình sinh lý của
hoạt động. Nó gắn với động cơ, nhu cầu và có ý nghĩa xã hội nhất định
[14, tr.40]. Hành vi được hiểu là hành vi xã hội, là cách ứng xử của một
người trong một hoàn cảnh cụ thể được biểu hiện ra bên ngồi bằng lời nói,
cử chỉ nhất định [7, tr.35].
Như vậy, dưới những góc độ khác nhau, khái niệm về hành vi cũng có
sự khác biệt. Có những định nghĩa mở rộng khái niệm hành vi – là toàn bộ
phản ứng của con người (gồm cả hành vi vô thức và hành vi có ý thức). Có

19

những định nghĩa thu hẹp khái niệm hành vi – bao gồm những phản ứng có ý
thức (hành vi có ý thức). Hay có quan điểm đồng nhất khái niệm hành vi và
hoạt động, hoặc hành vi là bộ phận cấu thành nên hoạt động của con người.
Nhưng dù dưới góc độ nào, thì nhìn chung, hành vi cũng là yếu tố quan trọng
để nhận định về một cá nhân, là thái độ, cách xử sự của cá nhân với bản thân,
trong giao tiếp, với xã hội. Và ngược lại, chính cá nhân cũng chịu sự tác động
của hồn cảnh, của môi trường xã hội. Điều này thể hiện sự thích nghi (chủ
động) của con người – chủ thể tích cực của hoạt động nhằm cải tạo hoàn cảnh
cũng như cải tạo chính bản thân mình trong hoạt động sống hàng ngày. Do
đó, hành vi mang dấu ấn cá nhân – cùng điều kiện hoàn cảnh giống nhau
nhưng mỗi cá nhân lại có thái độ, lựa chọn xử sự khác nhau. Như vậy:
Hành vi là xử sự của con người trong một hoàn cảnh cụ thể, biểu hiện
ra bên ngoài bằng lời nói, cử chỉ nhất định [23, tr.81].
1.2.2. Khái niệm hành vi khách quan của tội phạm
Hành vi khách quan của tội phạm hay hành vi phạm tội là trường hợp
cá biệt của hành vi. Nếu sắp xếp hành vi của con người trong xã hội thì hành

vi khách quan của tội phạm là một dạng của hành vi vi phạm pháp luật (hành
vi vi phạm pháp luật hình sự) bên cạnh dạng hành vi hợp pháp. Theo đó, hành
vi hợp pháp là hành vi phù hợp với các chuẩn mực của xã hội, phù hợp với
các đòi hỏi của pháp luật. Ngược lại, hành vi vi phạm pháp luật là một dạng
hành vi pháp luật thể hiện ở hành vi của cá nhân, cơ quan, tổ chức không tuân
thủ các nghĩa vụ do pháp luật quy định (không thực hiện hoặc thực hiện
không đúng các quy định của pháp luật) hoặc đã làm những việc mà pháp luật
cấm, gây thiệt hại hoặc dẫn đến nguy cơ gây thiệt hại cho các lợi ích khác
nhau [1, tr.324-325]. Hay: Hành vi vi phạm pháp luật là hành vi trái pháp luật
và có lỗi do chủ thể có năng lực trách nhiệm pháp lý thực hiện, xâm hại các
quan hệ xã hội được pháp luật bảo vệ [21, tr.486]. Hành vi vi phạm pháp luật

20

LỜI CAM ĐOANTôi xin cam kết Luận văn là khu công trình điều tra và nghiên cứu củariêng tơi. Các tác dụng nêu trong Luận văn chưa được cơng bố trongbất kỳ cơng trình nào khác. Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trongLuận văn bảo vệ tính đúng chuẩn, đáng tin cậy và trung thực. Tơi đãhồn thành toàn bộ những mơn học và đã thanh tốn toàn bộ những nghĩa vụtài chính theo pháp luật của Khoa Luật Đại học Quốc gia TP.HN. Vậy tôi viết Lời cam kết này ý kiến đề nghị Khoa Luật xem xét đểtơi hoàn toàn có thể bảo vệ Luận văn. Tơi xin chân thành cảm ơn ! NGƯỜI CAM ĐOANHồng Nam KhánhMỤC LỤCTrangTrang phụ bìaLời cam đoanMục lụcMỞ ĐẦU …………………………………………………………………………………………. 1C hương 1 : MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ MẶT KHÁCH QUAN VÀDẤU HIỆU HÀNH VI KHÁCH QUAN CỦA TỘI PHẠM ……………… 71.1. Một số yếu tố chung về mặt khách quan của tội phạm …………….. 71.1.1. Khái niệm mặt khách quan của tội phạm ……………………………………. 71.1.2. Ý nghĩa của việc nghiên cứu và điều tra mặt khách quan của tội phạm …………. 101.2. Dấu hiệu hành vi khách quan của tội phạm …………………………… 141.2.1. Khái niệm hành vi ………………………………………………………………… 141.2.2. Khái niệm hành vi khách quan của tội phạm ……………………………… 201.2.3. Hành vi khách quan của tội phạm trong 1 số ít trường hợp đặc biệt quan trọng ….. 31C hương 2 : HẬU QUẢ NGUY HIỂM CHO XÃ HỘI, MỐI QUANHỆ NHÂN QUẢ VÀ CÁC DẤU HIỆU KHÁC THUỘCMẶT KHÁCH QUAN CỦA TỘI PHẠM ………………………………. 442.1. Hậu quả nguy hại cho xã hội của tội phạm …………………………. 442.1.1. Khái niệm và những dạng hậu quả nguy hại cho xã hội của tội phạm ………. 442.1.2. Ý nghĩa của việc điều tra và nghiên cứu hậu quả nguy hại cho xã hội củatội phạm ………………………………………………………………………………. 502.2. Mối quan hệ nhân quả giữa hành vi khách quan và hậu quảnguy hiểm cho xã hội của tội phạm ……………………………………….. 562.2.1. Khái niệm, ý nghĩa của việc nghiên cứu và điều tra mối quan hệ nhân quảgiữa hành vi khách quan và hậu quả nguy hại cho xã hội củatội phạm ………………………………………………………………………………. 562.2.2. Các dạng mối quan hệ nhân quả giữa hành vi khách quan và hậuquả nguy khốn cho xã hội của tội phạm ……………………………………. 632.3. Các tín hiệu khác thuộc mặt khách quan của tội phạm …………. 662.3.1. Công cụ, phương tiện đi lại phạm tội ……………………………………………….. 672.3.2. Phương pháp, thủ đoạn phạm tội ……………………………………………… 682.3.3. Thời gian, khu vực, thực trạng phạm tội ………………………………….. 69C hương 3 : THỰC TIỄN ÁP DỤNG CÁC QUY ĐỊNH VỀ MẶTKHÁCH QUAN CỦA TỘI PHẠM ……………………………………….. 713.1. Thực tiễn vận dụng những lao lý về mặt khách quan của tộiphạm trong định tội danh …………………………………………………….. 713.2. Thực tiễn vận dụng những pháp luật về mặt khách quan của tộiphạm trong quyết định hành động hình phạt …………………………………………. 86K ẾT LUẬN ……………………………………………………………………………………. 97DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO …………………………………………. 100M Ở ĐẦU1. Tính cấp thiết của đề tàiPháp luật là công cụ để Nhà nước quản trị xã hội. Trong đó, luật hìnhsự là một ngành luật đặc biệt quan trọng của mạng lưới hệ thống pháp lý nước ta, nó xác địnhhành vi nguy khốn cho xã hội là tội phạm và lao lý hình thức sử lý hình sự ; cơ sở và những điều kiện kèm theo của nghĩa vụ và trách nhiệm hình sự, cũng như hình phạt, biệnpháp tư pháp và những chế định pháp lý hình sự khác … Luật hình sự quy địnhvề tội phạm, hay nói cách khác tội phạm là vi phạm pháp luật hình sự nên chỉđược pháp luật trong Bộ luật hình sự. Trong luật hình sự, thực chất của tộiphạm được phản ánh qua bốn yếu tố cấu thành tội phạm, trong đó rõ nét nhấtthơng qua mặt khách quan của tội phạm, mối quan hệ ngặt nghèo giữa mặt kháchquan của tội phạm với những yếu tố khác trong cấu thành tội phạm. Bởi vì, nếuxét về thực chất chính trị – xã hội – pháp lý, tội phạm là một hiện tượng kỳ lạ xã hộitiêu cực với những đặc thù riêng không liên quan gì đến nhau như tính nguy hại cho xã hội, tính cólỗi, tính trái pháp luật hình sự, tính phải chịu hình phạt. Nếu xét về cấu trúc, tội phạm được hợp thành bởi bốn yếu tố là khách thể, mặt khách quan, chủthể, mặt chủ quan. Những yếu tố này sống sót trong mối quan hệ mật thiết vớinhau nhưng có tính độc lập tương đối, hoàn toàn có thể phân biệt. Mọi hành vi phạm tộidù đặc thù, mức độ nguy khốn đến đâu, dù bị vận dụng chế tài hình sự gìcũng đều là sự thống nhất giữa yếu tố khách quan và yếu tố chủ quan, haynhững biểu lộ bên ngoài và những biểu lộ bên trong, đều là hành vi của conngười xâm phạm tới những quan hệ xã hội nhất định được luật hình sự bảo vệ. Mặt khách quan của tội phạm là một trong bốn yếu tố cấu thành tội phạm. Đó là những biểu lộ ra bên ngoài của tội phạm. Bất kỳ tội phạm đơn cử nàocũng đều phải có biểu lộ ra bên ngồi. Khơng có những biểu lộ ra bên ngồithì khơng có những yếu tố khác của cấu thành tội phạm, do vậy cũng khơng cótội phạm. Mặt khách quan của tội phạm được biểu lộ bởi hành vi nguy hiểmcho xã hội, hậu quả nguy hại cho xã hội, mối quan hệ nhân quả giữa hành vi vàhậu quả, công cụ, phương tiện đi lại, giải pháp, thủ đoạn, thời hạn, khu vực, hoàncảnh phạm tội … Nghiên cứu những biểu lộ thuộc mặt khách quan của tộiphạm là cơ sở quan trọng để xác lập hành vi đơn cử có cấu thành tội phạm haykhơng. Nếu có, mới đặt ra yếu tố mặt chủ quan của tội phạm. Đồng thời, qua đócó thể định khung hình phạt, xác lập là diễn biến giảm nhẹ hay tăng nặng tráchnhiệm hình sự. Trên thực tiễn, kim chỉ nan về mặt khách quan của tội phạm chỉthường gắn liền với việc tìm hiểu và khám phá hành vi khách quan – tín hiệu bắt buộc trongmọi cấu thành tội phạm. Tuy nhiên, còn có trường hợp nhận thức chưa đúng, chưa không thiếu, chưa thống nhất về lý luận, dẫn tới hạn chế trong hoạt động giải trí thựctiễn thế cho nên đã Open 1 số ít vụ án oan, sai dư luận trong nước bất bình. Tronglý luận đã có một số ít cơng trình điều tra và nghiên cứu nhưng ở dạng chung nhất trong cấuthành của tội phạm, chưa có cơng trình nào đi sâu điều tra và nghiên cứu mặt khách quancủa tội phạm. Đây là nguyên do để tác giả lựa chọn đề tài : “ Một số yếu tố lý luận vàthực tiễn về mặt khách quan của tội phạm trong Luật hình sự Nước Ta ” làmluận văn tốt nghiệp. 2. Tình hình nghiên cứuMặt khách quan của tội phạm – một trong bốn yếu tố cấu thành tộiphạm, là lý luận cơ bản của Luật hình sự Nước Ta. Vì vậy, hầu hết giáo trìnhLuật hình sự của những cơ sở đào tạo và giảng dạy chuyên ngành luật đều đề cập đến yếu tốnày ở những mức độ khác nhau ( Khoa Luật – Đại học vương quốc Thành Phố Hà Nội, Trường Đại học Luật TP. Hà Nội, Khoa Luật – Viện ĐH Mở TP. Hà Nội, Trungcấp Luật Bn Mê Thuột … ). Bên cạnh đó, cũng có một số ít cơng trình điều tra và nghiên cứu về mặt khách quancủa tội phạm trải qua việc nhận thức lý luận cấu thành tội phạm : – Luận văn Thạc sĩ : Mặt khách quan của tội phạm với tư cách là mộtyếu tố cấu thành tội phạm, 2011, Lê Phương Thuỳ. Ngoài ra, mặt khách quan của tội phạm cũng được nghiên cứu và điều tra thơngqua những tín hiệu của nó, trong : – Luận văn Thạc sĩ : Hành vi nguy khốn cho xã hội với tư cách là dấu hiệubắt buộc thuộc mặt khách quan của tội phạm, 2010, Nguyễn Thị Ngọc Linh. – Luận văn Thạc sĩ : Dấu hiệu hậu quả phạm tội trong mặt khách quancủa tội phạm theo luật hình sự Nước Ta, 2012, Lê Thu Trang. Trong sách chuyên khảo về luật hình sự, những nhà khoa học cũng đề cậpđến mặt khách quan của tội phạm : – Những yếu tố cơ bản trong khoa học luật hình sự, NXB Đại họcQuốc gia TP. Hà Nội, 2005 của TSKH. GS. Lê Văn Cảm – Tội phạm và cấu thành tội phạm, NXB Công an nhân dân, 2005 củaGS. TS. Nguyễn Ngọc HòaMột số bài viết trong những tạp chí điều tra và nghiên cứu mặt khách quan của tộiphạm trải qua cấu thành tội phạm : – Lý luận về cấu thành tội phạm trong Khoa học Luật hình sự, Tạp chíLuật học, số 2/2014 của TSKH. GS. Lê Cảm ; – Những yếu tố lý luận về bốn yếu tố cấu thành tội phạm ( trên cơ sởcác pháp luật của Bộ luật hình sự năm 1999 ), Tạp chí Tịa án nhân dân, số7 / 2005 của TSKH. GS. Lê Cảm ; – Mối quan hệ giữa định tội danh và cấu thành tội phạm, Tạp chỉ dânchủ và pháp lý, số 6/2005 của tác giả Trương Thị Tuyết Minh ; – Kỹ thuật thiết kế xây dựng cấu thành tội phạm và việc hồn thiện Bộ luật hìnhsự, Tạp chí Luật học, số 4/2006, của GS.TS. Nguyễn Ngọc Hịa ; Một số tác giả nghiên cứu và điều tra mặt khách quan của tội phạm đơn cử trongBộ luật hình sự : – Mặt khách quan của tội giết người – Một số yếu tố lý luận và thựctiễn, Tạp chí Tịa án nhân dân, số 2/2006 của TS. Đỗ Đức Hồng Hà ; – Hoàn thiện tín hiệu hành vi trong mặt khách quan của tội gián điệp, Tạp chí Nghiên cứu lập pháp, số 18/2010 của ThS. Nguyễn Anh Tuấn. Ngoài ra, khi điều tra và nghiên cứu tội phạm đơn cử trong Bộ luật hình sự ( Phầnriêng – Phần những tội phạm ), những tác giả đều có sự nhận thức về mặt kháchquan của tội phạm. Như vậy, thiết yếu phải có cơng trình nghiên cứu và điều tra một cáchhệ thống về mặt khách quan của tội phạm trên phương diện lý luận và thựctiễn. Qua đó, kiến thiết xây dựng thống nhất lý luận về mặt khách quan cũng như côngtác vận dụng của những cơ quan bảo vệ pháp lý, góp thêm phần trong cơng cuộc đấutranh chống và phịng ngừa tội phạm. 3. Đối tượng và khoanh vùng phạm vi nghiên cứu3. 1. Đối tượng điều tra và nghiên cứu : Luận văn tập trung nghiên cứu và điều tra những vấnđề lý luận và thực tiễn về mặt khách quan của tội phạm trong Luật Hình sựViệt Nam. 3.2. Phạm vi nghiên cứu và điều tra : Luận văn nghiên cứu và điều tra dưới góc nhìn pháp lýhình sự về những yếu tố lý luận và thực tiễn vận dụng những lao lý của luậthình sự Nước Ta trong hoạt động giải trí tư pháp. Làm sáng tỏ thực chất mặt kháchquan của tội phạm với những tín hiệu cơ bản của nó, trên cơ sở đó đánh giáhoạt động vận dụng pháp lý trong định tội danh và quyết định hành động hình phạt. 4. Mục đích và trách nhiệm nghiên cứu4. 1. Mục đích điều tra và nghiên cứu : Mục đích điều tra và nghiên cứu của luận văn là làmsáng tỏ một cách có mạng lưới hệ thống về mặt lý luận những nội dung cơ bản về mặtkhách quan của tội phạm và thực tiễn vận dụng những nội dung này của những cơquan tư pháp, đặc biệt quan trọng là tòa án nhân dân trong việc định tội danh và quyết định hành động hìnhphạt trong thời hạn qua. 4.2. Nhiệm vụ điều tra và nghiên cứu : Về mặt lý luận, trên cơ sở đối tượng người tiêu dùng vàphạm vi nghiên cứu và điều tra, tác giả làm sáng tỏ về khái niệm, những tín hiệu thuộc mặtkhách quan của tội phạm. Về mặt thực tiễn, nhìn nhận việc vận dụng những nộidung thuộc mặt khách quan của tội phạm trong việc định tội danh, và quyếtđịnh hình phạt. 5. Phương pháp luận và giải pháp nghiên cứu5. 1. Phương pháp luận : Cơ sở lý luận của luận văn là quan điểm củachủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm về chính sáchhình sự của Đảng và Nhà nước ta, trên cơ sở tri thức của những ngành khoa họckhác như luật học, tâm lý học, xã hội học, thống kê học … để nhận thức vàluận chứng những yếu tố nghiên cứu và điều tra. 5.2. Phương pháp nghiên cứu và điều tra đơn cử : Luận văn sử dụng những phươngpháp điều tra và nghiên cứu đơn cử như : Phương pháp so sánh, tổng hợp, nghiên cứu và phân tích, thốngkê, chuyên viên … để làm sáng tỏ đối tượng người dùng nghiên cứu6. Những góp phần mới của luận vănĐây là một trong những luận văn thạc sĩ điều tra và nghiên cứu một cách đơn cử, khoa học, đồng điệu và có mạng lưới hệ thống những yếu tố lý luận và thực tiễn về mặtkhách quan của tội phạm theo lao lý của luật hình sự Nước Ta. Trong luậnvăn này, tác giả đã xử lý về mặt lý luận và thực tiễn những yếu tố sau : 1 ) Phân tích một cách đơn cử, có mạng lưới hệ thống những yếu tố lý luận về mặtkhách quan của tội phạm theo pháp luật của luật hình sự Nước Ta như : kháiniệm, ý nghĩa của mặt khách quan của tội phạm, mối quan hệ giữa mặt kháchquan của tội phạm với những yếu tố khác trong cấu thành tội phạm. Đồng thời, rút ra những nhận xét, nhìn nhận về quan điểm, chủ trương hình sự của Đảng vànhà nước ta trong việc đấu tranh chống và phịng ngừa tội phạm. 2 ) Phân tích những tín hiệu cơ bản thuộc mặt khách quan của tội phạmnhư : hành vi nguy khốn cho xã hội, hậu quả nguy hại cho xã hội, mối quanhệ nhân quả giữa hành vi và hậu quả, công cụ, phương tiện đi lại, giải pháp, thủđoạn, thời hạn, khu vực, thực trạng phạm tội. 3 ) Phân tích thực tiễn vận dụng pháp lý của cơ quan xét xử liên quanđến mặt khách quan của tội phạm về định tội danh, quyết định hành động hình phạt tronggiai đoạn lúc bấy giờ. Từ đó, đưa ra những nhìn nhận, đánh giá và nhận định góp thêm phần đấutranh chống và phòng ngừa tội phạm. 7. Ý nghĩa của luận vănĐây là một trong những đề tài điều tra và nghiên cứu đơn cử, thống nhất và đồngbộ, đề cập một cách có mạng lưới hệ thống và tồn diện những yếu tố lý luận và thựctiễn về mặt khách quan của tội phạm trong luật hình sự Nước Ta ở Lever mộtluận văn thạc sĩ luật học với những góp phần về mặt khoa học đã nêu trên. Luậnvăn đã góp thêm phần vào việc xác lập đúng đắn những yếu tố lý luận về mặt kháchquan của tội phạm trên cơ sở nghiên cứu và điều tra thực tiễn xét xử. Bên cạnh đó, luận văn cịn có ý nghĩa làm tài liệu tìm hiểu thêm lý luậncần thiết cho những nhà khoa học – luật gia, cán bộ thực tiễn và những sinh viên, học viên cao học cũng như ship hàng cho công tác làm việc lập pháp và hoạt động giải trí thựctiễn vận dụng pháp luật hình sự lúc bấy giờ. 8. Kết cấu của luận vănNgoài Phần Mở đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tìm hiểu thêm, Luận vănđược kết cấu thành 3 chương : Chương 1 : Một số yếu tố chung về mặt khách quan và tín hiệu hành vikhách quan của tội phạmChương 2 : Hậu quả nguy hại cho xã hội, mối quan hệ nhân quả vàcác tín hiệu khác thuộc mặt khách quan của tội phạmChương 3 : Thực tiễn vận dụng những lao lý về mặt khách quan của tội phạmChương 1M ỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ MẶT KHÁCH QUANVÀ DẤU HIỆU HÀNH VI KHÁCH QUAN CỦA TỘI PHẠM1. 1. Một số yếu tố chung về mặt khách quan của tội phạm1. 1.1. Khái niệm mặt khách quan của tội phạmBộ luật Hình sự pháp luật : Tội phạm là hành vi nguy khốn cho xã hội được lao lý trong Bộ luậtHình sự, do người có năng lượng nghĩa vụ và trách nhiệm hình sự triển khai một cách cố ýhoặc vô ý, xâm phạm độc lập, chủ quyền lãnh thổ, thống nhất, toàn vẹn chủ quyền lãnh thổ Tổquốc, xâm phạm chính sách chính trị, chế độ kinh tế, nền văn hóa truyền thống, quốc phịng, anninh, trật tự, an tồn xã hội, quyền, quyền lợi hợp pháp của tổ chức triển khai, xâm phạmtính mạng, sức khỏe thể chất, danh dự, nhân phẩm, tự do, gia tài, những quyền, lợi íchhợp pháp khác của công dân, xâm phạm những nghành khác của trật tự phápluật xã hội chủ nghĩa ( Điều 8 ). Như vậy, một trong những nguyên tắc quan trọng được biểu lộ trongkhái niệm tội phạm đó là “ nguyên tắc hành vi ”, tội phạm phải là hành vi củacon người. Hành vi nói chung hay hành vi phạm tội nói riêng thực ra thểhiện chính bản chất của con người, là sự sống sót của chính con người đó tronghiện thực khách quan. Để hoàn toàn có thể nhận thức về hành vi và chủ thể của hành viđó, thiết yếu phải xem xét tổng thể và toàn diện những yếu tố được bộc lộ ra bên ngoài, hay nói cách khác đó chính là mặt khách quan của tội phạm. Hiện nay, có nhiều cách diễn đạt khác nhau về mặt khách quan của tộiphạm : Mặt khách quan của tội phạm là mặt bên ngoài của tội phạm, bao gồmnhững bộc lộ của tội phạm diễn ra hoặc sống sót bên ngồi quốc tế kháchquan [ 8, tr. 91 ]. Theo đó, những bộc lộ diễn ra hoặc sống sót bên ngoài mà con ngườicó thể trực tiếp nhận biết được là : Hành vi khách quan nguy khốn cho xã hội ; hậu quả nguy hại cho xã hội cũng như mối quan hệ nhân quả giữa hành vivà hậu quả ; những điều kiện kèm theo bên ngoài của việc thực hiện hành vi phạm tội ( côngcụ, phương tiện đi lại, giải pháp, thủ đoạn, thời hạn, khu vực phạm tội … ) Mặt khách quan của tội phạm là mặt bên ngoài của sự xâm hại nguy hiểmđáng kể cho xã hội đến khách thể được bảo vệ bằng pháp luật hình sự, tức là sựthể hiện cách xử sự có đặc thù tội phạm trong thực tiễn khách quan [ 5, tr. 344 ]. Cụ thể : Mặt khách quan của tội phạm có chín tín hiệu với một dấuhiệu bắt buộc trong mọi cấu thành tội phạm là “ hành vi nguy khốn cho xãhội ” và tám tín hiệu tùy nghi gồm : “ hậu quả nguy hại cho xã hội, mối quanhệ nhân quả giữa hành vi và hậu quả phạm tội, thời hạn, khu vực, thực trạng ( điều kiện kèm theo ), giải pháp ( thủ đoạn ), công cụ và phương tiện đi lại phạm tội ”. Mặt khách quan của tội phạm là mặt bên ngoài của tội phạmđối lập với mặt chủ quan là mặt bên trong của tội phạm, nhưng nókhơng nằm ngồi tội phạm mà nó là một mặt của cấu thành tộiphạm, nó là những bộc lộ khách quan mà bằng những giác quancủa con người tất cả chúng ta hoàn toàn có thể phân biệt được như : nhìn thấy được, nghe thấy được … Các tín hiệu hợp thành mặt khách quan của tội phạm gồm có : hành vi, hậu quả, mối quan hệ nhân quả giữa hành vi và hậu quả, cácđiều kiện chi phối hành vi và hậu quả của hành vi [ 16, tr. 59 ]. Hay tương tự như như vậy : Mặt khách quan của tội phạm là những bộc lộ diễn ra hoặctồn tại bên ngoài của tội phạm … Là một trong bốn yếu tố của tộiphạm, một mặt trong thể thống nhất với mặt chủ quan của hành viphạm tội. Những biểu lộ của mặt khách quan của tội phạm làhành vi, hậu quả nguy khốn cho xã hội, mối quan hệ nhân quả giữahành vi và hậu quả đó cũng như những điều kiện kèm theo bên ngồi khác nhưcơng cụ, phương tiện đi lại, chiêu thức, thủ đoạn, thời hạn, khu vực … Trong đó, biểu hiện hành vi khách quan là biểu lộ cơ bản nhấtcủa mặt khách quan được phản ánh trong toàn bộ những cấu thành tộiphạm. Những bộc lộ khác chỉ dược phản ánh trong một số ít cấuthành tội phạm [ 11, tr. 77-78 ]. Mặt khách quan của tội phạm là những tín hiệu bên ngoài củatội phạm. Mặt khách quan là yếu tố bắt buộc của cấu thành tộiphạm … gồm có : Hành vi nguy hại cho xã hội, hậu quả nguy hiểmcho xã hội, mối quan hệ nhân quả giữa hành vi nguy khốn và hậu quả, những điều kiện kèm theo bên ngoài khi triển khai tội phạm như : khu vực, thờigian, thủ đoạn, phương tiện đi lại, công cụ, hồn cảnh phạm tội [ 17, tr. 64 ]. Như vậy, mặc dầu có nhiều cách diễn đạt khác nhau về định nghĩa mặtkhách quan của tội phạm, nhưng nhìn chung quan điểm về mặt khách quancủa tội phạm là như nhau giữa những nhà nghiên cứu. Mặt khách quan của tội phạm là mặt bên ngoài của tội phạm, bao gồmnhững biểu lộ của tội phạm diễn ra hoặc sống sót bên ngoài quốc tế kháchquan hay nói cách khác đó là sự biểu lộ cách xử sự có đặc thù tội phạmtrong thực tiễn khách quan. Nghiên cứu mặt khách quan – mặt bên ngồi của tội phạm tức là tìmhiểu những tín hiệu diễn ra hoặc sống sót bên ngoài quốc tế khách quan màcon người hoàn toàn có thể nhận thức được, ngay từ quy trình nhận thức đơn thuần nhấtdựa trên giác quan của mình : nhìn thấy, nghe thấy, sờ thấy, ngửi thấy … Vìvậy, những tín hiệu thuộc mặt khách quan của tội phạm thường gồm có : Hành vi khách quan – Hành vi nguy khốn cho xã hội ( khoa học pháp lý chiathành hai loại là hành vi phạm tội và không hành vi phạm tội ) ; hậu quảnguy hiểm cho xã hội ( nếu lao lý trong cấu thành tội phạm tương ứng ) ; mối quan hệ nhân quả giữa hành vi và hậu quả phạm tội ( quan hệ nguyênnhân – tác dụng ) ; hay 1 số ít tín hiệu khác như công cụ, phương tiện đi lại, phươngpháp, thủ đoạn phạm tội, thời hạn, khu vực, thực trạng phạm tội … 1.1.2. Ý nghĩa của việc điều tra và nghiên cứu mặt khách quan của tội phạmMặt khách quan của tội phạm là một trong bốn yếu tố cấu thành tộiphạm – tổng hợp những tín hiệu chung có tính đặc trưng cho loại tội phạm cụthể được pháp luật trong luật hình sự. Các tín hiệu được mơ tả trong cấuthành tội phạm là những tín hiệu phản ánh nội dung của những yếu tố của tộiphạm. Nhưng không phải toàn bộ những tín hiệu của bốn yếu tố đều được đưa vàocấu thành tội phạm. Có những tín hiệu bắt buộc phải có trong tổng thể những cấuthành tội phạm của những tội phạm, nhưng cũng có những tín hiệu hoàn toàn có thể cótrong cấu thành tội phạm của tội này nhưng lại khơng có trong cấu thành tộiphạm của những tội khác. Những tín hiệu bắt buộc phải có trong tổng thể cáccấu thành tội phạm được kể đến như : Dấu hiệu hành vi thuộc yếu tố mặtkhách quan của tội phạm ; tín hiệu lỗi thuộc yếu tố mặt chủ quan của tộiphạm ; tín hiệu năng lượng nghĩa vụ và trách nhiệm hình sự và độ tuổi thuộc yếu tố chủ thểcủa tội phạm. Ngoài ra, những tín hiệu khác của bốn yếu tố cấu thành tộiphạm đều là những tín hiệu không bắt buộc trong mọi cấu thành tội phạmnhư tín hiệu hậu quả, tín hiệu mục tiêu phạm tội, tín hiệu động cơ phạm tội … Như vậy, theo pháp luật của luật hình sự Nước Ta, bất kể tội phạm nàodù ít nghiêm trọng, nghiêm trọng, rất nghiêm trọng hay đặc biệt quan trọng nghiêm trọng, dù bị pháp luật bởi hình phạt nào từ cảnh cáo, phạt tiền, tái tạo không giamgiữ, trục xuất, tù có thời hạn hay đến mức tù chung thân, tử hình thì ln lnlà thể thống nhất giữa những bộc lộ bên ngoài – mặt khách quan và nhữngquan hệ tâm lí bên trong – mặt chủ quan của tội phạm. Những hành vi đó đềulà hoạt động giải trí của con người đơn cử, xâm hại hoặc nhằm mục đích xâm hại những quanhệ xã hội nhất định. Sự thống nhất của bốn yếu tố này là hình thức cấu trúc, 10 biểu lộ vừa đủ nội dung chính trị, xã hội của tội phạm. Nếu về mặt nội dungchính trị, xã hội, những hành vi phạm tội có đặc thù và mức độ nguy hiểmcho xã hội khác nhau thì về mặt cấu trúc, bốn yếu tố cấu thành tội phạm cũngcó những nội dung bộc lộ khác nhau. Chính sự khác nhau này quyết địnhtính chất và mức độ nguy khốn cho xã hội của hành vi phạm tội [ 8, tr. 65 ]. Mỗi yếu tố cấu thành tội phạm đều có tính độc lập tương đối nhưng có mốiquan hệ mật thiết với nhau. Tùy thuộc từng loại tội phạm, một hay nhiều hơncác yếu tố hoàn toàn có thể ảnh hưởng tác động đến tính nghiêm trọng của tội phạm hơn những yếutố khác. Tuy nhiên, khơng có nghĩa là những yếu tố cịn lại khơng quan trọng. Bốn yếu tố cấu thành tội phạm có mối quan hệ ngặt nghèo với nhau và tổng hợplại cùng quyết định tính nguy khốn của tội phạm. Mỗi yếu tố chỉ có ý nghĩađộc lập khi điều tra và nghiên cứu về mặt kim chỉ nan. Trên thực tiễn, mỗi yếu tố chỉ tồn tạinhư là một bộ phận cấu thành của một thể thống nhất là tội phạm. Thiếu bấtkỳ yếu tố nào cũng không được coi là tội phạm. Trong luật hình sự Việt Namcộng hịa trước đây, yếu tố những yếu tố cấu thành tội phạm cũng được đề cập. Nhưng xuất phát từ định nghĩa tội phạm về hình thức, những nhà lý luận chỉ thừanhận những yếu tố khơng biểu lộ thực chất chính trị, xã hội của tội phạm. Ví dụ : Theo giáo trình của Đại học luật khoa Sài Gịn năm 1972, tội phạm có ba yếu tốlà yếu tố pháp định ( sự vi phạm hình luật ), yếu tố vật chất ( ảnh hưởng tác động tích cực haytiêu cực ) và yếu tố ý thức hay tâm ý ( dự tính phạm pháp ) [ 8, tr. 65 ]. Các yếu tốkhách quan và chủ quan có mối quan hệ ngặt nghèo với nhau và được thể hiệntrong hành vi phạm tội của chủ thể. Cùng với chủ thể, khách thể và mặt chủquan của tội phạm, mặt khách quan của tội phạm là một trong bốn yếu tố cấuthành tội phạm. Trong cấu thành tội phạm, những yếu tố thuộc mặt khách quan có ý nghĩakhông giống nhau. Hành vi nguy khốn cho xã hội là tín hiệu bắt buộc vàđược lao lý trong toàn bộ những cấu thành tội phạm, khơng có hành vi thì11khơng có cấu thành tội phạm và cũng khơng thể có tội phạm. Các dấu hiệukhác thuộc mặt khách quan hoàn toàn có thể là tín hiệu định tội hoặc là tín hiệu địnhkhung hình phạt. Mặt khách quan của tội phạm có ý nghĩa quan trọng trongthực tiễn. Căn cứ vào những biểu lộ như hành vi được chủ thể triển khai vàmột số nội dung biểu lộ khác, người ta biết được tội phạm đã xảy ra, cáctình tiết, diễn biến của vụ án, xác lập được đó là tội gì trong số những tội phạmđược lao lý trong Bộ luật hình sự. Do vậy, mặt khách quan của tội phạm cóý nghĩa trước hết so với việc định tội. Các tín hiệu thuộc mặt khách quancủa tội phạm nếu xác lập đúng thì sẽ giúp cho những cơ quan bảo vệ pháp luậtvà Tòa án phân biệt đúng từng tội phạm đơn cử trên cơ sở những tín hiệu cơ bảnvà nổi bật nhất được nhà làm luật ghi nhận với đặc thù là những tín hiệu bắtbuộc tại điều ( khoản ) tương ứng trong Phần những tội phạm Bộ luật hình sự. Ngồi ý nghĩa trong việc định tội, những tín hiệu thuộc mặt khách quan của tộiphạm cịn có ý nghĩa trong việc định khung hình phạt. Trong nhiều trườnghợp, những tín hiệu thuộc mặt khách quan được phản ánh là tín hiệu địnhkhung trong cấu thành tội phạm tăng nặng của 1 số ít tội phạm. Mặt kháchquan còn có ý nghĩa trong việc nhìn nhận mức độ nguy khốn của hành vi phạmtội, xác lập lỗi, nhìn nhận mức độ lỗi, mức độ nghĩa vụ và trách nhiệm hình sự của ngườithực hiện hành vi. Ngồi ra, thơng qua mặt khách quan, hoàn toàn có thể xác lập cácyếu tố khác của cấu thành tội phạm như mặt chủ quan, chủ thể và khách thểcủa tội phạm. Như vậy, hoàn toàn có thể thấy, trong hành vi khách quan của tội phạm bao gồmnhiều tín hiệu khác nhau, trong đó, hành vi khách quan của tội phạm là dấuhiệu được pháp luật trong toàn bộ những cấu thành tội phạm với ý nghĩa là dấuhiệu bắt buộc, khơng có hành vi khách quan thì khơng có cấu thành tội phạm. Các nội dung biểu lộ khác thuộc mặt khách quan được pháp luật trong cáccấu thành tội phạm hoàn toàn có thể là tín hiệu định tội ( tín hiệu của cấu thành tội12phạm cơ bản ) hoặc là tín hiệu định khung ( tín hiệu của cấu thành tội phạmtăng nặng hoặc cấu thành tội phạm giảm nhẹ ). Các tín hiệu thuộc mặt kháchquan có ý nghĩa thực tiễn quan trọng. Từ những biểu lộ khách quan nhưhành vi nguy khốn cho xã hội và 1 số ít nội dung biểu lộ khác, hoàn toàn có thể biếtđược tội phạm đã xảy ra, những diễn biến, diễn biến của vụ án, xác lập được đólà tội gì trong số những tội phạm được pháp luật trong Bộ luật hình sự. Do vậy, việc điều tra và nghiên cứu mặt khách quan của tội phạm có ý nghĩa trước hết đối vớiviệc định tội, việc xác lập hành vi của một người có cấu thành tội phạm cụthể hay khơng thường khởi đầu từ việc điều tra và nghiên cứu mặt khách quan. Thực tiễnáp dụng pháp luật hình sự cho thấy nếu xác lập đúng những tín hiệu thuộc mặtkhách quan của tội phạm sẽ giúp những cơ quan bảo vệ pháp lý và Tòa án phânbiệt đúng từng tội phạm đơn cử trên cơ sở những tín hiệu cơ bản và điển hìnhnhất được nhà làm luật ghi nhận với đặc thù là những tín hiệu bắt buộc tại điều ( khoản ) tương ứng trong Phần những tội phạm ( Phần riêng ) mà Bộ luật hình sựquy định. Ngoài ý nghĩa trong việc định tội, nghiên cứu và điều tra những tín hiệu thuộcmặt khách quan của tội phạm cịn có ý nghĩa trong việc định khung hình phạt. Trong nhiều trường hợp, những tín hiệu thuộc mặt khách quan như hậu quả, công cụ, phương tiện đi lại, thủ đoạn phạm tội … trong cấu thành tội phạm tăngnặng của 1 số ít tội phạm được phản ánh là tín hiệu định khung. Nhiều tìnhtiết tăng nặng hoặc giảm nhẹ nghĩa vụ và trách nhiệm hình sự được pháp luật trong Bộ luậthình sự thuộc mặt khách quan của tội phạm, do vậy, việc nghiên cứu và điều tra mặtkhách quan của tội phạm cũng cịn có ý nghĩa trong việc nhìn nhận mức độnguy hiểm của hành vi phạm tội, xác lập lỗi cũng như nhìn nhận mức độ lỗi, mức độ nghĩa vụ và trách nhiệm hình sự của người triển khai hành vi. Ngồi ra, thơng quamặt khách quan, hoàn toàn có thể xác lập những yếu tố khác của cấu thành tội phạm nhưmặt chủ quan, chủ thể và khách thể của tội phạm [ 18, tr. 6-7 ]. 131.2. Dấu hiệu hành vi khách quan của tội phạmMặt khách quan của tội phạm gồm có nhiều tín hiệu khác nhau, trongđó, hành vi khách quan của tội phạm – hành vi phạm tội – hành vi nguy hiểmcho xã hội là tín hiệu bắt buộc trong mọi cấu thành tội phạm, hậu quả phạmtội – hậu quả nguy khốn cho xã hội, mối quan hệ nhân quả giữa hành vi vàhậu quả phạm tội và một số ít tín hiệu khác như công cụ, phương tiện đi lại, phươngpháp, thủ đoạn phạm tội, thời hạn, khu vực, thực trạng phạm tội. Hành vi khách quan của tội phạm hay hành vi phạm tội là tín hiệu cơbản nhất thuộc mặt khách quan của tội phạm. Vì thực chất, tội phạm là hành vicủa con người, nên tội phạm trước hết phải bộc lộ bằng chính hành viphạm tội hay khoa học luật hình sự gọi là hành vi khách quan của tội phạm. Khơng có tín hiệu hành vi khách quan thì những tín hiệu khác thuộc mặt kháchquan của tội phạm ( hậu quả, mối quan hệ nhân quả, thời hạn, khu vực, cơngcụ, phương tiện đi lại … ) thậm chí còn cả ba yếu tố cấu thành của tội phạm ( khách thể, chủ thể, mặt chủ quan ) đều khơng có ý nghĩa. 1.2.1. Khái niệm hành viKhái niệm hành vi khách quan của tội phạm bắt nguồn từ khái niệmhành vi của con người hay nói cách khác, hành vi khách quan của tội phạm làtrường hợp riêng biệt thuộc hành vi của con người. Hành vi của con người là lýthuyết cơ bản trong Tâm lý học. Từ khoảng chừng cuối thế kỷ XIX, Tâm lý học đãtách ra khỏi Triết học trở thành một khoa học độc lập – khoa học thựcnghiệm. Theo đó, hành vi của con người cũng được những nhà tâm lý học hiệnđại đặc biệt quan trọng chăm sóc. Điển hình là thuyết tâm lý học hành vi do nhà tâm lýhọc người Mỹ – J.Watson sáng lập. Ơng cho rằng, tâm lý học khơng quan tâmđến việc miêu tả giảng giải những trạng thái tâm ý ý thức mà chỉ chăm sóc đếnhành vi của khung hình. Đối tượng của tâm lý học hành vi là hành vi. Hành vi củacon người hay của động vật hoang dã đều được xem như thể tổng hợp những phản ứng của14cơ thể trước những kích thích của mơi trường bên ngồi theo cơng thức : S ( Stimulant : Kích thích ) – R ( Reaction : Phản ứng ). Đây là quan điểm đượcđánh giá là văn minh trong tâm lý học khi coi hành vi do ngoại cảnh quyết định hành động, hành vi hoàn toàn có thể quan sát và điều tra và nghiên cứu một cách khách quan. Tuy nhiên thuyếthành vi cũng thể hiện điểm yếu kém khi đã ý niệm một cách cơ học, máy mócvề hành vi, như nhau giữa hành vi của con người với hành vi của động vật hoang dã, coi hành vi chỉ là những phản ứng máy móc nhằm mục đích cung ứng lại kích thích, giúpcơ thể thích nghi với thiên nhiên và môi trường xung quanh. Thuyết hành vi đã phủ nhậnhồn tồn vai trị chủ yếu của hệ thần kinh cấp cao – não người, tính tích cựctâm lý, ý thức con người như thể hình thức đặc biệt quan trọng của việc kiểm soát và điều chỉnh hànhvi, phủ nhận tính xã hội của con người. Sau này, những nhà nghiên cứu khác đãbổ sung vào công thức cổ xưa S – R một số ít biến số trung gian gọi là O ( Operant : Nhu cầu, kinh nghiệm tay nghề sống … ) [ 22, tr. 10-11 ]. Như vậy, tiếp cậnhành vi là một trong những cố gắng nỗ lực rất lớn của tâm lí học quốc tế đầu thế kỉXX, nhằm mục đích khắc phục tính chủ quan trong điều tra và nghiên cứu tâm lí người thời đó. Kết quả là đã hình thành phe phái có ảnh hưởng tác động can đảm và mạnh mẽ đến sự phát triểnTâm lí học Mĩ và quốc tế trong suốt thế kỷ XX : Tâm lý học hành vi, mà đạibiểu là những nhà tâm lí học kiệt xuất như : E.L.Thorndike ( 1874 – 1949 ), J.B.Watson ( 1878 – 1958 ), E.C.Tolman ( 1886 – 1959 ), K.L.Hull ( 1884 – 1952 ), B.F.Skinner ( 1904 – 1990 ), A. Bandura v.v … Tâm lý học hành vi sinh ra là một cuộc cách mạng, làm đổi khác cơ bảnhệ thống ý niệm về tâm lý học đương thời. Theo đó, đối tượng người tiêu dùng của tâm lýhọc là hành vi chứ không phải ý thức. Phương pháp điều tra và nghiên cứu là quan sát vàthực nghiệm khách quan chứ không phải là nội quan. Trước và trong thời kỳxuất hiện Thuyết hành vi, tâm lý học được hiểu là khoa học về ý thức vàphương pháp điều tra và nghiên cứu là nội quan ( tự quan sát và lý giải ). Ngay từ khira đời ở Đức năm 1879, với tư cách là khoa học độc lập, tâm lý học đã được15mệnh danh là Tâm lý học nội quan. W.Wundt – người sáng lập ra Tâm lý họcnày, đã xác lập đối tượng người dùng của tâm lý học là ” tổng hợp những trạng thái mà tanghiệm thấy – những trạng thái được trực tiếp thể nghiệm trong vịng ý thức khépkín “. Sự tăng trưởng tiếp theo của Tâm lý học nội quan đã hình thành nên Tâmlý học cấu trúc ở Mĩ. Mặt khác, do nhu yếu khắc phục sự bế tắc của Tâm lýhọc nội quan, cũng ở Mĩ những năm này đã Open Tâm lý học công dụng. Tuy nhiên, trên trong thực tiễn, cả hai dịng phái đều khơng tạo lập được khoa họckhách quan về ý thức. Lý luận của chúng gắn liền với giải pháp chủ quan, điều này gây sự tuyệt vọng ở khắp mọi nơi. Kết quả là, những yếu tố cơ bảncủa tâm lý học trở nên u ám và sầm uất so với nhiều người : Đối tượng nghiên cứu và điều tra ( ýthức ) và nguồn gốc của nó ( ý thức khởi đầu từ đâu ), chiêu thức điều tra và nghiên cứu ( nội quan, nguyên tắc lý giải : nguyên do tâm ý như thể sự chế ước củamột số hiện tượng kỳ lạ ý thức so với những hiện tượng kỳ lạ khác ). Từ đó đã xuất hiệnnhu cầu cấp thiết về đối tượng người tiêu dùng, giải pháp và nguyên tắc mới, đặc biệt quan trọng ởMĩ, nơi mà cách tiếp cận thực dụng trong điều tra và nghiên cứu con người chiếm vai tròthống trị. Điều này đã được chứng tỏ bằng khuynh hướng tính năng, màtrọng tâm quan tâm là yếu tố thích ứng của cá thể với thiên nhiên và môi trường. Nhưng chủnghĩa tính năng, vốn bắt nguồn từ những ý niệm thời cổ đại về ý thức như làmột bản thế đặc biệt quan trọng vươn tới mục tiêu, đã bị bất lực khi lý giải nguyênnhân tinh chỉnh và điều khiển hành vi con người, sự tạo ra những hình thức hành vi mới. Phương pháp chủ quan đã mất uy tín, phải nhường vị trí cho phương phápkhách quan. Ở đây, sinh lý học, đặc biệt quan trọng là sinh lý học thần kinh đã đóng vaitrị quan trọng, trong đó công đầu thuộc về nhà sinh lý học người NgaI. P.Pavlov, với khái niệm phản xạ có điều kiện kèm theo. Về phương diện kỹ thuật, chiêu thức nghiên cứu và điều tra phản xạ có điều kiện kèm theo được cho phép ta phân biệt kháchquan những phản ứng của khung hình so với một kích thích. Các nhà hành vi học đãkhông bỏ lỡ thành tựu này. Phương pháp phản xạ trở thành cứu cánh của họ. 16M ặt khác, sự tăng trưởng của tâm lý học động vật hoang dã đã mang lại cho Tâm lý họchành vi đối tượng người tiêu dùng điều tra và nghiên cứu mới : hành vi của động vật hoang dã. Sự Open nhữngnghiệm thể mới – động vật hoang dã – không có năng lực nội quan, đã đóng vai trịquan trọng giúp nhà nghiên cứu chuyển từ quan sát sang thực nghiệm. Hiệuquả ảnh hưởng tác động của nghiệm viên giờ đây không phải là tự ” thông tin ” củanghiệm thể về những trạng thái của mình ( như trong Tâm lý học nội quan ) mà lànhững phản ứng hoạt động – một điều trọn vẹn khách quan. Trong biên bảnthực nghiệm đã Open những thơng tin kiểu mới về ngun tắc. Hơn nữa, chính những nguyên tắc và chiêu thức này đã chịu ảnh hưởng tác động trực tiếp củatriết học thực chứng và chủ nghĩa cơ học, đang chi phối ý thức nước Mĩ. Đó chính là thực trạng tư tưởng – lý luận đã sinh ra Thuyết hành vi. Nói tớiTâm lý học hành vi, khơng thể khơng nói nhiều về những quan điểm củaJ. Watson, những vấn đề của ông là nền tảng lý luận của mạng lưới hệ thống tâm ý họcnày. Tuy nhiên, một mình J.Watson không tạo ra sự phe phái thống trị tâmlý học Mĩ và ảnh hưởng tác động lớn tới sự tăng trưởng tâm lý học quốc tế suốt thế kỷXX. Trước J.Watson có nhiều bậc tiền bối, mà tư tưởng và hiệu quả thựcnghiệm của họ là cơ sở trực tiếp, để trên đó Watson thiết kế xây dựng những luận điểmthen chốt của Tâm lý học hành vi. Sau J.Watson nhiều nhà tâm lý học lớnkhác của Mĩ đã tăng trưởng học thuyết này, đưa nó thành mạng lưới hệ thống tâm ý họcđa dạng và bám rễ vào mọi ngóc ngách của đời sống xã hội. Vì vậy, có thểchia q trình tăng trưởng của Tâm lý học hành vi thành ba quá trình khơnghồn tồn theo trật tự tuyến tính về thời hạn : những cơ sở lý luận và thựcnghiệm tiên phong hình thành những vấn đề cơ bản ( Thuyết hành vi cổ xưa ) ; sựphát triển tiếp theo của Tâm lý học hành vi, sau khi có những vấn đề củaJ. Watson ( những thuyết hành vi mới và hậu hành vi ) [ 17 ]. Thuyết tâm lý học hành vi là cơ sở quan trọng để những nhà nghiên cứuphát triển những phe phái tâm lý học mới và tâm lý học tân tiến ngày này. 17 Điển hình là tâm lý học hoạt động giải trí, hay triết lý về hoạt động giải trí trong tâm lýhọc tân tiến. Nghiên cứu khái niệm hành vi phụ thuộc vào đa phần vào cách thứctiếp cận điều tra và nghiên cứu, vì thế có nhiều cách hiểu khác nhau về hành vi. Năm1913 J.B. Watson lần đâu tiên đưa ra khái niệm hành vi – tổng hợp những phảnứng của khung hình trước những kích thích của mơi trường bên ngồi theo cơng thứcS – R, dù là hành vi của con người hay động vật hoang dã, đều được thực thi theo cơchế : có kích thích thì có phản ứng, mà khơng phụ thuộc vào vào ý thức và cácchuẩn mực xã hội. Hay trong phe phái tâm lý học tân tiến của Nga, X.L.Rubinstein đã coi hành vi là hoạt động giải trí đặc biệt quan trọng : Hoạt động được chuyểnthành hành vi khi động lực hoạt động giải trí từ bình diện đối tượng người dùng chuyển sangquan hệ cá thể – xã hội ; A.N. Leonchiev khẳng định chắc chắn : Hành vi không phải làphản ứng máy móc của một khung hình sinh vật mà phải được hiểu là hoạt động giải trí. Nhà tâm lý học Thụy Sỹ J. Piaget cho rằng khi nghiên cứu và điều tra về hành vi phảinhấn mạnh tính tích cực của con người : Hành vi là sự tìm kiếm những hồncảnh hay đối tượng người dùng cịn thiếu hoặc chưa sống sót … hành vi được hiểu là tínhtích cực có xu thế [ 23, tr. 80 ]. Trong Từ điển Tâm lý học do R.J. Corsinichủ biên có viết : Hành vi là những hành vi, phản ứng, những tương tácđáp lại kích thích bên trong và bên ngồi, gồm có những cử chỉ quan sátđược một cách khách quan, những cử chỉ thuộc về nội tâm và những q trìnhvơ thức [ 15, tr. 24 ]. L.X. Vưgôtxki cho rằng : Hành vi của con người và hànhvi của động vật hoang dã có cấu trúc trọn vẹn khác nhau. Ở động vật hoang dã, những dạng hànhvi đa phần được hợp thành bởi hai nhóm phản ứng. Đó là nhóm phản ứngbẩm sinh ( vơ điều kiện kèm theo ) và nhóm tập nhiễm ( có điều kiện kèm theo ) … Hành vi của độngvật hoàn toàn có thể coi là hành vi kinh nghiệm tay nghề di truyền. Còn ở ccon người, cấu trúchành vi gồm có kinh nghiệm tay nghề lịch sử vẻ vang – di truyền không đơn thuần là di truyềnsinh vật mà là di truyền xã hội, kinh nghiệm tay nghề xã hội – những tri thức nhậnđược từ người xung quanh truyền lại cho nhau và kinh nghiệm tay nghề kép – hình18thành trong hoạt động giải trí lao động thực tiễn của con người. Theo đó, ơng cũngcho rằng : Ý thức hóa ra là một cấu trúc rất phức tạp của hành vi, nếu nóiriêng, thì là cấu trúc rất phức tạp của q trình phân đơi của hành vi. Hànhvi được hiểu ngầm là hoạt động giải trí của con người. Và cả ý thức với tư cách làmột bộ phận cấu thành của hành vi, ý thức được coi là một thực tại kháchquan có công dụng kiểm soát và điều chỉnh so với hành vi, và cùng hành vi, ý thức là mộtthành phần của hoạt động giải trí. Hay theo quan điểm của A.V. Peetrovxki và M.G.Iarôsevxki : Hành vi là sự tác động ảnh hưởng qua lại giữa khung hình sống, thơng qua hoạttính bên ngồi ( hoạt động ) và bên trong ( tâm ý ). Thuật ngữ hành vi được sửdụng để chỉ hành vi của những thành viên riêng không liên quan gì đến nhau, những cá thể cũng như của nhóm, lồi ( Hành vi của một lồi sinh vật, hay một nhóm xã hội ). Trong tâm ý họcNga, hành vi của con người được xem như hoạt động giải trí, tuy không ít mangnhững yếu tố bẩm sinh, nhưng hầu hết chịu sự chi phối từ phía xã hội, thơngqua ngơn ngữ và những mạng lưới hệ thống tín hiệu có ý nghĩa khác [ 15, tr. 26 ]. Ở nước ta, khái niệm hành vi cũng được đề cập trong nhiều cơng trình nghiên cứu và điều tra dướigóc độ tâm lý học : Mỗi biểu hiện hành vi chỉ là một thể hiện ra bên ngoài củahoạt động và khi nào cũng gắn liền với động cơ, mục tiêu ; Hành vi là tồnbộ nói chung những phản ứng, cách cư xử bộc lộ ra bên ngoài của một conngười trong một thực trạng đơn cử nhất định [ 23, tr. 80 ]. Hành vi là những bộc lộ bên ngồi của những q trình sinh lý củahoạt động. Nó gắn với động cơ, nhu yếu và có ý nghĩa xã hội nhất định [ 14, tr. 40 ]. Hành vi được hiểu là hành vi xã hội, là cách ứng xử của mộtngười trong một thực trạng đơn cử được biểu lộ ra bên ngồi bằng lời nói, cử chỉ nhất định [ 7, tr. 35 ]. Như vậy, dưới những góc nhìn khác nhau, khái niệm về hành vi cũng cósự độc lạ. Có những định nghĩa lan rộng ra khái niệm hành vi – là toàn bộphản ứng của con người ( gồm cả hành vi vô thức và hành vi có ý thức ). Có19những định nghĩa thu hẹp khái niệm hành vi – gồm có những phản ứng có ýthức ( hành vi có ý thức ). Hay có quan điểm như nhau khái niệm hành vi vàhoạt động, hoặc hành vi là bộ phận cấu thành nên hoạt động giải trí của con người. Nhưng dù dưới góc nhìn nào, thì nhìn chung, hành vi cũng là yếu tố quan trọngđể đánh giá và nhận định về một cá thể, là thái độ, cách xử sự của cá thể với bản thân, trong tiếp xúc, với xã hội. Và ngược lại, chính cá thể cũng chịu sự tác độngcủa hồn cảnh, của môi trường tự nhiên xã hội. Điều này bộc lộ sự thích nghi ( chủđộng ) của con người – chủ thể tích cực của hoạt động giải trí nhằm mục đích tái tạo hoàn cảnhcũng như tái tạo chính bản thân mình trong hoạt động giải trí sống hàng ngày. Dođó, hành vi mang dấu ấn cá thể – cùng điều kiện kèm theo thực trạng giống nhaunhưng mỗi cá thể lại có thái độ, lựa chọn xử sự khác nhau. Như vậy : Hành vi là xử sự của con người trong một thực trạng đơn cử, biểu hiệnra bên ngoài bằng lời nói, cử chỉ nhất định [ 23, tr. 81 ]. 1.2.2. Khái niệm hành vi khách quan của tội phạmHành vi khách quan của tội phạm hay hành vi phạm tội là trường hợpcá biệt của hành vi. Nếu sắp xếp hành vi của con người trong xã hội thì hànhvi khách quan của tội phạm là một dạng của hành vi vi phạm pháp lý ( hànhvi vi phạm pháp luật hình sự ) bên cạnh dạng hành vi hợp pháp. Theo đó, hànhvi hợp pháp là hành vi tương thích với những chuẩn mực của xã hội, tương thích vớicác yên cầu của pháp lý. Ngược lại, hành vi vi phạm pháp lý là một dạnghành vi pháp lý biểu lộ ở hành vi của cá thể, cơ quan, tổ chức triển khai không tuânthủ những nghĩa vụ và trách nhiệm do pháp lý lao lý ( không thực thi hoặc thực hiệnkhông đúng những lao lý của pháp lý ) hoặc đã làm những việc mà pháp luậtcấm, gây thiệt hại hoặc dẫn đến rủi ro tiềm ẩn gây thiệt hại cho những quyền lợi khácnhau [ 1, tr. 324 – 325 ]. Hay : Hành vi vi phạm pháp lý là hành vi trái pháp luậtvà có lỗi do chủ thể có năng lượng nghĩa vụ và trách nhiệm pháp lý triển khai, xâm hại cácquan hệ xã hội được pháp lý bảo vệ [ 21, tr. 486 ]. Hành vi vi phạm pháp luật20

Source: https://evbn.org
Category: Bài Tập