Lí luận văn học lớp 10

Bạn đang quan tâm đến Lí luận văn học lớp 10 phải không? Nào hãy cùng PHE BINH VAN HOC theo dõi bài viết này ngay sau đây nhé!

Luyện thi vào lớp 10 online miễn phí

Đề thi vào lớp 10 miễn phí

Trang tin sức khỏe thẩm mỹ

Khỏe đẹp mỗi ngày

LÝ LUẬN VĂN HỌC

1. Quan điểm / ý niệm sáng tác
+ Là gì :
– Chỗ đứng, điểm nhìn để nhà văn sáng tác .
Bạn đang xem :
– Phải được hiện thực hoá trong quy trình sáng tác .
– Được phát biểu trực tiếp hay biểu lộ gián tiếp qua những tác phẩm .
– Nhà văn nào cũng có quan điểm / ý niệm sáng tác nhưng để tạo thành một mạng lưới hệ thống có giá trị thì không phải ai cũng làm được .
+ Vai trò :
– Chi phối hàng loạt quy trình sáng tác ( lựa chọn đề tài, hình tượng, lựa chọn lối viết, những hình thức nghệ thụât … )
– Phần nào bộc lộ tầm tư tưởng của nhà văn .
+ Ví dụ : Quan điểm sáng tác của Nguyễn Ái Quốc Hồ Chí Minh : Văn học là vũ khí lợi hại Giao hàng sự nghiệp cách mạng, nhà văn là người chiến sỹ tiên phong trên mặt trận văn hoá tư tưởng .
+ Ứng dụng :
Phân tích quan điểm sáng tác của một nhà văn ( Nguyễn Ái Quốc – Hồ Chí Minh, Nam Cao … ) .
2. Phong cách thẩm mỹ và nghệ thuật
+ Là gì :
Là nét riêng có tính mạng lưới hệ thống trong sáng tác của một nhà văn
+ Đặc điểm :
– Thiên về hình thức thẩm mỹ và nghệ thuật .
– Có sự thống nhất và hoạt động trong quy trình sáng tác của nhà văn .
+ Vai trò :
– Là một trong những điều kiện kèm theo quan trọng để nhìn nhận vị trí, năng lực của nghệ sĩ. Một nhà văn lớn phải là nhà văn có phong thái .
– Thể hiện thực chất của văn chương : hoạt động giải trí phát minh sáng tạo .
+ Ví dụ :
– Phong cách thẩm mỹ và nghệ thuật Xuân Diệu : Thơ dù viết về đề nào cũng nồng nàn thao thiết niềm giao cảm với đời. Tư tưởng thẩm mỹ và nghệ thuật độc lạ này được chuyển hoá vào mạng lưới hệ thống những phương tiện đi lại bộc lộ mới lạ ( bút pháp tương giao ; ngôn từ rất Tây, tinh xảo ; cách cấu tứ theo sự hoạt động của thời hạn cùng giọng điệu thơ phong phú, phong phú và đa dạng đủ để tái hiện những cung bậc, những biến thái phức tạp nhất, chân xác nhất của quốc tế cũng như tình cảm con người ) .
– Phong cách thẩm mỹ và nghệ thuật Tố Hữu : mang đặc thù thơ trữ tình chính trị thâm thúy ; đậm tính sử thi và cảm hứng lãng mạn ; giọng điệu tâm tình ngọt ngào tha thiết ; đậm đà tính dân tộc bản địa
– Phong cách nghệ thuật và thẩm mỹ Nguyễn Tuân : tài hoa, uyên bác ; cảm quan sắc nhọn đa dạng và phong phú ; chữ nghĩa phong phú ; tuỳ bút tài hoa … => “ Ngông ” .
+ Ứng dụng
Phân tích phong thái nghệ thuật và thẩm mỹ của một tác giả ( Nguyễn Ái Quốc – Hồ Chí Minh, Nguyễn Tuân, Tố Hữu, Nam Cao, Xuân Diệu … )
3. Tình huống trong truyện ngắn
+ Là gì :
– Là lát cắt của đời sống mà qua đó tính cách nhân vật được thể hiện sắc nét nhất và tư tưởng nhà bộc lộ rõ nhất .
“ Là một lát cắt, một khúc của đời sống. Nhưng qua lát cắt, qua khúc ấy người thấy được trăm năm của đời thảo mộc ” ( Nguyễn Minh Châu )
– Biểu hiện qui luật có tính nghịch lí trong sáng tạo thẩm mỹ và nghệ thuật : qui mô nhỏ nhưng năng lực phản ánh lớn .
+ Vai trò :
– Khắc hoạ tính cách nhân vật, biểu lộ tư tưởng nghệ sĩ .
– Xuất phát từ đặc trưng truyện ngắn : dung tích nhỏ, bộc lộ nhân vật qua một khoảnh khắc ngắn ngủi của đời sống ( tiểu thuyết : dài, theo sát hàng loạt cuộc sống, số phận nhân vật … ) => Tình huống phải giống như thứ nước rửa ảnh làm nổi lên hình sắc nhân vật và tư tưởng nhà văn => Xây dựng được trường hợp truyện độc lạ là tín hiệu của :
• Một tác phẩm có giá trị
• Một tác giả năng lực .
+ Ví dụ : trường hợp đợi tàu ám ảnh ( Hai đứa trẻ ), trường hợp cuộc gặp gỡ đầy éo le, oái oăm giữa quản ngục và Huấn Cao ( Chữ người tử tù ), trường hợp nhận thức ( Chiếc thuyền ngoài xa ) …
+ Ứng dụng :
Phân tích trường hợp truyện trong : Chiếc thuyền ngoài xa, Vợ nhặt, Chữ người tử tù, …
4. Các giá trị văn học
+ Mô tả : có 3 giá trị cơ bản của văn học
– Giá trị nhận thức :
• Mang tới cho bạn đọc những tri thức sâu rộng về quốc tế
• Giúp con người mày mò, nhận thức, đồng cảm thâm thúy chính bản thân mình .
– Giá trị giáo dục
• Đem đến những bài học kinh nghiệm quí giá về lẽ sống
• Về tư tưởng : Hình thành cho con người những tư tưởng tân tiến, có thái độ và quan điểm sống đúng đắn .
• Về tình cảm : Giúp con người biết yêu ghét đúng đắn, tâm hồn trở nên lành mạnh, trong sáng .
– Giá trị thẩm mĩ :
• Nội dung :
 Vẻ đẹp muôn hình vẻ của cuộc sống
 Vẻ đẹp bản thân con người .
• Hình thức : những giải pháp, thủ pháp xây dựng hình tượng thẩm mỹ và nghệ thuật sinh động, giàu sức gợi .
– Mối quan hệ của 3 giá trị :

• Giá trị nhận thức: tiền đề của giá trị giáo dục.

• Giá trị giáo dục : làm thâm thúy hơn giá trị nhận thức
• Các giá trị nhận thức và giá trị giáo dục đều được phát huy tích cực nhất qua giá trị thẩm mĩ .
Xem thêm :
+ Ví dụ :
Truyện ngắn “ Chiếc thuyền ngoài xa ” của Nguyễn Minh Châu lan rộng ra khoanh vùng phạm vi nhận thức về một hiện thực bộn bề, phức tạp thời hậu chiến với những nghịch lí đầy ngang trái, đồng thời mày mò vẻ đẹp bên trong người đàn bà tưởng như chỉ biết cam chịu, khơi gợi ở bạn đọc một thái độ sống, một cách nhìn cuộc sống thâm thúy, tỉnh táo hơn trải qua những hình ảnh có đặc thù hình tượng, qua lối kể chuyện phong phú .
+ Ứng dụng :
Đánh giá giá trị của một tác phẩm văn học .
5. Nhà văn – văn bản – bạn đọc
+ Nhà văn : người phát minh sáng tạo ra văn bản => thực thi quy trình kí mã => Ý đồ nghệ thuật và thẩm mỹ, cách lí giải của nhà văn về văn bản chỉ là một năng lực hiểu văn bản .
+ Bạn đọc : ngưòi đảm nhiệm văn học => triển khai quy trình giải thuật .
+ Văn bản : là một bộ mã, hoàn toàn có thể gật đầu nhiều cách giải khác nhau nhưng phải tương thích với những mã đã được nhà văn kí gửi .
6. Hình tượng nhân vật trữ tình trong thơ
+ Mô tả ( so sánh với hình tượng nhân vật trong tác phẩm tự sự )
Hiện ra qua giọng điệu, trạng thái tâm hồn, xúc cảm ( nhân vật trong tác phẩm tự sự : có diện mạo, tính cách, hành vi đơn cử )
+ Phân loại :
– Xét sự Open của tác giả trong tác phẩm :
• Cái tôi trữ tình : tác giả
• Nhân vật trữ tình nhập vai : khi tác giả hoá thân vào nhân vật khác trong tác phẩm .
– Xét về vai trò :
• Chủ thể trữ tình ( người trực tiếp thể hiện xúc cảm )
• Đối tượng trữ tình : đối tượng người dùng hướng tới của tâm trạng chủ thể trữ tình
+ Ví dụ :
– “ Tảo giải ” ( Giải đi sớm ) khắc hoạ hình tượng nhân vật trữ tình Hồ Chí Minh – chủ thể trữ tình, cái tôi trữ tình với vẻ đẹp tâm hồn nghệ sĩ và vẻ đẹp niềm tin chiến sỹ .
– “ Sóng ” : xây dựng hình tượng nhân vật trữ tình “ sóng ” – nhân vật trữ tình nhập vai, đối tượng người tiêu dùng trữ tình mang vẻ đẹp của khao khát tình yêu thuỷ chung, nồng nàn, mãnh liệt .
+ Ứng dụng :
Phân tích hình tượng nhân vật trữ tình trong một bài thơ .
7. Giá trị hiện thực
+ Là gì :
– Phạm vi hiện thực đời sống mà tác phẩm phản ánh .
– Tác phẩm nào cũng có giá trị hiện thực. ( Vì văn học bắt nguồn từ đời sống : hiện thực đời sống hoạt động và sinh hoạt hàng ngày, hiện thực tình cảm, tâm lí … )
+ Biểu hiện :
Hiện thực phản ánh trong tác phẩm thì vô cùng phong phú và đa dạng chủng loại. Tuy nhiên, nói đến giá trị hiện thực trong một tác phẩm văn học người ta thường đề cập 3 nét chính :
– Phơi bày chân thực, thâm thúy đời sống cơ cực, nỗi khổ về vật chất hay niềm tin của những con người nhỏ bé, xấu số .
– Chỉ ra nguyên do gây ra đau khổ cho con người .
– Miêu tả tinh xảo vẻ đẹp tiềm ẩn trong con người .
Ở mỗi một tác phẩm đơn cử, giá trị hiện thực được biểu lộ phong phú. Cùng phản ánh tình cảnh khốn quẫn của người nông dân Nước Ta trước cách mạng, Ngô Tất Tố miêu tả nỗi chật vật về vật chất của chị Dậu vì nạn sưu cao thuế nặng, một cổ nhiều tròng, Nguyễn Công Hoan trình diện chân thực sự cùng đường tuyệt lộ của người nông dân ( “ Bước đường cùng ” ), Nam Cao lại đi vào mảng hiện thực sâu kín nhất, tăm tối nhất – địa hạt tâm lí để lột trần thảm kịch bị tha hoá, nỗi đau ý thức khắc khoải của những con người dưới đáy của xã hội – Chí Phèo .
+ Vai trò :
– Thể hiện cái nhìn hiện thực thâm thúy hay hời hợt của nhà văn .
– Dấu hiệu của một tác phẩm có giá trị .
+ Ứng dụng :
– Phân tích giá trị hiện thực trong tác phẩm. ( Chí Phéo, Vợ chồng A Phủ, Vợ nhặt … )
– Phân tích nhân vật làm rõ giá trị hiện thực mới lạ và độc lạ trong một tác phẩm. ( nhân vật Chí Phèo, nhân vật Mị, nhân vật người phụ nữ vợ nhặt … )
8. Giá trị nhân đạo
+ Là gì :
– Hạt nhân : lòng yêu thương con người .
– Đối tượng : thường là nỗi khổ .
+ Biểu hiện : 3 góc nhìn cơ bản .
– Cảm thông với số phận đau khổ của những con người nhỏ bé, xấu số .
– Tố cáo những thế lực gây ra đau khổ cho con người .
– Phát hiện, tò mò và ngợi ca vẻ đẹp tiềm ẩn trong những con người xấu số .
Ở mỗi tác phẩm khác nhau, những góc nhìn có sự biến hóa phong phú và đa dạng, linh động. Chẳng hạn, cùng viết về người phụ nữ với cái nhìn trân trọng, yêu thương thâm thúy, Ngô Tất Tố mày mò ở Chị Dậu vẻ đẹp truyền thống cuội nguồn, thuỷ chung, không tì vết ; Kim Lân phát hiện ra nét êm ả dịu dàng và khát vọng niềm hạnh phúc bất diệt trong tâm hồn người vợ nhặt, còn Tô Hoài thì khơi tìm sức sống tiềm tàng, mãnh liệt nơi cô gái vùng cao – Mị …
+ Vai trò :
– Thể hiện tầm vóc tư tưởng của nhà văn
“ Nhà văn chân chính là nhà nhân đạo từ trong cốt tuỷ ” ( Biêlinxki )
– Là một trong những tín hiệu của một tác phẩm giàu giá trị ( Văn học là nhân học. Nghệ thuật chỉ có nghĩa khi hướng tới con người, yêu thương con người ) .
Xem thêm :
+ Ứng dụng :
– Phân tích giá trị nhân đạo trong một tác phẩm ( Vợ nhặt, Vợ chồng A Phủ, Chí Phèo … )
– Làm rõ giá trị nhân đạo độc lạ và mới lạ của một tác phẩm qua việc nghiên cứu và phân tích nhân vật ( Phân tích nhân vật Tràng, nghiên cứu và phân tích nhân vật Mị, nghiên cứu và phân tích nhân vật Chí Phèo … )

+ Mối quan hệ giữa giá trị hiện thực và giá trị nhân đạo:

– Gắn bó hài hoà trong một tác phẩm .
– Các góc nhìn biểu lộ nhìn chung tương đương chỉ độc lạ ở chỗ : nếu nói giá trị hiện thực là nhắc tới sự trình diễn, miêu tả hiện thực một cách tương đối khách quan thì nói tới gía trị nhân đạo tức là đã bao hàm thái độ của nhà văn ( cảm thông, thương xót, ưng ý, ngợi ca … )
Chuyên mục :

Source: https://evbn.org
Category: Bài Tập