Mục Lục

Giáo án bài Ôn tập văn học trung đại Việt Nam – Giáo án Ngữ văn lớp 11

Giáo án bài Ôn tập văn học trung đại Việt Nam

Link tải Giáo án Ngữ Văn 11 Ôn tập văn học trung đại Việt Nam

I. Mục tiêu bài học

1. Kiến thức

– Hệ thống hóa kiến thức cơ bản về văn học trung đại Việt Nam đã học trong chương trình Ngữ văn 11.

Bạn đang đọc: Giáo án bài Ôn tập văn học trung đại Việt Nam | Giáo án Ngữ văn lớp 11 chuẩn nhất

– Có năng lượng tổng hợp kiến thức và kỹ năng, nghiên cứu và phân tích theo từng Lever : sự kiện, tác giả, tác phẩm, hình tượng ngôn ngữ văn học .

2. Kĩ năng

– Nhận diện nghiên cứu và phân tích, cảm nhận những tác phẩm văn học thời trung đại .

3. Thái độ

– Biết tự nhìn nhận kiến thức và kỹ năng về văn học trung đại và chiêu thức ôn tập của bản thân – có thái độ học tập bộ môn tốt hơn .

II. Phương tiện

1. Giáo viên

SGK, SGV, phong cách thiết kế dạy học, tài liệu tìm hiểu thêm …

2. Học sinh

Vở soạn, sgk, vở soạn .

III. Phương pháp

Nêu yếu tố, gợi mở, đàm thoại, đàm đạo nhóm, thưc hành. GV phối hợp những giải pháp dạy học tích cực trong giờ dạy .

IV. Hoạt động dạy & học

1. Ổn định tổ chức lớp

Sĩ số : …………………………..

2. Kiểm tra bài cũ

Kiểm tra vở soạn, việc chuẩn bị sẵn sàng bài ôn tập ở nhà .

3. Bài mới

Hoạt động 1

Bài Ôn tập văn học trung đại sẽ giúp tất cả chúng ta hệ thống hóa những kiến thức và kỹ năng cơ bản về văn học trung đại Việt Nam đã học ở chương trình Ngữ văn lớp 11, từ đó rút kinh nghiệm tay nghề để học tập tốt hơn phần văn học .

Hoạt động của GV và HS

Hoạt động 2: Hoạt động thực hành

Kiểm tra năng lực mạng lưới hệ thống chương trình VHTĐ đã học trong chương trình Ngữ văn lớp 11 .
– Chúng ta đã được học những tác phẩm nào ( kể cả đọc thêm ) trong chương trình Ngữ văn lớp 11
– Nhìn vào bảng thống kê, em hãy nhận xét về số lượng tác phẩm và thể loại VHTĐ mà em được học trong 07 tuần ?

I. Hệ thống chương trình VHTĐ trong chương trình Ngữ văn lớp 11

STT	Tên tác giả	Tên tác phẩm	Thể loại
1	Lê Hữu Trác	Vào phủ chúa Trịnh ( Trích Thượng kinh kí sự )	– Kí sự
2	Hồ Xuân Hương	Tự tình ( bài 2 )	– Thơ TNBCĐL
3	Nguyễn Khuyến	Câu cá mùa thu Đọc thêm : Khóc Dương Khuê .	– Thơ TNBCĐL – Thơ lục bát
4	Trần Tế Xương	Thương vợ Đọc thêm : Vịnh khoa thi Hương	Thơ TNBCĐL .
5	Nguyễn Công Trứ	Bài ca ngất ngưởng	Hát nói
6	Cao Bá Quát	Bài ca ngắn đi trên bãi cát	Ca hành
7	Nguyễn Đình Chiểu	Lẽ ghét thương ( Trích Lục Vân Tiên ) Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc . Đọc thêm : Chạy giặc .	– Thơ lục bát . – Văn tế . – TNBCĐL
8	Chu Mạnh Trinh	Đọc thêm : Bài ca cảnh sắc Hương Sơn	Ca trù
9	Ngô Thì Nhậm	Chiếu cầu hiền	Thể chiếu
10	Nguyễn Trường Tộ	Đọc thêm : Xin lập khoa luật ( Trích Tế cấp bát điều )	Điều trần .
Tống số :	10 tác giả	05 : Đọc thêm 09 : Đọc văn 14 tác phẩm .	09 thể loại

→ Phong phú về nội dung, phong phú về thể loại .

Thảo luận nhóm theo câu hỏi SGK .
Nhóm 1 .
Những biểu lộ của chủ nghĩa yêu nước từ thế kỉ XVIII đến thế kỉ XIX ?

II. Ôn tập về nội dung văn học Trung đại
Câu 1 .
– Nội dung yêu nước trong văn học thế kỉ XVIII đến hết thế kỉ XIX : là tư tưởng trung quân ái quốc với cảm hứng : ý thức độc lập tự chủ, lòng căm thù giặc, niềm tin quyết chiến, quyết thắng quân địch xâm lược, lòng tự hào quốc gia con người …
– Những biểu lộ mới :
+ Ý thức về vai trò củ tri thức so với quốc gia ( chiếu cầu hiền )
+ Tư tưởng canh tân quốc gia ( Xin lập khoa luật )
+ Mang âm hưởng bi tráng ( tác phẩm của Nguyễn Đình Chiểu )
+ Tìm hướng đi mới cho cuộc sống trong thực trạng xã hội bế tắc ( Bài ca ngắn đi trên bãi cát )

Phân tích những bộc lộ của chủ nghĩa yêu nước qua những tác phẩm, đoạn trích đã học ?

– Phân tích những bộc lộ của nội dung yêu nước qua những tác phâm và đoạn trích :
+ Chạy giặc của Nguyễn Đình Chiểu : lòng căm thù giặc, nỗi xót xa trước cảnh quốc gia bị giặc tàn phá .
+ Văn tế nghĩa sĩ cần giuộc ( Nguyễn Đình Chiểu ) : sự biết ơn với những người đã hi sinh vì Tổ quốc .
+ Bài ca cảnh sắc Hương Sơn ( Chu Mạnh Trinh ) : ca tụng vẻ đẹp vạn vật thiên nhiên quốc gia .
+ Vịnh khoa thi hương ( Trần Tế Xương ) : lòng căm thù giặc .
+ Xin lập khoa luật ( Nguyễn Trường Tộ ) : canh tân quốc gia .
+ Câu cá mùa thu ( Nguyễn Khuyến ) : ngợi ca vẻ đẹp của quê nhà quốc gia, đồng thời

Nhóm 2 .
Vì sao hoàn toàn có thể nói văn học ở thế kỉ XVIII nữa đầu thế kỉ XIX Open trào lưu nhân đạo ?

Câu 2 :

– Chủ nghĩa nhân đạo trong văn học thế kỉ XXVIII đến nữa đầu thế kỉ XIX, xuất hiện thành trào lưu nhân đạo vì : tác phẩm mang nội dung nhân đạo xuất hiện nhiều, liên tiếp tập trung vào vấn đề con người.

Xem thêm: Top 10 giải sách bài tập giáo dục công dân 8 2022

Biểu hiện của nội dung nhân đạo :
+ Sự thương cảm trước thảm kịch và đồng cảm trước khát vọng của con người
+ Khẳng định, đề cao nhân phẩm, kĩ năng, lên án thế lực tàn khốc chà đạp lên quyền sống của con người .
+ Đề cao truyền thống cuội nguồn đạo lí nhân nghĩa của dân tộc bản địa .
→ Vấn đề cơ bản của nội dung nhân đạo, hướng vào quyền sống con người ( con người trần gian ) qua Truyện Kiều, thơ Hồ Xuân Hương, ý thức về cá thể đậm nét ( ý thức về quyền sống cá thể, niềm hạnh phúc cá thể, kĩ năng cá thể ), khẳng định chắc chắn con người cá thể qua những tác phẩm như : Đọc tiểu Thanh kí của Nguyễn Du ; Tự tình của Hồ Xuân Hương ;

Biểu hiện đa dạng chủng loại của nội dung nhân đạo trong quy trình tiến độ này ?

– Chứng minh qua những tác giả, tác phẩm tiêu biểu vượt trội :
+ Truyện Kiều ( Nguyễn Du ) : tôn vinh vai trò của tình yêu. Đó là bộc lộ cao nhất của sự tôn vinh con người cá thể .
Tình yêu không chỉ đem lại cho con người vẻ đẹp đời sống, qua tác phẩm, nhà thơ muốn đặt ra và chống lại định mệnh .
+ Chinh phụ ngâm ( Đặng Trần Côn ) : con người cá thể được gắn liền với nỗi sợ hãi tuổi trẻ, niềm hạnh phúc chóng phai tàndo cuộc chiến tranh .
+ Thơ Hồ Xuân Hương : đó là con người cá nhân bản năng khao khát sống, khao khát niềm hạnh phúc, tình yêu đích thực, dám nói lên một cánh thẳng thắn những tham vọng của người phụ nữ bằng cách nói ngang với một đậm chất ngầu can đảm và mạnh mẽ .
+ Truyện Lục Vân Tiên ( Nguyễn Đình Chiểu ) : con người cá nhân nghĩa hiệp và hành vi theo nho giáo .
+ Bài ca ngất ngưởng ( Nguyễn Công Trứ ) : con người cá thể công danh sự nghiệp, hưởng lạc ngoài khuôn khổ .
+ Câu cá mùa thu ( Nguyễn Khuyến ) : con người cá thể trống rỗng mất ý nghĩa .
+ Thơ Tú Xương : nụ cười giải thoát cá thể và sự chứng minh và khẳng định mình .

Chứng minh qua những tác giả, tác phẩm tiêu biểu vượt trội ?

Trao đổi cặp. Đại diện từng cặp vấn đáp thắc mắc :
– Đoạn trích Vào phủ chúa Trịnh mang giá trị phản ánh và phê phán hiện thực như thế nào ?

Câu 3 .
Giá trị phản ánh và phê phán hiện thực của đoạn trích Vào phủ chúa Trịnh ( Trích : Thượng kinh kí sự – Lê Hữu Trác ) .
– Đoạn trích là bức tranh chân thực về đời sống nơi phủ chúa, được khắc họa ở hai phương diện :
+ Cuộc sống thâm nghiêm xa hoa, giàu sang .
+ Cuộc sống thiếu sinh khí, yếu ớt .
→ Một quốc tế riêng đầy quyền uy : Những tiếng quát tháo, truyền lệnh, những tiếng dạ ran, những con người oai vệ, những con người khúm núm, sợ sệt … có nhiều cửa gác, mọi việc đều có quan truyền lệnh, hướng dẫn. Thầy thuốc vào khám bệnh phải chờ, nín thở, khúm núm, lạy tạ .
→ Phủ chúa là nơi xa hoa, giàu sang vô cùng : từ nơi ở đến tiện lợi, từ đồ vật đến đồ ăn thức uống … nhưng thiếu sinh khí, âm u. Thiếu sự sống, sức sống .
→ Ngòi bút tả thực điềm đạm, kín kẽ nhưng lạnh nhạt, lãnh đạm, thậm chí còn coi thường của tác giả

– Giá trị nội dung và nghệ thuật và thẩm mỹ thơ văn Nguyễn Đình Chiểu ?

Câu 4 .
– Giá trị nội dung thơ văn Nguyễn Đình Chiểu : Đề cao đạo lí nhân nghĩa, yêu nước chống giặc ngoại xâm .
– Giá trị nghệ thuật và thẩm mỹ : Tính chất đạo đức – trữ tình. Màu sắc Nam Bộ qua ngôn từ, hình tượng nghệ thuật và thẩm mỹ .

– Vẻ đẹp bi tráng và bất tử về người nông dân nghĩa sĩ trong Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc ?

– Vẻ đẹp bi tráng và bất tử của hình tượng người nông dân – nghĩa sĩ trong Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc :
+ Bi : Gợi lên qua đời sống khó khăn vất vả, lam lũ. Nỗi đau buồn, thương tiếc trước sự mất mát, hi sinh và tiếng khóc đau thương của người còn sống .
+ Tráng : Lòng căm thù giặc, lòng yêu nước, hành vi quả cảm, anh hùng của nghĩa sĩ. → Tạo nên tiếng khóc lớn lao, cao quý .
→ Trước Nguyễn Đình Chiểu, VHVN chưa có hình tượng nghệ thuật và thẩm mỹ hoàn hảo về người anh hùng nông dân nghĩa sĩ. Sau Nguyễn Đình Chiểu rất lâu cũng chưa có một hình tượng thẩm mỹ và nghệ thuật nào như thế. Vì vậy lần tiên phong trong VHDT có một tượng đài bi tráng và bất tử về người nông dân nghĩa sĩ .

HẾT TIẾT 28, CHUYỂN SANG TIẾT 29 .

* Hoạt động .
HS điền vào bảng mạng lưới hệ thống theo khuynh hướng của GV

III. Ôn tập về chiêu thức
1. Một số đặc thù quan trọng và cơ bản về thi pháp ( đặc thù thẩm mỹ và nghệ thuật ) của văn

Đặc điểm thi pháp	Nội dung biểu hiện.
Tư duy nghệ thuật và thẩm mỹ	Theo kiểu mẫu, công thức, hình ảnh ước lệ, tượng trưng ,
Quan niệm thẩm mĩ	Hướng về cái đẹp trong quá khứ, thiên về cái thanh nhã, cao quý, ưa sử dụng điển tích, điển cố, thi liệu, thi liệu Hán học .
Bút pháp	Thiên về ước lệ, tượng trưng, gợi nhiều hơn tả .
Thể loại	Ký sự, thơ TNBCĐL, lục bát, hát nói, ca trù, văn tế, ca hành, chiếu, điều trần .

* Hoạt động
Trao đổi cặp. Đại diện trình diễn – Nêu tên tác phẩm VHTĐ gắn liền với tên thể loại văn học ?

2. Minh chứng một số ít phát minh sáng tạo phá cách trong quy phạm, ước lệ .
– Thơ Nguyễn Khuyến, thơ Hồ Xuân Hương .
+ Hình thức : Thơ Nôm đường luật TNBC .
+ Sáng tạo : Thi đề, hình ảnh, từ ngữ, tính ước lệ .
– Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc : Đảm bảo khắt khe thể loại văn tế, nhưng mang niềm tin thời đại, mang tính tân tiến, vượt hơn hẳn những bài văn tế thường thì .
– Thượng kinh kí sự. Bài ca ngất ngưởng. Văn te nghĩa sĩ Cần Giuộc. Sa hành đoản ca .

* Hoạt động
Hướng dẫn HS rèn luyện trên lớp bằng
kiểm tra BT trắc nghiệm 15 phút

4. Củng cốHệ thống kiến thức vừa học, nhấn mạnh trong tâm bài học

Kiểm tra trắc nghiệm sau giờ ôn tập.

1. Cụm từ nào nêu đúng nhất lẽ sống của Nguyễn Công Trứ ?
A. Đeo ngất ngưởng
C. Ông ngất ngưởng .
B. Tay ngất ngưởng
D. Quan ngất ngưởng
2. Khóc Dương Khuê chính là bài văn tế Dương Khuê bằng thơ tuy nhiên thất lục bát. Đúng hay sai ?
A. Đúng .
B. Sai .
3. Người nông dân – nghĩa sĩ Cần Giuộc được trang bị bằng gì ?
A. Manh áo bà ba .
C. Nùn rơm
B. Lưỡi mác .
D. Ngọn tầm vông .
4. Tác giả nào nổi tiếng nhất về thể loại ca trù – hát nói ?
A. Nguyễn Khuyến .
C. Cao Bá Quát .
B. Nguyễn Công Trứ .
D. Nguyễn Đình Chiểu .
5. Từ nào sau đây không phải từ Hán Việt ?
A. Ngất ngưởng .
C. Thủ khoa
B. Thao lược
D. Tham tán .
6. Giải thích từ ” nghĩa sĩ ” ?
A. Là người đỗ đầu một kì thi .
B. Là người có năng lực quân sự chiến lược .
C. Là người có năng lực, hoạt động giải trí trên mọi nghành nghề dịch vụ .
D. Là người có chí khí, không quản ngại hi sinh, luôn thao tác nghĩa .
7. Từ nào dưới đây không cùng trường nghĩa với từ ” quân sự chiến lược ” ?
A.Dân ấp dân lân .
C. Quân chiêu mộ
B. Quân cơ quân vệ
D. Mã tà ma ní .

5. Dặn dò

– Tự ôn tập theo hướng dẫn. Chuẩn bị bài mới : Thao tác lập luận so sánh .
Xem thêm những bài soạn Giáo án Ngữ văn lớp 11 hay khác :

Ngân hàng trắc nghiệm lớp 11 tại khoahoc.vietjack.com

Đã có app VietJack trên điện thoại thông minh, giải bài tập SGK, SBT Soạn văn, Văn mẫu, Thi trực tuyến, Bài giảng …. không tính tiền. Tải ngay ứng dụng trên Android và iOS .