Đề cương ôn tập học kỳ II môn Sử lớp 8>

Chương I

Chương I. Cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp từ năm 1858 đến cuối thế kỉ XIX

1. Cuộc kháng chiến từ năm 1858 đến năm 1873

a) Thực dân Pháp xâm lược Việt Nam

* Nguyên nhân thực dân Pháp xâm lược :
– Từ giữa thế kỉ XIX, những nước tư bản phương Tây tăng nhanh xâm lược những nước phương Đông để lan rộng ra thị trường, vơ vét nguyên vật liệu .
– Nước Ta lại là nước có vị trí địa lí thuận tiện, giàu tài nguyên vạn vật thiên nhiên. Chế độ phong kiến ở Nước Ta đang trong quy trình tiến độ khủng hoảng cục bộ, suy yếu .
* Pháp đánh TP. Đà Nẵng :
– Lấy cớ bênh vực đạo Gia-tô, Liên quân Pháp – Tây Ban Nha kéo đến Nước Ta. Ngày 1 – 9 – 1858, quân Pháp nổ súng đánh Thành Phố Đà Nẵng .
– Quân ta dưới sự chỉ huy của Nguyễn Tri Phương đã lập phòng tuyến, quả cảm chống trả. Sau 5 tháng xâm lược, Pháp chỉ chiếm được bán đảo Sơn Trà. Kế hoạch “ đánh nhanh thắng nhanh ” của Pháp trong bước đầu thất bại .
* Chiến sự ở Gia Định 1859 :
– Ngày 17-2-1859, Pháp tiến công thành Gia Định, quân triều đình chống cự yếu ớt rồi tan rã. Ngày 24-2-1859, Pháp chiếm được Đại đồn Chí Hòa, thừa thắng lần lượt chiếm ba tỉnh miền Đông và thành Vĩnh Long .
– Ngày 5-6-1862, triều đình Huế kí với Pháp Hiệp ước Nhâm Tuất, thừa nhận quyền quản lý của Pháp ở 3 tỉnh miền Đông Nam Kì và hòn đảo Côn Lôn .

b) Cuộc kháng chiến chống Pháp từ năm 1858 đến năm 1873

– Tại TP. Đà Nẵng, nhiều toán nghĩa binh nổi dậy phối hợp với quân triều đình chống Pháp : nghĩa quân Nguyễn Trung Trực đốt cháy tàu Hi Vọng của Pháp trên sông Vàm Cỏ Đông ( 10 – 12 – 1861 ) ; khởi nghĩa của Trương Định ở Gò Công làm cho quân Pháp khốn đốn và gây cho chúng nhiều thiệt hại .
– Tại ba tỉnh miền Tây Nam Kì : trào lưu đấu tranh diễn ra dưới nhiều hình thức :
+ Bất hợp tác với giặc, một bộ phận nhất quyết đấu tranh vũ trang, nhiều TT kháng chiến sinh ra : Đồng Tháp Mười, Tây Ninh …
+ Một bộ phận dùng thơ văn lên án thực dân Pháp và tay sai, cổ vũ lòng yêu nước : Phan Văn Trị, Nguyễn Đình Chiểu, Nguyễn Thông …

2. Kháng chiến lan rộng ra toàn quốc 1873 – 1884

a) Thực dân Pháp đánh chiếm Bắc Kì lần thứ nhất (1873)

– Âm mưu của Pháp : tận dụng việc triều đình nhờ Pháp đem tàu ra vùng biển Hạ Long đánh dẹp “ hải phỉ ”, chúng cho tên lái buôn Đuy-puy vào gây rối ở TP.HN. Lấy cớ xử lý vụ Đuy-puy, Pháp cử Gác-ni-ê chỉ huy 200 quân kéo ra Bắc .
– Diễn biến : Ngày 20 – 11 – 1873, quân Pháp nổ súng đánh và chiếm thành Thành Phố Hà Nội. Từ đó, chúng nhanh gọn đánh chiếm những tỉnh Thành Phố Hải Dương, Hưng Yên, Tỉnh Ninh Bình, Tỉnh Nam Định .

b) Kháng chiến ở Hà Nội và các tỉnh đồng bằng Bắc Kì (1873 – 1874)

– Khi quân Pháp kéo vào TP.HN, nhân dân ta quả cảm chống Pháp như trận chiến đấu ở Ô Thanh Hà ( Quan Chưởng ). Tại những tỉnh đồng bằng, ở đâu Pháp cũng vấp phải sự kháng cự của nhân dân ta. Các địa thế căn cứ kháng chiến được hình thành ở Tỉnh Thái Bình, Tỉnh Nam Định …
– Ngày 21 – 12 – 1873, quân Pháp bị thất bại ở CG cầu giấy do sự phối hợp của Hoàng Tá Viêm với quân Cờ đen của Lưu Vĩnh Phúc, Gác-ni-ê bị giết .
=> Thực dân Pháp hoang mang lo lắng, quân dân ta phấn khởi, nhiệt huyết đánh giặc
– Song triều đình Huế lại kí Hiệp ước Giáp Tuất ( 15 – 3 – 1874 ). Pháp rút quân khỏi Bắc Kì ; triều đình thừa nhận 6 tỉnh Nam Kì trọn vẹn thuộc Pháp .

c) Thực dân Pháp đánh chiếm Bắc Kì lần thứ hai (1882)

– Âm mưu của Pháp : Tư bản Pháp tăng trưởng mạnh, cần nguồn tài nguyên tài nguyên ở Bắc Kì. Sau Hiệp ước 1874, Pháp quyết tâm chiếm bằng được Bắc Kì, biến nước ta thành thuộc địa. Lấy cớ triều đình Huế vi phạm Hiệp ước năm 1874, liên tục tiếp xúc với nhà Thanh, Pháp đem quân xâm lược Bắc Kì lần thứ hai .
– Diễn biến :
+ Ngày 25 – 4 – 1882, Ri-vi-e gửi tối hậu thư cho Tổng đốc thành TP.HN là Hoàng Diệu buộc phải nộp thành. Không đợi vấn đáp, Pháp mở cuộc tiến công và chiếm thành Thành Phố Hà Nội, cuộc chiến đấu diễn ra ác liệt từ sáng đến trưa, Hoàng Diệu thắt cổ tự vẫn .
+ Triều đình Huế vội cầu cứu nhà Thanh, cử người ta TP.HN thương thuyết với Pháp ; ra lệnh quân ta phải rút lên mạn ngược => quân Thanh ồ ạt kéo sang nước ta, đóng ở nhiều nơi .
+ Pháp nhanh gọn chiếm một số ít nơi khác như Hòn Gai, Tỉnh Nam Định và những tỉnh thuộc đồng bằng Bắc Kì .

d) Nhân dân Bắc Kì tiếp tục kháng Pháp

– Ở TP.HN, nhân dân tự tay đốt nhà, tạo thành bức tường lửa chặn bước tiến của quân giặc. Tại những nơi khác, nhân dân tích cực đắp đập, cắm kè trên sông, làm hầm chông, cạm bẫy để ngăn bước tiến của quân Pháp .

– Ngày 19 – 5 – 1883, quân ta giành thắng lợi lớn trong trận Cầu Giấy lần thứ hai, Ri-vi-e bị giết tại trận. Chiến thắng Cầu Giấy lần thứ hai làm cho quân Pháp thêm hoang mang, dao động, chúng định bỏ chạy nhưng triều đình Huế lại chủ trương thương lượng với Pháp hi vọng chúng sẽ rút quân.

e) Hiệp ước Pác-tơ-nốt 1884. Nhà nước phong kiến Việt Nam sụp đổ

– Ngày 25 – 8 – 1883, triều đình Huế kí với Pháp Hiệp ước Hác-măng ( thừa nhận quyền bảo lãnh của Pháp ở Bắc Kì, Trung Kì ) .
– Sau Hiệp ước Hác-măng, Pháp chiếm hàng loạt những tỉnh Bắc Kì : Thành Phố Bắc Ninh, Tuyên Quang, Thái Nguyên …
– Ngày 6 – 6 – 1884, Pháp buộc triều đình Huế kí Hiệp ước Pa-tơ-nốt. Với hiệp ước này, nhà nước phong kiến Nước Ta với tư cách một vương quốc độc lập đã trọn vẹn sụp đổ, thay vào đó là chính sách thuộc địa nửa phong kiến .

3. Phong trào kháng chiến chống Pháp trong những năm cuối thế kỉ XIX

a) Phong trào Cần vương

– Sau thất bại của cuộc phản công tại Huế, Tôn Thất Thuyết đưa vua Hàm Nghi chạy ra Tân Sở ( Quảng Trị ). Ngày 13 – 7 – 1885, Ông nhân danh nhà vua xuống chiếu Cần vương .
– Phong trào Cần vương diễn ra sôi sục từ năm 1885 đến cuối thế kỉ XIX. Chia làm 2 quá trình :
+ Giai đoạn 1 ( 1885 – 1888 ), trào lưu bùng nổ trên khắp cả nước, nhất là từ Phan Thiết trở ra. Tháng 11-1888, nhờ có tay sai dẫn đường, quân Pháp bắt vua Hàm Nghi đi đày sang An-giê-ri ( châu Phi ). Phong trào Cần Vương vẫn được duy trì .
+ Giai đoạn 2 ( 1888 – 1896 ), trào lưu quy tụ trong những cuộc khởi nghĩa lớn, có quy mô và trình độ tổ chức triển khai cao hơn, tập trung chuyên sâu ở những tỉnh Bắc Trung Kì và Bắc Kì .

b) Khởi nghĩa Hương Khê (1885 – 1895)

– Địa bàn hoạt động giải trí đa phần : ở huyện Hương Khê và Hương Sơn ( thành phố Hà Tĩnh ), sau đó lan rộng ra nhiều tỉnh khác .
– Lãnh đạo : Phan Đình Phùng, Cao Thắng .
– Các quy trình tiến độ : Từ năm 1885 – 1889, nghĩa quân thiết kế xây dựng lực lượng, rèn đúc vũ khí. Từ năm 1889 – 1895, nghĩa quân đẩy lùi nhiều cuộc càn quét của địch. Sau khi Phan Đình Phùng hi sinh, cuộc khởi nghĩa từ từ tan rã .

– Đặc điểm: Mặc dù bị thất bại, nhưng đây là cuộc khởi nghĩa tiêu biểu, có quy mô lớn nhất, trình độ tổ chức cao và chiến đấu bền bỉ.

– Sau khởi nghĩa Hương Khê, trào lưu yêu nước dưới ngọn cờ Cần vương, chịu ảnh hưởng tác động của hệ tư tưởng phong kiến đã trọn vẹn thất bại. Phong trào yêu nước Nước Ta chuyển qua một tiến trình mới .

4. Khởi nghĩa Yên Thế (1884 – 1913)

* Nguyên nhân: kinh tế nông nghiệp sa sút, đời sống nhân dân Bắc Kì khó khăn, một bộ phận phải phiêu tán lên Yên Thế, họ sẵn sàng nổi dậy đấu tranh. Khi Pháp thi hành chính sách bình định, nhân dân Yên Thế đã nổi dậy đấu tranh.

* Diễn biến:

– Giai đoạn 1884 – 1892 : Nhiều toán nghĩa quân hoạt động giải trí dưới sự chỉ huy của Đề Nắm .
– Giai đoạn 1893 – 1908 : Nghĩa quân vừa kiến thiết xây dựng lực lượng vừa chiến đấu dưới sự chỉ huy của Đề Thám .
– Giai đoạn 1909 – 1913 : Pháp tập trung chuyên sâu lực lượng tiến công Yên Thế, lực lượng nghĩa quân hao mòn. Ngày 10-2-1913, Đề Thám bị sát hại, trào lưu tan rã .

* Nguyên nhân thất bại: do Pháp lúc này còn mạnh lại có sự câu kết với thế lực phong kiến. Trong khi đó lực lượng nghĩa quân còn mỏng và yếu, cách thức tổ chức lãnh đạo còn nhiều hạn chế.

* Ý nghĩa: Thể hiện tinh thần yêu nước chống Pháp của giai cấp nông dân. Góp phần làm chậm quá trình bình định của thực dân Pháp.

5. Trào lưu cải cách duy tân ở Việt Nam nửa cuối thế kỉ XIX

a) Hoàn cảnh lịch sử:

– Đất nước ngày càng nguy khốn .
– Xuất phát từ lòng yêu nước thương dân. Một số quan lại, sĩ phu yêu nước thức thời đã mạnh dạn đưa ra những đề xuất, nhu yếu thay đổi việc làm nội trị, ngoại giao, kinh tế tài chính, văn hóa truyền thống, … của nhà nước phong kiến .

b) Nội dung chính của các đề nghị cải cách

– Trần Đình Túc, Nguyễn Huy Tế xin mở của biển Trà Lí ( Tỉnh Nam Định ) .
– Đinh Văn Điền xin tăng cường việc khai khẩn ruộng hoang và khai mỏ, tăng trưởng kinh doanh, kiểm soát và chấn chỉnh quốc phòng .
– Viện thương bạc xin mở ba cửa biển ở miền Bắc và miền Trung để thông thương với bên ngoài .

– Đặc biệt, Nguyễn Trường Tộ đã gửi đến 30 bản điều trần xin triều đình: chấn chỉnh bộ máy quan lại, phát triển công thương nghiệp và tài chính, chỉnh đốn võ bị, mở rộng ngoại giao, cải tổ giáo dục.

– Nguyễn Lộ Trạch dâng 2 bản “ Thời vụ sách ” lên vua Tự Đức đề xuất chấn hưng dân khí, khai thông dân trí, bảo vệ quốc gia .

c) Kết cục: không thực hiện được vì đều mang tính chất lẻ tẻ, rời rạc, chưa xuất phát từ cơ sở bên trong. Nhà Nguyễn bảo thủ.

d) Ý nghĩa: Đã gây được tiếng vang lớn, dám tấn công vào những tư tưởng bảo thủ. Phản ánh trình độ nhận thức của người Việt Nam hiểu biết thức thời.

Source: https://evbn.org
Category: Bài Tập