Đề cương ôn tập học kì 1 môn Ngữ văn 9

Tổng hợp đề cương ôn tập học kì 1 Ngữ văn 9 năm học 2019 / 2020 cụ thể cả nội dung phần tiếng việt và phần văn trong chương trình học kì 1 dành cho những em tìm hiểu thêm !Cùng Đọc tài liệu tìm hiểu thêm trọn bộ đề cương ôn tập học kì 1 Ngữ văn 9 của Trường trung học cơ sở Tân Bình vô cùng chi tiết cụ thể giúp những em mạng lưới hệ thống kỹ năng và kiến thức và ôn luyện thật tốt cho kì thi cuối học kì .

Đề cương ôn tập học kì 1 Ngữ văn lớp 9

Năm học 2019 – 2020 

I. Giới hạn kỹ năng và kiến thức

– Nội dung ôn tập từ tuần 1 đến tuần 14- Đọc hiểu : 3 đ ( Ngữ liệu ngoài SGK )- Tạo lập văn bản : 7 đ+ Văn bản ngắn : 3 đ : Nghị luận xã hội ( tư tưởng đạo lí hoặc vấn đề, hiện tượng kỳ lạ )+ Bài văn : 4 đ : Đóng vai nhân vật kể chuyện hoặc kể chuyện đời thường

1. Tiếng Việt 

* Học sinh nắm vững lí thuyết vận dụng vào làm bài tập nhận ra, thông hiểu những kiến thức và kỹ năng :- Các mục tiêu hội thoại .- Xưng hô trong hội thoại .- Cách dẫn trực tiếp, cách dẫn gián tiếp- Các cách tăng trưởng từ vựng Tiếng Việt- Thuật ngữ .- Trau dồi vốn từ .- Các bài Tổng kết từ vựng : từ đơn, từ ghép, từ đồng nghĩa tương quan, trái nghĩa, từ nhiều nghĩa, từ đồng âm, từ tượng hình, tượng thanh, từ Hán Việt, biệt ngữ xã hội, thành ngữ, trường từ vựng ….- Các phép tu từ từ vựng : nhân hóa, so sánh, điệp ngữ, nói quá, nói giảm nói tránh, chơi chữ, liệt kê, ẩn dụ, hoán dụ …

2. Phần đọc – hiểu 

– Học sinh nắm vững kiến thức và kỹ năng về tên tác giả, tên tác phẩm, thực trạng sáng tác, thể loại, phương pháp miêu tả … những văn bản đã học- Nắm vững nội dung, thẩm mỹ và nghệ thuật những văn bản : Văn học trung đại, Văn học văn minh .- Thuộc lòng những bài thơ, những đoạn trích trong Truyện Kiều- Nắm vững, tóm tắt được nội dung những truyện ngắn đã học .* Lưu ý : Khi vấn đáp thắc mắc đều phải nhắc lại câu hỏi, vấn đáp thành câu văn hoàn hảo .

3. Văn bản ngắn 

a. Sự việc hiện tượng, đời sống. 

Bao gồm : Sự việc hiện tượng kỳ lạ tích cực và xấu đi

Sự việc hiện tượng tích cực	Sự việc hiện tượng tiêu cực
* Mở bài : Giới thiệu yếu tố* Thân bài- Những biểu lộ của vấn đề- Phân tích ý nghĩa vấn đề- Nêu công dụng tích cực ( ý nghĩa vấn đề )* Kết bài : Liên hệ thực tiễn đời sống, bản thân	Mở bài : Giới thiệu yếu tố* Thân bài- Những biểu lộ của vấn đề- Tìm hiểu nguyên do- Nêu mối đe dọa- Đề ra hướng khắc phục* Kết bài : Liên hệ thực tiễn đời sống, bản thân

b. Nghị luận tư tưởng đạo lí 

* Mở bài : Giới thiệu vấn đề nghị luận* Thân bài- Giải thích yếu tố ( Là gì ? )- Tìm hiểu nguyên do ( Vì sao ? )- Phản biện, lan rộng ra yếu tố .- Nhận thức hành vi ( Cần làm gì ? )- Liên hệ bản thân* Kết bài : Khẳng định yếu tố

4. Bài làm văn 

a. Kiểu bài đóng vai nhân vật 

* Mở bài : Tình huống nhớ lại câu truyện đã xảy ra* Thân bài : Kể diễn biến câu truyện theo nội dung văn bản ( Kết hợp kể, tả, biểu cảm và yếu tố nghị luận )* Kết bài : Nêu tâm lý, mong ước của nhân vật

b. Kể chuyện đời thƯờng 

* Mở bài : Giới thiệu vấn đề, nhân vật .* Thân bài : Kể diễn biến câu truyện theo trình tự hợp lý : Sự việc khởi đầu, vấn đề tăng trưởng. vấn đề cao trào, vấn đề xử lý cao trào, vấn đề kết thúc .( Kết hợp kể, tả, biểu cảm và yếu tố nghị luận )* Kết bài : Nêu tâm lý, mong ước của nhân vật .

II. Kiến thức tiếng việt

1. Các phương châm hội thoại:

– Phương châm về lượng yêu cầu khi giao tiếp, cần nói có nội dung; nội dung của lời nói phải đáp ứng đúng yêu cầu của cuộc giao tiếp, không thiếu, không thừa.

– Phương châm về chất yêu cầu khi giao tiếp, đừng nói những điều mà mình không tin là đúng và không có bằng chứng xác thực.

– Phương châm quan hệ yêu cầu khi giao tiếp cần nói đúng vào đề tài giao tiếp, tránh nói lạc đề.

– Phương châm cách thức yêu cầu khi giao tiếp cần chú ý nói ngắn gọn, rành mạch, tránh nói mơ hồ.

– Phương châm lịch sự yêu cầu khi giao tiếp cần tế nhị và tôn trọng người khác.

– Quan hệ giữa mục tiêu hội thoại với trường hợp tiếp xúc : Việc vận dụng những mục tiêu hội thoại cần tương thích với trường hợp tiếp xúc .- Việc không tuân thủ mục tiêu hội thoại hoàn toàn có thể bắt nguồn từ những nguyên do sau :+ Người nói vô ý, vụng về, thiếu văn hóa truyền thống tiếp xúc .+ Người nói phải ưu tiên cho một mục tiêu hội thoại hoặc một nhu yếu khác quan trọng hơn .+ Người nói muốn gây một sự quan tâm để người nghe hiểu câu nói theo một hàm ý nào đó .

2. Xưng hô trong hội thoại:

– Từ ngữ xưng hô trong tiếng Việt có những từ chỉ quan hệ mái ấm gia đình, một số ít từ chỉ nghề nghiệp .- Hệ thống từ ngữ xưng hô trong tiếng Việt rất phong phú và đa dạng, tinh xảo và giàu sắc thái biểu cảm .- Người nói cần địa thế căn cứ vào đối tượng người tiêu dùng và những đặc thù khác của trường hợp tiếp xúc để xưng hô cho thích hợp .

3. Cách dẫn trực tiếp, cách dẫn gián tiếp

– Dẫn trực tiếp là nhắc lại nguyên văn lời nói hay ý nghĩ của người hoặc nhân vật. Lời dẫn trực tiếp được đặt trong dấu ngoặc kép

– Dẫn gián tiếp là thuật lại lời nói hay ý nghĩ của người hoặc nhân vật có điều chỉnh cho phù hợp. Lời dẫn gián tiếp không được đặt trong dấu ngoặc kép.

– Cần lưu ý khi chuyển lời dẫn trực tiếp thành lời dẫn gián tiếp:

+ Bỏ dấu hai chấm và dấu ngoặc kép .+ Thay đổi đại từ xưng hô cho tương thích .+ Lược bỏ những từ chỉ tình thái .+ Thêm từ rằng hoặc là trước lời dẫn .+ Không nhất thiết phải đúng chuẩn từng từ nhưng phải dẫn đúng về ý .

– Cần lưu ý khi chuyển lời dẫn gián tiếp thành lời dẫn trực tiếp:

+ Khôi phục lại nguyên văn lời dẫn ( biến hóa đại từ xưng hô, thêm bớt những từ ngữ thiết yếu, … ) .+ Sử dụng dấu hai chấm và dấu ngoặc kép .

4. Sự phát triển của từ vựng:

– Từ vựng không ngừng được bổ trợ, tăng trưởng .- Một trong những cách tăng trưởng từ vựng tiếng Việt là đổi khác và tăng trưởng nghĩa của từ ngữ trên cơ sở nghĩa gốc của chúng .- Có hai phương pháp hầu hết biến hóa và tăng trưởng nghĩa của từ ngữ : phương pháp ẩn dụ và phương pháp hoán dụ .- Ngoài cách đổi khác và tăng trưởng nghĩa của từ, từ vựng còn được tăng trưởng bằng hai cách khác :+ Tạo từ mới để làm cho vốn từ ngữ tăng lên .+ Mượn từ ngữ của tiếng quốc tế. Bộ phận từ mượn quan trọng nhất trong tiếng Việt là từ mượn tiếng Hán .

5. Thuật ngữ:

– Khái niệm : Thuật ngữ là những từ ngữ biểu lộ khái niệm khoa học công nghệ tiên tiến, thường được dùng trong những văn bản khoa học, công nghệ tiên tiến .- Đặc điểm của thuật ngữ :+ Về nguyên tắc, trong một nghành khoa học, công nghệ tiên tiến nhất định, mỗi thuật ngữ chỉ tương ứng với một khái niệm .+ Thuật ngữ không có tính biểu cảm .

6. Trau dồi vốn từ:

– Hai khuynh hướng chính để trau dồi vốn từ :- Hiểu vừa đủ và đúng chuẩn nghĩa của từ trong những văn cảnh đơn cử. Biết cách dùng từ cho đúng nghĩa và tương thích với văn cảnh .- Tích lũy thêm những yếu tố cấu trúc từ chưa biết, làm phong phú và đa dạng vốn từ của bản thân .

7. Tổng kết từ vựng: 

– Từ đơn và từ phức .- Thành ngữ .- Từ đồng âm, từ đồng nghĩa tương quan, từ trái nghĩa ;- Trường từ vựng ;- Khái niệm từ tượng hình, từ tượng thanh ;- Đặc điểm, tính năng của những phép tu từ so sánh, ẩn dụ, nhân hoá, hoán dụ, nói quá, nói giảm nói tránh, điệp ngữ, chơi chữ .

III. Kiến thức văn học

1. Phong cách Hồ Chí Minh – Lê Anh Trà

Tác phẩm:

• Hoàn cảnh sáng tác : Văn bản được trích trong Hồ Chí Minh và văn hóa truyền thống Nước Ta của tác giả Lê Anh Trà .• Chủ đề : Bản sắc văn hóa truyền thống dân tộc bản địa kết tinh những giá trị ý thức mang tính truyền thống cuội nguồn của dân tộc bản địa. Trong thời kì hội nhập lúc bấy giờ, yếu tố giữ gìn, bảo vệ truyền thống văn hóa truyền thống dân tộc bản địa càng trở nên có ý nghĩa .

Nội dung:

• Sự hiểu biết sâu, rộng về những dân tộc bản địa và văn hóa truyền thống quốc tế nhào nặn nên cốt cách văn hóa truyền thống dân tộc bản địa Hồ Chí Minh .• Phong cách Hồ Chí Minh là sự đơn giản và giản dị trong lối sống, hoạt động và sinh hoạt hằng ngày, là cách di dưỡng ý thức, bộc lộ một ý niệm thẩm mĩ cao đẹp .

Nghệ thuật:

• Sử dụng ngôn từ sang trọng và quý phái .• Vận dụng phối hợp những phương pháp miêu tả tự sự, biểu cảm, lập luận .• Vận dụng những hình thức so sánh, những giải pháp nghệ thuật và thẩm mỹ trái chiều .Ý nghĩa văn bản : Bằng lập luận ngặt nghèo, chứng cứ xác nhận, tác giả Lê Anh Trà đã cho thấy cốt cách văn hóa truyền thống Hồ Chí Minh trong nhận thức và trong hành vi. Từ đó đặt ra một yếu tố của thời kì hội nhập : tiếp thu tinh hoa văn hóa quả đât, đồng thời phải giữ gìn, phát huy truyền thống văn hóa truyền thống dân tộc bản địa .

2. Đấu tranh cho một thế giới hòa bình – Mác-két

Tác giả: Ga-bri-en Gác-xi-a Mác-két là nhà văn có nhiều đóng góp cho nền hòa bình nhân loại thông qua các hoạt động xã hội và sáng tác văn học. Ông được nhận Giải thưởng Nô-ben về văn học 1982.

Tác phẩm: Văn bản được trích trong bài tham luận Thanh gươm Đa-mô-clét của nhà văn đọc tại cuộc họp sáu nước Ấn Độ, Mê-hi-cô, Thụy Điển, Ác-hen-ti-na, Hi-lạp, Tan-da-ni-a tại Mê-hi-cô vào tháng 8 năm 1986.

Tóm tắt VB: Nhà văn Mác-két đã nêu lên nguy cơ của chiến tranh hạt nhân, chỉ rõ sự tốn kém một cách vô lí để chạy đua vũ trang, trong khi trẻ em bị thất học, bị bệnh tật và thiếu đói. Nhà văn kêu gọi mọi người hãy đấu tranh vì một thế giới hoà bình không có vũ khí hạt nhân.

Nội dung:

– Nguy cơ cuộc chiến tranh hạt nhân rình rập đe dọa toàn trái đất và sự không bình thường của cuộc chạy đua vũ trang .- Lời lôi kéo đấu tranh vì một quốc tế độc lập, không có cuộc chiến tranh .

Nghệ thuật:

– Có lập luận ngặt nghèo .- Có chứng cứ đơn cử, xác nhận .- Sử dụng thẩm mỹ và nghệ thuật so sánh tinh tế, giàu sức thuyết phục .Ý nghĩa VB : Văn bản bộc lộ những tâm lý tráng lệ, đầy nghĩa vụ và trách nhiệm của G.G Mác-két so với hòa bình nhân loại .

3. Tuyên bố thế giới về sự sống còn, quyền được bảo vệ và phát triển của trẻ em.

Tác phẩm:

– Quyền sống, quyền được bảo vệ và tăng trưởng của trẻ nhỏ ngày càng được những vương quốc, những tổ chức triển khai quốc tế chăm sóc rất đầy đủ và thâm thúy hơn .- Văn bản được trích trong Tuyên bố của Hội nghị cấp cao quốc tế về trẻ nhỏ họp ngày 30 tháng 9 năm 1990 tại trụ sở Liên hiệp quốc ở Niu Oóc .- Văn bản được trình diễn theo những mục, những phần .

Nội dung:

– Quyền sống, quyền được bảo vệ và tăng trưởng của trẻ nhỏ trên toàn quốc tế là yếu tố mang tính nhân bản .- Những thảm họa, xấu số so với trẻ nhỏ trên toàn quốc tế là thử thách so với những cơ quan chính phủ, những tổ chức triển khai quốc tế và mỗi cá thể .- Những thuận tiện lớn để cải tổ tình hình, bảo vệ quyền của trẻ nhỏ .- Những đề xuất kiến nghị nhằm mục đích bảo vệ cho trẻ nhỏ được chăm nom, được bảo vệ và tăng trưởng .

Nghệ thuật:

– Gồm có 17 mục, được chia thành 4 phần, cách trình diễn rõ ràng, hài hòa và hợp lý. Mối link lô-gíc giữa những phần làm cho văn bản có cấu trúc ngặt nghèo .- Sử dụng chiêu thức nêu số liệu, nghiên cứu và phân tích khoa học .Ý nghĩa văn bản : Văn bản nêu lên nhận thức đúng đắn và hành vi phải làm vì quyền sống, quyền được bảo vệ và tăng trưởng của trẻ nhỏ

4. Chuyện người con gái Nam Xương – Nguyễn Dữ.

Tác giả: Nguyễn Dữ quê làng Đỗ Tùng, huyện Trường Tân (nay thuộc Thanh Miện – Hải Dương). Ông sống ở TK XVI – là thời kì nhà Lê bắt đầu suy thoái, các tập đoàn phong kiến Lê – Trịnh – Mạc tranh dành quyền lực gây ra những cuộc nội chiến kéo dài. Ông là người học rộng tài cao, đã từng tham gia cuộc thi hương, thi hội. Ông làm quan chỉ một năm rồi xin về quê nuôi mẹ già, viết sách sống ẩn dật như các trí thức đương thời.

Ông để lại cho đời một sự nghiệp văn chương đồ sộ, tiêu biểu vượt trội là tập “ Truyền kì mạn lục ’ ’ gồm 20 truyện viết bằng chữ Hán thuộc thể văn xuôi xen lẫn biền ngẫu, thơ ca. Nhân vật chính trong những truyện của ông thường là : những người phụ nữ đức hạnh, khao khát đời sống bình yên, niềm hạnh phúc. Nhưng những thế lực bạo tàn và cả những lễ giáo phong kiến khắc nghiệt lại xô đẩy họ vào những cảnh ngộ éo le, oan khuất, xấu số. Bên cạnh đó ta còn phát hiện trong những truyện của ông những nhân vật là tri thức có tận tâm nhưng bất mãn với thời cuộc, không chịu trói mình trong vòng danh lợi chật hẹp .- Sáng tác của Nguyễn Dữ bộc lộ cái nhìn tích cực của ông so với văn học dân gian .

Tác phẩm:

– Truyền kì mạn lục viết bằng chữ Hán, khai thác những truyện cổ dân gian dã sử, thần thoại cổ xưa của Nước Ta. Tất cả gồm 20 truyện .- Nhân vật mà Nguyễn Dữ lựa chọn để kể ( những người phụ nữ tri thức ) .- Hình thức thẩm mỹ và nghệ thuật ( viết bằng chữ Hán, phát minh sáng tạo lại câu truyện dân gian … )

Tóm tắt VB: 

Vũ Thị Thiết ( Vũ Nương ) là người thuỳ mị, nết na, tư dung tốt đẹp. Nàng lấy chồng là Trương Sinh, một người không có học, tính đa nghi. Trương Sinh đi lính, Vũ nương ở nhà chăm nom mẹ chồng, nuôi con. Bà cụ qua đời, giặc tan, Trương Sinh quay trở lại. Khi ngồi với con, bé Đản nói rằng có một người cha đêm nào cũng đến “ mẹ Đản đi cũng đi, ngồi cũng ngồi, nhưng chẳng khi nào bế Đản cả ”. Trương ghen, hoài nghi vợ, mắng nhiếc nàng và đánh đuổi đi. Vũ Nương ra bến Hoàng Giang than phiền và tự vẫn. Một đêm bé Đản lại trỏ cái bóng mà bảo là cha mình đến. Trương Sinh lúc ấy mới biết mình ngờ oan cho vợ .Có một người cùng làng là Phan Lang bị chết đuối nhưng vốn là ân nhân của Linh Phi nên được cứu vào cung nước của rùa thần. Tại đây đã gặp được Vũ Nương. Nàng gửi một chiếc hoa vàng và dặn nếu Trương Sinh nhớ tình cũ thì lập đàn giải oan, nàng sẽ quay trở lại. Phan Lang về gặp Trương Sinh, đưa chiếc hoa vàng. Trương Sinh lập đàn giải oan. Vũ Nương có trở về thấp thoáng trên sông nhưng không hề quay trở lại nhân gian được nữa .

Nội dung:

– Vẻ đẹp của nhân vật Vũ Nương :+ Hết lòng vì mái ấm gia đình, hiếu thảo với mẹ chồng, thủy chung với chồng, chu đáo, tận tình và rất mực yêu thương con .+ Bao dung, vị tha, nặng lòng với mái ấm gia đình .- Thái độ của tác giả : phê phán sự ghen tuông mù quáng, ngợi ca người phụ nữ tiết hạnh .

Nghệ thuật:

– Khai thác vốn văn học dân gian .- Sáng tạo về nhân vật, phát minh sáng tạo trong cách kể chuyện, sử dụng yếu tố truyền kì …- Sáng tạo nên một kết thúc tác phẩm không mòn sáo .Ý nghĩa văn bản : Với ý niệm cho rằng niềm hạnh phúc khi đã tan vỡ không hề hàn gắn được, truyện phê phán thói ghen tuông mù quáng và ngợi ca vẻ đẹp truyền thống lịch sử của người phụ nữ Nước Ta .

5. Chuyện cũ trong phủ chúa Trịnh – Phạm Đình Hổ.

Tác giả: Phạm Đình Hổ (1768 – 1839) tên chữ là Tùng Niên và BỉnhTrực, hiệu là Đông Dã Triều (Chiêu Hổ). Quê Đan Loan, huyện Đường An, tỉnh Hải Dương. Xuất thân dòng dõi thế gia, cha làm quan đến chức tuần phủ Sơn Tây dưới triều Lê Cảnh Hưng – ông sinh ra và lớn lên trong thời buổi loạn lạc, nên muốn ẩn cư.

Di sản văn chương ông để lại cho đời tương đối lớn và có giá trị. Tiêu biểu là “ Vũ trung tuỳ bút ” và “ Tang thương ngẫu lục ” .

Tác phẩm:

– Ở thế kỉ XVIII, XIX, sự khủng hoảng cục bộ trầm trọng của chính sách phong kiến Nước Ta đã tác động ảnh hưởng không nhỏ đến những tầng lớp nho sĩ. Trong đó Phạm Đình Hổ là một nho sĩ mang tâm sự bất đắc chí vì không gặp thời .- Vũ trung tùy bút là tập tùy bút rực rỡ của Phạm Đình Hổ, được viết khoảng chừng đầu đời Nguyễn. Tác phẩm đề cập đến nhiều yếu tố của đời sống như nghi lễ, phong tục, tập quán, những vấn đề xảy ra trong đời sống, những nghiên cứu và điều tra về địa lí, lịch sử vẻ vang, xã hội, …- Chuyện cũ trong phủ chúa Trịnh là một trong những áng văn xuôi giàu chất hiện thực trong Vũ trung tùy bút .

Tóm tắt VB: 

Năm Giáp Ngọ, Ất Mùi ( 1774 – 1775 ) chúa Thịnh Sâm thích ngắm cảnh quang Tây Hồ. Một tháng ba bốn lần chúa cho binh lính, dân hầu và những nội thần giả đàn bà ngồi bán hàng quanh Hồ Tây. Bọn nhạc công ngồi gần đó chốc chốc lại hòa vài khúc nhạc. Việc kiến thiết xây dựng đình đài chúa cho liên tục. Thuở ấy, bao nhiêu chim quý, đá lạ, chậu hoa hoa lá cây cảnh đẹp đều phải thu về cho chúa, kể cả cây đa to, cành lá rườm rà chở qua sông kêu gọi biết bao nhiêu người lại còn đánh thanh la rộn ràng đốc thúc. Bọn hoạn quan, cung giám nhờ gió bẻ măng ra ngoài dọa dẫm dân lành, nhà nào có của tốt, đồ đẹp, xí phần đêm lại mò lấy trộm rồi vu vạ cho nhà đó giấu của tốt không chịu nộp, bắt vạ. Nhà của chính tác giả đã phải chặt đi một cây lê, hai cây lựu đang nở hoa rất đẹp để tránh tai vạ .

Nội dung:

– Cuộc sống tận hưởng của Trịnh Sâm :+ Thú chơi đèn đuốc, bày đặt nghi lễ, thiết kế xây dựng đền đài, … Ý nghĩa khách quan của vấn đề cho thấy đời sống của vua chúa thật xa hoa .+ Thú chơi trân cầm dị thú, cổ mộc quái thạch, chậu hoa hoa lá cây cảnh, … Để thỏa mãn nhu cầu thú chơi, chúa cho thu lấy sản vật quý từ khắp kinh thành đưa vào trong phủ .- Thói nhũng nhiễu của bọn quan lại :+ Thủ đoạn : nhờ gió bẻ măng, vu oan giáng họa, …+ Hành động : dọa dẫm, cướp, tống tiền, …- Thái độ của tác giả : biểu lộ qua giọng điệu, qua 1 số ít từ ngữ lột tả thực chất của bọn quan lại .

Nghệ thuật:

– Lựa chọn ngôi kể tương thích .- Lựa chọn vấn đề tiêu biểu vượt trội, có ý nghĩa phản ánh thực chất vấn đề, con người .- Miêu tả sinh động : từ nghi lễ mà chúa bày đặt ra đến kỳ công đưa cây quý về trong phủ, từ những âm thanh khác lạ trong đêm đến hành vi trắng trợn của bọn quan lại, …

– Sử dụng ngôn ngữ khách quan nhưng vẫn thể hiện rõ thái độ bất bình của tác giả trước hiện 
thực.

Ý nghĩa văn bản: 

Hiện thực lịch sử vẻ vang và thái độ của “ kẻ thức giả ” trước những yếu tố của đời sống xã hội .

6. Hoàng Lê nhất thống chí (hồi thứ 14)

Bối cảnh lịch sử dân tộc : Nửa cuối thế kỉ XVIII, đầu thế kỉ XIX, xã hội Nước Ta có nhiều dịch chuyển lịch sử vẻ vang : sự khủng hoảng cục bộ của chính sách phong kiến, mưu đồ của quân địch xâm lược .

Tác giả: Ngô Gia Văn Phái là một tập thể các tác giả thuộc dòng họ Ngô Thì. Quê ở làng Tả Thanh Oai (nay thuộc Thanh Oai – Hà Tây), trong đó hai tác giả chính là Ngô Thì Chí và Ngô Thì Du.

Ngô Thì Chí ( 1753 – 1788 ) là em ruột của Ngô Thì Nhậm làm quan dưới triều Lê Chiêu Thống. Ông là người tuyệt đối trung thành với chủ với nhà Lê. Khi Nguyễn Huệ sai Vũ văn Nhậm ra Bắc diệt Nguyễn Hữu Chỉnh ( 1787 ) Ngô Thì Chí chạy theo Lê Chiêu Thống dâng “ Trung hưng sách ” bàn kế Phục hồi nhà Lê. Sau đó ông được Lê Chiêu Thống cử đi TP Lạng Sơn triệu tập những kẻ lưu vong lập nghĩa binh chống Tây Sơn. Nhưng trên đường đi ông bị bệnh rồi mất tại huyện Gia Bình ( nay thuộc TP Bắc Ninh ) .Ngô Thì Du ( 1772 – 1840 ) là bạn bè chú bác với Ngô Thì Chí. Ông học giỏi nhưng không đỗ đạt gì, dưới triều Tây Sơn ông ẩn mình ở vùng Kim Bảng ( nay thuộc tỉnh Hà Nam ). Đến thời nhà Nguyễn ông ra làm quan được bổ nhiệm chức “ Đốc học Thành Phố Hải Dương ”, đến năm 1827 thì nghỉ về hưu .

Tác phẩm:

– Thể loại : tiểu thuyết chương hồi .- Là cuốn tiểu thuyết lịch sử vẻ vang có quy mô lớn, phản ánh những dịch chuyển lịch sử vẻ vang nước nhà từ cuối thế kỉ XVIII đến những năm đầu thế kỉ XIX .- Đoạn trích nằm ở hồi thứ mười bốn .

Tóm tắt VB: 

Được tin báo quân Thanh vào Thăng Long, Bắc Bình Vương rất giận, liền họp các tướng sĩ rồi tế cáo trời đất, lên ngôi hoàng đế, hạ lệnh xuất quân ra Bắc, thân hành cầm quân vừa đi vừa tuyển quân lính. Ngày ba mươi tháng chạp, đến núi Tam Điệp, vua mở tiệc khao quân, hẹn mùng bảy năm mới vào thành Thăng Long mở tiệc ăn mừng. Bằng tài chỉ huy thao lược của Quang Trung, đạo quân của Tây Sơn tiến lên như vũ bão, quân giặc thua chạy tán loạn. Tôn Sĩ Nghị sợ mất mật, ngựa không kịp đóng yên, người không kịp mặc áo giáp, chuồn 
thẳng về biên giới phía Bắc, khiến tên vua bù nhìn Lê Chiêu Thống cũng phải chạy tháo thân.

Nội dung:

– Hình ảnh người anh hùng Nguyễn Huệ và sức mạnh dân tộc bản địa trong cuộc chiến đấu chống xâm lược Thanh qua những sự kiện lịch sử dân tộc :+ Ngày 20, 22,24 tháng 11, Nguyễn Huệ lên ngôi nhà vua và xuất quân ra Bắc ngày 25 tháng chạp năm Mậu Thân ( 1788 ) .+ Nguyễn Huệ tiến quân ra Bắc, gặp “ người cống sĩ ở huyện La Sơn ” ( Nguyễn Thiếp ), tuyển mộ quân lính, duyệt binh, phủ dụ tướng sĩ ở Tam Điệp .+ Diễn biến trận chiến năm Kỉ Dậu ( 1789 ) đại phá 20 vạn quân Thanh .- Hình ảnh bọn giặc xâm lược kiêu căng, tự mãn, tự chủ, khinh địch và sự thảm bại của quân tướng Tôn Sĩ Nghị khi tháo chạy về nước .- Hình ảnh vua quan Lê Chiêu Thống đê hèn, nhục nhã, số phận gắn chặt với bọn giặc xâm lược .

Nghệ thuật:

– Lựa chọn trình tự kể theo diễn biến những sự kiện lịch sử dân tộc .- Khắc họa nhân vật lịch sử dân tộc ( người anh hùng Nguyễn Huệ, hình ảnh bọn giặc xâm lược, hình ảnh vua tôi Lê Chiêu Thống ) với ngôn từ kể, tả chân thực, sinh động .- Có giọng điệu trần thuật bộc lộ rõ thái độ của tác giả với vương triều nhà Lê, với thắng lợi của dân tộc bản địa và với bọn giặc cướp nước .

Ý nghĩa văn bản: Văn bản ghi lại hiện thực lịch sử hào hùng của dân tộc ta và hình ảnh người anh hùng Nguyễn Huệ trong chiến thắng mùa xuân năm Kỷ Dậu (1789).

7. Truyện Kiều của Nguyễn Du.

Tác giả:

Nguyễn Du ( 1766 – 1820 ) tên chữ Tố Như, hiệu Thanh Hiên. Quê làng Tiên Điền huyện Nghi Xuân tỉnh TP Hà Tĩnh. Ông sinh trưởng trong một mái ấm gia đình quí tộc nhiều đời làm quan, có truyền thống cuội nguồn về văn học. Cha là Nguyễn Nghiễm từng giữ chức Tể tướng .Ông lớn lên trong thời đại có nhiều dịch chuyển kinh hoàng. Những biến hóa lớn lao của lịch sử dân tộc đã ảnh hưởng tác động thâm thúy đến tình cảm và nhận thức của Nguyễn Du để ông hướng ngòi bút vào hiện thực. Nguyễn Du là người có hiểu biết về văn hoá dân tộc bản địa và văn chương Trung Quốc. Sự từng trải trong cuộc sống đã tạo cho Nguyễn Du một vốn sống nhiều mẫu mã và một trái tim giàu lòng yêu thương thông cảm thâm thúy với nỗi khổ của nhân dân .Những yếu tố trên đã góp thêm phần tạo nên một Nguyễn Du thiên tài văn học của Nước Ta được công nhận là danh nhân văn hoá quốc tế

Sáng tác:

– Các tác phẩm được viết bằng chữ Hán và chữ Nôm .• Chữ Hán : Thanh Hiên Thi Tập, Nam Trung tạp ngâm, Bắc hành tạp lục .• Chữ Nôm : Truyện Kiều, Văn chiêu hồn .- Đóng góp to lớn cho kho tàng văn học dân tộc bản địa, nhất là ở thể loại truyện thơ .Nguồn gốc của Truyện Kiều : Truyện Kiều có dựa vào diễn biến từ cuốn Kim Vân Kiều truyện của Thanh Tâm Tài Nhân nhưng phần phát minh sáng tạo của Nguyễn Du rất lớn .

Tóm tắt Truyện Kiều:

Thuý Kiều là một người con gái tài sắc vẹn toàn. Trong một lần chơi xuân, nàng gặp Kim Trọng, một người phong nhã hào hoa. Hai người thầm yêu nhau. Kim Trọng dọn đến ở gần nhà Thuý Kiều. Hai người dữ thế chủ động, bí hiểm đính ước với nhau .Kim Trọng phải về quê gấp để chịu tang chú. Gia đình Kiều bị thằng bán tơ vu oan. Kiều nhờ Thuý Vân thay mình trả nghĩa cho Kim Trọng, còn nàng thì bán mình để chuộc cha và cứu mái ấm gia đình. Thuý Kiều bị bọn buôn người Mã Giám Sinh, Tú Bà, Sở Khanh lừa gạt, bắt phải tiếp khách làng chơi ở lầu xanh. Nàng được một khách chơi là Thúc Sinh chuộc ra, cưới làm vợ lẽ. Vợ cả Thúc Sinh là Hoạn Thư ghen, bắt Kiều về làm con ở và đày đoạ. Kiều trốn khỏi nhà Hoạn Thư và nương nhờ cửa phật. Một lần nữa nàng lại bị sa vào tay bọn buôn người Bạc Bà, Bạc Hạnh, phải vào lầu xanh lần thứ hai. Tại đây nàng gặp Từ Hải. Hai người lấy nhau, Từ Hải giúp Kiều báo ân báo thù. Do bị Hồ Tôn Hiến lừa, Từ Hải bị giết chết, Thuý Kiều phải hầu rượu Hồ Tôn Hiến và bị ép gả cho viên thổ quan. Kiều gieo mình xuống sông Tiền Đường tự vẫn. Nàng được cứu và lần thứ hai nương nhờ nơi cửa Phật .Khi Kim Trọng trở lại tìm Kiều thì Kiều đã lưu lạc. Chàng kết hôn với Thuý Vân nhưng vẫn thương nhớ Thuý Kiều. Sau khi thi đỗ, chàng đi tìm Kiều, nhờ gặp sư Giác Duyên nên mái ấm gia đình được đoàn viên. Kiều tuy lấy Kim Trọng nhưng duyên đôi lứa cũng là duyên bạn bầy .

Giá trị của Truyện Kiều:

– Giá trị nội dung : Truyện có giá trị hiện thực và giá trị nhân đạo :- Giá trị hiện thực : “ Truyện Kiều ” là bức tranh hiện thực về một xã hội bất công hung tàn, là lời tố cáo xã hội phong kiến chà đạp quyền sống của con người, đặc biệt quan trọng là những người tài hoa, phụ nữ. ” Truyện Kiều ” tố cáo những thế lực đen tối trong xã hội phong kiến : Từ bọn sai nha, quan xử kiện, cho đến “ họ Hoạn Gianh Giá ”, quan tổng đốc trọng thần … đều ích kỉ tham lam, hung tàn, coi rẻ sinh mạng và phẩm giá con người. Đồng thời, truyện còn cho thấy sức mạnh ma quái của đồng tiện đã làm tha hoá con người. Đồng tiền làm đảo điên, đồng xu tiền giẫm lên lương tâm con người và xoá mờ công lí .“ Trong tay đã sẵn đồng xu tiền ,Dầu lòng đổi trắng thay đen khó gì ! ”

Giá trị nhân đạo:

– “ Truyện Kiều ” là lời nói thương cảm, là tiếng khóc đau đớn trước số phận thảm kịch của con người. Thuý Kiều là nhân vật mà Nguyễn Du yêu quý nhất. Khóc Thuý Kiều Nguyễn Du khóc cho nỗi đau đớn của con người : tình yêu tan vỡ, tình cốt nhục lìa tan nhân phẩm bị chà đạp, thân xác bị đày đoạ .- “ Truyện Kiều ” tôn vinh con người, từ vẻ đẹp hình thức, phẩm chất đến những tham vọng khát vọng chân chính. Hình tượng nhân vật Thuý Kiều tài sắc vẹn toàn, hiếu hạnh đủ đường, là nhân vật lí tưởng tập trung chuyên sâu những vẻ đẹp của con người trong cuộc sống. ” Truyện Kiều ” còn là bài ca về tình yêu tự do trong sáng, thuỷ chung của con người, là giấc mơ về tự do và công lí .

Giá trị nghệ thuật: 

– “ Truyện Kiều “ là sự kết tinh thành tựu nghệ thuật và thẩm mỹ của văn học dân tộc bản địa trên toàn bộ những phương diện : Ngôn ngữ và thể loại .- Với “ Truyện Kiều ” ngôn ngữ văn học dân tộc bản địa và thể thơ lục bát đã đạt tới đỉnh điểm bùng cháy rực rỡ. Nghệ thuật tự sự đã có những bước tăng trưởng vượt bậc từ nghệ thuật và thẩm mỹ dẫn truyện đến nghệ thuật và thẩm mỹ miêu tả vạn vật thiên nhiên, con người .- Nguyễn Du là thiên tài văn học, là danh nhân văn hoá quốc tế, là nhà nhân đạo chủ nghĩa có góp phần to lớn so với sự tăng trưởng văn học Nước Ta. “ Truyện Kiều ” là siêu phẩm của văn học dân tộc bản địa .

8. Đoạn trích “Chị em Thúy Kiều”.

Vị trí đoạn trích :- Đoạn trích Đoạn trích gồm 24 câu ( từ câu 15 ( câu 38 ) trong phần đầu truyện Kiều : Gặp gỡ và đính ước .- Giới thiệu vẻ đẹp, năng lực của 2 chị em Kiều .Kết cấu :- 4 câu đầu : Giới thiệu khái quát hai chị em Kiều .- 4 câu tiếp : Vẻ đẹp của Thuý Vân .- 12 câu tiếp : Vẻ đẹp và tài hoa của Kiều .- 4 câu cuối : Cuộc sống của hai chị em Kiều .⇒ Kết cấu của đoạn trích có tương quan ngặt nghèo với nhau. Phần trước chuẩn bị sẵn sàng cho sự Open của phần sau ( tả vẻ đẹp Thuý Vân trước để làm nền cho vẻ đẹp tinh tế của Thuý Kiều )Đại ý : Đoạn trích ca tụng vẻ đẹp, năng lực của hai chị em Kiều, dự cảm về kiếp người tài hoa bạc mệnh .

Nội dung:

• Vẻ đẹp chung của hai chị em Kiều :- Tố Nga – Cô gái đẹp .- Dáng – như mai .- Tinh thần – trắng trong như tuyết .( Mỗi người một vẻ đẹp nhưng đều đạt đến mức tuyệt đối .• Vẻ đẹp của Thuý Vân :- Vẻ đẹp phúc hậu, cao sang sang chảnh .- Vẻ đẹp hoà hợp với xung quanh( dự báo cuộc sống bình lặng, suôn sẻ. )• Vẻ đẹp của Thuý Kiều :- Vẻ đẹp :+ Ánh mắt, lông mày .+ Hoa ghen, liễu hờn .+ Nghiêng nước nghiêng thành .- Tài : đa tài .( Dự báo số phận éo le đau khổ .• Thái độ của tác giả : trân trọng ngợi ca vẻ đẹp, năng lực của Thúy Vân, Thúy Kiều .

Nghệ thuật:

– Sử dụng những hình ảnh tượng trưng, ước lệ .- Sử dụng nghệ thuật và thẩm mỹ đòn kích bẩy .- Lựa chọn và sử dụng ngôn từ miêu tả tài tình .

Ý nghĩa văn bản: Chị em Thúy Kiều thể hiện tài năng nghệ thuật và cảm hứng nhân văn ngợi ca vẻ đẹp và tài năng của con người của tác giả Nguyễn Du.

9. Đoạn trích Cảnh ngày xuân

Vị trí đoạn trích : – Đoạn trích gồm 18 câu ( từ 39 → 56 ) trong phần đầu Truyện Kiều .- Tả cảnh chị em Thuý Kiều đi chơi xuân trong ngày tết Thanh Minh .Trình tự vấn đề trong văn bản được miêu tả theo thời hạn .Đại ý : Cảnh ngày xuân là bức tranh vạn vật thiên nhiên, liên hoan mùa xuân tươi đẹp, trong sáng được gợi lên qua từ ngữ, bút pháp miêu tả giàu chất tạo hình của Nguyễn Du .

Nội dung: :

• Bức tranh vạn vật thiên nhiên mùa xuân- Hình ảnh :+ Chim én đưa thoi .+ Thiều quang .+ Cỏ non xanh tận chân trời .( Vẻ đẹp vạn vật thiên nhiên mùa xuân được khắc họa qua cái nhìn của nhân vật trước ngưỡng cửa tình yêu hiện ra mới lạ, tinh khôi, sôi động .• Cảnh tiệc tùng trong tiết thanh minh- Lễ tảo mộ rộn ràng, náo- Hội đạp thanh nức, sung sướng( Những nghi thức trang nghiêm mang đặc thù truyền thống lịch sử của người Việt tưởng niệm những người đã khuất .

Nghệ thuật:

– Sử dụng ngôn từ miêu tả giàu hình ảnh, giàu nhịp điệu, diễn đạt tinh xảo tâm trạng nhân vật .- Miêu tả theo trình tự thời hạn cuộc du xuân của chị em Thúy Kiều .

Ý nghĩa văn bản:  Cảnh ngày xuân là đoạn trích miêu tả cảnh bức tranh mùa xuân tươi đẹp qua ngôn ngữ và bút pháp nghệ thuật giàu chất tạo hình của Nguyễn Du.

10. Đoạn trích “Kiều ở lầu Ngưng Bích”

Vị trí đoạn trích : Đoạn trích gồm 22 câu ( từ 10331054 ) ở phần ” Gia biến và lưu lạc ” .- Đoạn trích bộc lộ tâm trạng thảm kịch của Kiều khi bị giam lỏng ở lầu Ngưng Bích .Đại ý : Đoạn trích cho thấy cảnh ngộ đơn độc, buồn tủi và tấm lòng thuỷ chung, hiếu thảo của Thuý Kiều .Tóm tắt đoạn trích : Gia đình Kiều gặp cơn nguy biến. Do thằng bán tơ vu oan, cha và em bị bắt giam. Để chuộc cha, Kiều quyết định hành động bán mình. Tưởng gặp được nhà tử tế, ai dè bị bắt vào chốn lầu xanh, Kiều uất ức định tự tử. Tú Bà vờ hứa hẹn gả chồng cho nàng, đem nàng ra giam lỏng ở lầu Ngưng Bích, sau đó mụ sẽ nghĩ cách để bắt nàng phải tiếp khách làng chơi .

Nội dung:

• Tâm trạng nhân vật Thúy Kiều khi ở lầu Ngưng Bích :- Đau đớn xót xa nhớ về Kim Trọng .- Day dứt, nhớ thương mái ấm gia đình. ( Trong tình cảnh đáng thương, nỗi nhớ của Thúy Kiều đi liền với tình thương – một biểu lộ của đức quyết tử, lòng vị tha, chung thủy rất đáng ca tụng ở nhân vật này .• Hai bức tranh vạn vật thiên nhiên trước lầu Ngưng Bích trong cảm nhân của Thúy Kiều :- Bức tranh thứ nhất ( bốn câu thơ đầu ) phản chiếu tâm trạng, tâm lý của nhân vật khi bị Tú Bà giam lỏng ở lầu Ngưng Bích, cảnh vật hiện ra bát ngát, hoang vắng, lạ lẫm và cách biệt .- Bức tranh thứ hai ( tám câu thơ cuối ) phản chiếu tâm trạng nhân vật trở lại với thực tại phũ phàng, nỗi buồn của Thúy Kiều không hề vơi, cảnh nào cũng buồn, cũng gợi thân phận con người trong cuộc sống vô định .

Nghệ thuật:

– Nghệ thuật miêu tả nội tâm nhân vật : diễn biến tâm trạng được biểu lộ qua ngôn từ độc thoại và tả cảnh ngụ tình rực rỡ .- Lựa chọn từ ngữ, sử dụng những giải pháp tu từ .

Ý nghĩa văn bản:  Đoạn trích thể hiện tâm trạng cô đơn, buồn tủi và tấm lòng thủy chung, hiếu thảo của Thúy Kiều.

11. Đoạn trích “Lục Vân Tiên cứu Kiều Nguyệt Nga” – Nguyễn Đình Chiểu.

a. Tác giả:

Nguyễn Đình Chiểu ( 1822 – 1888 ) sinh ở làng Tân Khánh – phường Tân Bình – Gia Định ( thuộc TP Hồ Chí Minh thời nay ), là con của một viên quan nhỏ. Cuộc đời của NĐC có nhiều đau khổ, cha bị không bổ nhiệm, tuổi nhỏ phải về quê nội ở Huế học nhờ. Năm 1843 đỗ tú tài, 1847 chuẩn bị sẵn sàng cho kì thi cao hơn thì được tin mẹ mất. Ông bỏ thi vào Nam để chịu tang mẹ, bị ốm nặng trên đường về nên mù cả hai mắt. Gia đình nhà giàu trước hứa gả con gái cho ông liền bội ước. Những tham vọng tuổi trẻ tan vỡ, ông về quê dạy học, làm thuốc và sống thanh bạch. Khi giặc Pháp xâm lược, ông đứng về phía nhân dân kháng chiến .Nguyễn Đình Chiểu là nhà văn đau khổ nhất trong số những nhà văn. Ông đã để lại cho đời một sự nghiệp văn chương có giá trị lớn với nhiều truyện thơ, bài thơ, văn tế nổi tiếng đều viết bằng chữ Nôm. Những tác phẩm tiêu biểu vượt trội như : “ Ngư tiều y thuật phỏng vấn “, Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc ” … .

b. Tác phẩm:

Truyện “ Lục Vân Tiên ” sinh ra khoảng chừng đầu những năm 50 của thế kỉ 19, biểu lộ rõ lý tưởng đạo đức mà Nguyễn Đình Chiểu muốn gửi gắm qua tác phẩm. Truyện “ Lục Vân Tiên ” là một trong những tác phẩm xuất sắc nhất của Nguyễn Đình Chiểu được lưu truyền thoáng rộng trong nhân dân. Đoạn trích bộc lộ khát vọng hành đạo giúp đời của tác giả, và khắc hoạ những phẩm chất xinh xắn của hai nhân vật chính : Lục Vân Tiên tài ba quả cảm, trọng nghĩa khinh tài, Kiều Nguyệt Nga hiền hậu nết na ân tình .Đoạn thơ mang nét tiêu biểu vượt trội của Nguyễn Đình Chiểu : Đó là một thứ ngôn từ mộc mạc bình dị thân mật với lời nói thường thì, và mang đậm sắc tố địa phương Nam Bộ. Nó có phần thiếu trau chuốt nhưng tự nhiên dễ đi vào quần chúng .

c. Tóm tắt sơ lược: 

Lục Vân Tiên là học trò có đức, có tài, giỏi cả văn võ. Trên đường lên kinh dự thi, chàng vô tình dẹp được giặc cướp cứu được Kiều Nguyệt Nga. Cô gái này rất cảm phục chàng …Giữa đường nghe tin mẹ mất Vân Tiên phải quay về chịu tang mẹ … Bị gặp nạn bao lần nhưng chàng luôn được thần và dân tương hỗ .. .Kiều Nguyệt Nga sau khi thoát nạn đã tự xem Vân Tiên là người kết tóc trăm năm. Do bị gian thần hãm hại nàng bị buộc đi cống giặc Ô Qua nhưng vẫn một lòng chung thuỷ với Vân Tiên. Giữa đường nàng đã tự vẫn nhưng được Phật bà và nhân dân tương hỗ .Cuối cùng Vân Tiên và Nguyệt Nga vẫn được gặp nhau và cùng sống trong niềm hạnh phúcd. “ Lục Vân Tiên cứu Kiều Nguyệt Nga ” :Vị trí đoạn trích :- Gồm 58 câu, ( từ câu 153 đến câu 180 ) nằm ở phần đầu truyện .LVT đi thi, gặp cướp, chàng đánh tan bọn cướp cứu được KNN. KNN cảm kích tấm lòng của chàng .- Diễn biến của vấn đề trong đoạn trích nằm trong kiểu cấu trúc của những truyện truyền thống cuội nguồn : người tốt thường gặp nhiều khó khăn, trắc trở, bị hãm hại nhưng ở đầu cuối khi nào cũng tai qua nạn khỏi, cái thiện luôn thắng lợi cái ác .

Nội dung:

– Đạo lý nhân nghĩa ở hình tượng nhân vật Lục Vân Tiên được biểu lộ qua hành vi gan góc đánh cướp cứu người, tấm lòng chính trực, hào hiệp, trọng nghĩa khinh tài, từ tâm nhân hậu khi cư xử với Kiều Nguyệt Nga sau khi vượt mặt bọn cướp .- Đạo lý nhân nghĩa còn được bộc lộ qua lời nói của cô gái thùy mỵ, nết na, Kiều Nguyệt Nga một lòng tri ân người đã cứu mình .

Nghệ thuật:

– Miêu tả nhân vật hầu hết trải qua cử chỉ, hành vi, lời nói .- Sử dụng ngôn từ mộc mạc, bình dị, gắn với lời nói thường thì, mang sắc tố Nam Bộ rõ nét, tương thích với diễn biến diễn biến truyện .

Ý nghĩa văn bản: Đoạn trích ca ngợi phẩm chất cao đẹp của hai nhân vật Lục Vân Tiên, Kiều Nguyệt Nga và khát vọng hành đạo cứu đời của tác giả.

12. Bài thơ Đồng chí – Chính Hữu.

Tác giả: 

– Chính Hữu ( 1926 – 2007 ), tên thật Trần Đình Đắc, quê : Can Lộc – thành phố Hà Tĩnh .- Nhà thơ quân đội, chuyên viết về người lính và cuộc chiến tranh .- Được nhà nước trao tặng phần thưởng TP HCM về văn học thẩm mỹ và nghệ thuật năm 2000

Tác phẩm:

– Sáng tác đầu năm 1948, tiêu biểu vượt trội viết về người lính trong kháng chiến chống Pháp .Đại ý : Tình chiến sỹ của người lính dựa trên cơ sở cùng chung cảnh ngộ và lý tưởng chiến đấu đã gắn bó và tạo nên sức mạnh thắng lợi quân địch .

Nội dung:

– Cơ sở tạo nên tình chiến sỹ cao đẹp :+ Cùng chung cảnh ngộ – vốn là những người nông dân nghèo ở những miền quê nhà “ nước mặn đồng chua ”, “ đất cày lên sỏi đá ” .+ Cùng chung lý tưởng, cùng chung chiến hào chiến đấu vì độc lập tự do của Tổ quốc .- Những bộc lộ của tình chiến sỹ trong chiến đấu gian nan :+ Chung một nỗi niềm nhớ về quê nhà .+ Sát cánh bên nhau mặc kệ những khó khăn thiếu thốn- Biểu tượng của tình chiến sỹ ( 3 câu cuối ) .+ Trong cái tê buốt giá rét luồn vào da thịt, cái căng thẳng mệt mỏi của trận đánh sắp tới, người lính vẫn hiện lên với một vẻ đẹp độc lạ, súng dưới đất chỉa lên, trăng trên trời lơ lửng như treo trên mũi súng .+ Súng là hình tượng của cuộc chiến tranh, trăng là hình tượng của đời sống thanh thản, từ đó sẽ là ý nghĩa cao đẹp của sự nghiệp người lính .

Nghệ thuật:

– Sử dụng ngôn từ bình dị, thấm đượm chất dân gian, biểu lộ tình cảm chân thành .- Sử dụng bút pháp tả thực tích hợp với lãng mạn một cách hòa giải, tạo nên hình ảnh thơ đẹp, mang ý nghĩa hình tượng .

Ý nghĩa văn bản: Bài thơ ngợi ca tình cảm đồng chí cao đẹp giữa những người chiến sĩ trong thời kì đầu kháng chiến chống thực dân Pháp gian khổ.

13. Bài thơ về tiểu đội xe không kính

Tác giả: Phạm Tiến Duật (1941 – 2007) sinh trưởng ở Thanh Ba – Phú Thọ, là nhà thơ trưởng thành trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Sáng tác thơ của Phạm Tiến Duật thời kì này tập trung viết về thế hệ trẻ trong cuộc kháng chiến chống Mỹ.

Tác phẩm: “Bài thơ về tiểu đội xe không kính” được sáng tác năm 1969 và in trong tập thơ

“ Vầng trăng quầng lửa ” .Nhan đề bài thơ : Qua hình ảnh những chiếc xe không kính và người chiến sỹ lái xe, tác giả ca tụng những người chiến sỹ lái xe tươi tắn, hiên ngang, mặc kệ khó khăn vất vả nguy khốn ngày đêm lái xe chi viện cho mặt trận, giải phóng miền Nam, thống nhất quốc gia .

Nội dung:

– Hiện thực quyết liệt thời kỳ cuộc chiến tranh : bom đạn quân địch, những con đường ra trận để lại dấu tích trên những chiếc xe không kính .- Sức mạnh niềm tin của những người chiến sỹ – của một dân tộc bản địa kiên cường, quật cường .

Nghệ thuật:

– Lựa chọn cụ thể độc lạ, có đặc thù phát hiện, hình ảnh đậm chất hiện thực .- Sử dụng ngôn từ của đời sống, tạo nhịp điệu linh động biểu lộ giọng điệu ngang tàng, tươi tắn, tinh nghịch .

Ý nghĩa văn bản: Bài thơ ca ngợi người chiến sĩ lái xe Trường Sơn dũng cảm, hiên ngang, tràn đầy niềm tin chiến thắng trong thời ký chống giặc Mỹ xâm lược.

14. Đoàn thuyền đánh cá

Tác giả: Huy Cận (1919-2005)

– Tên thật là : Cù Huy Cận- Quê : Hương Sơn – TP Hà Tĩnh- Là nhà thơ nổi tiếng trong trào lưu thơ mới .- Được phần thưởng TP HCM về văn hóa truyền thống thẩm mỹ và nghệ thuật năm 1996- Hoàn cảnh sinh ra của bài thơ :+ Được viết tại Hòn Gai 4/10/1958+ In trong tập thơ “ Trời mỗi ngày lại sáng ” .+ Trong chuyến đi trong thực tiễn dài ngày ở Quảng Ninh, nhà thơ đã sáng tác bài thơ này .+ Mạch xúc cảm trong bài thơ : theo trình tự thời hạn đoàn thuyền của ngư dân ra khơi đánh cá và quay trở lại .

Nội dung:

– Hoàng hôn trên biển và đoàn thuyền đánh cá ra khơi .- Đoàn thuyền đánh cá trên biển trong đêm trăng .- Bình minh trên biển, đoàn thuyền đánh cá trở lại .

Nghệ thuật:

– Sử dụng bút pháp lãng mạn với những giải pháp thẩm mỹ và nghệ thuật trái chiều, so sánh, nhân hoá, phóng đại :+ Khắc họa những hình ảnh đẹp về mặt trời lúc hoàng hôn, khi bình minh, hình ảnh biển cả và khung trời trong đêm, hình ảnh ngư dân và đoàn thuyền đánh cá .+ Miêu tả sự hài hoà giữa vạn vật thiên nhiên và con người .- Sử dụng ngôn từ thơ giàu hình ảnh, nhạc điệu, gợi liên tưởng .

Ý nghĩa văn bản: Bài thơ thể hiện nguồn cảm hứng lãng mạn ngợi ca biển cả lớn lao, giàu đẹp, ngợi ca nhiệt tình lao động vì sự giàu đẹp của đất nước của những người lao động mới.

15. Bếp lửa

Tác giả: Bằng Việt (1941)

– Tên thật : Nguyễn Việt Bằng- Quê quán : Thạch Thất – Hà Tây .- Thuộc thế hệ nhà thơ trưởng thành trong kháng chiến chống Mỹ .- Phong cách sáng tác :+ Đề tài khai thác : Kỷ niệm thiếu thời và tham vọng tuổi trẻ+ Giọng thơ : Trầm lắng, nghĩ ngợi, mượt mà+ Hoàn cảnh sinh ra của bài thơ : Bài thơ được sáng tác năm 1963, khi tác giả đang học ngành Luật ở quốc tế .+ Mạch cảm hứng bài thơ đi từ hồi tưởng đến hiện tại, từ kỉ niệm đến suy ngẫm .+ Đại ý : Bài thơ gợi lại những kỉ niệm thâm thúy của người cháu về người bà và tuổi ấu thơ được ở cùng bà .

Nội dung:

+ Hình ảnh nhà bếp lửa khơi nguồn cho dòng hồi tưởng xúc cảm về bà .+ Hình ảnh người bà và những kỉ niệm tình bà cháu trong hồi tưởng của tác giả .+ Hình ảnh ngọn lửa và tình cảm thấm thía của tác giả so với người bà .

Nghệ thuật:

+ Xây dựng hình ảnh thơ vừa đơn cử, thân thiện, vừa gợi nhiều liên tưởng, mang ý nghĩa hình tượng .+ Viết theo thể thơ tám chữ tương thích với giọng điệu, xúc cảm hồi tưởng và suy ngẫm .+ Kết hợp thuần thục giữa miêu tả, tự sự, nghị luận và biểu cảm .

Ý nghĩa văn bản: Từ những kỉ niệm tuổi thơ ấm áp tình bà cháu, nhà thơ cho ta hiểu thêm về những người bà, người mẹ, về nhân dân nghĩa tình.

16. Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ

Tác giả:

– Nguyễn Khoa Điềm sinh năm 1943, quê : Phong Điền – Thừa Thiên Huế .- Tham gia chiến đấu tại quê nhà : chiến khu miền Tây Thừa Thiên .- Thuộc thế hệ nhà thơ trưởng thành trong kháng chiến chống Mĩ .

Tác phẩm: Sáng tác năm 1971, khi t/g công tác ở chiến khu miền Tây Thừa Thiên.

Nội dung:

– Hình ảnh bà mẹ Tà-ôi được khắc họa với những việc làm đơn cử : mẹ địu con giã gạo nuôi bộ đội, tỉa bắp trên núi Ka – lưi, tham gia kháng chiến .- Tình cảm và những ước vọng của bà mẹ Tà-ôi được gửi vào trong những khúc hát :- Ở lời ru thứ nhất và thứ hai, bà mẹ mong con khôn lớn, có sức vóc khác thường .- Ở lời ru thứ ba, bà mẹ mong con khôn lớn về phương diện ý thức, mang lí tưởng của cả dân tộc bản địa : Con mơ cho mẹ được thấy bác Hồ – Mai sau con lớn làm người tự do …

Nghệ thuật:

– Sáng tạo trong cấu trúc nghệ thuật và thẩm mỹ, tạo nên sự lập lại giống như những giai điệu của lời ru, âm hưởng của lời ru .- Nghệ thuật ẩn dụ, phóng đại .- Liên tưởng độc lạ, diễn đạt bằng những hình ảnh thơ có ý nghĩa hình tượng .

Ý nghĩa văn bản: Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ ngợi ca tình cảm thiết tha và cao đẹp của bà mẹ Tà-ôi dành cho con, cho quê hương, đất nước trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước.

17. Ánh trăng

Tác giả:

– Nguyễn Duy sinh năm 1948, tên khai sinh là Nguyễn Duy Nhuệ, quê : thành phố Thanh Hóa. Nhà thơ – chiến sỹ, trưởng thành trong kháng chiến chống Mỹ .

Tác phẩm: Viết năm 1978 tại TP Hồ Chí Minh, trong tập thơ “Ánh trăng”, giải A Hội nhà văn Việt Nam (1984).

– Bài thơ có sự tích hợp giữa hình thức tự sự và chiều sâu xúc cảm. Trong dòng diễn biến của thời hạn, vấn đề ở những khổ 1,2,3 bằng lặng trôi nhưng khổ thơ thứ 4 “ bất ngờ đột ngột ” một sự kiện tạo nên bước ngoặt để nhà thơ thể hiện cảm hứng, biểu lộ chủ đề tác phẩm. Vầng trăng hiện ra soi sáng không riêng gì khoảng trống hiện tại mà còn gợi nhớ những kỉ niệm trong quá khứ không thể nào quên .- Đại ý : “ Ánh trăng ” như một lời tự nhắc nhở về những năm tháng gian lao đã qua của cuộc sống người lính gắn bó với vạn vật thiên nhiên, quốc gia. Bài thơ gợi nhắc, củng cố thái độ sống thuỷ chung, ân tình với quá khứ tươi đẹp, chân chất, hồn nhiên .- Hình ảnh vầng trăng trong bài thơ mang nhiều tầng ý nghĩa :+ Trăng là vẻ đẹp của vạn vật thiên nhiên, tự nhiên+ Là người bạn gắn bó với con người+ Là hình tượng cho quá khứ nghĩa tình, cho vẻ đẹp của đời sống tự nhiên vĩnh hằng .

Nội dung:

– Quá khứ được tái hiện với những kỉ niệm. Nghĩa tình với vầng trăng một thời tuổi nhỏ cho đến những năm tháng trận mạc sâu nặng đến mức “ ngỡ chẳng khi nào quên – cái vầng trăng tình nghĩa ” .- Hiện tại :+ Cuộc sống ở thành phố, trong đời sống có ánh điện, cửa gương nhưng “ vầng trăng đi qua ngõ – như người dưng qua đường ”+ Cuộc gặp gỡ giật mình, cảm động với vầng trăng kỉ niệm, con người nhận ra sự vô tình của mình .

Nghệ thuật:

– Nghệ thuật cấu trúc phối hợp giữa tự sự và trữ tình, tự sự làm cho trữ tình trở nên tự nhiên mà cũng rất sâu nặng .- Sáng tạo nên hình ảnh thơ có nhiều tầng ý nghĩa : Trăng là vẻ đẹp của vạn vật thiên nhiên, tự nhiên, là người bạn gắn bó với con người ; là hình tượng cho quá khứ nghĩa tình, cho vẻ đẹp của đời sống tự nhiên vĩnh hằng .

Ý nghĩa văn bản: Ánh trăng khắc hoạ một khía cạnh trong vẻ đẹp của người lính sâu nặng nghĩa tình, thuỷ chung sau trước.

18. Làng

Tác giả:

– Kim Lân ( 1920 – 2007 ), tên khai sinh là Nguyễn Văn Tài, quê : Từ Sơn – Thành Phố Bắc Ninh .- Chuyên viết truyện ngắn, am hiểu thâm thúy đời sống nông thôn .

Tác phẩm: đăng lần đầu trên báo Văn nghệ năm 1948, thời kì đầu của cuộc kháng chiến chống Pháp.

– Tình huống truyện : Ông Hai nghe tin làng theo giặc, lập tề ( Tạo xích míc giằng xé trong tâm lý ông Hai ( Nút thắt của câu truyện .- Tóm tắt : Ông Hai là một nông dân ngay thật, chất phác, quê ở làng Chợ Dầu. Ông rất yêu làng của mình và có một thói quen “ khoe làng ”. Ông “ khoe ” đủ thứ về làng của ông, từ cái sinh phần viên Tổng Đốc, đến nhà cửa, đường làng, chòi kháng chiến với hầm hào, ụ chiến đấu … Đi tản cư, nhớ làng, tối nào ông cũng qua nhà hàng xóm chuyện trở lại làng Chợ Dầu của mình cho đỡ nhớ. Tin làng theo giặc, khiến ông đau đớn, xót xa. Ông xấu hổ, lo ngại đủ điều. tình cảm của ông bị giằng xé, để rồi ông đi đến quyết định hành động dứt khoát “ Làng theo Tây mất rồi phải thù ”. Thế nhưng khi chuyện trò với đứa con, ông Hai vẫn dạy con về nguồn gốc, quê nhà mình là làng Dầu. Khi lời đồn thổi trên được cải chính, ông vui mừng, sung sướng và lại “ khoe ” về làng Chợ Dầu của mình .

Nội dung:

– Tâm trạng nhân vật ông Hai khi nghe tin làng Chợ Dầu theo giặc thực ra là tâm trạng và tâm lý về danh dự, lòng tự trọng của người dân làng Chợ Dầu, của dân cư Nước Ta. Nhà văn đã khắc hoạ hình tượng nhân vật qua những cụ thể miêu tả :

+ Nỗi đau đớn, bẽ bàng:”cổ họng ông nghẹn ắng hẳn lại, da mặt tê rân rân”, nước mắt ông lão giàn ra”.

+ Dáng vẻ, cử chỉ, điệu bộ (cúi gằm mặt, chột dạ, nơm nớp, trống ngực ông lão đập thình thịch…)

+ Nỗi băn khoăn khi ông kiểm điểm từng người trụ lại làng, ông trằn trọc không ngủ được, ông trò chuyện với đứa con út…

– Khi nghe tin làng Chợ Dầu theo giặc được cải chính, tâm trạng ông Hai khác hẳn :+ Ông Hai vui tươi rạng rỡ hẳn lên, chia quà cho những con .+ Ông Hai đi khoe nhà ông bị giặc đốt cháy .- Tình yêu làng của ông Hai như vậy đồng thời là bộc lộ của tình yêu so với quốc gia, với kháng chiến, với cụ Hồ .

Nghệ thuật:

– Tạo trường hợp truyện gây cấn : tin thất thiệt được chính người đang đi tản cư từ phía làng Chợ Dầu lên nói ra .- Miêu tả tâm lí nhân vật chân thực và sinh động qua tâm lý, hành vi, qua lời nói ( đối thoại và độc thoại )

Ý nghĩa văn bản: Đoạn trích thể hiện tình cảm yêu làng, tinh thần yêu nước của người nông dân trong thời kì kháng chiến chống thực dân Pháp .

19. Lặng lẽ Sa Pa

Tác giả:

– Nguyễn Thành Long ( 1925 – 1991 ), quê : Duy Xuyên – Quảng Nam .- Chuyên viết truyện ngắn và bút kí .- Phong cách văn xuôi nhẹ nhàng, tình cảm, giàu chất thơ .

Tác phẩm: kết quả của chuyến đi thực tế lên Lào Cai mùa hè năm 1970, in trong tập “Giữa trong xanh” (1972).

– Cốt truyện và nhân vật :- Cốt truyện đơn thuần, tạo trường hợp tự nhiên ( kể về cuộc gặp gỡ giữa 3 nhân vật : người người trẻ tuổi, ông hoạ sĩ già và cô kỹ sư trẻ ) .- Nhân vật :+ Anh người trẻ tuổi nhân vật chính .+ Ông hoạ sĩ, cô kỹ sư, bác lái xe và 1 số nhân vật khác nhân vật phụ .

Tóm tắt truyện:

Rời cây cầu số 4, chiếc xe chở hành khách lên Lai Châu dừng lại nghỉ để lấy nước và cho hành khách nghỉ ngơi, bác lái xe trình làng với ông họa sỹ và cô gái về một người “ cô độc nhất trần gian ” đó là anh người trẻ tuổi 27 tuổi làm công tác làm việc khí tượng thủy văn kiêm vật lý địa cầu trên đỉnh Yên Sơn cao 2600 mét. Anh mời mọi người lên nhà chơi, anh chạy lên trước hái hoa Tặng Kèm cô gái, họ chuyện trò khoảng chừng 30 phút ; anh kể chuyện mình sống và thao tác ở đây, anh rất yêu và gắn bó với việc làm, anh thích đọc sách, trồng hoa, trồng rau, nuôi gà, anh ăn ở ngăn nắp, ngăn nắp. Biết ông họa sỹ vẽ mình, anh ra mắt cho ông anh người trẻ tuổi trên đỉnh Phan-xi-păng, ông kỹ sư vườn rau Sa Pa, người cán bộ điều tra và nghiên cứu map sét. Cô kỹ sư nghe anh chuyện trò đã nhận thấy mối tình đầu nhạt nhẽo mà mình từ bỏ là đúng và yên tâm công tác làm việc ở miền núi. Cô muốn để lại chiếc khăn làm kỉ niệm của cuộc gặp gỡ nhưng anh không hiểu nên đã trả lại cho cô. Hết 30 phút, anh chia tay mọi người và Tặng Kèm họ trứng và hoa, không tiễn họ xuống đến tận xe .

Nội dung:

– Bức tranh nên thơ về cảnh đẹp Sa Pa .- Chân dung người lao động thông thường nhưng phẩm chất rất cao đẹp .

– Lòng yêu mến, cảm phục với những người đang cống hiến quên mình cho nhân dân, cho Tổ 
quốc.

Nghệ thuật:

– Tạo trường hợp truyện tự nhiên, vô tình, mê hoặc .- Xây dựng đối thoại, độc thoại và độc thoại nội tâm .- Nghệ thuật tả cảnh vạn vật thiên nhiên rực rỡ ; miêu tả nhân vật với nhiều điểm nhìn .- Kết hợp giữa kể với tả và nghị luận .- Tạo đặc thù trữ tình trong tác phẩm truyện .

Ý nghĩa văn bản: “Lặng lẽ Sa Pa” là câu chuyện về cuộc gặp gỡ với những con người trong một chuyến đi thực tế của nhân vật ông hoạ sĩ, qua đó tác giả thể hiện niềm yêu mến đối với những con người có lẽ sống cao đẹp đang lặng lẽ quên mình cống hiến cho Tổ quốc.

20. Chiếc lược ngà

Tác giả:

– Nguyễn Quang Sáng sinh năm 1932, quê : huyện Chợ Mới – tỉnh An Giang .- Trong kháng chiến chống Pháp, ông hoạt động giải trí ở mặt trận Nam Bộ, sau 1954 tập trung ra Bắc và mở màn viết văn .- Ông trở lại Nam Bộ tham gia kháng chiến chống Mĩ vừa sáng tác văn học .- Ông phần đông chỉ viết về đời sống và con người ở vùng đất Nam Bộ .- Tác phẩm chính : Đất lửa, Cánh đồng hoang, Mùa gió chướng, … ( những tiểu thuyết đã dựng thành phim ), Tuyển tập truyện ngắn Nguyễn Quang Sáng .

Tác phẩm:: Truyện ngắn “Chiếc lược ngà” được viết năm 1966, nằm trong tuyển tập 25 truyện ngắn Nguyễn Quang Sáng.

Vị trí đoạn trích : nằm ở phần giữa truyện .Tình huống truyện :- Hai cha con ông Sáu gặp nhau sau 8 năm xa cách, bé Thu không nhận cha, đến lúc em nhận ra thì ông Sáu phải ra đi .- Ở khu địa thế căn cứ, ông Sáu dồn tổng thể tình yêu thương con vào việc làm cây lược ngà để khuyến mãi ngay con, nhưng ông đã quyết tử khi chưa kịp trao món quà cho con gái .-> Bộc lộ thâm thúy tình cảm của cha con ông Sáu .

Tóm tắt truyện:

Ông Sáu xa nhà đi kháng chiến. Mãi đến khi con gái lên 8 tuổi ông mới có dịp về thăm nhà, thăm con. Nhưng bé Thu – con ông, không nhận ra cha vì vết thẹo trên mặt làm ông khác so với người cha trong ảnh. Em đối xử với ba như người lạ lẫm. Đến khi nhận ra thì cũng là lúc ông Sáu phải ra đi. Ở khu địa thế căn cứ, ông Sáu dồn hết tình cảm nhớ thương con vào việc làm một chiếc lược bằng ngà voi quý hiếm. Chiếc lược triển khai xong nhưng ông Sáu đã quyết tử trong một trận càn của giặc. Trước lúc nhắm mắt, ông còn kịp trao lại cây lược cho người bạn thân. Người bạn ấy trong một lần đi công tác làm việc, dừng lại ở trạm giao liên – nơi có một cô giao liên quả cảm và mưu trí, Bác Ba – bạn anh Sáu – hỏi chuyện và nhận ra cô giao liên ấy chính là Thu. Bác chuyển cho Thu chiếc lược ngà, kỉ vật thiêng liêng của cha cô. Họ chia tay trong sự lưu luyến và tự khi nào, trong lòng Bác Ba đã nảy nở một tình cảm mới lạ, đó là tình cha con quyến luyến với cô giao liên .

Nội dung:

– Nỗi niềm của người cha :- Lần tiên phong gặp con : Thuyền còn chưa cập bến, ông Sáu đã nhảy thót lên bờ, vừa gọi vừa chìa tay đón con .- Những ngày sum vầy : Ông Sáu chăm sóc, chờ đón con gái gọi mình là cha .- Những ngày xa con : Ông Sáu triển khai lời hứa với con, làm cây lược ngà. Giờ phút ở đầu cuối trước lúc quyết tử, người chiến sỹ ấy chỉ yên lòng khi biết cây lược sẽ được chuyển đến – tận nơi con gái .- Niềm khát khao tình cha của người con :- Từ chối sự chăm sóc, chăm nom của ông Sáu vì nghĩ rằng ông không phải là cha mình .- Khi hiểu ra, tình cảm tự nhiên của bé Thu được biểu lộ qua tiếng gọi cha tiên phong và qua hành vi .

Nghệ thuật:

– Tạo trường hợp truyện éo le .- Có diễn biến mang yếu tố giật mình .- Lựa chọn người kể chuyện là bạn của ông Sáu, tận mắt chứng kiến hàng loạt câu truyện, đồng cảm cảnh ngộ và tâm trạng của nhân vật trong truyện .

Ý nghĩa văn bản: Là câu chuyện cảm động về tình cha con sâu nặng, Chiếc lược ngà cho ta hiểu thêm về những mất mát to lớn của chiến tranh mà nhân dân ta đã trải qua trong hai cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước.

21. Cố hương

Tác giả: Lỗ Tấn (1881 – 1936)

– Là nhà văn nổi tiếng của Trung Quốc- Quê : Thiệu Hưng, Chiết Giang- Sinh trưởng trong mái ấm gia đình quan lại sa sút, mẹ có nguồn gốc nông dân- Tìm con đường lập thân bằng văn học- Năm 1981 cả quốc tế kỉ niệm 100 năm ngày sinh Lỗ Tấn như một danh nhân văn hóa* Tác phẩm chính- Gào thét ( 1923 ) Bàng hoàng ( 1926 )- Cố hương là truyện ngắn tiêu biểu vượt trội được in trong tập Gào thét .- Nhân vật : nhân vật TT : “ tôi ” ; nhân vật chính : Nhuận Thổ .- Hai hình ảnh nghệ thuật và thẩm mỹ rất đặc biệt quan trọng trong truyện : hình ảnh ” Cố Hương ” và ” Con đường ” .- Tóm tắt truyện : Sau hai mươi năm xa quê, nhân vật “ Tôi ” trở về thăm quê cũ. So với ngày trước, cảnh vật và con người ở quê đã đổi khác : tàn tạ, nghèo hèn. Mang một nỗi buồn thương, nhân vật “ Tôi ” rời cố hương ra đi với ước vọng đời sống làng quê mình sẽ thay đổi .

Nội dung:

– Nhuận Thổ là nhân vật chính trong tác phẩm .- Có hai hình ảnh Nhuận Thổ trong truyện :- Nhuận Thổ trong quá khứ hiện ra dưới vầng trăng vàng thắm treo lơ lửng trên nền trời xanh thần tiên và lạ mắt ;- Nhuận Thổ trong hiện tại nghèo nàn, khó khăn vất vả, tội nghiệp. ( Sự độc lạ như vậy phản ánh hiện thực về sự đổi khác của xã hội Trung Quốc- “ Tôi ” là nhân vật TT trong tác phẩm, đồng thời là người kể chuyện. Đó là hình tượng nhân vật nhạy cảm, hiểu biết thâm thúy và tỉnh táo, là hóa thân của tác giả tuy không giống hệt với tác giả. Nhân vật này triển khai vai trò đầu mối của hàng loạt câu truyện, có quan hệ với mạng lưới hệ thống những nhân vật, từ đó biểu lộ tư tưởng chủ yếu của tác phẩm với những lí giải về :- Tình cảnh sa sút, suy nhược của người Trung Quốc đầu thế kỉ XX mà Cố hương là hình ảnh thu nhỏ của xã hội Trung Quốc thời đó .- Nguyên nhân của tình hình đáng buồn đó- Những hạn chế, xấu đi trong tâm hồn, tính cách của người lao động .- Nhân vật “ tôi ” còn được khắc họa với những tham vọng về một quốc gia Trung Quốc trong tương lai qua hình ảnh về mối quan hệ giữa nhân vật Thủy Sinh và cháu Hoàng, về con đường mang ý nghĩa triết lí thâm thúy .- Suy ngẫm và triết lý về hình ảnh con đường : “ Trên mặt đất … thành đường thôi ” .- Hình ảnh mang ý nghĩa hình tượng : mọi thứ trong đời sống không tự có sẵn, nhưng bằng cố gắng nỗ lực và kiên trì con người sẽ có tất cả Tin vào cuộc đổi đời của quê nhà, tình yêu quê nhà mới mẻ và lạ mắt và mãnh liệt .

Nghệ thuật:

– Kết hợp thuần thục những phương pháp diễn đạt tự sự, miêu tả, biểu cảm, nghị luận .- Xây dựng hình ảnh mang ý nghĩa hình tượng .- Kết hợp giữa kể với tả, biểu cảm và lập luận làm cho câu truyện được kể sinh động, giàu xúc cảm và thâm thúy .

Ý nghĩa văn bản: “Cố hương” là nhận thức về thực tại và là mong ước đầy trách nhiệm của Lỗ Tấn về một đất nước Trung Quốc đẹp đẽ trong tương lai.

IV. Một số đề thi học kì 1 Ngữ văn 9 tìm hiểu thêm

Đề thi tham khảo số 1 

Câu 1.(3đ) Đọc đoạn trích sau và trả lời câu hỏi.

Mới đây trên 1 số ít báo đăng tải bức ảnh chụp lại cảnh một người trẻ tuổi đang hái hoa dã quỳ ( trên cung đường A Pa Chai, Điện Biên Phủ ) kèm theo đó là dòng trạng thái : “ Thấy hoa đẹp quá em dừng lại em hái. Em hái từ đầu này sang đầu kia chẳng sót một bông nào. ”Ngay sau khi bức ảnh cùng dòng trạng thái được đăng tải trên mạng xã hội Facebook nó đã nhận được nhiều sự chăm sóc phản hồi của nhiều người. Có người cho rằng việc hái hoa bẻ cành là không nên. Tuy nhiên có người cho rằng cung đường Tây Bắc có rất nhiều hoa này nên việc hái hoa cũng chẳng có gì là sai cả .( Tổng hợp từ Internet )a. Xác định lời dẫn trực tiếp trong đoạn trích ? ( 0.5 đ )b. Giả sử đang sử dụng mạng xã hội Facebook em sẽ phản hồi như thế nào về hành vi của người trẻ tuổi hái hoa ? Hãy viết ngắn gọn quan điểm của em một cách lịch sự và trang nhã từ 1 đến 3 câu. ( 1 đ )c. Chi tiết anh người trẻ tuổi hái hoa giống việc làm của nhân vật nào, trong tác phẩm nào đã học. Nêu tên tác phẩm và tác giả đó. ( 0.5 đ )d. Chỉ ra sự khác nhau giữa việc hái hoa của anh người trẻ tuổi trong tác phẩm vừa liên hệ và anh người trẻ tuổi trong đoạn trích ? ( 1 đ )

Câu 2: (3đ) 

Trong bài hát “ Tâm hồn của đá ” cố nhạc sĩ Trần Lập đã viết : “ Đừng sống giống như hòn đá, sống không một tình yêu chỉ biết thân phận mình, tâm hồn luôn luôn băng giá đừng hóa thân thành đá … ”Em hãy viết một bài văn nghị luận trình diễn tâm lý về ý nghĩa lời bài hát trên .

Câu 3:4đ 

Hãy đóng vai nhân vật ông Hai trong truyện ngắn Làng, kể lại tâm trạng khi nghe tin làng theo giặc .

Đề thi tham khảo số 2 

PHẦN 1: (3 điểm) 

Đọc đoạn trích sau và vấn đáp những câu hỏi bên dưới :“ Cuộc sống riêng không biết đến điều gì xảy ra ngoài ngưỡng cửa nhà mình là một đời sống nghèo nàn, dù nó có khá đầy đủ tiện lợi đến đâu đi nữa. nó giống như một mảnh vườn được chăm nom cẩn trọng, đầy hoa thơm thật sạch và ngăn nắp. Mảnh vườn này hoàn toàn có thể làm gia chủ của nó ấm cúng một thời hạn dài, nhất là khi lớp rào bao quanh không còn làm họ vướng mắt nữa. Nhưng hễ có một cơn dông tố nổi lên là cây cối sẽ bị bật khỏi đất, hoa sẽ nát và mảnh vườn sẽ xấu xí hơn bất kể một nơi hoang dại nào. Con người không hề niềm hạnh phúc với một niềm hạnh phúc mong manh như vậy. Con người cần một đại dương bát ngát bị bão táp làm nổi sóng nhưng rồi lại phẳng như mặt gương và trong sáng như trước. Số phận của những cái tuyệt đối cá thể không thể hiện ra khỏi bản thân, chẳng có gì đáng thèm muốn. ”( Theo A.L.Ghec – xen, 3555 câu danh ngôn, NXB Văn hóa – tin tức, Thành Phố Hà Nội, 1997 )1. Xác định phương pháp diễn đạt chính của văn bản trên. ( 0,5 đ )2. Nêu nội dung chính của văn bản trên. ( 0,5 đ )3. Chỉ ra công dụng của việc dùng phép so sánh trong văn bản trên. ( 1 đ )4. Theo quan điểm riêng của em, đời sống riêng không biết đến điều gì xảy ra ở bên ngoài ngưỡng cửa nhà mình gây ra những tai hại gì ? ( Trả lời tối thiểu 2 tai hại bằng vài câu văn ) ( 1 đ )

PHẦN II: (7 điểm) 

1. “ Tiên học lễ, hậu học văn ”, đó là điều tiên phong mỗi người học được ngay từ khi bước vào lớp một. Nhưng lớn lên, rất nhiều người quên lãng điều đó để rồi có những hành vi ứng xử thiếu văn hoá với thầy cô, bè bạn ngay trong môi trường tự nhiên giáo dục .Ngày nay, đi giữa sân trường rất hiếm gặp cảnh tượng một sinh viên, học viên cúi đầu kính cẩn chào thầy cô giáo. Ngay cả khi thầy cô bước vào lớp cũng có những bạn uể oải ” nhấp nhỏm ” nửa đứng nửa ngồi hoặc thầy cô nào “ dễ tính ” thì sẵn sàng chuẩn bị vừa ngồi vừa chào. Trong khi những thầy cô đang hăng say giảng bài thì dưới lớp, 1 số ít bạn sinh viên, học viên “ hồn nhiên ” ăn sáng, một số ít bạn khác thì ngủ gật hoặc thao tác riêng. Khi bị nhắc nhở, có sinh viên còn tỏ thái độ chống đối, thậm chí còn cãi nhau tay đôi với thầy cô. Ranh giới giữa thầy và trò ngày càng mong manh và lời dạy “ nhất tự vi sư, bán tự vi sư ” cũng ít được những bạn trẻ ngày này ghi nhớ …( Theo Thanh Lịch – Khampha. vn )Hãy viết một bài văn ngắn trình diễn tâm lý của em về những hành vi ứng xử thiếu văn hoá được gợi từ văn bản trên .2. Chọn một trong hai đề sau :Đề 1 : Kể lại một vấn đề đáng nhớ, qua đó em cảm nhận được ý nghĩa của tình cảm mái ấm gia đình .Đề 2 : Đóng vai nhân vật một trong những tác phẩm : Bài thơ về tiểu đội xe không kính ( Phạm Tiến Duật ), Bếp lửa ( Bằng Việt ) để kể chuyện .

Đề thi tham khảo số 3 

Phần 1: Đọc – hiểu văn bản (3 điểm) 

Đọc kĩ đoạn trích sau và thực thi những nhu yếu ở dưới :

“Từ những con đường mòn men theo dải Trường Sơn hùng vĩ, từ những đội quân “đi không dấu, nấu không khói, nói không tiếng”, trong suốt 16 năm hoạt động (1959 – 1975), đường chiến lược Trường Sơn – đường Hồ Chí Minh – huyết mạch nối liền hậu phương miền Bắc với tiền tuyến lớn miền Nam không chỉ là tuyến vận tải quân sự, tuyến hậu cần chiến lược mà còn là một chiến trường tổng hợp, một mặt trận chiến đấu quyết liệt giữa ta và địch. Nhà thơ Nguyễn Trọng Tạo đã từng tâm sự: “Mỗi lần nhớ về Trường Sơn, tôi lại nhớ về con đường mòn ấy. Con đường mòn từng nâng bước những đoàn quân kháng chiến.”” 
(Theo “Kì tích đường Trường Sơn huyền thoại”)

1. Nội dung đoạn trích trên gợi em nhớ đến bài thơ nào đã học trong chương trình Ngữ Văn 9 – HKI ? Nêu tên tác giả. ( 1 điểm )2. Tìm lời dẫn trực tiếp có trong đoạn trích trên và đổi thành lời dẫn gián tiếp. ( 1 điểm )3. Từ nội dung đoạn trích trên và bài thơ em đã học, hãy viết vài dòng nêu cảm nhận của em về tuổi trẻ Nước Ta thời chống Mỹ cứu nước. ( 1 điểm )

Phần 2: Tạo lập văn bản: (7 điểm) 

1. Trong văn bản “Đấu tranh cho một thế giới hòa bình”, vì sao có thể nói “chiến tranh hạt nhân không những đi ngược lại lí trí con người, mà còn đi ngược lại lí trí của tự nhiên nữa”? Em có suy nghĩ gì trước lời cảnh báo của nhà văn Mác – két về nguy cơ hủy diệt sự sống và nền văn minh trên trái đất, một khi chiến tranh hạt nhân nổ ra? Hãy viết một văn bản ngắn nêu suy nghĩ của em. (3 điểm)

2. Tập làm văn : ( 4 điểm ) Đóng vai một nhân vật trong truyện Lặng lẽ Sa Pa của Nguyễn thành Long hãy kể lại cuộc gặp gỡ giữa anh người trẻ tuổi với nhà họa sỹ và cô kĩ sư .- Hết -Trên đây là hàng loạt nội dung đề cương ôn tập học kì 1 môn Ngữ văn 9 cụ thể nhất cả chương trình học kì 1 do Đọc tài liệu triển khai. Đề cương chỉ mang đặc thù tìm hiểu thêm. Chúc những em làm bài thật tốt, đạt hiệu quả cao !

Source: https://evbn.org
Category: Bài Tập