Dạy Trẻ Kỹ Năng Giải Quyết Vấn Đề – Phụ Huynh Công Nghệ

Trên thực tế, con người từ khi sinh ra đã mang trong mình kỹ năng giải quyết vấn đề. Xuyên suốt quá trình trưởng thành, chúng ta liên tục đón nhận những kích thích từ môi trường. Chúng ta cũng góp nhặt kiến thức, kinh nghiệm, rồi từ đó học cách vượt qua. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là kỹ năng giải quyết vấn đề luôn hiện diễn sẵn ở đó để giúp người lớn giải quyết khó khăn của họ, huống hồ là những đứa trẻ – tinh khôi như những tờ giấy trắng.

Một tin tốt là, kỹ năng suy luận, giải quyết vấn đề có thể được “học” và phát triển theo thời gian. Hoàn thiện được kỹ năng này, không những giúp trẻ nhỏ chuẩn bị ứng phó tốt hơn với các kích thích từ môi trường, mà còn giúp đạt được kết quả học tập tốt hơn ở trường.

Cho dù đó là việc học cách mặc từng loại quần áo, hay giải quyết một cuộc cãi vả với anh chị em, có rất nhiều phương pháp để bố mẹ có thể dạy dỗ con trẻ kỹ năng xử lý vấn đề.

Hiểu một cách đơn giản, việc giải quyết vấn đề giống như làm thí nghiệm vậy. Dưới đây là những bước trích ra từ The Incredible Years, một chương trình nghiên cứu giáo dục của Mỹ.

1. Xác định vấn đề.
2. Liệt kê các giải pháp khả thi.
3. Đánh giá tính thực tiễn của các giải pháp.
4. Chọn 1 giải pháp thử nghiệm.
5. Đưa giải pháp đó vào thực tiễn.
6. Đánh giá hiệu quả.

Tuy nhiên, hiểu được những bước giải quyết vấn đề, khác xa so với việc thực thi chúng. Bố mẹ cũng sẽ giống như những người bạn đồng hành cùng con học cách giải quyết vấn đề. Đừng bao giờ mặc định rằng con bạn có thể tự xử lý tất cả. Dưới đây là những gì bố mẹ cần biết về kỹ năng giải quyết vấn đề, và cách để bạn nuôi dưỡng khả năng này từ bên trong trẻ nhỏ. Từ đó, có thể gắn kết gia đình tốt hơn.

Hãy làm gương!

Chúng ta đều biết trẻ em học rất nhiều qua việc “bắt chướt”. Chúng có thể quan sát cách người lớn làm việc, rồi minh họa lại đúng y những gì người lớn làm. Vì vậy, hãy giải thích kỹ càng cho trẻ rằng “vấn đề gì đang diễn ra”. Từ đó, hướng dẫn trẻ qua từng bước để giải quyết vấn đề đó. Nếu được, bố mẹ có thể cố ý để con chứng kiến tận mắt vấn đề mà cả hai sắp sửa “thực hành” giải quyết cùng nhau. Để con có thể hiểu được mức độ nghiêm trọng, và cách xử lý sẽ biến hóa như thế nào cho phù hợp tình huống. Như Elizabeth Gutierrez , Đại học Michigan State, Mỹ, đã từng nói trong một bài báo năm 2012, “Trẻ em có thể học cách trở nên quyết đoán bằng lời nói nhờ việc nhìn và lắng nghe cách người lớn giải quyết xung đột”.

Giúp trẻ “đặt tên” cho mọi vấn đề

Khi trẻ gặp phải rắc rối, bước đầu tiên, cũng chính là chiếc chìa khóa quan trọng nhất: xác định rõ rào cản ở đây là gì? Tại sao bước này lại quan trọng đến thế? Bởi vì nếu không biết cách xác định đúng vấn đề, cân đong đo đếm mức độ quan trọng của nó, bạn sẽ không thể nào hướng tới giải pháp được. Ví dụ, nếu trẻ không thể mở nắp chai nước, bạn có thể ra tín hiệu “Bố/mẹ thấy con đang gặp khó khăn với cái nắp, con có muốn bố mẹ giúp không?”

Kích thích sự tò mò tìm hướng giải quyết

Bản thân sự tò mò từ lúc còn bé đã là một nhân tố vô cùng quan trọng, nó giúp chúng ta phát triển kỹ năng giải quyết vấn đề những năm sau này khi ta lớn. Hãy đặt những câu hỏi mang tính gợi mở cho con bạn, như “Giờ mình sẽ làm gì để gỡ nắp chai nước này đây?”. Trẻ sẽ được gợi ý tư duy và tò mò câu trả lời. Điều này tốt hơn nhiều so với việc bạn để trẻ lọt vào đường cùng, cho trẻ “nhận thua” chứ không đưa ra cơ hội trẻ được tự mình tư duy, tò mò. Bố mẹ cũng có thể khiến quá trình suy luận thú vị hơn bằng những câu hỏi gợi mở. Ví dụ như, để mở cái nắp chai, hãy hỏi “Con có nghĩ cái nắp này đặt xuống nước nó sẽ trơn hơn không?” “Hay chúng ta sẽ dùng cái kẹp để mở nắp?”.

Nhấn mạnh cho trẻ biết rằng quá trình quan trọng hơn 

Đừng chỉ chăm chăm vào kết quả, khi “quá trình” thực sự cho chúng ta lợi ích hơn rất nhiều. Dù là trẻ con hay người lớn, ta đều phải công nhận rằng những bài học hay kinh nghiệm ta nhận được đều đến từ quá trình cố gắng vượt qua khó khăn. Đây là lúc trẻ phát triển sự gai góc và nhanh nhẹn trong các phán đoán của mình. Như tiến sỹ Jennifer Bashant đã nhắc đến trong quyển Tạp chí Hướng dẫn Lãnh đạo năm 2014, “Trẻ được quyền cảm thấy bối rối trước khi bắt đầu học được thứ gì đó. Trên thực tế, chúng tôi còn mong muốn trẻ trải qua cảm giác bối rối, băn khoăn như vậy. Chúng tôi dạy bọn trẻ ở trường học  rằng, trẻ có thể phạm sai lầm trong một bài kiểm tra, hay mất rất nhiều thời gian tìm đáp án cho một bài tập về nhà. Tất cả những thứ đó đều hoàn toàn bình thường. Chúng là một nhân tố quan trọng trong quá trình tiếp thu của trẻ. Và hoàn toàn, đó không phải biểu hiện cho sự thất bại.

Trong quá trình dạy con kỹ năng giải quyết vấn đề, bố mẹ có thể khuyến khích bằng cách khen thưởng những nỗ lực của con. Bất luận thành quả con đạt được là tốt hay xấu, hãy đều tán dương và công nhận rằng “con đã cố gắng, và đạt được thứ cần đạt rồi!” Một khi trẻ nhận thấy bản thân mình đủ khả năng để tiếp tục giải quyết những vấn đề mới, trẻ sẽ muốn thử thách với nhiều chướng ngại khác khó khăn hơn. Từ đây, trẻ sẽ học được cách nuôi dưỡng tính tò mò và tự tin.