Đảng Cộng sản Việt Nam luôn thực hành nghiêm nguyên tắc tập trung dân chủ

07/03/2022 | 16237

07/03/2022 |16237

1. Tập trung dân chủ là một nguyên tắc căn bản trong tổ chức và hoạt động của Đảng Mácxít Lêninnít

Tập trung dân chủ là nguyên tắc quan trọng để phân biệt một chính Đảng Mácxít Lêninnit với một đảng phái khác. Tập trung và dân chủ là hai mặt không mâu thuẫn với nhau mà luôn thống nhất biện chứng, không thể tách rời. Trong đó, tập trung được thực hiện trên cơ sở dân chủ, hỗ trợ, bảo đảm để dân chủ được kiểm soát trong khuôn khổ; chứ không phải tập trung quan liêu, độc đoán, chuyên quyền… Còn dân chủ được thực hiện và bảo đảm của tập trung, giúp cho tập trung được thực hiện linh hoạt, hiệu quả; tránh dân chủ theo kiểu tùy tiện, phân tán, vô tổ chức, hình thức…

V.I.Lênin đã khẳng định rằng: “Giai cấp vô sản không thể giành được thắng lợi bằng cách nào tốt hơn là thông qua chế độ dân chủ, nghĩa là bằng cách thực hiện chế độ dân chủ triệt để và đem những yêu sách dân chủ được đề ra một cách kiên quyết nhất mà gắn liền với từng giai đoạn đấu tranh của họ”[1]. Vì thế, trong tư tưởng của V.I.Lênin, “chế độ tập trung dân chủ, một mặt, thật khác xa chế độ tập trung quan liêu chủ nghĩa, và, mặt khác, thật khác xa chủ nghĩa vô chính phủ”[2] và “không có gì sai lầm bằng việc lẫn lộn chế độ tập trung dân chủ với chủ nghĩa quan liêu và với lối rập khuôn máy móc”[3].

Tập trung dân chủ là nguyên tắc rường cột chỉ đạo toàn bộ, xuyên suốt quá trình xây dựng tổ chức, sinh hoạt và hoạt động lãnh đạo của một Đảng Cộng sản để xây dựng Đảng thành một tổ chức thống nhất, chặt chẽ, kỷ luật; đồng thời, chi phối các nguyên tắc khác của Đảng, bảo đảm để vừa phát huy được tính chủ động, năng động, sáng tạo mỗi cán bộ, đảng viên vừa kiểm soát được, để Đảng luôn là một tổ chức lãnh đạo/hành động/chiến đấu thống nhất chứ không phải là một “câu lạc bộ”. Điều đó cũng có nghĩa là, trong Đảng, tất cả mọi công việc đều cần phải được toàn thể các đảng viên, “hoàn toàn bình quyền và không có ngoại lệ nào, tiến hành trực tiếp hoặc thông qua các đại biểu”; đồng thời, tất cả những người có trách nhiệm trong Đảng, tất cả các ban lãnh đạo của Đảng, tất cả các cơ quan của Đảng “đều được bầu ra, đều có trách nhiệm phải báo cáo và có thể bị bãi miễn” như V.I.Lênin đã khẳng định.

Là liên minh tự nguyện của những người cùng chung chí hướng cộng sản; cùng đồng chí, đồng lòng đấu tranh để xây dựng chủ nghĩa xã hội/một chế độ xã hội tự do, dân chủ, công bằng vì con người và cho con người thì tất yếu Đảng Cộng sản phải là một tổ chức dân chủ mới phù hợp với bản chất và mục đích; đồng thời, phải được tổ chức chặt chẽ, có kỷ luật và thống nhất mới đảm đương được sứ mệnh lịch sử ấy. Cho nên, Đảng phải được tổ chức, sinh hoạt và hoạt động theo nguyên tắc tập trung dân chủ; trong đó, tập trung và dân chủ có mối liên hệ chặt chẽ, không thể tách rời.

Bất cứ quan điểm/luận điệu nào cho rằng tập trung và dân chủ là hai mặt đối lập; cho nên, nếu thực hiện tập trung sẽ tất yếu dẫn đến thu hẹp dân chủ, triệt tiêu dân chủ và ngược lại, nếu muốn thực hiện dân chủ, ắt phải từ bỏ tập trung thì đều phản động, là trái với nguyên tắc của chủ nghĩa Mác – Lênin.

Trên thực tế, nguyên tắc tập trung dân chủ luôn là mục tiêu công kích, xuyên tạc của các thế lực thù địch, cơ hội, xét lại… hòng phá hoại các Đảng Cộng sản nói chung, Đảng Cộng sản Việt Nam nói riêng. Việc xuyên tạc bản chất nguyên tắc tập trung dân chủ là một trong các thủ đoạn của các thế lực thù địch, phản động, cơ hội chính trị chống phá Đảng Cộng sản Việt Nam về chính trị, tư tưởng, tổ chức và đạo đức, nhằm từng bước hạ thấp vị thế, uy tín, tiến tới xóa bỏ vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản đối với Nhà nước và xã hội Việt Nam.

Mọi suy diễn cho rằng, trong tập trung dân chủ, nếu đặt tập trung ở phia trước và dân chủ ở phía sau nghĩa là tập trung chính là mục đích, còn dân chủ chỉ là phương tiện, thì đều là khiên cưỡng (có chủ đích) để từ đó đưa ra một luận điểm sai. Từ luận điểm sai này, những người nhân danh dân chủ, khoác áo dân chủ đã cho rằng, tập trung dân chủ chính là một hình thức “tập quyền, độc đoán bảo thủ” được thực hành trong các Đảng Cộng sản dẫn đến sự kìm hãm tư duy sáng tạo của con người/người dân; và vì thế, nó chỉ là dân chủ hình thức… Từ đó, họ đã không chỉ tán dương dân chủ tự do kiểu phương Tây mà còn nhân danh dân chủ để đòi dân chủ vô hạn độ, kích động, ủng hộ nhiều người/phe nhóm đối lập sử dụng chiêu bài dân chủ để đòi đa nguyên chính trị, đa đảng đối lập, tự do ra báo, lập hội, biểu tình…

Thực tế cũng cho thấy, nguyên tắc tập trung dân chủ không phải lúc nào/nơi nào cũng được thực hiện một cách nghiêm túc. Lịch sử đã chứng kiến nguyên tắc này bị vô hiệu hóa trong quá trình cải cách, cải tổ của Đảng Cộng sản Liên Xô và các Đảng Cộng sản ở các nước Đông Âu những thập niên trước. Việc từ bỏ nguyên tắc tập trung dân chủ chính là một trong những sai lầm nghiêm trọng làm cho các Đảng này tan rã, mất vai trò lãnh đạo xã hội. Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Liên Xô M.Goócbachốp đã vi phạm nguyên tắc tập trung dân chủ khi quyết định giải tán Ban Chấp hành Trung ương Đảng… làm cho Đảng Cộng sản Liên Xô tan vỡ.

Vì thế, Đảng Cộng sản Việt Nam đã, đang và sẽ rút kinh nghiệm sâu sắc bài học của Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu để kiên định thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ, không ngừng hoàn thiện và thực hiện tốt hơn, có hiệu quả hơn nguyên tắc này; đồng thời, tiếp tục xử lý đúng đắn quan hệ giữa lãnh đạo tập trung và phát huy dân chủ, bảo đảm để nguyên tắc tập trung dân chủ không chỉ được thực hiện nghiêm trong Đảng mà còn trở thành nguyên tắc quản lý của một xã hội văn minh, hiện đại nhằm xây dựng đất nước Việt Nam phồn vinh, hạnh phúc, phát triển bền vững.

2. Đảng Cộng sản Việt Nam tổ chức, hoạt động theo nguyên tắc tập trung dân chủ và luôn phát huy dân chủ xã hội chủ nghĩa

 Chỉ dẫn của C.Mác và Ph.Ăngghen về “giai cấp vô sản mỗi nước trước hết phải giành lấy chính quyền, phải tự vươn lên thành giai cấp dân tộc, phải tự mình trở thành dân tộc” và lý luận sáng tạo của V.I.Lênin về dân tộc và dân tộc thuộc địa đã được các dân tộc bị áp bức ở các thuộc địa vận dụng trong cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc, trong đó có Việt Nam.

Cụ thể là, không chỉ lựa chọn đến với chủ nghĩa Mác- Lênin, Chủ tịch Hồ Chí Minh còn vận dụng và phát triển sáng tạo lý luận cách mạng vô sản vào Việt Nam, xây dựng học thuyết giải phóng và phát triển dân tộc theo khuynh hướng vô sản, kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội khi sáng lập Đảng Cộng sản Việt Nam – nhân tố hàng đầu bảo đảm thắng lợi của sự nghiệp giải phóng dân tộc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa; đồng thời xác định rõ chiến lược của cách mạng Việt Nam là “làm tư sản dân quyền cách mạng và thổ địa cách mạng để đi tới xã hội cộng sản” (được thông qua tại Hội nghị thành lập Đảng, mùa Xuân năm 1930).

Đảng Cộng sản Việt Nam được xây dựng theo nguyên tắc một Đảng Mácxít Lêninnit chân chính. Trong quá trình xây dựng và phát triển, Đảng luôn khẳng định và kiên trì thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ là xuất phát từ bản chất của Đảng; từ yêu cầu, nhiệm vụ lịch sử của Đảng; từ kinh nghiệm của các Đảng Cộng sản và công nhân quốc tế, bởi: “Tập trung dân chủ là nguyên tắc tổ chức căn bản của Đảng. Nội dung của nó là tập trung trên cơ sở dân chủ và dân chủ dưới sự lãnh đạo tập trung. Mục đích của nó một mặt là phát huy và nâng cao tính tích cực cách mạng, tính sáng tạo của đông đảo đảng viên và các tổ chức của Đảng, mặt khác là bảo đảm sự thống nhất ý chí và hành động và gìn giữ kỷ luật của Đảng. Đảng phải luôn luôn nắm vững lãnh đạo tập thể là nguyên tắc lãnh đạo cao nhất của Đảng, đồng thời kết hợp với phân công phụ trách. Đảng chống mọi hiện tượng phân tán, cục bộ, địa phương chủ nghĩa, tự do vô kỷ luật cũng như chống mọi hiện tượng tập trung quan liêu, sự vụ, gia trưởng, độc đoán, coi thường tập thể, coi thường cấp dưới”[4]. Điều 9 Điều lệ Đảng Cộng sản Việt Nam đã quy định: “Đảng Cộng sản Việt Nam tổ chức theo nguyên tắc tập trung dân chủ”.

Là Người sáng lập và rèn luyện Đảng Cộng sản Việt Nam, trong tư tưởng Hồ Chí Minh về Đảng và xây dựng, chỉnh đốn Đảng, thì “tập thể lãnh đạo là dân chủ. Cá nhân phụ trách là tập trung” và “lãnh đạo mà không tập thể thì sẽ đi đến cái tệ bao biện, độc đoán, chủ quan. Kết quả là hỏng việc. Phụ trách không có cá nhân thì sẽ đi đến tệ bừa bãi, lộn xộn, vô chính phủ.Kết quả cũng là hỏng việc. Tập thể lãnh đạo và cá nhân phụ trách cần phải luôn luôn đi đôi với nhau”. Dân chủ trong Đảng nghĩa là mọi cán bộ, đảng viên đều được tự do bày tỏ chính kiến của mình trong sinh hoạt Đảng, để bàn bạc, thảo luận và đi đến thống nhất về quan điểm, chủ trương… để không chỉ trong xây dựng nghị quyết, đưa nghị quyết vào cuộc sống mà còn thể hiện rõ trong công tác lãnh đạo, chỉ đạo. Tập trung trong Đảng chính là để toàn thể đảng viên tư tưởng nhất trí và hành động nhất trí, để tránh tình trạng “trống đánh xuôi, kèn thổi ngược”…

Nguyên tắc tập trung dân chủ luôn luôn được thực hiện trong mối quan hệ thống nhất, đồng bộ với các nguyên tắc khác về xây dựng Đảng và hệ thống chính trị. Đó là các nguyên tắc tự phê bình và phê bình; đoàn kết thống nhất trong Đảng; gắn bó mật thiết với nhân dân, hiểu dân, tin dân và vì dân; thực hiện chủ nghĩa quốc tế trong sáng. Sự thống nhất của các nguyên tắc đó bảo đảm không ngừng nâng cao bản chất cách mạng và sức chiến đấu của Đảng.

Thực tế, hơn 91 năm qua, Đảng Cộng sản Việt Nam không chỉ vận dụng và phát triển lý luận về chuyên chính vô sản để xây dựng Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa/nhà nước của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản (nay là Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam) mà còn xử lý tốt mối quan hệ giữa mở rộng dân chủ với tăng cường, siết chặt kỷ luật, kỷ cương. Đồng thời, khẳng định trong thực tế, “nhân dân là ông chủ nắm chính quyền. Nhân dân bầu ra đại biểu thay mặt mình thi hành chính quyền ấy. Thế là dân chủ. Các cơ quan chính quyền là thống nhất, tập trung. Từ hội đồng nhân dân và ủy ban kháng chiến hành chính xã đến Quốc hội và Chính phủ Trung ương, số ít phải phục tùng số nhiều, cấp dưới phải phục tùng cấp trên, địa phương phải phục tùng Trung ương. Thế là vừa dân chủ vừa tập trung”[5].

Dân chủ vừa là bản chất vừa là động lực; đồng thời, cũng chính là mục tiêu của chế độ xã hội chủ nghĩa mà Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo nhân dân kiên định xây dựng trong gần chục thập niên qua. Theo đó, từng cấp ủy, tổ chức đảng, các tổ chức trong hệ thống chính trị, đội ngũ cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức nhà nước đã nỗ lực thực hành dân chủ, tuân thủ pháp luật, đề cao đạo đức xã hội trong thực hiện nhiệm vụ chính trị; trong cuộc sống đời thường… Đó là sự thật và sự thật này đã được kiểm chứng bởi lịch sử Việt Nam hiện đại; bởi sự tin tưởng, ủng hộ, đi theo của các tầng lớp nhân dân; bởi sự ghi nhận của các tổ chức quốc tế…

Với thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945, chế độ dân chủ đầu tiên trong lịch sử dân tộc được hình thành và trở thành mục tiêu, động lực phát triển đất nước. Lần đầu tiên trong lịch sử dân tộc, người dân Việt Nam thấy được một chế độ xã hội mới, một chính quyền cách mạng kiểu mới và đi liền cùng đó là việc từng bước thực thi những quyền tự do, dân chủ và những nguyện vọng của nhân dân trên tinh thần: “Chính phủ tỏ rõ ý muốn duy nhất là làm sao đem lại cho dân chúng được tự do, độc lập hoàn toàn và để cho tất cả mọi phần tử quốc dân được hưởng tự do độc lập ấy như muôn vật được hưởng ánh sáng Mặt trời”[6].

Tại Việt Nam, dân chủ xã hội chủ nghĩa được thực thi; nhân dân là người làm chủ xã hội, được thụ hưởng những thành quả của mình tạo ra đúng như Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định: “NƯỚC TA LÀ NƯỚC DÂN CHỦ. Bao nhiêu lợi ích đều vì dân. Bao nhiêu quyền hạn đều của dân. Công việc đổi mới, xây dựng là trách nhiệm của dân. Sự nghiệp kháng chiến, kiến quốc là công việc của dân. Chính quyền từ xã đến Chính phủ Trung ương do dân cử ra. Đoàn thể từ Trung ương đến xã do dân tổ chức nên. Nói tóm lại, quyền hành và lực lượng đều ở nơi dân”[7]…

Cùng với thời gian, chế độ dân chủ ở Việt Nam/dân chủ xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam ngày càng hoàn thiện hơn gắn với kỷ luật, kỷ cương; được thể chế hóa bằng pháp luật, được pháp luật bảo đảm và được phổ biến đến mọi người dân. Văn kiện các kỳ Đại hội của Đảng, Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội năm 1991 và Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011) tiếp tục nhất quán mục tiêu xã hội xã hội chủ nghĩa mà nhân dân ta xây dựng là một xã hội: Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh; do nhân dân làm chủ; xây dựng nền dân chủ xã hội chủ nghĩa; xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân; trong đó xác định rõ: “Dân chủ xã hội chủ nghĩa là bản chất của chế độ ta, vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển đất nước. Xây dựng và từng bước hoàn thiện nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, bảo đảm dân chủ được thực hiện trong thực tế cuộc sống ở mỗi cấp, trên tất cả các lĩnh vực. Dân chủ gắn liền với kỷ luật, kỷ cương và phải được thể chế hóa bằng pháp luật, được pháp luật bảo đảm”[8]…

Trong thực tế, luôn vì con người, nên mọi chủ trương, đường lối của Đảng; chính sách, pháp luật và hoạt động của Nhà nước đều xuất phát từ nhân dân, vì lợi ích của nhân dân và hướng đến lấy hạnh phúc của nhân dân làm mục tiêu phấn đấu gắn với thực hiện tốt, có hiệu quả phương châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng”. Cho nên, việc xuyên tạc bản chất nguyên tắc tập trung dân chủ, đòi xóa bỏ nguyên tắc tập trung dân chủ (vì cho rằng, ở Việt Nam chỉ có một Đảng lãnh đạo độc đoán và chuyên quyền, nên không có dân chủ) là những luận điệu phản động, cần được mỗi cấp ủy, mỗi cán bộ, đảng viên nâng cao cảnh giác để nhận diện đúng.

Trong thực tế, việc kiên trì nguyên tắc tập trung dân chủ và tiếp tục phát huy dân chủ xã hội chủ nghĩa luôn được chú trọng thực hiện gắn với tăng cường kỷ cương, pháp luật. Dân chủ xã hội chủ nghĩa được phát huy và ngày càng mở rộng; quyền làm chủ của nhân dân được phát huy tốt hơn trong các lĩnh vực của đời sống xã hội bằng dân chủ trực tiếp và dân chủ đại diện, nhất là trong lĩnh vực chính trị và kinh tế,v.v.. Cùng với đó, việc khắc phục tình trạng dân chủ hình thức; phòng và chống sự quan liêu, cửa quyền, lạm quyền, lộng quyền gây phiền hà cho nhân dân tại một số cơ quan công quyền, của một bộ phận cán bộ, đảng viên suy thoái… đã từng bước được ngăn chặn, đẩy lùi, góp phần làm cho quyền lực thuộc về nhân dân và thực hành quyền làm chủ của nhân dân trong thực tiễn ngày càng được hiện thực hóa thực chất và rộng rãi hơn.

TS. Văn Thị Thanh Mai 

[1]V.I.Lênin: Toàn tập,  Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2006, t.27, tr 78-79

[2] V.I.Lênin: Toàn tập,  Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2006, t.36, tr.185

[3] V.I.Lênin: Toàn tập,  Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2006, t.36, tr.186

[4] Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đảng Toàn tập, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2002, t.21, tr.781

[5] Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia -Sự thật, Hà Nội, 2011, t.8, tr.263-264

[6] Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia- Sự thật, Hà Nội, 2011, t.4, tr.49

[7] Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia-  Sự thật, Hà Nội, 2011, t.6, tr.232

[8] Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI, Nxb. Chính trị quốc gia – Sự thật, Hà Nội, 2011, tr.84 – 85