Bí quyết làm tốt câu nghị luận văn học

Thầy Phan Thế Hoài, giáo viên trung học phổ thông Bình Hưng Hòa, TP TP HCM, hướng dẫn cách chinh phục câu nghị luận văn học trong đề thi tốt nghiệp môn Ngữ văn .Từ năm năm ngoái, câu nghị luận văn học trong đề thi tốt nghiệp trung học phổ thông môn Ngữ văn thường nhu yếu nghị luận về một đoạn thơ, một đoạn trích văn xuôi .Cụ thể, đề thi tốt nghiệp trung học phổ thông năm năm ngoái : ” Cảm nhận về nhân vật người đàn bà hàng chài qua đoạn văn : ” Người đàn bà bỗng chép miệng, con mắt như đang nhìn suốt cả đời mình … Vui nhất là lúc ngồi nhìn đàn con tôi chúng nó được ăn no “. Từ đó, phản hồi ngắn gọn về cách nhìn nhận đời sống và con người của nhà văn Nguyễn Minh Châu trong tác phẩm Chiếc thuyền ngoài xa .

Đề năm 2017: Cảm nhận đoạn thơ: “Đất là nơi anh đến trường… Cũng biết cúi đầu nhớ ngày giỗ Tổ” trong đoạn trích Đất Nước, từ đó, bình luận quan niệm về đất nước của Nguyễn Khoa Điềm; năm 2019: Cảm nhận về hình tượng sông Hương qua đoạn trích: “Trong những dòng sông đẹp ở các nước mà tôi thường nghe nói đến, hình như chỉ sông Hương là thuộc về một thành phố duy nhất… đã đóng kín lại ở cửa rừng và ném chìa khóa trong những hang đá dưới chân núi Kim Phụng”. Từ đó, nhận xét cách nhìn mang tính phát hiện về dòng sông của nhà văn Hoàng Phủ Ngọc Tường.

Đề thi năm 2020 ( lần 2 ) : Phân tích cảnh hùng tráng của Việt Bắc trong kháng chiến được nhà thơ Tố Hữu bộc lộ qua đoạn trích : ” Nhớ khi giặc đến giặc lùng … Vui lên Việt Bắc, đèo De, núi Hồng ” .Đề thi năm 2021 : Cảm nhận đoạn thơ : ” Trước muôn trùng sóng bể … Cả trong mơ còn thức ” trong bài thơ Sóng. Từ đó, nhận xét vẻ đẹp dịu dàng êm ả trong thơ Xuân Quỳnh ( lần 1 ) ; trình diễn cảm nhận đoạn thơ : ” Doanh trại bừng lên hội đuốc hoa … Trôi dòng nước lũ hoa đong đưa ” trong bài Tây Tiến, từ đó, nhận xét cảm hứng lãng mạn của Quang Dũng trong đoạn thơ ( lần 2 ) .Trong đề thi tìm hiểu thêm năm 2022, câu nghị luận văn học nhu yếu nghiên cứu và phân tích tâm trạng bà cụ Tứ qua đoạn trích trong tác phẩm Vợ nhặt : ” Bà lão cúi đầu nín lặng … Có ra thì rồi con cháu chúng mày về sau “, từ đó, nhận xét tư tưởng nhân đạo của nhà văn Kim Lân .Phần làm văn trong đề tìm hiểu thêm môn Ngữ văn năm 2022 .Để làm tốt câu nghị luận văn học này, học viên chú ý quan tâm gợi ý đáp án chấm của Bộ Giáo dục và Đào tạo như sau :Thứ nhất, bảo vệ cấu trúc bài văn nghị luận : Mở bài nêu được yếu tố, thân bài tiến hành được yếu tố, kết bài khái quát được yếu tố .Thứ hai, học viên cần xác lập đúng yếu tố cần nghị luận : Nội dung và nghệ thuật và thẩm mỹ đoạn trích, giá trị nhân đạo được nhà văn bộc lộ qua đoạn trích đó .Thứ ba, tiến hành yếu tố cần nghị luận : Giới thiệu khái quát về tác giả Kim Lân, tác phẩm Vợ nhặt và đoạn văn. Học sinh hoàn toàn có thể nghiên cứu và phân tích nhân vật bà cụ Tứ lần lượt qua những bước :- Tóm tắt những chi tiết cụ thể, vấn đề ở đoạn trước cho đến lúc Tràng đem thị về trình làng với mẹ .- Tâm trạng nhân vật bà cụ Tứ trong đoạn trích : Đan xen nhiều xúc cảm phức tạp, không hề nói nên lời .- Phân tích diễn biến tâm trạng : Lo lắng, tình thương với nàng dâu mới ; động viên, an ủi những con .- Nghệ thuật : Cách kể chuyện tự nhiên, chân thực, lôi cuốn sự quan tâm của người đọc ; thiết kế xây dựng trường hợp truyện độc lạ ; tài miêu tả tâm ý nhân vật tinh tế ; ngôn từ giản dị và đơn giản, giọng điệu phong phú …- Tư tưởng nhân đạo của nhà văn Kim Lân được biểu lộ trong đoạn trích : Đồng cảm, cảm thông với những khổ đau của con người trong nạn đói ; tố cáo thực dân Pháp, phát xít Nhật đẩy nhân dân ta vào thực trạng khốn cùng ; ca tụng vẻ đẹp của tình người, tấm lòng nhân hậu qua những nhân vật …- Đánh giá nâng cao yếu tố và cảm nghĩ về truyền thống lịch sử nhân ái của người Việt .Thứ tư, học viên bảo vệ chính tả, ngữ pháp tiếng Việt. Nếu những em mắc nhiều lỗi chính tả, diễn đạt thì sẽ bị trừ điểm tùy theo từng lỗi .Thứ năm, đoạn văn viết phát minh sáng tạo sẽ được cộng 0,5 điểm, tức là tâm lý thâm thúy về yếu tố cần nghị luận, có cách diễn đạt mới lạ. Yếu tố phát minh sáng tạo trong bài làm văn của học viên trung học phổ thông cũng hoàn toàn có thể là những quan điểm, tư tưởng, cách đặt yếu tố, lý giải yếu tố mang đặc thù phát hiện, riêng không liên quan gì đến nhau, mới lạ, có ý nghĩa nhất định về tư tưởng và thẩm mỹ và nghệ thuật .Mời những em tìm hiểu thêm đề thi thử dưới đây do thầy Phan Thế Hoài biên soạn :Phân tích nhân vật Mị qua đoạn văn sau, từ đó, nhận xét tư tưởng nhân đạo của nhà văn qua đoạn trích .Ai ở xa về, có việc vào nhà thống lí Pá Tra thường trông thấy có một cô con gái ngồi quay sợi gai bên tảng đá trước cửa, cạnh tàu ngựa. Lúc nào cũng vậy, dù quay sợi, thái cỏ ngựa, dệt vải, chẻ củi hay đi cõng nước dưới khe suối lên, cô ấy cũng cúi mặt, mặt buồn rười rượi. Người ta thường nói : Nhà Pá Tra làm thống lí, ăn của dân nhiều, đồn Tây lại cho muối về bán, giàu lắm, nhà có nhiều nương, nhiều bạc, nhiều thuốc phiện nhất làng. Thế thì con gái nó còn khi nào phải xem cái khổ mà biết khổ, mà buồn. Nhưng rồi hỏi ra mới rõ cô ấy không phải là con gái nhà Pá Tra : Cô ấy là vợ A Sử, con trai thống lí Pá Tra .Cô Mị về làm dâu nhà Pá Tra đã mấy năm. Từ năm nào, cô không nhớ, cũng không ai nhớ. Nhưng người nghèo ở Hồng Ngài thì vẫn còn kể lại câu truyện Mị về làm người nhà quan thống lí. Ngày xưa, bố Mị lấy mẹ Mị không đủ tiền cưới, phải đến vay nhà thống lí, bố của thống lí Pá Tra giờ đây. Mỗi năm đem nộp lãi cho chủ nợ một nương ngô. Đến tận khi hai vợ chồng về già rồi mà cũng chưa trả được nợ. Người vợ chết, cũng chưa trả hết nợ .Cho tới năm ấy Mị đã lớn, Mị là con gái đầu lòng. Thống lí Pá Tra đến bảo bố Mị :

– Cho tao đứa con gái này về làm dâu thì tao xóa hết nợ cho.

Ông lão nghĩ năm nào cũng phải trả một nương ngô cho người ta, thì tiếc ngô, nhưng cũng lại thương con quá. Ông chưa biết nói thế nào thì Mị bảo bố rằng :- Con nay đã biết cuốc nương làm ngô, con phải làm nương ngô giả nợ thay cho bố. Bố đừng bán con cho nhà giàu .( Trích Vợ chồng A Phủ, trang 4-5, Ngữ văn 12, tập 2, NXB Giáo dục đào tạo Nước Ta )Gợi ý làm bài :a. Đảm bảo cấu trúc bài văn nghị luận : Mở bài nêu được vấn đề nghị luận ; thân bài tiến hành được yếu tố ; kết bài khái quát được yếu tố .b. Xác định đúng vấn đề nghị luận : Hành động, tâm trạng của nhân vật Mị qua đoạn văn, nhận xét về giá trị nhân đạo trong tác phẩm .c. Triển khai vấn đề nghị luận thành những vấn đề : Học sinh hoàn toàn có thể tiến hành theo nhiều cách, nhưng cần vận dụng tốt những thao tác lập luận, phối hợp ngặt nghèo giữa lý lẽ và dẫn chứng ; bảo vệ những nhu yếu sau :- Giới thiệu Tô Hoài, tác phẩm Vợ chồng A Phủ và yếu tố cần nghị luận .- Phân tích nhân vật Mị qua đoạn văn :- Đoạn văn khởi đầu là hình ảnh lầm lũi, cô độc của Mị, dự báo một cuộc sống thống khổ, xấu số của nhân vật .+ Liệt kê việc làm của Mị : Quay sợi, thái cỏ ngựa, dệt vải, chẻ củi, đi cõng nước dưới khe suối, cho thấy cô thao tác quần quật, bị vắt kiệt sức lao động .+ Không gian thao tác của Mị : ” bên tảng đá trước cửa, cạnh tàu ngựa “, trái chiều với khoảng trống nhà giàu : ” Nhà Pá Tra làm thống lí, ăn của dân nhiều, đồn Tây lại cho muối về bán, giàu lắm, nhà có nhiều nương, nhiều bạc, nhiều thuốc phiện nhất làng “, từ đó hé lộ thân phận nhân vật .- Đoạn văn tiếp theo nhà văn nói về về nguyên do nỗi thống khổ của Mị và trực tiếp lên án tội ác cho vay năng lãi của chúa đất miền núi :+ Mị mất hết ý thức về thời hạn : ” Cô Mị về làm dâu nhà Pá Tra đã mấy năm. Từ năm nào, cô không nhớ, cũng không ai nhớ ” .+ Nguyên nhân Mị bị biến thành con dâu gạt nợ : ” Ngày xưa, bố Mị lấy mẹ Mị không đủ tiền cưới, phải đến vay nhà thống lí, bố của thống lí Pá Tra giờ đây. Mỗi năm đem nộp lãi cho chủ nợ một nương ngô. Đến tận khi hai vợ chồng về già rồi mà cũng chưa trả được nợ. Người vợ chết, cũng chưa trả hết nợ ” .- Đoạn trích còn cho thấy Mị là một cô gái đẹp người, đẹp nết, dù đời sống khổ cực, khó khăn vất vả nhưng trong cô tràn trề sức sống : Mị giàu lòng tự trọng, hiếu thảo, quan điểm văn minh về hôn nhân gia đình : ” Con nay đã biết cuốc nương làm ngô, con phải làm nương ngô giả nợ thay cho bố. Bố đừng bán con cho nhà giàu ” .- Nghệ thuật trần thuật mê hoặc, miêu tả tâm lí nhân vật tinh tế, ngôn từ kể chuyện sinh động, giọng văn day dứt, yêu thương …- Giá trị nhân đạo : Tô Hoài đồng cảm với số phận của Mị ; lên án, tố cáo giai cấp thống trị ; phát hiện, ca tụng phẩm giá của con người lao động Tây Bắc, đặt niềm tin vào sức sống mãnh liệt của con người …Kết bài : Khái quát giá trị hiện thực, giá trị nhận đạo, đồng thời nêu cảm nghĩ về lẽ phải, công lý ở đời và có hành vi đúng đắn, tương thích .d. Chính tả, ngữ pháp : Bảo đảm ngữ pháp, chính tả tiếng Việt .e. Sáng tạo : Thể hiện sâu sâu về vấn đề nghị luận, có cách diễn đạt mới lạ .

Phan Thế Hoài

Giáo viên Ngữ văn, trường trung học phổ thông Bình Hưng Hòa, TP TP HCM

Source: https://evbn.org
Category: Bài Tập