Lí luận văn học và cách làm bài văn dạng đề lí luận văn học – https://leading10.vn

Lí luận văn học và cách làm bài văn dạng đề lí luận văn học

1. Lí luận văn học là gì?

Lí luận văn học, hiểu một cách đơn thuần là bộ môn điều tra và nghiên cứu và tìm hiểu văn học ở bình diện khái quát, gồm có trong đó sự tìm hiểu và điều tra và nghiên cứu thực ra của sáng tác văn học, hiệu quả xã hội – nghệ thuật và thẩm mỹ và nghệ thuật và thẩm mỹ của nó, đồng thời xác lập phương pháp luận và giải pháp điều tra và nghiên cứu và nghiên cứu và phân tích văn học văn học nhằm mục đích mục tiêu tìm ra những quy luật chung nhất về văn học .

Đối tượng nghiên cứu gồm các nhóm lý thuyết chính:

– Đặc trưng văn học : là hoạt động giải trí phát minh sáng tạo ý thức của con người gồm có tính hình tượng, tính nghệ thuật và thẩm mỹ, lý tưởng thẩm mỹ và nghệ thuật, các thuộc tính xã hội của văn học, các nguyên tắc nhìn nhận sáng tác văn học nói chung .
– Cấu trúc tác phẩm : gồm có các khái niệm về đề tài, chủ đề, nhân vật, tính cách, cảm hứng, diễn biến, cấu trúc, các yếu tố phong thái học, ngôn từ, thi pháp, luật thơ …
– Quá trình văn học : gồm có các khái niệm chính về phong thái, các loại và các thể văn học, các trào lưu, khuynh hướng văn học và các quy trình văn học nói chung
Kiến thức lí luận văn học sẽ giúp tất cả chúng ta vấn đáp các câu hỏi khái quát, ví dụ như :

– Văn học bắt nguồn từ đâu?
– Một tác phẩm văn học do những yếu tố nào tạo thành?
– Văn học được sáng tác và được tiếp nhận như thế nào? Văn học sinh ra để làm gì?…

Các nhà lí luận sẽ nghiên cứu và điều tra trên các hiện tượng kỳ lạ văn học để khái quát lên những thuật ngữ, những vấn đề về các quy luật của văn học. Nhờ các thành quả điều tra và nghiên cứu đó mà những người chăm sóc đến văn học hoàn toàn có thể lí giải được sâu hơn thực chất của các hiện tượng kỳ lạ văn học như : nhà văn, tác phẩm, trào lưu văn học …
Các kỹ năng và kiến thức lí luận văn học đang tăng trưởng từng ngày từng giờ với rất nhiều các khuynh hướng, các luồng tư tưởng, các ý niệm khác nhau, có khi thống nhất nhưng cũng có khi phủ nhận lẫn nhau. Những điều tra và nghiên cứu về lí luận văn học vẫn đang được thực thi hàng ngày trong đời sống của tất cả chúng ta, trao cho ta những góc nhìn mới mẻ và lạ mắt, thâm thúy hơn về văn học .
Có nhiều người cho rằng lí luận văn học rất khó hiểu, thực ra các kỹ năng và kiến thức lí luận văn học vô cùng thân mật với tất cả chúng ta. Văn học là gì ? Văn học vì ai mà sống sót ? Những câu hỏi ấy nảy ra trong ta ngay từ khi gặp gỡ văn học, và mỗi tất cả chúng ta ắt hẳn đều có cho riêng mình những ý niệm để vấn đáp câu hỏi ấy. Học lí luận văn học là cách để ta hoàn toàn có thể vấn đáp những câu hỏi dạng như vậy một cách có mạng lưới hệ thống và khoa học hơn .
Ở mức độ trường đại trà phổ thông, trước nay tất cả chúng ta vẫn lĩnh hội tri thức lí luận văn học ở mức độ cơ bản. Những tri thức này sẽ là nền tảng để học viên liên tục điều tra và nghiên cứu sâu hơn ở các bậc học cao hơn .

2. Học lí luận văn học như thế nào?

Cũng như mọi bộ môn nghiên cứu và điều tra và tìm hiểu triết lý khác, tổng thể tất cả chúng ta tiếp đón tri thức lí luận văn học trên nhiều Lever. Từ thấp đến cao, các Lever đó thể hiện như sau :

+ Biết : Chúng ta biết được các thuật ngữ và các luận điểm lí luận văn học.

+ Hiểu : Chúng ta có thể hiể u và diễn đạt chính xác các thuật ngữ và luận điểm lí luận văn học bằng lời văn của mình.

+ Vận dụng : Chúng ta có thể vận dụng các kiến thức lí luận văn học để lí giải các hiện tượng văn học, các nhận định về lí luận văn học.

+ Phân tích : Chúng ta có thể phân tích các biểu hiện của vấn đề lí luận văn học trong một hiện tượng văn học cụ thể (tác phẩm, phong cách tác giả, trào lưu văn học, thời kì văn học…)

+ Tổng hợp : Chúng ta có thể tìm ra mối liên hệ giữa các vấn đề lí luận văn học khác nhau, huy động kiến thức của nhiều chủ đề khác nhau để giải quyết vấn đề có tính chất tổng hợp.

+ Đánh giá : Chúng ta đánh giá được mức độ chính xác, toàn vẹn của một nhận định lí luận văn học và có thể bổ sung, phản bi ện một cách hợp lý.

Ở mức độ một bài thi học viên giỏi, bài văn nghị luận dạng vận dụng kỹ năng và kiến thức và kỹ năng và kiến thức lí luận văn học yên cầu học viên phải nắm kỹ năng và kiến thức và kiến thức và kỹ năng đến mức độ cao nhất trong thang nêu trên, là mức độ nhìn nhận. Như vậy, việc lĩnh hội tri thức lí luận văn học cũng cần phải được rèn luyện từng bước để đạt được Lever cao nhất .

* Cấp độ lĩnh hội tri thức:

Cách thức hình thành :

– Biết: Đọc giáo trình, tài liệu, xác định các đơn vị kiến thức quan trọng: gạch chân, tô sáng các ý.

– Ghi nhớ những đơn vị kiến thức cơ bản nhất: những thuật ngữ quan trọng, những luận điểm quan trọng. Sử dụng các kĩ thuật ghi

Cách thức hình thành nhớ như sơ đồ hóa, khắc sâu từ khóa. Chẳng hạn : phải nắm các khái niệm như nhà văn, tác phẩm văn học, giá trị nhận thức, giá trị giáo dục, giá trị thẩm mĩ, phong thái văn học, trào lưu văn học, đảm nhiệm văn học, thể loại thơ, tự sự, kịch …

– Hiểu: Tập diễn đạt lại nội dung thuật ngữ, nội dung các luận điểm lí luận văn học bằng lời văn c ủa chính m ình.

– Vận dụng: Tập lí giải một số hiện tượng văn học thường gặp. Tập lí giải một số luận điểm lí luận văn học. Thường xuyên đặt câu hỏi “Vì sao?” và các câu hỏi giả định.

Chẳng hạn như các câu hỏi :

+ Vì sao văn học phải phản ánh hiện thực cuộc sống?
+ Vì sao cùng viết về “Tương tư” nhưng Nguyễn Bính trong bài thơ “Tương tư” thì chọn thể thơ lục bát, còn Xuân Diệu trong “Tương tư chiều” lại chọn thể thơ tự do ?
+ Văn học có thể tồn tại không nếu không viết về con người?
+ Ở văn học trung đại có hiện tượng văn-sử – triết bất phân, nhưng đến văn học hiện đại thì người ta chia ba lĩnh vực ấy ra. Vì sao có thể tách văn ra khỏi sử và triết ?
+ Tại sao trong đoạn trích “Kiều ở lầu Ngưng Bích”, Nguyễn Du lại để Kiều nhớ Kim Trọng trước, cha mẹ sau? Quy luật văn học nào dẫn đến điều đó?
+ Tại sao nói truyện ngắn “Hai đứa trẻ” là bài thơ trữ tình đượm
buồn?

– Phân tích: Phân tích các bi ểu hiệ n của các vấn đề văn học trong những hiện tượng văn học cụ thể như tác phẩm, phong cách tác giả, trào lưu văn học, thời kì văn học…

Ví dụ như :

– Phân tích (chỉ ra biểu hiện) phon g các h Na m Cao qua một số tác phẩm truyện ngắn trước CMT8.
– Phân tích (chỉ ra biểu hiện) giá t rị nhân đạo trong “Truyện Kiều”.
– Phân tích (chỉ ra biểu hiện) nét riê ng của nhà thơ Xuân Di ệu khi viết về đề tài tình yêu …

Tổng hợp Giải quyết các vấn đề có tính chất tổng hợp. Ví dụ như:
– Nói về thơ ca, nhà thơ Tố Hữu nói: “Thơ ca là tiếng nói hồn nhiên nhất của tâm h ồn”, nhưng Nguyễn Công Trứ lại cho rằng: “Trót nợ cùng thơ phải chuố t lời ”. Phải chăng hai câu nói trên là mâu thuẫn, hãy thử lí giải.

* Cấp độ lĩnh hội tri thức:

– Có người cho rằng : Văn chương phải giúp tất cả chúng ta hiểu thêm về đời sống và hiểu chính mình. Từ các phương diện đặc trưng văn học, tính năng văn học, quy trình sáng tác, quy trình tiếp đón, hãy lý giải quan điểm trên .
Đánh giá Liên tục đặt các câu hỏi tra vấn, phản biện :

+ Có phải lúc nào cũng như vậy hay không?
+ Nói như vậy đã thực sự chính xác hay chưa?
+ Có ngoại lệ hay không?
+ Vấn đề đã toàn vẹn hay chưa, có bổ sung gì không?

Bốn bước nêu trên sẽ được lặp đi lặp lại và mỗi lần làm lại thì ở mức độ cao hơn. Đó là cách tốt nhất để củng cố và liên tục tăng trưởng nguồn năng lượng cho đến khi thuần thục ở mức cao nhất .

3. Kiến thức lí luận văn học nằm ở đâu trong bài làm nghị luận văn học?

Có thể tạm chia các đề NLVH thường gặp lúc bấy giờ thành ba Lever :
Yêu cầu đề Đề minh họa :

Cấp độ 1:

Phân tích các yếu tố cơ bản trong một tác phẩm văn học .

– Phân tích nhân vật bà cụ Tứ trong tác phẩm “Vợ nhặt” của nhà văn Kim Lân.
– Cảm nhận về nhân vật Người đàn bà hàng chài trong “Chiếc thuyền ngoài xa” của nhà văn Nguyễn Minh Châu.

Cấp độ 2:

Phân tích các yếu tố trong tác phẩm văn học để làm rõ một yêu cầu nào đó. – Phân tích giá trị nhân đạo trong “Vợ nhặt” của Kim Lân.
– Phân tích chất thơ trong truyện ngắn “Hai đứa trẻ” của nhà văn Thạch Lam.
– Phân tích tích tác phẩm “Người lái đò Sông Đà” để cho thấy những chuyển biến trong sáng tác của nhà văn Nguyễn Tuân ở giai đoạn sau CMT8 1945.

Cấp độ 3:

– Bình luận về quan điểm của nhà thơ Tố Hữu : “ Thơ nhìn nhận và nhận định và đánh giá lí luận văn học. chỉ bật ra trong tim ta khi đời sống đã tràn ngập ” .

– Tác phẩm nghệ thuật chân chính là sự tôn vinh con người bằng cách hình thức nghệ thuật
độc đáo. Bày tỏ suy nghĩ về ý kiến trên.

Ở cả ba Lever đề trên, ta đều hoàn toàn có thể vận dụng kỹ năng và kiến thức lí luận văn học .
Ở Lever 1, kiến thức và kỹ năng lí luận văn học sử dụng hầu hết ở phần tổng kết để so sánh, so sánh, nâng cao yếu tố .
Ví dụ : Khi nghiên cứu và phân tích nhân vật bà cụ Tứ ( trong truyện ngắn Vợ nhặt ), ta hoàn toàn có thể so sánh so sánh với hình tượng nhân vật người nông dân trước CMT8 để thấy sự thừa kế và tăng trưởng của nhà văn Kim Lân trong truyền thống lịch sử về đề tài người nông dân. Bằng các kiến thức và kỹ năng lí luận văn học về trào lưu văn học, về quy trình phản ánh hiện thực và sự phát minh sáng tạo của người nghệ sĩ, ta hoàn toàn có thể lí giải phần so sánh, so sánh, qua đó làm cho bài viết thâm thúy hơn .
Ở Lever 2, kỹ năng và kiến thức lí luận văn học bộc lộ ở ngay trong những thuật ngữ đề nhu yếu ta làm rõ. “ Giá trị nhân đạo ”, “ chất thơ ”, “ phong thái sáng tác ” đều là những thuật ngữ lí luận văn học. Để xử lý được các đề ở trên, ta phải nắm được khái niệm của các thuật ngữ, các bộc lộ của chúng và biết cách nghiên cứu và phân tích các bộc lộ ấy trong tác phẩm văn học .
Ở Lever 3, kỹ năng và kiến thức lí luận văn học sẽ được vận dụng trong toàn bài viết. Đây là dạng đề quen thuộc nhất ở các kì thi học viên giỏi .
Từ phần này trở về sau, bài viết sẽ chỉ đề cập đến việc vận dụng kiến thức và kỹ năng lí luận văn học trong các đề ở Lever 3 này. Bởi vì nếu ta thành thục các kĩ năng cần có để xử lý các dạng đề ở Lever này, ta sẽ thuận tiện vận dụng vào hai Lever trước .

4. Dàn ý của dạng bài giải quyết một vấn đề lí luận văn học:

Dàn ý chung phần thân bài như sau :
Thao tác Nội dung Mức độ tư duy :

1. Giải thích:

– Giải thích các thuật ngữ, các từ ngữ, hình ảnh khó hiểu trong đánh giá và nhận định .
– Chốt vấn đề nghị luận : Như vậy, yếu tố cần bàn ở đây là gì ? ( Đọc – Hiểu )

2. Bàn luận:

– Sử dụng các kỹ năng và kiến thức lí luận văn học để lí giải vấn đề nghị luận .
– Trả lời cho câu hỏi “ vì sao ? ” ( Vận dụng Tổng hợp )

3. Chứng minh:

– Chọn đơn cử trong tác phẩm để làm rõ các thể hiện của vấn đề nghị luận. ( Phân tích )

4. Đánh giá:

– Đánh giá tính đúng đắn của vấn đề nghị luận .

– Bổ sung, phản biện lại vấn đề (Nếu có) (Đánh giá)

Xem thêm : 5 Cách làm bánh bao ngon đơn thuần tại nhà ăn mùa nào cũng thích

5. Liên hệ:

Rút ra bài học kinh nghiệm cho nhà văn trong quy trình vận dụng sáng tác và bạn đọc trong quy trình đảm nhiệm .
Khi làm bài, cần vận dụng linh động các bước trên nhưng nhất thiết phải có khá đầy đủ các thao tác này để bài viết không bị mất điểm .

Source: https://evbn.org
Category: Bài Tập