Tiến trình giải quyết dạng bài một vấn đề lí luận văn học – https://leading10.vn

5. Mô tả bản chất của sáng kiến:

5.3.3.3. Tiến trình giải quyết dạng bài một vấn đề lí luận văn học

5.3.3.3.1. Tìm hiểu đề và tìm ý.

* Tìm hiểu đề: Học sinh đọc kĩ đề- gạch chân những từ ngữ quan trọng

chỉ ra yêu cầu thể loại, nội dung cần bàn luận, phạm vi dẫn chứng.

GV cung cấp cho học sinh những dạng đề có liên quan đến lí luận
văn học:

– Dạng đề phân tích, bình giảng đoạn văn, đoạn thơ.

– Dạng đề phân tích, bình luận các vấn đề văn học.

– Dạng đề phân tích, bình luận một ý kiến đánh giá về một giai đoạn
văn học, một khuynh hướng văn học.

– Dạng chứng minh, bình luận một ý kiến về lí luận văn học.
Trong các dạng đề trên, dạng đề chứng minh, bình luận một ý kiến về lí
luận văn học thì học sinh phải dùng kiến thức về lí luận văn học để lí giải và
lập luận.

* Sau khi khám phá đề xong thì giáo viên hướng dẫn học viên tìm ý. Tìm
ý bằng cách vấn đáp thắc mắc ? Xác định được đối tượng người tiêu dùng cần nghị luận ( nhân vật, chủ đề, nội dung, thẩm mỹ và nghệ thuật … ) gắn với những câu hỏi tìm ý để có quan điểm đơn cử ( điểm điển hình nổi bật nhất ? nét bộc lộ đơn cử ? Chi tiết nào bộc lộ ? có ý nghĩa gì ? Giá trị tiêu biểu vượt trội ra làm sao ? ). Tùy từng đối tượng người tiêu dùng mà có những câu hỏi khác nhau .

5.3.3.3.2. Xây dựng dàn ý.

Mở bài: – Giới thiệu vấn đề nghị luận liên quan đến lí luận văn học.
– Dẫn ý kiến.

Thân bài:

Học sinh cần tuân thủ theo các bước sau :
– Vài nét về tác giả, tác phẩm ( hoặc hoàn toàn có thể đưa phần này lên mở bài ) .
– Giải thích quan điểm : Nếu có hai quan điểm lý giải lần lượt từng quan điểm một ; nếu có một quan điểm thì lý giải từng vế ( hoặc từ khóa ). Sau đó chốt vấn đề nghị luận : Như vậy yếu tố cần bàn ở đây là gì ?. Sau khi lý giải xong giáo viên lý giải yếu tố ( vấn đáp câu hỏi vì sao lại có đánh giá và nhận định trên ) .
– Nghị luận :
+ Xác lập vấn đề theo từng quan điểm ( nếu đề cho hai quan điểm ) và xác lập vấn đề dựa trên từ khóa hoặc vế ( nếu đề cho một quan điểm ) .
+ Vận dụng nhiều thao tác lập luận : so sánh, nghiên cứu và phân tích, chứng tỏ, bác bỏ … để làm rõ quan điểm .
+ Lựa chọn dẫn chứng tiêu biểu vượt trội hài hòa và hợp lý để làm điển hình nổi bật quan điểm .
– Bình luận : Khẳng định quan điểm là đúng hay sai. Vì sao ?
– Liên hệ : Rút ra bài học kinh nghiệm cho nhà văn trong quy trình sáng tác và bạn đọc trong quy trình đảm nhiệm .

Kết luận:

– Đánh giá chung về yếu tố .

Vận dụng

Sau khi phân phối cho học viên những kiến thức và kỹ năng trên giáo viên cho học viên thực hành thực tế tìm hiểu và khám phá đề, thiết kế xây dựng dàn ý cho đề văn .

Ví dụ: Đề bài: Trong Đaghexxtan của tôi, Raxun Gamzatop viết:

Đừng nói: Trao cho tôi đề tài.
Hãy nói: Trao cho tôi đôi mắt.

Em hiểu ý kiến trên như thế nào? Bằng hiểu biết về tác phẩm Đồng chí

(Chính Hữu) và Bài thơ về tiểu đội xe không kính ( Phạm Tiến Duật), em hãy chỉ
ra những điểm tương đồng của hai tác phẩm và làm sáng tỏ “ đôi mắt” riêng của
mỗi nhà thơ.

* Tìm hiểu đề và tìm ý:

– Tìm hiểu đề :
Giáo viên hỏi học viên đề văn nhu yếu làm gì ?
Vấn đề cần nghị luận : “ đôi mắt ” trong tác phẩm nghệ thuật và thẩm mỹ. Thao tác nghị luận : Giải thích và chứng tỏ, nghiên cứu và phân tích …
Phạm vi : Đồng chí ( Chính Hữu ), Bài thơ về tiểu đội xe không kính ( Phạm Tiến Duật ) .
– Tìm ý : HS vấn đáp các câu hỏ để tìm ý :
+ Đôi mắt là gì ? “ Đôi mắt ” khác đề tài như thế nào ? Tại sao lại cần “ đôi mắt ” ? Trong bài thơ Đồng chí và Bài thơ về tiểu đội xe không kính thì đôi mắt của hai nhà thơ được biểu lộ như thế nào ?

– Mở bài: Dẫn dắt vấn đề nghị luận- Trích dẫn.

– Thân bài:
+ Giải thích:

“ Đề tài ” : thuật ngữ chỉ khoanh vùng phạm vi các sự kiện tạo nên cơ sở, vật liệu đời sống của tác phẩm thẩm mỹ và nghệ thuật. Khái quát hơn là khoanh vùng phạm vi miêu tả trực tiếp của tác phẩm thẩm mỹ và nghệ thuật .
“ Đôi mắt ” : tượng trưng cho cái nhìn, sự cảm nhận, nhìn nhận mang sắc tố riêng bộc lộ thế giới quan, nhân sinh quan độc lạ của người nghệ sĩ .
 Ý kiến trên muốn khuyên các nhà văn, nhà thơ : quyết định hành động tạo nên sức mê hoặc của tác phẩm, tạo nên giá trị của năng lực không phải là đề tài của tác phẩm. Vấn đề quan trọng là nhà văn phải có cái nhìn riêng, những tò mò riêng độc lạ về đề tài đó .
 Lí giải : Nghệ thuật là nghành nghề dịch vụ của cái độc lạ. Hơn nữa đời sống luôn yên cầu sự Open những tác nhân mới mẻ và lạ mắt, những cái không lặp lại. “ Đôi mắt ” chính là yếu tố biểu lộ kĩ năng thẩm mỹ và nghệ thuật của mỗi nhà văn nhà thơ .

+ Chứng minh:

+ Khẳng định quan điểm trên là đúng. Hai bài thơ là dẫn chứng rõ nét cho nhận định và đánh giá ấy .
Luận điểm 1 : “ Đồng chí ” và “ Bài thơ về tiểu đội xe không kính ” có điểm tương đương giống nhau về đề tài .
– Hai tác phẩm đều có sự gặp gỡ về đề tài, đó là hình tượng người lính cách mạng. Đây vốn là đề tài quen thuộc trong văn học Nước Ta văn minh .
– Điểm chung của hai nhà thơ khi viết về người lính :
+ Hình ảnh người chiến sỹ trong hai bài thơ đều xuất thân từ những người Nước Ta yêu nước, sinh ra và lớn lên trong thực trạng quốc gia bị xâm lược nên họ có trách nhiệm bảo vệ nền độc lập dân tộc bản địa, giác ngộ thâm thúy lý tưởng cách mạng .
+ Trong chiến đấu, họ phải đối lập với bao khó khăn vất vả, gian nan, thiếu thốn nhưng họ vẫn vượt lên để hoàn thành xong trách nhiệm. ( D / c – nghiên cứu và phân tích ) .
+ Ở họ có những phẩm chất tốt đẹp, bền chặt của tình chiến sỹ đồng đội ( D / c – Phân tích ) .

+Tâm hồn cao đẹp, lạc quan, bay bổng ( D/c- phân tích).
Luận điểm 2: Cách nhìn, cách cảm nhận riêng, khám phá riêng của
mỗi nhà thơ.

– “ Đồng chí ” :
+ Viết về người lính trong buổi đầu của cuộc kháng chiến chống Pháp : xuất thân từ nông dân nghèo ở những miền quê khác nhau : Chính Hữu đã khai thác và lý giải về tình chiến sỹ đồng đội trên cơ sở cùng chung cảnh ngộ, cùng chung lý tưởng, cùng san sẻ gian khó, thiếu thốn. Các anh đồng cảm tâm tư nguyện vọng của nhau, có những nỗi nhớ quê nhà sâu nặng, tha thiết. Từ đó khắc họa được hình ảnh người lính mang vẻ đẹp đơn giản và giản dị, mộc mạc đơn sơ. + Bài thơ được viết theo cảm hứng hướng về vật liệu hiện thực của đời sống kháng chiến, khai thác cái đẹp, chất thơ trong cái bình dị không nhấn mạnh vấn đề đến cái khác thường, chi tiết cụ thể, hình ảnh, ngôn từ đơn giản và giản dị, chân thực, cô đọng, giàu sức biểu cảm, giọng thơ sâu lắng, xúc động như một lời tâm tình, tha thiết. – “ Bài thơ về tiểu đội xe không kính ” của Phạm Tiến Duật
+ Viết về những người chiến sỹ lái xe trên tuyến đường Trường Sơn những năm kháng chiến chống Mĩ ác liệt, bài thơ làm điển hình nổi bật tư thế hiên ngang, niềm tin quả cảm gật đầu những khó khăn vất vả với ý chí giải phóng miền Nam của những người chiến sỹ lái xe, ở họ có nét tinh nghịch, tươi tắn, vô tư, hồn nhiên, trẻ trung và tràn trề sức khỏe .
+ Bài thơ mang đậm chất văn xuôi nhưng vẫn rất thơ. Điều này đã tạo nên một lối thơ giàu chất hiện thực. Nhà thơ đã thiết kế xây dựng được hình ảnh những chiếc xe không kính là một nét rực rỡ để khắc họa vẻ đẹp tâm hồn và ý chí của người chiến sỹ lái xe .

Kết luận:

– Khẳng định lại nhận định.

– Chính Hữu và Phạm Tiến Duật đều thể hiện “ đôi mắt” riêng
của từng tác phẩm, góp phần làm đẹp hơn vẻ đẹp của người lính
trong nền thơ ca hiện đại Việt Nam.

– Ý kiến trên được đúc kết kinh nghiệm từ người nghệ sĩ lớn, cái
nhìn độc đáo và sự khám phá riêng của mỗi nhà thơ. Dù cùng viết
về một đề tài là bản chất của nghệ thuật đích thực, là yêu cầu
nghiệt ngã của sáng tạo văn chương mà chỉ có tài năng chân
chính mới đủ sức vượt qua. Tuy nhiên, nếu nhà văn có đôi mắt
mới lại tiếp cận với đề tài mới thì sức sáng tạo của nhà văn và giá
trị của tác phẩm càng độc đáo, càng cao. Vì thế, coi trọng vai trò
quyết định của đôi mắt nhưng cũng không phủ nhận ý nghĩa của
đề tài trong sáng tác văn chương.

5.3.3.3.3. Hướng dẫn học sinh cách viết các phần.

*. Viết mở bài : – Nhiệm vụ :
Mở bài phải trình làng được vấn đề nghị luận của bài viết. – Cách viết :
Đây là kĩ năng quen thuộc học viên đã được rèn nhiều từ những bài học kinh nghiệm của thầy cô. Với học viên giỏi thường mở bài gián tiếp qua những cách : diễn dịch, quy nạp, tương đương, tương phản. Dù bằng cách nào, mở bài cần bảo vệ được : + Dung lượng của phần mở bài phải tương ứng với khuôn khổ của bài viết và phải cân đối với phần kết bài .

+ Có sự liền mạch với bài viết về cả nội dung lẫn phong cách giới thiệu,
diễn đạt. Đây là phần phải tạo được âm hưởng chung, định hướng chung cho cả
bài viết và cuốn hút, thuyết phục được người đọc. Muốn vậy mở bài cần đảm
bảo được các yếu tố: ngắn gọn, đầy đủ, độc đáo và tự nhiên.

Tuy nhiên, các dạng đề trong đề thi học viên giỏi rất phong phú ( đã trình diễn ở phần 1. II ) nên trong quy trình luyện viết cần chú ý quan tâm học viên cách mở bài từng dạng đề cho tương thích .

Mở bài cho đề nghị luận về một giai đoạn văn học:

– Dẫn dắt từ thực trạng lịch sử dân tộc của quá trình, của thời đại – Khái quát vấn đề nghị luận
– Trích dẫn nhận định và đánh giá – Nêu khoanh vùng phạm vi dẫn chứng

Mở bài cho đề nghị luận về một vấn đề lý luận đặt ra trong tác phẩm văn
học:

– Dẫn dắt từ kỹ năng và kiến thức lí luận văn học ( về truyện, thơ, … ) – Khái quát vấn đề nghị luận
– Trích dẫn nhận định và đánh giá – Nêu khoanh vùng phạm vi dẫn chứng

Mở bài cho đề nghị luận về một vấn đề trong tác phẩm văn học:

– Giới thiệu tác giả, tác phẩm ( phong thái sáng tác, chủ đề, đề tài … ) – Khái quát vấn đề nghị luận
– Trích dẫn đánh giá và nhận định
Nói chung, mỗi bài, mỗi dạng đề có những đặc thù riêng, nên khi viết cần chú ý quan tâm dẫn dắt cho khôn khéo để vừa đúng vừa hấp dẫn được người đọc hướng vào vấn đề nghị luận .

Ví dụ : (Đề thi HSG Vĩnh Phúc 2013 -2014)

Nhà thơ Xuân Diệu cho rằng:“Thơ hay là hay cả hồn lẫn xác, hay cả bài”.

Qua thi phẩm Mùa xuân nho nhỏ của nhà thơ Thanh Hải, anh (chị) hãy
làm sáng tỏ nhận định trên.

Có thể viết mở bài cho đề trên như sau :

Thơ ca là tiếng nói tình cảm của thi nhân, là kết quả của sự thăng hoa cảm
xúc, là sản phẩm tinh thần của nhà thơ. Mỗi bài thơ là sự kết tinh vốn văn hoá,
thể hiện cái nhìn về cuộc đời và biểu hiện những trạng thái xúc cảm của người
sáng tác. Một bài thơ hay là bài thơ vừa có nội dung sâu sắc, vừa có hình thức
diễn đạt hài hòa, độc đáo.Vì thế nhà thơ Xuân Diệu cho rằng:“Thơ hay là hay
cả hồn lẫn xác, hay cả bài”. Đến với bài thơ Mùa xuân nho nhỏ của nhà thơ
Thanh Hải ta sẽ thấy rất rõ điều đó.

*. Viết thân bài:

Khi viết phần thân bài, với đặc trưng của đề thi học viên giỏi : vấn đề nghị luận được bộc lộ trong một đánh giá và nhận định nên mạng lưới hệ thống vấn đề, luận cứ phải bám sát từ ngữ, câu chữ của đánh giá và nhận định để làm điển hình nổi bật vấn đề nghị luận đó .

Không những thế, trong quá trình viết bài bên cạnh sự sắc bén, chặt chẽ
trong lập luận, người viết cần thể hiện những xúc động chân thành, tha thiết của
bản thân trước những hình ảnh thơ đẹp, những ý văn hay để lời văn giàu cảm
xúc. Bởi như đã nói ở trên, yếu tố biểu cảm trong bài văn nghị luận tạo nên sức
ngân vang rất lớn trong lòng người đọc.

Cần bảo vệ được cấu trúc của thân bài :

– Giải thích nhận định:

+ Giải thích, cắt nghĩa các từ, cụm từ có nghĩa khái quát hoặc hàm ẩn trong đề bài có nhận định và đánh giá. Để tạo chất văn, gây hứng thú cho người viết, những đề văn thường có cách diễn đạt ấn tượng, làm lạ hoá những yếu tố quen thuộc. Nhiệm vụ của người làm bài là phải tường minh, cụ thể hoá những yếu tố ấy để từ đó tiến hành bài viết .
+ Sau khi cắt nghĩa các từ ngữ thiết yếu cần phải lý giải, làm rõ nội dung của yếu tố cần bàn luận. Thường vấn đáp các câu hỏi : Ý kiến trên đề cập đến yếu tố gì ? Câu nói ấy có ý nghĩa như thế nào ?

– Chứng minh nhận định bằng một tác phẩm hoặc một nhóm tác phẩm với
hệ thống luận điểm, luận cứ rõ ràng.

– Đánh giá, nâng cao vấn đề nghị luận

Ví dụ : (Đề thi HSG Vĩnh Phúc 2013 -2014, trích ở phần mở bài)

1. Giải thích quan điểm của Xuân Diệu
– Có nhiều cách định nghĩa về thơ, hoàn toàn có thể nói khái quát : thơ là một hình thức sáng tác văn học nghiêng về bộc lộ cảm hứng trải qua cách tổ chức triển khai ngôn từ đặc biệt quan trọng, giàu nhạc tính, giàu hình ảnh và quyến rũ …

– Thơ hay là hay cả hồn lẫn xác, hay cả bài. Hồn: Tức là nội dung, ý nghĩa
của bài thơ. Xác: Tức là nói đến hình thức nghệ thuật của bài thơ thể hiện ở thể
loại, việc tổ chức ngôn từ, hình ảnh, nhịp điệu, cấu tứ…

– Như vậy, theo Xuân Diệu thơ hay là có sự phát minh sáng tạo độc lạ về nội dung cũng như hình thức thẩm mỹ và nghệ thuật, khơi gợi tình cảm cao đẹp và tạo được ấn tượng thâm thúy so với người đọc. Chỉ khi đó thơ mới đạt đến vẻ đẹp hoàn mĩ của một chỉnh thể thẩm mỹ và nghệ thuật .
– Ý kiến của Xuân Diệu trọn vẹn xác đáng bởi nó xuất phát từ đặc trưng phát minh sáng tạo của văn chương thẩm mỹ và nghệ thuật. Cái hay của một tác phẩm văn học được tạo
nên từ sự phối hợp hài hoà giữa nội dung và hình thức. Một nội dung mới mẻ và lạ mắt có ý nghĩa thâm thúy phải được truyền tải bằng một hình thức tương thích thì người đọc mới dễ cảm nhận, tác phẩm mới có sức mê hoặc bền vững .

2. Mùa xuân nho nhỏ của Thanh Hải là bài thơ hay cả hồn lẫn xác, hay cả
bài.

a. Về nội dung

– Bài thơ là cảm hứng mãnh liệt, chân thành của tác giả trước mùa xuân của vạn vật thiên nhiên, quốc gia .
+ Chỉ bằng vài nét vẽ đơn sơ mà rực rỡ, với những hình ảnh thân quen, bình dị, nhà thơ đã gợi lên một cảnh sắc mùa xuân tươi tắn, thơ mộng, đậm phong vị xứ Huế : Dòng sông xanh, bông hoa tím biếc, chim chiền chiện hót vang trời. Bức tranh xuân có khoảng trống thoáng đãng, có sắc tố tươi tắn hài hoà, có âm thanh rộn ràng vui tươi, cảnh vật tràn trề sức sống. Nhà thơ có cái nhìn trìu mến với cảnh vật. Đặc biệt, cảm hứng của nhà thơ trước mùa xuân được biểu lộ trong một động tác trữ tình tiếp đón, vừa trân trọng vừa tha thiết trìu mến : “ Từng giọt … tôi hứng ”. Hình ảnh thơ trở nên lộng lẫy đa nghĩa, vừa là thơ vừa là nhạc, vừa là hoạ, biểu lộ được xúc cảm say sưa, ngây ngất của tác giả trước cảnh đất trời xứ Huế vào xuân. Phải có một tình yêu tha thiết, một tâm hồn sáng sủa với đời sống mới hoàn toàn có thể tiếp đón mùa xuân và viết về mùa xuân như vậy .
+ Từ mùa xuân của vạn vật thiên nhiên, đất trời, tác giả cảm nhận về mùa xuân của quốc gia. Hình ảnh lộc xuân theo người ra trận, theo người ra đồng làm đẹp ý

Source: https://evbn.org
Category: Bài Tập