Lưu ý câu hỏi phụ trong nghị luận văn học

Thầy Phan Thế Hoài chú ý quan tâm những câu lệnh phụ dễ gặp trong những câu hỏi nghị luận văn học ở những tác phẩm quan trọng trong chương trình Ngữ văn .Từ năm năm ngoái, câu nghị luận văn học trong đề thi tốt nghiệp trung học phổ thông môn Ngữ văn thường thêm một lệnh phụ bên cạnh lệnh chính. Chẳng hạn, năm 2021, câu lệnh phụ trong đề là : ” Nhận xét vẻ đẹp dịu dàng êm ả trong thơ Xuân Quỳnh ” ( lần 1 ) ; ” Nhận xét cảm hứng lãng mạn của Quang Dũng trong đoạn thơ ” ( lần 2 ) .Lệnh phụ câu nghị luận văn học đề thi tìm hiểu thêm 2022 nhu yếu ” nhận xét tư tưởng nhân đạo của nhà văn Kim Lân qua đoạn trích ” .

Phần làm văn, đề thi tham khảo môn Ngữ văn năm 2022.

Học sinh cần quan tâm lệnh phụ 1 số ít tác phẩm trong chương trình Ngữ văn lớp 12 như sau :* Tác phẩm Người lái đò Sông Đà ( Nguyễn Tuân )- Phong cách thẩm mỹ và nghệ thuật Nguyễn Tuân :+ Mỗi trang viết của Nguyễn Tuân cho thấy sự độc lạ, tài hoa, uyên bác trên nhiều nghành khác nhau : Âm nhạc, hội họa, điện ảnh, võ thuật, quân sự chiến lược …+ Là nhà văn suốt đời đi tìm cái đẹp, Nguyễn Tuân luôn miêu tả vạn vật thiên nhiên ở góc nhìn nghệ thuật và thẩm mỹ, còn con người thì ở phương diện tài hoa, nghệ sĩ. Sau cách mạng, ý thức dân tộc bản địa và lòng yêu nước được phát huy can đảm và mạnh mẽ trong tác phẩm của ông. Cái đẹp của người tài hoa hoàn toàn có thể tìm thấy trong nhân dân trên mọi nghành .+ Nguyễn Tuân có góp phần lớn cho sự tăng trưởng của ngôn ngữ văn học Nước Ta. Ông có kho từ vựng đa dạng và phong phú, có năng lực tổ chức triển khai câu văn xuôi đầy giá trị tạo hình, giàu nhạc điệu và có góp phần lớn cho thể loại tùy bút .- Nhận xét cách xây dựng hình tượng Sông Đà :+ Để miêu tả vẻ đẹp của Sông Đà, Nguyễn Tuân đã quan sát từ nhiều góc nhìn khác nhau : từ trên cao xuống ; từ rừng ra sông ; giữa lòng sông ra hai bờ .+ Sử dụng nhiều giải pháp tu từ : so sánh, ẩn dụ, nhân hóa, phép điệp, liệt kê, so sánh … phối hợp với liên tưởng, tưởng tượng khiến Sông Đà như một sinh thể gợi hình, quyến rũ, đậm chất ngầu .+ Nhà văn phối hợp tri thức của nhiều nghành nghề dịch vụ khác nhau : âm nhạc, hội họa, điện ảnh, quân sự chiến lược, võ thuật … qua đó biểu lộ tình yêu vạn vật thiên nhiên vùng Tây Bắc và quê nhà quốc gia .- Nhân vật ông lái đò là ” thứ vàng mười đã qua thử lửa ” :+ ” Thứ vàng mười đã qua thử lửa ” – từ dùng của Nguyễn Tuân – để chỉ vẻ đẹp tâm hồn của những con người lao động và chiến đấu trên vùng sông núi hùng vĩ và thơ mộng .+ Ý kiến khẳng định chắc chắn thành công xuất sắc của Nguyễn Tuân trong việc mày mò và kiến thiết xây dựng vẻ đẹp hình tượng ông lái đò trong đời sống lao động bình dị .* Tác phẩm Ai đã đặt tên cho dòng sông ? ( Hoàng Phủ Ngọc Tường )- Nhận xét cách nhìn mang tính phát hiện về dòng sông của nhà văn Hoàng Phủ Ngọc Tường :+ Nhà văn phát hiện dòng sông giống như một người con gái mang trong mình nhiều phẩm chất và vẻ đẹp tâm hồn : Vừa can đảm và mạnh mẽ sôi sục, vừa đằm thắm, dịu dàng êm ả. Nhà văn phát hiện dòng sông giống như một cô gái Di-gan, một bà mẹ phù sa của một vùng văn hóa truyền thống xứ sở .+ Hoàng Phủ Ngọc Tường mày mò ra ” phần đời ” mà dòng sông không muốn thể hiện : Vẻ đẹp ở thượng nguồn với cảnh sắc vạn vật thiên nhiên nhiều mẫu mã và phong phú .+ Dòng sông được miêu tả với nhiều góc nhìn từ góc nhìn địa lý đến góc nhìn văn hóa truyền thống. Gắn thủy trình của dòng sông với lịch sử dân tộc hình thành của nền văn hóa truyền thống xứ sở. Phải là một con người có vốn tri thức sâu rộng về địa lý, lịch sử dân tộc, văn hóa truyền thống, đặc biệt quan trọng là phải có một tình yêu thiết tha, mãnh liệt với dòng sông Hương, với thành phố Huế, với quê nhà xứ sở, nhà văn mới có được góc nhìn mới lạ, độc lạ đến vậy .* Tác phẩm Vợ chồng A Phủ ( Tô Hoài )- Giá trị nhân đạo :

+ Tô Hoài bày tỏ lòng cảm thông đối với những số phận bất hạnh lao khổ, bị đày đọa, bị tước mất quyền sống đó là Mị và A Phủ.

+ Tố cáo bọn chúa đất vùng cao đã chà đạp lên quyền sống của con người, biến họ thành kẻ nộ lệ không hơn không kém .+ Phát hiện, trân trọng, nâng niu với những về vẻ đẹp tâm hồn, phẩm chất cao đẹp của người lao động vùng cao .+ Chỉ ra con đường giải thoát cho nhân vật từ tự phát đến tự giác, giúp họ vươn lên từ nơi tăm tối đến ánh sáng của tự do, công lí .* Tác phẩm Vợ nhặt ( Kim Lân )- Giá trị nhân đạo :+ Kim Lân có cái nhìn thâm thúy và tấm lòng nhân hậu trước khát vọng của con người : Tràng, bà cụ Tứ, thị .+ Tố cáo tội ác tày trời của bọn thực dân Pháp, phát xít Nhật đã gây ra nạn đói khiến dân ta rơi vào tình cảnh khốn cùng .+ Niềm tin tình yêu đời sống sẽ thắng được chết chóc sẽ biến hóa được đời sống .+ Kết thúc mở hướng dẫn đường cho con người tìm thấy cái đích của niềm hạnh phúc và thôi thúc họ hành vi .- Nhận xét trường hợp truyện :+ Tác phẩm Vợ nhặt đã kiến thiết xây dựng được trường hợp truyện độc lạ có những nét khác thường, thể hiện được nhiều yếu tố khiến fan hâm mộ phải quan tâm khám phá và tâm lý. Tình huống truyện được bộc lộ ngay ở nhan đề tác phẩm : vợ được nhặt như người ta nhặt một cái rơm cái rác bên đường. Tiếp đến là Tràng : Nghèo, xấu xí, thô kệch lại là dân xóm ngụ cư có vợ trong nạn đói khiến cho xóm ngụ cư và cả bà cụ Tứ, mẹ Tràng kinh ngạc và ngay cả Tràng cũng không tin đó là thực sự .- Tình huống này đã làm cho tác phẩm có nhiều mặt giá trị : Giá trị hiện thực của tác phẩm là tố cáo tội ác của bọn thực dân, phát xít và tay sai gây nên nạn đói kinh khủng năm 1945 với trên hai triệu đồng bào bị chết đói. Trong thực trạng ấy, giá trị của con người thật rẻ rúng. Giá trị nhân đạo thâm thúy của tác phẩm : Tình người và lòng ham sống, thực chất sáng sủa của người lao động trong thực trạng khốn cùng .* Tác phẩm Chiếc thuyền ngoài xa ( Nguyễn Minh Châu )- Cách nhìn nhận đời sống và con người của nhà văn :+ Nhìn con người, đời sống một cách tổng lực, trên nhiều phương diện .+ Sau cuộc chiến tranh, đời sống con người vẫn còn nhiều những khó khăn vất vả, gian nan : cái nghèo, cái đói chi phối đời sống của con người. Từ đó đề ra một yếu tố trong xã hội : Giải quyết triệt để, mang đặc thù toàn xã hội với những thảm kịch của đời sống con người .* Tác phẩm Hồn Trương Ba, da hàng thịt ( Lưu Quang Vũ )- Nhận xét về triết lý nhân sinh của nhà văn gửi gắm trải qua vở kịch :+ Khát vọng hướng thiện của con người và tầm quan trọng của việc tự ý thức, tự thắng lợi bản thân trước những thói hư, tật xấu, những điều tầm thường trong đời sống .+ Khi con người phải sống trong thiên nhiên và môi trường dung tục thì cái dung tục sẽ ngự trị, sẽ từ từ thắng thế, ép chế và sẽ tàn phá những gì trong sáng, đẹp tươi, cao quý vốn có .

+ Cuộc sống là đáng quý, được sống là một điều đáng trân trọng nhưng sống là chính mình là điều hạnh phúc nhất. Muốn vậy, ta phải sống hài hóa giữa thể xác và tâm hồn, giữa bên trong và bên ngoài, giữa hành động và suy nghĩ.

Phan Thế Hoài
Giáo viên Ngữ văn, trường THPT Bình Hưng Hòa, TP HCM

Source: https://evbn.org
Category: Bài Tập