Bộ Tài nguyên và Môi trường – Bản tin

Từ viết tắt
Đọc bài viết

Được sự đồng ý của Thủ tướng Chính phủ, Bộ Tài nguyên và Môi trường đã đại diện cho Việt Nam đăng cai, phối hợp và đồng chủ trì với Chương trình Môi trường Liên hợp quốc (UNEP) tổ chức thành công Hội nghị quốc tế các giải pháp về chất thải nhựa khu vực các Biển Đông Á năm 2020 (SEA of Solutions).

Page Content

Hội nghị các giải pháp về chất thải nhựa khu vực các Biển Đông Á là sự kiện thường niên do Chương trình Môi trường Liên hợp quốc (UNEP) và Cơ quan Điều phối các Biển Đông Á (COBSEA) phối hợp với các quốc gia tổ chức luân phiên tại Đông Nam Á với tham vọng trở thành nền tảng trao đổi các giải pháp và hợp tác nhằm giải quyết vấn nạn ô nhiễm nhựa. Năm 2019, sự kiện này đã được tổ chức lần đầu tiên tại Băng Cốc, Thái Lan – quốc gia đảm nhận cương vị Chủ tịch Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) năm 2019. 

Do thế giới vẫn đang tiếp tục bị ảnh hưởng bởi đại dịch Covid-19, năm nay Ban Tổ chức Hội nghị đã quyết định tổ chức sự kiện này theo hình thức trực tuyến kết hợp với trực tiếp. Với chủ đề “Wasting less plastic and keeping it out of the ocean – Has the needle moved?” (tạm dịch “Giảm thiểu lãng phí nhựa và giữ sạch đại dương – Các bước tiến/hành động đến nay?”), mục tiêu của Hội nghị là nhằm tạo lập diễn đàn đối thoại khu vực cho các bên liên quan nhằm chia sẻ các giải pháp phòng chống ô nhiễm nhựa và rác thải biển; trao đổi về các khó khăn, vướng mắc trong công tác quản lý rác thải nhựa khi đại dịch Covid-19 diễn biến ngày càng phức tạp; xác định các giải pháp và cơ hội mới tái chế và nâng cao nhận thức về giảm thiểu rác thải nhựa.

Hội nghị được tổ chức trong 03 ngày, từ ngày 24 đến 26 tháng 11 năm 2020, chủ yếu theo hình thức trực tuyến với các đầu cầu chính tại Băng-cốc (Thái Lan) và Hà Nội (Việt Nam). Các ngày 24, 25 và sáng ngày 26 tháng 11 năm 2020, đầu cầu phía Việt Nam tổ chức tại Bộ Tài nguyên và Môi trường. Chiều ngày 26 tháng 11 năm 2020, đầu cầu phía Việt Nam tổ chức tại khách sạn du Parc, quận Hai Bà Trưng, Thành phố Hà Nội. Hội nghị bao gồm 04 Phiên toàn thể ((1) Phiên khai mạc; (2) Phiên Tài chính cho giảm thiểu rác thải nhựa và rác thải biển; (3) Phiên họp Cấp cao do Việt Nam và UNEP đồng chủ trì; (4) Phiên Mở rộng các cam kết và cơ chế tài chính) và 10 Phiên chuyên đề liên quan đến các giải pháp nhằm giảm lãng phí nhựa và ngăn ngừa việc xả thải gây ô nhiễm biển. Bên cạnh đó, phía Việt Nam đã tổ chức một Phiên kỹ thuật về Thúc đẩy quan hệ đối tác chống rác thải nhựa đại dương ở Việt Nam vào chiều ngày 26 tháng 11 năm 2020. 

Tại Phiên khai mạc vào sáng ngày 24 tháng 11 năm 2020, Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường đã cùng Giám đốc điều hành UNEP, Đại sứ Liên minh Châu Âu tại ASEAN, Đại sứ Thụy Điển tại Việt Nam phát biểu khai mạc,
chào mừng. Trong các báo cáo của Việt Nam đã khẳng định ô nhiễm rác thải nhựa, đặc biệt là ô nhiễm rác thải nhựa đại dương, đã trở thành vấn đề cấp bách ở các cấp độ quốc gia, khu vực và toàn cầu. Vấn đề ô nhiễm rác thải nhựa và rác thải nhựa đại dương ở Việt Nam thời gian qua đã được Chính phủ đặc biệt quan tâm và nỗ lực giải quyết thông qua việc đổi mới căn bản trong chính sách, pháp luật về bảo vệ môi trường với những hành động thiết thực, điển hình như thông qua Luật Bảo vệ môi trường sửa đổi; ban hành Kế hoạch hành động quốc gia về quản lý rác thải nhựa đại dương đến năm 2030; phát động và tổ chức nhiều phong trào phòng chống rác thải nhựa,… Tiếp theo những kết quả từ Hội nghị năm 2019, Hội nghị lần này được xem là thời điểm cho hành động với tinh thần quyết liệt và cấp bách, đồng thời sẽ mở ra nhiều cơ hội hợp tác giữa các quốc gia trong và ngoài khu vực các Biển Đông Á trong các nỗ lực nhằm giải quyết vấn đề môi trường toàn cầu có tính hết sức cấp bách này. 

Tại Phiên họp Cấp cao với chủ đề “Ô nhiễm nhựa và Đại dịch Covid-19 – Một ASEAN gắn kết và thích ứng”, Lãnh đạo Bộ Tài nguyên và Môi trường đã đại diện Chính phủ Việt Nam và đại diện Lãnh đạo Chính phủ 10 nước ASEAN+3 và khoảng 800 đại biểu quốc tế tham dự trực tuyến. Tại đầu cầu Việt Nam có khoảng 130 đại biểu từ các Bộ, ngành và địa phương có biển liên quan, cơ quan đại diện ngoại giao, tổ chức quốc tế, doanh nghiệp sản xuất nhựa, các chuyên gia, nhà khoa học, cơ quan thông tấn, báo chí trong nước. 

Phát biểu tại Phiên họp Cấp cao, Lãnh đạo các quốc gia chia sẻ về những nguy cơ ô nhiễm chất thải nhựa và rác thải nhựa đại dương cũng như tầm quan trọng của những nỗ lực quốc gia và hợp tác quốc tế trên cơ sở tiếp cận có hệ thống đối với các nguồn ô nhiễm khác nhau, cả trên đất liền và từ biển nhằm thúc đẩy các giải pháp thông qua cải cách chính sách và tài khóa và đề xuất những định hướng, tầm nhìn của chính phủ các nước về nỗ lực chung ở cấp độ quốc tế, bao gồm thông qua Đại hội đồng Môi trường Liên hợp quốc và Nhóm chuyên gia mở Ad-hoc về rác thải biển và vi nhựa cũng như thông qua việc thực hiện các cam kết như Tầm nhìn Xanh G20 Osaka, Tuyên bố Băng-cốc về chống rác thải biển ở khu vực ASEAN, Khung ASEAN về rác thải biển và Kế hoạch hành động khu vực COBSEA về rác thải đại dương. Các đại biểu cũng nhấn mạnh việc cần có sự phối hợp hiệu quả giữa các lĩnh vực khác nhau và ở các cấp độ khác nhau, các khu vực kinh tế-xã hội khác nhau (bao gồm các khu vực công, khu vực tư nhân, xã hội dân sự, các tổ chức của người dân) để cùng thực hiện các hành động cụ thể nhằm giải quyết thách thức ô nhiễm nhựa và rác thải nhựa đại dương. 

Về phía Việt Nam, Bộ Tài nguyên và Môi trường đưa ra nhận định, đại dịch Covid-19 đã và đang làm chậm cuộc chiến chống rác thải nhựa của các quốc gia trên toàn thế giới. Đại dịch đã khiến cho nhiều nền kinh tế suy thoái một cách nghiêm trọng cũng như đã gây ra những khó khăn cho việc chuyển đổi về mô hình sản xuất và tiêu dùng trên toàn thế giới. Việt Nam là một trong số nhiều quốc gia trên thế giới chịu ảnh hưởng của đại dịch. Ngoài lĩnh vực y tế và kinh tế bị ảnh hưởng trực tiếp thì lĩnh vực bảo vệ môi trường cũng chịu ảnh hưởng không hề nhẹ, trong đó có nhiều nguyên nhân liên quan đến hành vi sử dụng các sản phẩm nhựa sử dụng 01 lần và gia tăng lượng chất thải nhựa y tế. Việt Nam đã chia sẻ một số kinh nghiệm rút ra từ những nỗ lực của Việt Nam để ứng phó với ô nhiễm nhựa trong bối cảnh đại dịch Covid-19 và Việt Nam được đánh giá là quốc gia chống dịch tốt. 

Qua phần chia sẻ của lãnh đạo cấp cao các nước tại Hội nghị, có thể thấy nỗ lực chung hết sức mạnh mẽ của các quốc gia, của khu vực và quốc tế nhằm ứng phó với ô nhiễm nhựa và rác thải đại dương sẽ mở ra một tương lai đầy triển vọng nếu các quốc gia, các tổ chức có thể hợp tác với nhau, tạo ra sự thay đổi, thúc đẩy sự phát triển bền vững; bởi lẽ không thể có một chính quyền, một quốc gia, một địa phương nào có thể đơn độc giải quyết được những thách thức cam go và cấp bách hiện tại.

Tại Phiên kỹ thuật về thúc đẩy quan hệ đối tác chống rác thải nhựa đại dương ở Việt Nam, Bộ Tài nguyên và Môi trường đã trình bày tóm tắt Kế hoạch hành động quốc gia về quản lý rác thải nhựa đại dương đến năm 2030 cùng với đề án thành lập Trung tâm nghiên cứu khu vực về rác thải nhựa đại dương, nhằm thúc đẩy hợp tác và chia sẻ kinh nghiệm giải quyết rác thải nhựa đại dương trong khu vực ASEAN. Tại Phiên kỹ thuật này, Lãnh đạo các tổ chức quốc tế, tổ chức phi chính phủ và các doanh nghiệp đều phát biểu cam kết ủng hộ và chúc mừng Chính phủ Việt Nam vì những nỗ lực trong giải quyết ô nhiễm rác thải nhựa trong thời gian gần dây. Việc thu hút các bên liên quan bao gồm các cơ quan chính phủ, doanh nghiệp, tổ chức phi chính phủ, cơ quan nghiên cứu và người dân rất quan trọng. Thông qua các cách tiếp cận đổi mới trong khu vực và sự tham gia của địa phương để chống ô nhiễm nhựa biển ở Việt Nam có thể thấy rằng sự chung tay hợp tác giữa các khu vực chính thức và không chính thức trong việc xử lý rác thải và nhựa là một trong những điểm mấu chốt để thành công. 

Tại Phiên bế mạc, Hội nghị thống nhất mở rộng các cam kết để tạo ra bước tiến mới. Với những khẳng định về tính cấp bách, những cam kết và thông điệp thể hiện sự quyết tâm đối với nhiều khía cạnh khác nhau của các chính quyền quốc gia và địa phương, các cơ quan nghiên cứu, khu vực tư nhân, các nhóm cộng đồng, thanh niên và truyền thông mà Hội nghị đưa ra đã nâng cao tiếng nói chung của khu vực về các giải pháp giải quyết các thách thức ô nhiễm nhựa và rác thải nhựa đại dương. Những khẳng định, cam kết tập trung vào các phương thức tiến hành trong tương lai cũng như những hành động cụ thể ngay từ bây giờ với sự khẩn trương và nỗ lực nhiều hơn nữa, đặc biệt của thế hệ trẻ đã thể hiện mục tiêu, nguyện vọng, sự sẵn sàng đảm nhận vai trò, trách nhiệm đồng thời truyền cảm hứng, tạo động lực mạnh mẽ, khuyến khích sự tham gia của nhiều bên liên quan, trở thành mảnh ghép trong bức tranh chung của những nỗ lực nhằm đạt được bước tiến mới trong giải quyết các thách thức, hướng tới sự phát triển bền vững, mang lại sự thay đổi thực sự cho xã hội và môi trường.

Tại các Phiên toàn thể khác và các Phiên chuyên đề, Lãnh đạo Bộ Tài nguyên và Môi trường giao Lãnh đạo Tổng cục Biển và Hải đảo Việt Nam chủ trì, cùng các đơn vị liên quan của Bộ Tài nguyên và Môi trường và các Bộ, ngành tham dự.

Đánh giá chung, Hội nghị đã hoàn thành toàn bộ nội dung, chương trình và kế hoạch đề ra, một số nội dung đã thành công ngoài dự kiến. Một số kết quả chính bao gồm: (i) tăng cường kết nối và hợp tác khu vực, quốc tế trong vấn đề bảo vệ môi trường biển và giải quyết vấn đề rác thải nhựa đại dương; (ii) chia sẻ thông tin và các giải pháp giảm thiểu rác thải nhựa thông qua việc tăng cường tái chế và tái sử dụng, thúc đẩy việc xây dựng chính sách và áp dụng các bài học kinh nghiệm thành công; (iii) xác định các mô hình sản xuất kinh doanh điển hình trong tái sử dụng và tái chế chất thải nhựa, giảm và loại bỏ sản phẩm nhựa sử dụng một lần; (iv) nâng cao nhận thức của các chính phủ, các tổ chức phi chính phủ và các doanh nghiệp về cơ hội được đầu tư tài trợ từ các quỹ nhằm giúp giảm thiểu rác thải nhựa; (v) tạo cơ hội đối thoại giữa các cơ quan của chính phủ có liên quan với khu vực tư nhân.

Với vai trò Chủ tịch ASEAN 2020 và Thành viên không thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc, việc năm nay Việt Nam đăng cai và đồng chủ trì Hội nghị có ý nghĩa tích cực về chính trị, ngoại giao và môi trường ở cả phạm vi quốc gia, khu vực và quốc tế, thể hiện vai trò, trách nhiệm của quốc gia đối với vấn đề ô nhiễm chất thải nhựa đại dương, nâng cao hình ảnh và vị thế của Việt Nam nói chung và Bộ Tài nguyên và Môi trường nói riêng trong các nỗ lực chung của khu vực và quốc tế giải quyết một trong những vấn đề môi trường toàn cầu cấp bách nhất hiện nay. Tại Hội nghị, Bộ Tài nguyên và Môi trường đã đề nghị một số nội dung mang tính giải pháp: (i) Thiết lập khuôn khổ pháp lý và thể chế chung, trước hết ở phạm vi khu vực về trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất các sản phẩm nhựa; (ii) Xây dựng hệ thống tiêu chuẩn và quy chuẩn chung về nhựa và vi nhựa, chuyển đổi ngành sản xuất nhựa theo hướng bền vững, đảm bảo thân thiện với môi trường, tăng cường tái chế, tái sử dụng chất thải nhựa; (iii) Tăng cường phát động các phong trào sản xuất và tiêu dùng bền vững các sản phẩm về nhựa; tuyên truyền nâng cao nhận thức và thay đổi hành vi của nhà sản xuất và người tiêu dùng đối với các sản phẩm nhựa; (iv) Thiết lập các cơ chế phù hợp cho phép nhà sản xuất nhựa tham gia trực tiếp vào các hoạt động bảo vệ môi trường trong quá trình sản xuất, đảm bảo việc sản xuất sản phẩm nhựa theo hướng bền vững; (v) Gắn vấn đề ô nhiễm chất thải nhựa đại dương vào Luật biển bằng các quy định cụ thể về giảm thiểu, thu gom, xử lý rác thải nhựa biển, tăng cường sự tham gia và đóng góp của các ngành và lĩnh vực liên quan như du lịch, thủy sản, giao thông – vận tải và phát triển kinh tế biển; (vi) Thiết lập một Trung tâm nghiên cứu quốc tế của khu vực với sự hỗ trợ của các tổ chức quốc tế và quốc gia phát triển nhằm chia sẻ thông tin, kinh nghiệm và chuyển giao công nghệ cho giảm thiểu chất thải nhựa. 

Qua Hội nghị, để bảo đảm thực hiện các cam kết khu vực, quốc tế và các chiến lược, kế hoạch, chính sách và pháp luật liên quan đến vấn đề rác thải nhựa nói chung và rác thải nhựa đại dương nói riêng, góp phần tích cực vào việc nhanh chóng đưa “Việt Nam trở thành quốc gia tiên phong trong khu vực về giảm thiểu rác thải nhựa đại dương”, Bộ Tài nguyên và Môi trường đã báo cáo Thủ tướng Chính phủ xem xét, một là, tiếp tục chỉ đạo các bộ, ngành và địa phương phối hợp, tập trung triển khai thực hiện Quyết định số 1746/QĐ-TTg ngày 04 tháng 12 năm 2019 của Thủ tướng Chính phủ về Kế hoạch hành động quốc gia về quản lý rác thải nhựa đại dương đến năm 2030 và Chỉ thị số 33/CT-TTg ngày 20 tháng 8 năm 2020 của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường quản lý tái sử dụng, tái chế, xử lý và giảm thiểu chất thải nhựa. Hai là, giao Bộ Tài nguyên và Môi trường tiếp tục nghiên cứu đề xuất các giải pháp về chính sách liên quan trên cơ sở các kết quả nêu trên của Hội nghị; chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành và địa phương triển khai các kết quả của Hội nghị; chủ trì chuẩn bị và tham gia tích cực Hội nghị SEA of Solutions tiếp theo sẽ diễn ra trong năm 2021.