Ngày 5: Đọc hiểu bảng cân đối kế toán – Stock Farmer

Bảng cân đối kế toán (Balance sheet) là một trong 4 báo cáo thuộc hệ thống báo cáo tài chính (BCTC) của một công ty cùng với báo cáo lưu chuyển tiền tệ, báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh, và bản thuyết minh BCTC. Bảng cân đối kế toán thể hiện tổng số tài sản, nợ, tổng nguồn vốn chủ sở hữu tại công ty tại một thời điểm, thường là cuối kỳ tài chính. Được gọi là “cân đối” vì tổng tài sản bằng tổng nguồn vốn. Bảng cân đối kế toán thể hiện sức khỏe tài chính của công ty, đo lường khả năng trả nợ và khả năng sinh lời từ việc sử dụng hiệu quả tài sản.

Khái niệm và kết cấu của bảng cân đối kế toán

Bảng cân đối kế toán gồm 2 phần chính là Tài sản (Assets) và Nguồn vốn (Liabilities and equity).

TỔNG TÀI SẢN = TỔNG NGUỒN VỐN

Hay: Tài sản ngắn hạn + Tài sản dài hạn = Nợ phải trả + Vốn chủ sở hữu

Trong bảng cân đối kế toán, Tài sản được sắp xếp phía trên và được trình bày theo tính thanh khoản giảm dần của tài sản, như :

– Tài sản ngắn hạn (Tiền và các khoản tương đương tiền, đầu tư tài chính, các khoản phải thu ngắn hạn, hàng tồn kho, tài sản ngắn hạn khác). Những khái niệm được làm rõ ở “Ngày 4”, các bạn tham khảo tại đây nhé.

+ Tiền và các khoản tương đương tiền (Cash and cash equivalents) là tiền hoặc các khoản đầu tư tài chính như chứng khoán ngắn hạn, sổ tiết kiệm,… hoặc tài sản có thể thanh toán các khoản nợ ngắn hạn dễ dàng chuyển đổi thành tiền, chúng đảm bảo sự linh hoạt trong thanh toán của doanh nghiệp.

+ Phải thu ngắn hạn của khách hàng (Short-term receivables) là khoản nợ của khách hàng khi doanh nghiệp cung cấp hàng hóa dịch vụ với điều kiện khách hàng thanh toán trả sau, dự kiến thu hồi dưới một năm và là một phần quan trọng trong vốn lưu động của doanh nghiệp.

+ Trả trước cho người bán (Prepaid expenses) là khoản chi phí mà doanh nghiệp thanh toán trước cho một sản phẩm hoặc dịch vụ chưa được sử dụng vào lưu kho. Ví dụ như việc mua hàng trả trước, thuê mặt bằng trong tương lai,…

+ Phải thu cho vay ngắn hạn là khoản tiền mà doanh nghiệp cho vay trong thời gian ngắn hạn dưới 1 năm và dùng để đánh giá khả năng thanh toán của doanh nghiệp. Các khoản phải thu cho vay ngắn hạn khi được thu hồi sẽ chuyển và ghi nhận trong báo cáo lưu chuyển tiền tệ của công ty.

+ Dự phòng giảm giá hàng tồn kho là khoản dự trữ mà doanh nghiệp tích lũy để phục vụ giảm giá sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ trong tương lai. Khi giá trị hàng tồn kho giảm, doanh nghiệp có thể dùng khoản dự phòng giảm giá hàng tồn kho để bù đắp khoản lỗ này.

– Tài sản dài hạn (Các khoản phải thu dài hạn, tài sản cố định, tài sản dở dang dài hạn, đầu tư tài chính dài hạn, tài sản dài hạn khác). Những khái niệm được làm rõ ở “Ngày 4”, các bạn tham khảo tại đây nhé.

+ Tài sản cố định hữu hình là tài sản vật chất của doanh nghiệp được sử dụng trong hoạt động sản xuất kinh doanh như nhà xưởng, máy móc, trang thiết bị, phương tiện vận chuyển,…và khoản mục này thường chiếm tỷ trọng lớn trong bảng cân đối kế toán của doanh nghiệp.

+ Tài sản cố định vô hình là tài sản không thể chạm, không thể thấy được, không đo lường được nhưng lại mang giá trị tạo ra lợi nhuận cho doanh nghiệp như nhãn hiệu, bằng sáng chế, bản quyền, giấy phép kinh doanh, quyền sử dụng đất,….

+ Đầu tư vào công ty liên kết là việc doanh nghiệp đầu tư vốn vào một công ty khác , có quyền kiểm soát và hưởng lợi từ hoạt động kinh doanh của công ty liên kết, đồng thời mở rộng phạm vi hoạt động và cạnh tranh trên thị trường.

+ Đầu tư nắm giữ đến ngày đáo hạn là một loại đầu tư của doanh nghiệp mua tài sản như trái phiếu hoặc gửi ngân hàng và nắm giữ nó đến ngày đáo hạn để nhận được một khoản tiền lãi. Đây là phương thức đầu tư an toàn và thường không sinh lời cao bằng các loại đầu tư khác.

Nguồn vốn được sắp xếp phía dưới bao gồm:

– Nợ phải trả được trình bày theo thời gian đáo hạn tăng dần (Nợ ngắn hạn, nợ dài hạn, người mua trả tiền trước ngắn hạn, vay và nợ thuê tài chính ngắn hạn). Những khái niệm được làm rõ ở “Ngày 4”, các bạn tham khảo tại đây nhé.

+ Thuế và các khoản phải nộp cho nhà nước là các khoản tiền mà doanh nghiệp phải trả cho cơ quan thuế bao gồm thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập cá nhân, thuế môi trường,…

+ Phải trả cho người lao động là các khoản phải trả cho người lao động gồm tiền lương, tiền thưởng, trợ cấp, bảo hiểm và các khoản tiền khác liên quan đến quyền lợi người lao động,.. và khoản mục này để phản ánh chi phí nhân sự của doanh nghiệp.

+ Vay ngắn hạn là hình thức vay tiền hoặc các khoản tài chính khác với thời hạn trả nợ dưới 12 tháng. Hình thức vay ngắn hạn thường được sử dụng để đáp ứng nhu cầu tài chính ngắn hạn của doanh nghiệp, tuy nhiên lãi suất vay cao hơn, rủi ro khi không thanh toán kịp thời, gây áp lực lên doanh nghiệp.

+ Dự phòng phải trả ngắn hạn là một khoản dự phòng chi phí mà doanh nghiệp ước tính phải trả trong vòng 12 tháng, thường được sử dụng để dự phòng cho các chi phí chưa chắc chắn bao gồm dự phòng phải trả hàng hóa, bảo hàng, dự phòng nợ khó đòi, dự phòng hàng tồn kho,…

+ Quỹ khen thưởng phúc lợi là là quỹ được doanh nghiệp thành lập nhằm tài trợ, thưởng, phúc lợi cho nhân viên, đào tạo và phát triển nghề nghiệp và các chính sách khác,.. nhằm động viên, nâng cao năng suất hiệu quả làm việc của nhân viên.

– Vốn chủ sở hữu được trình bày theo trình tự vốn góp. Khái niệm được làm rõ ở “Ngày 4”, các bạn tham khảo tại đây nhé.

+ Vốn cổ phần là số tiền mà nhà đầu tư góp vào công ty thông qua việc mua cổ phần để có quyền tham gia quản trị và hưởng lợi từ kết quả hoạt động kinh doanh của công ty.

+ Thặng dư vốn cổ phần là số tiền còn lại sau khi công ty đã trả hết các khoản nợ và đã chia sẻ lợi nhuận cho các cổ đông. Thặng dư vốn cổ phần có thể được sử dụng để trả cổ tức cho các cổ đông hoặc tăng vốn điều lệ của công ty.

+ Cổ phiếu quỹ là cổ phiếu mà công ty phát hành và mua lại từ thị trường. Cổ phiếu quỹ thường được sử dụng để tránh sự suy giảm giá cổ phiếu thông qua giảm số lượng cổ phiếu đang lưu hành trên thị trường, cũng như tăng giá trị của cổ phiếu còn lại. Cổ phiếu quỹ cũng có thể được sử dụng để tái phân phối cổ tức hoặc trả lại cho cổ đông nếu công ty quyết định không sử dụng số cổ phiếu này cho mục đích khác.

+ Chênh lệch tỷ giá hối đoái là sự khác biệt giữa tỷ giá hối đoái thực tế và tỷ giá hối đoái được sử dụng để báo cáo trong báo cáo tài chính. Sự thay đổi tỷ giá hối đoái có thể gây ra chênh lệch giữa giá trị gốc và giá trị báo cáo của các khoản tài sản, khoản nợ hoặc khoản chi phí phải trả của một công ty. Chênh lệch tỷ giá hối đoái có thể có ảnh hưởng đến lợi nhuận ròng của công ty

+ Lợi nhuận sau thuế chưa phân phối là khoản lợi nhuận mà công ty đã tích lũy được trong nhiều năm và chưa chia sẻ cho các cổ đông dưới dạng cổ tức hoặc tái đầu tư vào hoạt động kinh doanh của công ty. Đây là một trong các khoản tài sản thuộc về chủ sở hữu công ty và thường được sử dụng để đầu tư vào mở rộng kinh doanh, trả nợ hoặc trả cổ tức cho cổ đông sau này.

+ Lợi ích cổ đông không kiểm soát là phần lợi nhuận thuộc về cổ đông của công ty con hoặc công ty liên kết mà không nằm trong sự kiểm soát của công ty mẹ

Các bước để đọc hiểu bảng cân đối kế toán

Bước 1: Đọc số liệu tổng quan

• Nhìn vào bảng cân đối kế toán chúng ta sẽ xem qua khoản mục “Tổng tài sản” và “Tổng nguồn vốn” trước để xem quy mô và vốn của doanh nghiệp như thế nào.

• Tiếp đó, là “Tài sản ngắn hạn, Tài sản dài hạn, Nợ phải trả, Vốn chủ sở hữu” để đánh giá cơ cấu tài sản và nguồn vốn như thế nào.

Bước 2: Đọc và hiểu số liệu chi tiết

• Chú ý các khoản mục chiếm tỷ trọng cao trong bảng cân đối kế toán. Ở bước này, các bạn có thể ước tính sơ bộ (tính nhẩm) hoặc tính toán kỹ hơn bằng các con số (yêu cầu nhập file excel và thực hiện phép tính)

• Đọc chi tiết các khoản mục để nắm rõ sự tăng giảm so với cùng kỳ năm trước (kết hợp với báo cáo Thuyết minh ứng với các đầu mục đi kèm, trong trường hợp cần đọc kỹ hơn)

• Chú ý đến những con số tăng giảm, đột biến để tìm lý do cho sự tăng giảm ấy.

Ví dụ

Bảng cân đối kế toán của Cty Cổ Phần đầu tư hạ tầng giao thông Đèo Cả – HHV

Đối với HHV:

Tải báo cáo đầy đủ tại đây.

Bước 1: Đọc số liệu tổng quan

+ Tổng tài sản và nguồn vốn hơn 4,361 nghìn tỷ đồng. Trong đó về phần tài sản, công ty tập trung vào tài sản dài hạn hơn 3,473 nghìn tỷ đồng cụ thể là những trạm BOT (hầm Đèo Cả – hầm Hải Vân – tuyến cao tốc Bắc Giang Lạng Sơn) chiếm hơn 80% tổng tài sản, tài sản ngắn hạn là 888 tỷ đồng.

+ Vốn góp chủ sở hữu khá cao, hơn 3,542 nghìn tỷ đồng, hoạt động vay nợ thấp hơn chỉ 819 tỷ đồng, cho thấy công ty phát triển chủ yếu dựa vào vốn chủ sở hữu và sử dụng đòn bẩy tương đối thấp.

Bước 2: Đọc và hiểu số liệu chi tiết

• Phần tài sản

  • Tài sản ngắn hạn của công ty chủ yếu là khoản phải thu ngắn hạn của khách hàng khá cao hơn 466 tỷ đồng, trả trước cho người bán 33 tỷ đồng, hàng tồn kho khá cao bởi đây là một công ty xây dựng – khai thác hầm đường bộ với 160 tỷ hàng tồn kho. Tiền và tương đương tiền 117 tỷ đồng, có sự cải thiện so với cùng kỳ năm trước.

  • Tài sản dài hạn tập trung vào Đầu tư tài chính dài hạn với hơn 3,132 nghìn tỷ đồng vào công ty con, công ty liên kết. Khoản phải thu dài hạn khách hàng hơn 224 tỷ đồng tăng mạnh so với cùng kỳ năm trước. Tài sản cố định với 99 tỷ đồng đầu tư vào trang thiết bị, máy móc sản xuất. Chi phí xây dựng dở dang dao động nhẹ với 13 tỷ đồng.

• Phần nguồn vốn:

  • Nợ phải trả của công ty chủ yếu là nợ ngắn hạn, trong đó phải trả người bán  giảm so với cùng kỳ, người mua trả tiền trước tăng mạnh hơn 110 tỷ đồng, vay và thuê nợ tài chính dài hạn và ngắn hạn khá cao nhưng giảm nhẹ so với cùng kỳ, thuế, chi phí phải trả cho người lao động, quỹ khen thưởng không đáng kể.

  • Vốn của HHV chủ yếu từ vốn góp chủ sở hữu hơn 3,078 nghìn tỷ đồng, lợi nhuận sau thuế chưa phân phối tăng mạnh lên 7,148 nghìn tỷ đồng cho thấy doanh nghiệp để đầu tư mở rộng kinh doanh trong tương lai.

 4. Kết luận

Bước đầu của việc Đọc hiểu Bảng cân đối kế toán chúng ta cần có kiến thức về tài chính doanh nghiệp, đọc và phân tích số liệu, hiểu được khái niệm và ý nghĩa của các khoản mục. Thường xuyên cập nhật tin tức về ngành và lĩnh vực hoạt động kinh doanh để hiểu rõ hơn về tính đúng đắn về tình hình tài chính của doanh nghiệp.

SFG mong rằng bài phân tích này sẽ mang lại những câu trả lời hữu ích cho các bạn đang muốn tìm hiểu cách Đọc hiểu Bảng cân đối kế toán. Mọi thắc mắc về tài chính, khóa học đầu tư chứng khoán hay có nhu cầu mở tài khoản giao dịch các bạn hãy nhanh tay liên hệ tới Stock Farmer Group tại đây để được tư vấn miễn phí hoặc qua hotline: 0988.531.538

Email: [email protected]