Một lần đến Bến Nhà Rồng – Báo Cao Bằng điện tử

Mãi đến sau ngày nghỉ hưu tôi mới có dịp đi thăm Bến Nhà Rồng, hải cảng quốc tế lớn nhất Việt Nam có bề dày lịch sử gần 160 năm với nhiều chiến tích đáng nhớ. Nhưng quan trọng hơn, đây chính là nơi Bác Hồ – vị lãnh tụ kính yêu của dân tộc Việt Nam ra đi tìm đường cứu nước, mà từ thời học sinh phổ thông tôi đã biết qua bài tập đọc “Người phụ bếp trẻ tuổi”.

Tại Bến Nhà Rồng, ngày 5/6/1911, người thanh niên Nguyễn Tất Thành xuống con tàu Amiral Latouche Tréville làm phụ bếp để có điều kiện sang châu Âu, mở đầu hành trình cách mạng cứu nước. Ảnh: Internet

Với tôi, hình ảnh người phụ bếp trẻ tuổi vẫn mãi còn in đậm trong tâm trí, trên đường từ Sân bay Tân Sơn Nhất ra Bến cảng Nhà Rồng, ký ức tuổi thơ cứ thế hiện về theo dòng suy nghĩ miên man. Trên xe, một vị khách cao niên ngồi cạnh tôi nói: “Ai về Thủ Thiêm, ai qua Bến Nghé nhớ ghé Bến Nhà Rồng đã trở thành câu nói quen thuộc của người dân thành phố mang tên Bác”.

Qua cầu Khánh Hội, đến đường Nguyễn Tất Thành thênh thang rợp bóng cây xanh, nhiều người đồng thanh reo lên: Nhà Rồng đây rồi! Ngôi nhà ấm áp màu hồng son, trên nóc có hai con rồng phủ phục hướng đầu lên nền trời xanh bao la. Trụ sở của hãng vận tải Mesagenri ngày xưa nay trở thành Bảo tàng Hồ Chí Minh, một công trình kiến trúc độc đáo biểu trưng của thành phố “hòn ngọc viễn đông”.

Theo lời giới thiệu của hướng dẫn viên, Bảo tàng ngày nào cũng tấp nập đón khách, từ nguyên thủ quốc gia, chính khách cao cấp quốc tế, văn nghệ sĩ, trí thức, nhà nghiên cứu khoa học và đông đảo các tầng lớp nhân dân lao động, đủ các thành phần, lứa tuổi cả trong và ngoài nước…

Chín gian phòng trưng bày của bảo tàng còn lưu giữ hàng chục nghìn tư liệu, hiện vật về cuộc hành trình ra đi tìm đường cứu nước của Nguyễn Ái Quốc. Nhiều đoàn khách nước ngoài lặng lẽ hàng giờ trước những kỷ vật đơn sơ (như chiếc tay nải nâu sồng) của một “Người cùng khổ” vĩ đại, dám viết “Bản án chế độ thực dân”… và những lời kêu gọi thống thiết: vô sản các nước đoàn kết cùng nhau chống cường quyền, áp bức, bất công, thực hiện tự do, bình đẳng, bác ái…

Họ ghi chép, chụp ảnh, quay phim, suy nghĩ và trao đổi với nhau rất nhiều. Tôi lại gần hỏi một cô phiên dịch trẻ tuổi, cô gái giải thích: Họ không ngờ chính những điều giản dị này đã làm rung chuyển cả phương Tây, tạo nên câu chuyện thần kỳ của thế kỷ XX. Nguyễn Ái Quốc – Hồ Chí Minh trở thành Anh hùng giải phóng dân tộc, Danh nhân văn hóa thế giới. Đối với những người yêu chuộng hòa bình thì điều này đã được dự báo mà cách đây gần 100 năm (năm 1923) nhà văn Ô-xíp Man-đen-xtam từng nhận xét: “Từ Nguyễn Ái Quốc tỏa ra một thứ văn hóa, không phải văn hóa châu Âu, có lẽ là nền văn hóa tương lai”.     

Đứng trên cầu cảng lộng gió, nhìn dòng sông Sài Gòn rì rào sóng vỗ, dập dìu cánh chim hải âu, trong tiếng còi tàu cập bến ngân xa vẫn nghe như vọng lại câu hát: “Tuổi ấu thơ Bác đã đi suốt chiều dài câu đò đưa. Tuổi ấu thơ Bác đã sống suốt chiều rộng câu dân ca… Rồi từ đấy … Bác tìm đường cứu nước non…”.

Tôi bồi hồi nhớ lại buổi tiễn đưa cách đây 110 năm (ngày 5/6/1911) trên Bến cảng Nhà Rồng, ai là ông già Đờn, anh Tư Lê, anh Chín mập, anh Sáu đen, cô Út Huệ như nhà văn Sơn Tùng miêu tả trong “Búp sen xanh”. Ai là má Năm, bác Hai răng vàng, anh Sáu dao bay, Bảy lé, anh Kỳ trong “Cha và con” của nhà văn Hồ Phương. Không! Tôi không thể đi tìm!… Bởi có lẽ đấy là tất cả những người dân đã sống và làm việc ở bến cảng này. Họ là đại diện cho quê hương, xứ sở quê nhà tiễn đưa người con trung hiếu ra đi và mong ngóng trở về. Nhưng ngày về phải đằng đẵng sau 30 năm bằng cả nửa cuộc đời, mà lại ở một nơi cách xa hàng nghìn cây số của hai đầu đất nước còn chia cắt.

Tác giả bên tượng đài Nguyễn Tất Thành ở Bến Nhà Rồng.

Cao Bằng ngày 28/1/1941, núi rừng và lòng dân Pác Bó vinh dự đón Bác trở về Tổ quốc thân yêu với những chuỗi ngày gian khổ “cháo bẹ, rau măng vẫn sẵn sàng” làm nên sự nghiệp lớn “Hai tay gây dựng một sơn hà”. Hai bàn tay Bác đã mở ra trang sử mới chói lọi, vinh quang như Giáo sư Vũ Khiêu đã viết trên đôi câu đối treo trang trọng ngay gian giữa Đền thờ Chủ tịch Hồ Chí Minh ở Pác Bó: “Lãnh tụ trở về nhật nguyệt bừng lên trời Pác Bó/Anh hùng tụ lại tinh hoa rực sáng đất Cao Bằng”. Mỗi lần đến thắp hương tưởng niệm, tôi vẫn thường nhẩm đọc và cảm nhận niềm vinh dự, tự hào về mảnh đất quê hương, nơi biên cương phía Bắc Tổ quốc – nay đã trở thành Khu di tích Quốc gia đặc biệt.   

Do quy luật tiền định hay sự trùng lặp ngẫu nhiên mà ngày Bác quyết định ra đi, nhiều người bạn và cả ông Lui E-du-a Mai-sen chủ tàu Latútsơ Tơrêvin đều băn khoăn, lo lắng hỏi: Anh sẽ làm gì? Anh Ba đưa đôi bàn tay lên và trả lời dứt khoát: “Tôi sẽ làm bằng hai cái này!”. Đôi bàn tay ấy đã cào tuyết trắng, nướng viên gạch hồng sưởi ấm ước mơ cháy bỏng cứu dân, cứu nước.

Đến những năm tháng bị giam trong nhà lao của Quốc Dân Đảng, biểu tượng hai cánh tay giơ cao mạnh mẽ đã được Bác sử dụng để minh họa cho trang bìa “Nhật ký trong tù”, thể hiện ý chí phá tan xiềng xích, quyết tâm chiến đấu giành quyền tự do. Ngày đầu về Pác Bó, nhìn cảnh mây núi điệp trùng “non xa xa nước xa xa”, Người lại một lần nữa khẳng định niềm lạc quan tin tưởng: “hai tay gây dựng lại sơn hà”.    

Tôi đi từ cực Bắc (Pác Bó – Cao Bằng) về Làng Sen, Làng Trù nơi Bác sinh ra bên dãy núi Chung Sơn. Từ thời Cần Vương, các cụ nho gia đã từng lưu bút: “Chung sơn tam đỉnh hình vương tự” (Núi Chung ba đỉnh tạo nên hình chữ Vương). Đi tiếp vào Nam thăm Bến Nhà Rồng, dọc đường dặm dài non nước, tôi vẫn luôn tự lý giải tại sao?… Bác sinh ra ở dải đất miền Trung, ra đi từ cửa biển miền Nam, trở về địa đầu núi rừng Việt Bắc…

Phải chăng do vận thế thiên thời, địa lợi, nhân hòa hay ý thức chủ định đất nước mình đâu cũng là quê hương mà tấm lòng của Bác muốn trải rộng đến mọi miền Tổ quốc, để cho tất cả đều được danh thơm như chính niềm mong mỏi của Bác: đất nước hòa bình, thống nhất, dân ta ai cũng được học hành và ấm no, hạnh phúc. Quả thật “Bác ơi tim Bác mênh mông thế/Ôm cả non sông mọi kiếp người”.

Cuộc hành trình của Bác ba mươi năm ra đi tìm đường cứu nước, ba mươi năm ấy bước chân bôn ba khắp bốn biển, năm châu. Còn tôi đi từ cội nguồn Pác Bó đến Bến cảng Nhà Rồng khi đất nước đã độc lập, tự do, non sông liền một dải. Đường Hồ Chí Minh rộng mở thênh thang, vậy mà ngoài 60 tuổi tôi mới tới nơi, thật quá muộn mằn và nuối tiếc! Bác đã đi xa nhưng câu chuyện người phụ bếp trẻ tuổi, hình ảnh anh Ba nhóm củi đốt lò trên con tàu lừng lững vượt đại dương và cả câu thơ của Chế Lan Viên: “Đất nước đẹp vô cùng nhưng Bác phải ra đi/Cho tôi làm sóng dưới chân tàu đưa tiễn Bác…” vẫn luôn da diết trong lòng.

Rời phòng trưng bày hiện vật khi nắng hoàng hôn đang ngả xuống những ánh vàng lấp lánh mặt sông, lung linh ngấn nước. Ngoài sân, quanh tượng đài Nguyễn Tất Thành, mấy tốp thiếu nhi đang nắm tay nhau múa vòng tròn theo tiếng trống nhạc: “Ai yêu Bác Hồ Chí Minh hơn thiếu niên nhi đồng… Bác chúng em dáng cao cao, người thanh thanh…”. Tiếng hát trẻ thơ hồn nhiên trong trẻo. Ngước nhìn lên tượng đài, tôi tưởng như trông thấy: “Kìa bóng Bác đang hôn lên hòn đất. Lắng nghe trong màu hồng hình đất nước phôi thai”. Bác mãi còn đây bên Bến Nhà Rồng cùng non sông, đất nước.