Hình thức là gì? Hình thức và phương thức khác nhau như thế nào?

Chắc hẳn trong số chúng ta ai cũng đã một vài lần nghe thấy cụm từ “hình thức”. Tuy nhiên rất nhiều công dân vẫn chưa thực sự hiểu thuật ngữ “hình thức” là gì? Trong bài viết này, Luật Minh Khuê sẽ làm rõ vấn đề này cho quý bạn đọc.

1. Hình thức là gì?

Hình thức là những yếu tố hình thành bề ngoài của sự vật, là biểu hiện hoặc chứa đựng nội dung.

Hình thức là phạm trù chỉ phương thức tồn tại và phát triển của sự vật, hiện tượng, là hệ thống các mối liên hệ tương đối bền vững giữa các yếu tố của sự vật đó.

Dưới góc độ pháp luật, hình thức được hiểu là những gì thể hiện ra bên ngoài, dáng vẻ hoặc những phương thức tồn tại của quy định pháp luật. Chỉ cần dựa vào hình thức của quy định pháp luật mà chúng ta có thể nhận biết được pháp luật tồn tại trên thực tế dưới dạng nào và pháp luật nằm ở đâu?

2. Phân biệt hình thức và phương thức

Hình thức
Phương thức

Hình thức là những cơ cấu bên trong của pháp luật, có mối quan hệ, liên kết giữa các yếu tố cấu thành pháp luật, hình thức bên trong của pháp luật còn có cách gọi khác là hình thức cấu trúc của pháp luật

Phương thức là một từ ghép giữa cách thức và phương pháp gộp lại. Có thể định nghĩa phương thức thông qua việt kết hợp định nghĩa phương pháp và cách thức.

 + Phương pháp là những cách thức, chính sách, đường lối, mang tính hệ thống được đặt ra để giải quyết một vấn đề nhất định.

  + Cách thức là cách thể hiện hoặc cách thực hiện một vấn đề nào đó, là thực hiện một hành động nào đó.

3. Khái niệm về nội dung, mối quan hệ giữa nội dung và hình thức

3.1 Nội dung là gì?

Theo quan điểm của Chủ nghĩa Mác – Lênin, nội dung có thể được hiểu như sau:

– Nội dung là phạm trù chỉ tổng hợp tất cả những mặt, những yếu tố, những quá trình tạo nên sự vật.

– Đối với Chủ nghĩa Mác –  Lênin thì chúng ta cũng có thể hiểu nội dung và hình thức là một phạm trù quan trọng trong phép biện chứng duy vật của Chủ nghĩa Mác – Lênin.

Theo khái niệm trong từ điển tiếng Việt, chúng ta cũng có thể hiểu cơ bản nội dung là mặt bên trong của sự vật, cái được hình thức chứa đựng hoặc biểu hiện một cách cụ thể.

 3.2 Mối quan hệ giữa nội dung và hình thức 

Về cơ bản thì nội dung và hình thức là một cặp phạm trù trong phép duy vật biện chứng duy vật của Chủ nghĩa Mác – Lênin, nội dung và hình thức là một trong những nội dung của nguyên lý về mối quan hệ phổ biến dùng để nhằm mục đích có thể chỉ mối quan hệ biện chứng giữa nội dung cũng chính là phạm trù chỉ tổng hợp tất cả những mặt, những yếu tố, những quá trình tạo nên sự vật và hình thức là phạm trù được dùng để có thể chỉ phương thức tồn tại và phát triển của sự vật, là hệ thống các mối liên hệ tương đối bền vững giữa các yếu tố của sự vật đó.

Thực chất thì bất cứ sự vật nào cũng có hình thức bề ngoài của nó nhưng phép biện chứng duy vật chủ yếu chỉ chú ý đến hình thức bên trong của sự vật, hay chúng ta có thể hiểu là cơ cấu bên trong của nội dung. Trong cặp phạm trù này, phép biện chứng duy vật chủ yếu được sử dụng và nó muốn nhắc đến hình thức bên trong gắn liền với nội dung, phép biện chứng duy vật trong cặp phạm trù này là cơ cấu của nội dung chứ không chỉ nói đến hình thức bề ngoài của sự vật.

 3.2.1 Giữa nội dung và hình thức có mối quan hệ thống nhất và gắn bó chặt chẽ với nhau.

Thực tế rằng, bất kỳ sự vật nào trên thế giới cũng đều tồn tại cả về nội dung và hình thức, không có sự vật nào chỉ tồn tại nội dung mà không tồn tại hình thức hoặc chỉ tồn tại hình thức mà không có nội dung. Do đó, bên cạnh việc phải tồn tại song song cả hình thức và nội dung, thì nội dung và hình thức phải thống nhất và có mối liên hệ chặt chẽ với nhau thì sự vật mới có thể tồn tại.

Cùng một nội dung nhưng tùy từng hoàn cảnh khác nhau, tình hình khác nhau mà có thể nhiều hình thức khác nhau. Ngược lại, cùng một hình thức mà sự vật có thể mang nhiều nội dung khác nhau.

 3.2.2 Nội dung quyết định hình thức

Trong quá trình vận động và phát triển của các sự vật, hiện tượng, nội dung thông thường sẽ có tính quyết định đối với hình thức. Do đó, ta thấy được rằng, thực chất thì nội dung bao giờ cũng liên tục biến đổi; còn đối với hình thức, khuynh hướng chủ đạo của nó là ổn định.

Sự biến đổi, phát triển của sự vật, hiện tượng trên thực tế bao giờ cũng bắt đầu từ sự biến đổi, phát triển của nội dung; hình thức cũng sẽ biến đổi nhưng quá trình này diễn ra chậm hơn, ít hơn so với nội dung. Khi mà nội dung biến đổi thì hình thức của các sự vật hay các hiện tượng cũng bởi vì thế mà biến đổi theo để nó có thể phù hợp với nội dung mới.

Như vậy, ta nhận thấy rằng, nội dung sẽ quyết định đến hình thức của các sự vật, hiện tượng, đây cũng chính là kết quả những thay đổi của nội dung và để nhằm mục đích thông qua đó có thể đáp ứng những thay đổi đó, thì hình thức cũng phải thay đổi làm sao mà thích hợp với nội dung; do đó, khi chúng ta muốn biến đổi một sự vật, hiện tượng thì cần phải tác động, làm thay đổi đến nội dung bên trong của nó.

 3.2.3 Hình thức không phụ thuộc mà tác động trở lại nội dung

Ta có thể nhận thấy rằng, tuy nội dung giữ vai trò quyết định đối với hình thức nhưng trên thực tế thì điều đó không đồng nghĩa với việc hình thức luôn đi theo và tuân theo nội dung. Mà trái lại, hình thức của các sự vật hay các hiện tượng sẽ luôn có tính độc lập nhất định và tác động ngược trở lại nội dung. Khi nội dung và hình thức phù hợp với nhau, hình thức sẽ thúc đẩy sự phát triển của nội dung. Trái lại, nếu hình thức và nội dung không phù hợp, hình thức sẽ kìm hãm sự phát triển của nội dung.

Sự tác động qua lại giữa nội dung và hình thức trên thực tế thông thường diễn ra trong suốt quá trình phát triển của sự vật. Ban đầu, những biến động trong nội dung thực chất chưa có sự ảnh hưởng nhiều đến hình thức. Tuy nhiên, khi sự biến đổi trong nội dung cứ liên tục diễn ra và đến một mức độ nhất định, hệ thống mối liên hệ giữa nội dung và hình thức đó sẽ trở lên gò bó, chật hẹp và từ đó mà chúng sẽ kìm hãm sự phát triển của nội dung. Khi đó, hình thức và nội dung của các sự vật, hiện tượng vì thế mà cũng không còn phù hợp với nhau.

Tới một mức độ nào đó, hình thức và nội dung có một sự xung đột sâu sắc, nội dung mới sẽ xuất hiện và phá bỏ hình thức cũ, hình thức mới cũng theo đó mà hình thành. Trên cơ sở của hình thức mới, nội dung cũng vẫn sẽ tiếp tục phát triển, biến đổi không ngừng và nó cũng dần biến đổi sang trạng thái mới về chất.

 3.2.4 Phương pháp luận

– Nhận thức: Như đã phân tích ở trên, nhận thức sẽ không thể nào tách rời tuyệt đối giữa nội dung và hình thức. Vì hình thức và nội dung sẽ phải luôn có mối quan hệ gắn bó với nhau trong quá trình vận động, phát triển của sự vật, cần chống chủ nghĩa hình thức.

– Hoạt động thực tiễn: Cần phải chủ động sử dụng nhiều hình thức khác nhau, đáp ứng yêu cầu thực tiễn trong những giai đoạn khác nhau bởi vì ta nhận thấy rằng, thực chất thì một nội dung trong quá trình phát triển thì có thể sẽ có nhiều hình thức và ngược lại một hình thức có thể sẽ có nhiều nội dung.

– Để có thể nhận thức và cải tạo được sự vật, trước hết phải căn cứ vào nội dung nhưng hình thức tác động trở lại nội dung nên trong hoạt động thực tiễn cần phải thường xuyên đối chiếu giữa nội dung và hình thức, làm cho hai mặt này phải phù hợp với nhau.

Vừa rồi, Luật Minh Khuê đã trình bày nội dung về Hình thức là gì? Hình thức và phương thức khác nhau như thế nào? Hy vọng đây sẽ là những thông tin hữu ích đối với quý bạn đọc. Xin chân thành cảm ơn!