Hành vi thương mại

Có hai loại hành vi thương mại phụ thuộc: Thứ nhất là hành vi có bản chất dân sự nhưng do thương nhân thực hiện do nhu cầu nghề nghiệp của mình nên trở thành hành vi thương mại. Loại này cần được gọi là hành vi thương mại chủ quan vì phụ thuộc vào tư cách của người thực hiện; Thứ hai là hành vi có bản chất dân sự nhưng do thương nhân thực hiện nên trở thành hành vi thương mại vì phụ thuộc vào một hành vi thương mại khác. Loại này cần được gọi là hành vi phụ thuộc vì liên quan tới một hành vi thương mại khác. Tuy nhiên, cần phải nói rằng có những hành vi thương mại không phải do thương nhân thực hiện và được thực hiện vì mục đích dân sự lại được coi là hành vi dân sự phụ thuộc.

Xuất phát từ luật vật chất có sự khác biệt giữa dân sự và thương mại, nên người Pháp và người Bỉ… cho rằng phải có sự phân biệt về luật thủ tục giữa dân sự và thương mại. Nhưng một số nước khác như Tây Ban Nha, Hà Lan…, kể cả chính quyền Sài gòn cũ sử dụng chung một hệ thống luật hình thức cho cả hai lĩnh vực này.

Việt Nam hiện nay chia ra hai hệ thống toà dân sự và toà kinh tế áp dụng hai thủ tục khác biệt. Song về thực chất sự phân biệt này chưa được làm rõ từ luật vật chất cho tới luật hình thức. Điều này là hệ quả tất yếu của việc chưa có một hệ thống lý thuyết rõ ràng của các ngành luật dân sự, luật kinh tế, hay luật thương mại, chưa kể đến sự lúng túng trong việc phân biệt giữa luật thương mại và luật kinh tế, cũng như sự lúng túng trong quan niệm mới về luật kinh tế không phải là một ngành luật độc lập mà chỉ là một lĩnh vực pháp luật nằm trong hệ thống luật công.

Việc xác định thẩm quyền của toà án cũng là vấn đề phức tạp khi một hành vi chỉ có tính chất thương mại đối với một bên trong tranh chấp. Vì vậy, người ta thường đưa ra quy tắc cho phép (luật của Pháp) nguyên đơn có quyền lựa chọn hoặc toà án thương mại hoặc toà án thường khi hành vi là thương mại đối với bị đơn. Nhưng nếu hành vi, đối với bị đơn, không phải là hành vi thương mại thì nguyên đơn chỉ có thể kiện trước toà án thường, không kể đến hành vi đó là hành vi thương mại đối với nguyên đơn.

Pháp luật hiện hành của Việt Nam không có quy tắc lựa chọn như vậy. Điều này có thể gây rắc rối cho nguyên đơn trong các vụ kiện tương tự như trên đã nói. Trong những vụ kiện có tính chất hỗn hợp như vậy các quy tắc về chứng cứ, về thời hiệu… có thể được bên không phải thương nhân dẫn chứng để chống lại thương nhân, nhưng ngược lại thương nhân chỉ có thể sử dụng các quy tắc của luật dân sự để chống lại bên không phải là thương nhân.

Theo luật của Pháp thì các điều khoản trọng tài trong các hợp đồng có tính chất hỗn hợp có thể bị coi là vô hiệu phụ thuộc vào yêu cầu của các bên 10 .

Qua đây, chúng ta có thể nhận thấy sự cố gắng lập ra một ranh giới thực sự giữa luật dân sự và luật thương mại. Tất nhiên, điều này cũng dẫn đến hậu quả là làm rắc rối cho nhiều vụ kiện./.

1. Xem Francis Lemeunier- “Nguyên lý và thực hành luật thương mại, luật kinh doanh”- NXB Chính trị quốc gia- Hà Nội- 1993- Tr. 20.

2. Xem Fernando Pombo- “Commercial laws of Spain” in ” Digest of Commercial laws of the word” bay Lester Belson? Esq. Oceana Publications, INC. New York- London- Rome- 1995.

3. Xem Lê Tài Triển- “Luật thương mại Việt Nam dẫn giải”- Sài gòn- 1973- Quyển I- Tr 27; Dự án VIE/94/003 “Báo cáo chuyên đề về các lĩnh vực khung pháp luật kinh tế tại Việt Nam” Tập I- Tr 86.

4. Xem “The Commercial Laws of Italy” by Maurizio Codurri, Esq in “Digest of Commercial Laws of the World” by Lester Nelson,

Esq- Oceana Publication New York- London- Rome- 1995