Biện pháp điệp ngữ là gì? Ví dụ & bài tập chi tiết

Điệp ngữ là một trong những phép tu từ cú pháp được sử dụng nhiều trong thơ ca, các tác phẩm văn học truyện, tiểu thuyết. Bài viết này giuphoctot.com sẽ hướng dẫn các em cách nhận biết biện pháp điệp ngữ là gì? Phân loại, tác dụng của phép tu từ này.

Khái niệm biện pháp điệp ngữ là gì?

a – Khái niệm phép điệp ngữ

Điệp ngữ là một biện pháp tu từ trong đó một số từ, cụm từ được nhắc đi, nhắc lại nhiều lần trong một đoạn văn, một câu thơ với mục đích giúp tăng cường hiệu quả sự diễn đạt, nhấn mạnh, tạo ấn tượng và gợi lên các liên tưởng, cảm xúc và tạo nhịp điệu cho câu văn, đoạn văn.

Nói một cách đơn giản thì phép tu từ điệp ngữ là cách lặp lại cùng một từ, cụm từ nhiều lần trong một đoạn thơ, một đoạn văn. Phép điệp ngữ còn được gọi là phép điệp từ.

b – Tác dụng của phép điệp ngữ

Phép tu từ điệp ngữ có tác dụng chính là để khẳng định, nhấn mạnh ý, liệt kê các sự vật, sự việc hoặc tạo ra sự liên kết cho văn bản.
Với người nghe thì phép điệp ngữ giúp tạo ra nhiều cung bậc cảm xúc, nhịp điệu khác nhau.
Việc lặp các từ, cụm từ hoặc lặp cả câu để tạo một tác dụng và có giá trị nghệ thuật mới được xem là biện pháp điệp ngữ. Ngược lại việc lặp lại các từ mà không có tác dụng gì thì là lỗi lặp từ trong câu. Hoặc nhiều câu lặp lại nhiều từ giống nhau chỉ có tác dụng giúp câu văn trôi chảy, dễ đọc hơn.

c – Ví dụ phép tu từ điệp ngữ

Ví dụ 1: Em ơi em, hãy nghe anh hỏi – Xong đoạn đường này các em làm đâu?

Anh đã tìm em rất lâu, rất lâu – Cô gái ở Thạch Kim, Thạch Nhọn

Ta thấy trong đoạn thơ trên thì hai từ “anh, em, rất lâu” được lặp lại nhiều lần và đây là biện pháp điệp ngữ và đoạn thơ trên có nghĩa là chàng trai ( người lính )đã đi tìm thông tin của những cô gái thanh niên xung phong rất vất vả.

Ví dụ 2: Trèo lên cây bưởi hái hoa – Bước xuống vườn cà hái nụ tầm xuân

Nụ tầm xuân nở ra xanh biếc – Em lấy chồng rồi anh tiếc lắm thay.

Từ được lặp lại là “nụ tầm xuân” có tác dụng là tạo sự liên kết và nhịp điệu giữa hai câu thơ với nhau.

Ví dụ 3: Tre xung phong vào xe tăng, đại bác. Tre giữ làng, giữ nước, giữ mái nhà tranh, giữ đồng lúa chín. Tre hy sinh để bảo vệ con người. Tre anh hùng lao động! Tre, anh hùng chiến đấu.

Các từ được lặp lại là “giữ, tre, anh hùng” có tác dụng là nhấn mạnh vào chủ thể là cây tre và những hành động kiên cường, bất khuất của người anh hùng tre.

Ví dụ 4: Chuồn chuồn bay thấp thì mưa – Bay cao thì nắng bay vừa thì râm. Trong câu tục ngữ trên từ “bay, thì” được lặp lại nhiều lần nhưng đây không phải là biện pháp điệp ngữ mà chỉ là phép lặp từ ngữ thông thường giúp cho câu văn dễ đọc, dễ nhớ hơn và không có giá trị nghệ thuật nào.

Phân loại các dạng điệp ngữ

Dựa vào vị trí của những từ được lặp lại trong câu mà chúng ta có thể chia phép tu từ điệp ngữ thành ba loại gồm phép điệp ngữ cách quãng, điệp ngữ nối tiếp và phép điệp ngữ vòng.

1 – Phép điệp ngữ cách quãng

Điệp ngữ cách quãng là cách sắp xếp các từ lặp lại được đan xen với nhau một quãng ngắn và được liên kết với nhau bởi các từ hay cụm từ. Đây là biện pháp điệp ngữ dễ phân biệt và nhận biết nhất.

Ví dụ điệp ngữ cách quãng

Ví dụ 1: Buồn trông cửa bể chiều hôm – Thuyền ai thấp thoáng cánh buồm xa xa?

Buồn trông ngọn nước mới sa – Hoa trôi man mác biết là về đâu

Buồn trông gió cuốn mặt duềnh – Ầm ầm tiếng sóng kêu quanh ghế ngồi.

Ta thấy cụm từ “buồn trông” được lặp lại cách quãng giữa hai câu thơ và nó có tác dụng miêu tả nỗi buồn của Thúy Kiều khi nghĩ về tương lai cuộc đời mình.

Ví dụ 2: Tre giữ làng, giữ nước, giữ mái nhà tranh, giữ đồng lúa chín. Từ “giữ” được lặp lại 4 lần có tác dụng là nói về tầm quan trọng của cây tre trong đời sống của người Việt.

Ví dụ 3: Anh đi anh nhớ quê nhà – Nhớ canh rau muống nhớ cà dầm tương

Nhớ ai dãi nắng dầm mưa – Nhớ ai tát nước bên đường hôm nao.

Từ “ Nhớ” được lặp lại nhiều lần bày tỏ nỗi niềm của chàng trai khi xa quê.

2 – Phép điệp ngữ nối tiếp

Là biện pháp điệp ngữ có những từ, cụm từ được lặp đi lặp nhiều lần và có sự nối tiếp nhau một cách liền mạch. Các từ, cụm từ giống nhau sẽ nằm liền kề nhau mà không có một từ, cụm từ nào xen giữa chúng.

Ví dụ điệp ngữ nối tiếp

Ví dụ 1: Anh đã tìm em rất lâu, rất lâu – Những cô gái Thạch Kim, Thạch Nhọn

Khăn xanh, khăn xanh phơi đầy lán sớm – Sách áo mở tung, trắng cả trời chiều.

Hai cụm từ được lặp lại nhiều lần là “rất lâu, khăn xanh”

Ví dụ 2: Mai sau, mai sau, mai sau – Đất xanh tre mãi xanh màu tre xanh.

3 – Phép điệp ngữ vòng

Điệp ngữ vòng là có một từ, cụm từ nằm ở cuối câu trước và một từ, cụm từ nằm ở đầu câu tiếp theo và được cách nhau bởi dấu chấm hoặc dấu phẩy.

Ví dụ điệp ngữ vòng

Cùng trông lại mà cùng chẳng thấy – Thấy xanh xanh những mấy ngàn dâu

Ngàn dâu xanh ngắt một màu – Lòng chàng ý thiếp ai sầu hơn ai?

Các từ được lặp vòng nhau là “thấy, ngàn dâu”

Bài tập phép điệp ngữ

Bài tập 1: Hãy tìm điệp ngữ trong các câu sau và cho biết đó là loại điệp ngữ nào?

a ) Nhìn thấy gió vào xoa mắt đắng – Nhìn thấy con đường chạy thẳng vào tim

Thấy sao trời và đột ngột cánh chim – Như sa, như ùa vào buồng lái.

b ) Đoàn kết, đoàn kết, đại đoàn kết – Thành công, thành công, đại thành công.

c ) Học, học nữa, học mãi

Đáp án bài tập 1:

Câu a: Điệp ngữ trong câu trên là cụm từ “nhìn thấy ” và đây là điệp ngữ cách quãng.

Câu b: Gồm có hai phép điệp ngữ là nối tiếp ( đoàn kết – đoàn kết) và điệp ngữ cách quãng ( đoàn kết – đại đoàn kết).

Câu c: Là phép điệp ngữ nối tiếp và điệp ngữ vòng.

Bài tập 2: Hãy tìm các câu ca dao, tục ngữ, thơ văn có sử dụng biện pháp điệp ngữ.

Đáp án bài tập 2:

Ví dụ 1: Thương thay thân phận con tằm – Kiếm ăn được mấy phải nằm nhả tơ

Thương thay lũ kiến li ti – Kiếm ăn được mấy phải đi tìm mồi.

Ví dụ 2:

Hoa giải nguyệt, nguyệt in một tấm

Nguyệt lồng hoa, hoa thắm từng bông

Nguyệt hoa, hoa nguyệt trùng trùng

Trước hoa dưới nguyệt trong lòng xiết bao.

Ví dụ 3:

Khi sao phong gấm rủ là – Giờ sao tan tác như hoa giữa đường

Mặt sao dày gió dạn sương – Thân sao bướm chán ong chường bấy thân.

Kết luận: Đây là toàn bộ kiến thức về biện pháp điệp ngữ mà giuphoctot.com muốn giúp các em hiểu rõ hơn và có thể sử dụng để giải các bài tập liên quan về các biện pháp tu từ trong tiếng Việt.