Kỹ thuật trồng và chăm sóc ca cao

(Theobroma cacao)

  

Ca cao có thể trồng được trên nhiều loại đất khác nhau nhÆ° đất đỏ bazan, đất feralit vàng phát triển trên Ä‘á trầm tích, đất tro núi lá»­a, đất cát…. Nhìn chung cây ca cao thích hợp vá»›i loại đất có tầng canh tác dày, ít nhất là 1,5 m, dá»… thoát nÆ°á»›c, có cấu trúc tốt, giữ được ẩm, giàu chất dinh dưỡng.

1. Mật Ä‘á»™ và khoảng cách

Trên nền đất tốt, tÆ°Æ¡ng đối bằng phẳng trồng vá»›i khoảng cách 3 x 3 m (mật Ä‘á»™ 1.110 cây/ha) hoặc 3 x 3,5 m (mật Ä‘á»™ 952 cây/ha). Trên đất dốc, Ä‘á»™ phì kém trồng vá»›i khoảng cách 3 x 2,5 m, tức mật Ä‘á»™ 1,330 cây/ha.

2. Thời vụ trồng

Tùy từng Ä‘iều kiện thời tiết khí hậu mà chọn thời vụ trồng cho thích hợp, tốt nhất là trong mùa mÆ°a. Ở Tây Nguyên thời vụ trồng tốt nhất bắt đầu từ tháng 6, các tỉnh duyên hải Nam Trung Bá»™ thời vụ trồng tháng 10 trong năm.

3. Đào hố, bón phân

– Đào hố kích thÆ°á»›c: 50 x 50 x 50 cm, đất mặt và đất sâu để riêng.

– Bón lót: má»—i hố bón 10 – 15 kg phân chuồng hoai + 0,5 kg phân lân Đầu Trâu. Trá»™n đều phân vá»›i lá»›p đất mặt rồi lấp vào đầy hố, bón trÆ°á»›c khi trồng khoảng 2 tuần trở lên.

4. Xá»­ lý mối trÆ°á»›c khi trồng

Mối là đối tượng côn trùng phá hoại đặc biệt nghiêm trọng trên ca cao trồng má»›i và kiến thiết cÆ¡ bản. Má»™t số loại thuốc hóa học má»›i có hiệu lá»±c trừ mối tÆ°Æ¡ng đối cao nhÆ° Admire và Confidor, pha nồng Ä‘á»™ 0,1 – 0,2%, phun đều dÆ°á»›i hố và thành hố vài ngày trÆ°á»›c khi trồng. Sau trồng 1 tháng phun lại lần 2, cần phun thuốc xung quanh hố và toàn bá»™ cây.

5. Trồng ca cao

Cây ca cao không chịu được nÆ°á»›c đọng, do vậy không nên trồng âm nhÆ° cây cà phê, mà chỉ trồng ngang bằng mặt đất. Khi trồng móc hố sâu khoảng 30 cm, dùng dao rạch túi bầu PE, đặt bầu cây ca cao giữa hố và mặt bầu ngang vá»›i mặt đất, lấp đất xung quanh và dùng tay ấn nhẹ, tránh làm vỡ bầu.

6. Trồng cây che bóng, che gió

Cây ca cao con chỉ cần 25 – 50% ánh sáng, do vậy cây cần được che bóng trong năm trồng má»›i và trong thời kỳ kiến thiết cÆ¡ bản để đảm bảo tá»· lệ cây sống và cây con sinh trưởng tốt. Trong Ä‘iều kiện Tây Nguyên thường có gió mạnh và nắng gắt trong mùa khô nên việc che bóng, chắn gió là kỹ thuật bắt buá»™c. Khi cây Ä‘ã trưởng thành loại bỏ dần bóng mát và có thể Ä‘i đến loại bỏ hoàn toàn tùy thuá»™c vào Ä‘iều kiện thâm canh. Để tăng thu nhập, có thể chọn trồng các loại cây ăn quả, cây lấy gá»—, cây lấy dầu hay cây dược liệu (chôm chôm, sầu riêng, bÆ¡, quế, hoa hoè…) để trồng xen trong vườn ca cao làm cây che bóng lâu dài.

7. Bón phân cho cây ca cao

Ở Tây Nguyên nếu trồng ca cao trên đất bazan vá»›i mật Ä‘á»™ 1.110 cây/ha, cần bón phân Đầu Trâu vá»›i liều lượng sau:

Năm tuổi Loại phân Liều lượng (kg/cây)

Năm thứ 1 NPK 20-20- 15 Đầu Trâu 0,2 – 0,3

Năm thứ 2 NPK 20-20-15 Đầu Trâu 0,5 – 0,6

Năm thứ 3 NPK 20-20-15 Đầu Trâu 0,6 – 0,8

Năm thứ 4 NPK 15-10-15 Đầu Trâu 1,2 – 1,5

Các năm kinh doanh NPK 15-10-15 1,5 – 2

Lượng phân trên được chia làm ba đợt (đầu, giữa và cuối mùa mÆ°a), đợt má»™t: 30%, đợt hai: 40%, đợt ba: 30%.

Do đặc Ä‘iểm bá»™ rá»… cây ca cao chủ yếu phân bố ở tầng đất mặt (80% rá»… tập trung ở tầng 0 – 15 cm) nên cần bón phân trong tầng đất mặt. Rải phân theo đường chiếu của vanh tán, nên xá»›i nhẹ và lấp đất để giảm bá»›t thất thoát do rá»­a trôi và bay hÆ¡i.

8. Cắt cành tạo hình

CÅ©ng nhÆ° cây cà phê, cây ca cao cÅ©ng cần cắt cành tạo hình má»›i cho năng suất cao và ổn định.

– Thời kỳ kiến thiết cÆ¡ bản chỉ để má»—i cây có 1 – 2 thân chính và loại bỏ những cành vượt, cành yếu. Nếu trồng cây ghép cần đặc biệt chú trọng loại bỏ các chồi nằm dÆ°á»›i vết ghép.

Thời kỳ kinh doanh: hàng năm cần cắt bỏ những cành Ä‘âm ngược, những cành sà đồng thời cắt bỏ những cành yếu, cành khô, cành sâu bệnh. Thường 1 năm cắt cành khoảng 3 lần.

9. TÆ°á»›i nÆ°á»›c

Trong năm trồng má»›i, vào mùa khô nên tÆ°á»›i nÆ°á»›c cho cây ca cao giúp cây sinh trưởng và phát triển tốt. Lượng nÆ°á»›c tÆ°á»›i khoảng 50 – 100 lít/gốc/đợt, chu kỳ tÆ°á»›i khoảng 20 – 25 ngày. Khi bÆ°á»›c vào thời kỳ kinh doanh, giao tán kín, cây có khả năng chịu hạn khá, không cần tÆ°á»›i nÆ°á»›c vẫn đảm bảo sinh trưởng và cho năng suất khá. Tuy vậy, các thí nghiệm tÆ°á»›i nÆ°á»›c thá»±c hiện ở các vùng trồng ca cao trên thế giá»›i cho thấy tÆ°á»›i 1 – 2 lần vá»›i lượng nÆ°á»›c tÆ°á»›i khoảng 100 – 150 lít/gốc sẽ làm cho sinh trưởng và năng suất của cây tốt hÆ¡n nhiều.

10. Phòng trừ sâu bệnh

– Sâu hại: các loại sâu ăn lá, bọ xít muá»—i, bọ cánh cứng… dùng các loại thuốc Suprathion, Sherpa, Karate, Actara…

– Bệnh nấm hồng: dùng validacin 1,2 – 1,5% Anvil, Tilt 0,2 – 0,3%, chú ý phun mặt dÆ°á»›i lá.

– Bệnh thối quả: là loại bệnh rất nghiêm trọng trên cây ca cao, bệnh phát triển mạnh trong mùa mÆ°a. Biện pháp phòng trừ tốt nhất là vệ sinh đồng ruá»™ng, thu gom các quả bệnh, cành bệnh mang ra khỏi vườn và đốt bỏ. Mùa mÆ°a cần rong tỉa cây che bóng cho thông thoáng. Phun Ridomil, Alliette 0,2 – 0,3%. Phun 3 – 4 lần trong mùa mÆ°a.

Tác giả: Tôn Nữ Tuấn Nam

 

Tài liệu khác: Nguồn từ phòng NN&PTNT Đạ Hoai

QUY TRÌNH KỸ THUẬT TRá»’NG CA CAO

TRÊN ĐẠI BÀN HUYỆN ĐẠ HUOAI

———————————

   (Kèm theo công văn số:       /NN ngày 26/3/2009 của

Phòng NN &PTNT huyện Đạ Huoai)

 

Tài liệu do phòng Nông nghiệp &PTNT huyện Đạ Huoai biên soạn dá»±a vào tài liệu kỹ thuật trồng ca cao của TS. Phạm Hồng Đức PhÆ°á»›c – Giảng viên Trường Đại học Nông Lâm HCM – Phó Ban Ä‘iều phối phát triển ca cao Quốc gia và má»™t số kinh nghiệp rút ra từ thá»±c hiện mô hình ca cao dÆ°á»›i tán rừng tại

xã PhÆ°á»›c Lá»™c huyện Đạ Huoai

———————————-

KHÍ HẬU

Cây ca cao trồng thích hợp trên các vùng có lượng mÆ°a hàng năm từ 1500m – 2500m, có cao Ä‘á»™ so vá»›i mặt biển dÆ°á»›i 800m, sinh trưởng phát triển tốt ở nhiệt Ä‘á»™ tối Ä‘a khoảng 30 – 320C và tối thiểu khoảng 18 – 210C. Cây bị thiệt hại nghiêm trọng ở nhiệt Ä‘á»™ dÆ°á»›i 100C hoặc dÆ°á»›i 150C nếu kéo dài. Ẩm Ä‘á»™ thích hợp cho cây phát triển khoảng 70 – 80%.

GIÓ

Lá ca cao có cuống dài, phiến lá rá»™ng nên nếu bị gió lay liên tục sẽ bị tổn thÆ°Æ¡ng cÆ¡ giá»›i, nhất là lá non. Những vùng gió mạnh và kéo dài, nhất thiết phải trồng cây chắn gió. Có vài nÆ¡i trồng ca cao không trồng cây che bóng hoặc có nhÆ°ng đốn bỏ khi ca cao có tán thì bị thất bại mà nguyên nhân chính trong trường hợp này là do gió.

ĐẤT ĐAI

Cây ca cao có thể phát triển trên nhiều địa hình và loại đất khác nhau, từ các vùng triền dốc, đất cát, đất phù sa ven sông, đất phù sa cổ bạc màu nếu có bóng che và đầy đủ nÆ°á»›c tÆ°á»›i. Ca cao chịu được trên vùng đất có pH từ 5 – 8 nhÆ°ng tối Æ°u khoảng 5,5 – 6,7.

NƯỚC

Ca cao không thích hợp các chân đất ngập úng, khó thoát nÆ°á»›c. Trong thời kỳ kiến thiết cÆ¡ bản ca cao cần phải tÆ°á»›i đầy đủ trong mùa khô. Ca cao chủ yếu ra hoa và phát triển trái trong mùa mÆ°a. Tuy nhiên, nếu được tÆ°á»›i trong mùa khô năng suất sẽ cao và cây cho trái quanh năm, những nÆ¡i thiếu nÆ°á»›c mùa khô nên cắt bỏ trái để giữ sức cho cây.

BÓNG CHE

Cây ca cao sinh trưởng tốt dÆ°á»›i bóng râm do Ä‘ó có thể trồng xen trong vườn Ä‘iều, Ä‘iều, chuối, cây ăn trái có tán thÆ°a, tán rừng thÆ°a. Đối vá»›i các vườn Ä‘iều, cây ăn trái, vườn tạp không hiệu quả có thể trồng xen ca cao. Cây che bóng được tỉa hợp lý khi ca cao phát triển.

 

GIỐNG

Việc chọn giống ca cao rất quan trọng, chọn giống không Ä‘úng sẽ dẫn đến thiệt hại lâu dài. Hiện nay bá»™ Nông Nghiệp và Phát Triển Nông Thôn Ä‘ã chính thức công nhận 8 dòng vô tính do Đại Học Nông Lâm HCM khảo nghiệm để trồng trên toàn quốc. Các dòng vô tính Ä‘ó là: TD1, TD2, TD3, TD5, TD6, TD8, TD10 và TD14. Tất cả 8 dòng vô tính này đều cho loại hạt nằm trong nhóm A1 (có chất lượng cao nhất) nếu chăm sóc Ä‘úng kỹ thuật.

Các dòng TD trên Ä‘ã được trồng khảo nghiệm trên địa bàn huyện Đạ Huoai, và tại mô hình phát triển ca cao bền vững dÆ°á»›i tán rừng xã PhÆ°á»›c Lá»™c Ä‘ã trồng các dòng TD3, TD5, TD8, TD10 cho thấy cay ca cao sinh trưởng và phát triển tốt.   

CANH TÁC CÂY CA CAO

CHUẨN BỊ BÓNG CHE

Che bóng cho cây ca cao là yếu tố quyết định sá»± thành công trong giai Ä‘oạn kiến thiết cÆ¡ bản, chÆ°a bảo đảm được bóng che thì chÆ°a nên trồng ca cao. Cây không được che bóng sẽ bị cháy lá, cháy thân cục bá»™, chùn ngọn, chậm lá»›n, dá»… bị sâu bệnh tấn công, cây phân cành sá»›m, lá rụng sá»›m. Yêu cầu Ä‘á»™ che bóng cho cây con khoảng 50-75% ánh sáng mặt trời trá»±c tiếp.

Đối vá»›i trồng thuần thì cây che bóng phải được trồng khoảng 6 – 12 tháng trÆ°á»›c khi trồng ca cao. Đối vá»›i Đạ Huoai, theo quy hoạch chỉ khuyến cáo trồng xen ca cao trong những vườn Ä‘iều, vườn cây cây ăn trái, vườn tạp, rừng nghèo Ä‘ã tỉa thÆ°a trong Ä‘iều kiện chủ Ä‘á»™ng được nÆ°á»›c tÆ°á»›i.

CHUẨN BỊ HỐ TRỒNG

Mật Ä‘á»™ và khoảng cách trồng

Khoảng cách trồng thích hợp là 3 x 3 mét. Thông thường nếu xen vá»›i Ä‘iều, dừa mật Ä‘á»™ có thể từ  600 – 700 cây/ha.

Đào hố trồng cây

Ca cao trồng trên vùng cao cần Ä‘ào hố vá»›i kích cỡ 40 x 40 x 50 cm. Ở những vùng thấp có má»±c thuá»· cấp cao cần phải trồng bằng mặt hoặc lên mô để tránh nÆ°á»›c đọng vào mùa mÆ°a. Lân, vôi, phân chuồng cần Ä‘Æ°a vào hố ủ ngay sau khi Ä‘ào ít nhất má»™t tháng trÆ°á»›c khi trồng cây.

TrÆ°á»›c khi trồng cần xá»­ lý hố trồng vá»›i các thuốc trừ sâu nhÆ° Basudin10H trá»™n đều vá»›i lượng phân bón lót hoặc Confidor, Admire, Lentrek, Pyrinex, Mapy, Lorsban phun dÆ°á»›i Ä‘áy và quanh thành hố trÆ°á»›c khi đặt cây vào nhằm tránh mối, sùng đất, các loại sâu hại cây.

Sau khi trồng xong cần phun thuốc trên mặt đất xung quanh hố và toàn thân cây để phòng trị mối, côn trùng chích hút và ăn lá.

Bón lót

Để cung cấp nguồn dinh dưỡng cho cây ca cao trong thời gian đầu, chúng ta nên trá»™n chung vào đất há»—n hợp phân bón gồm 100 gam super lân + 50 gram phân NPK20-15-20 + phân hữu cÆ¡ để lấp đầy hố trồng và quanh bầu cây. Các loại phân lân vi sinh nhÆ° KOMIX cÅ©ng rất tốt để dùng bón lót.

TRá»’NG CÂY

Chọn cây

Nên chọn trồng những cây ghép có tối thiểu 8 lá trưởng thành, phát triển đều, màu xanh đậm và chiều cao của cành ghép phải lá»›n hÆ¡n 25cm tính từ vị trí ghép, cây khoẻ, thân không dị dạng.

Những cây có lá non má»›i hình thành không nên Ä‘em trồng ngay, mà chờ khi các lá non Ä‘ã thuần thục để trồng đợt tiếp theo. Tuổi cây con thích hợp để Ä‘em trồng là 4 – 6 tháng vá»›i chiều cao khoảng 30 – 50cm. Mua cây con vận chuyển từ xa về phải được chăm sóc ít nhất 1 tuần và tÆ°á»›i đẫm nÆ°á»›c trÆ°á»›c khi Ä‘em trồng; Cần nhẹ nhàng khi vận chuyển, tránh cây bị sốc mạnh làm long gốc, dập lá và tổn thÆ°Æ¡ng bá»™ rá»….

Má»—i vườn trồng (hoặc má»—i há»™ nông dân nhận cây giống) ít nhất phải được 3 dòng (trong 8 dòng ca cao nói trên) và má»—i dòng ít nhất là 5 % trở lên trong tổng số cây.

Cách trồng

Trên hố trồng Ä‘ã bón lót và xá»­ lý, bá»›i hố trồng lá»›n hÆ¡n đường kính bầu cây ghép. Dùng dao bén cắt bỏ phần Ä‘áy bầu từ 1-2cm và phần rá»… cái bị cong (nếu có). Đặt nguyên bầu đất Ä‘ã cắt Ä‘áy vào hố sao cho thân cây thẳng đứng, vị trí mắt ghép cao hÆ¡n miệng hố khoảng 2-3cm. Lấp đất chung quanh bầu, nén nhẹ và từ từ kéo bịch nhá»±a ra khỏi bầu đất.

Những nÆ¡i khô hạn, hoặc nÆ¡i đất rút nÆ°á»›c nhanh cần làm bồn để tÆ°á»›i. Đối vá»›i đất khó rút nÆ°á»›c phải khÆ¡i rãnh tránh úng.

Cố định cây vừa trồng để tránh gió lay và để cho cây mọc thẳng, tÆ°á»›i nÆ°á»›c ngay sau khi trồng và nhất thiết phải được tủ gốc vá»›i đường kính khoảng 0,8-1m và cách vị trí gốc ghép Ä‘á»™ 5-10cm, để giữ ẩm và phòng chống mấm bệnh cho cây.

Nếu chÆ°a đủ bóng che, cần che phụ bằng bất kỳ vật liệu nào có sẵn miá»…n là có thể cản được 50 – 75% ánh sáng trá»±c tiếp. Nên trồng cây vào sáng sá»›m hoặc chiều mát.

Trồng dặm cây chết

Sau khi trồng, tá»· lệ cây chết có thể lên đến 10% hoặc cao hÆ¡n nếu gặp hạn và mối. Kiểm tra vườn thường xuyên để phát hiện cây chết và trồng dặm lại ngay. Thường sau má»™t năm mật Ä‘á»™ cây phải hoàn chỉnh. Nếu để lâu, cây trồng dặm không đủ sức cạnh tranh vá»›i những cây Ä‘ã lá»›n.

MÔ HÌNH TRá»’NG CA CAO

Mô hình trồng xen cây ca cao trong vườn Ä‘iều, vườn cây ăn trái và vườn tạp trên địa bàn huyện Đạ Huoai nhÆ° sau:

 

 

8m

2,5m

3m

8m

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Cây ca cao trồng xen

Cây Điều, cây ăn trái, cây vườn tạp Ä‘ã khép tán

 

 

 

 

CHÄ‚M SÓC CA CAO

Tưới nước/giữ ẩm

Nguồn nÆ°á»›c tÆ°á»›i có thể từ sông hồ hay nÆ°á»›c giếng không bị nhiá»…m mặn hay phèn. TÆ°á»›i theo hàng hay tÆ°á»›i từng cây nhÆ°ng không nên tÆ°á»›i giữa lúc trời nắng gắt. Khi cây còn non cần tránh để vòi nÆ°á»›c phun thẳng vào cây vì có thể gây đổ ngã. Nên kết hợp bón phân trÆ°á»›c khi tÆ°á»›i thì hiệu quả của việc bón phân sẽ cao.

Tuỳ theo Ä‘iều kiện, có thể  xây dá»±ng hệ thống tÆ°á»›i nhỏ giọt để tiết kiệm nÆ°á»›c, công lao Ä‘á»™ng và tăng hiệu quả phân bón.

Tủ gốc là biện pháp tốt để giữ ẩm Ä‘á»™ đất ổn định, duy trì sá»± hoạt Ä‘á»™ng hữu hiệu của tầng rá»… ngang sát mặt đất, giảm số lần tÆ°á»›i, tránh cỏ mọc vào mùa khô và hạn chế đất văng do mÆ°a, hạn chế sá»± phát tán mầm bệnh nằm trong đất.

Bón phân:  

Thá»±c hiện theo hai cách bón sau:

Cách 1: Dùng phânhữu cÆ¡ kết hợp vá»›i hóa học

Năm

Phân hóa học (g/gốc)

Phân hữu cÆ¡ (kg/gốc)

Số lần bón/năm

Thứ nhất

150 – 200g NPK (16:16:8)

3 – 10kg

4 lần

Thứ hai

300 – 400g NPK (16:16:8)

5 – 10kg

4 lần

Thứ ba

500 – 600g NPK (16:16:8)

10 – 15kg

3 lần

Thứ tư

800 – 1.000g NPK (16:16:8)

> 15kg

3 lần

Cách 2:

Dùng phân hữu cÆ¡ vi sinh

Năm

Phân hữu cÆ¡ (kg/gốc)

Số lần bón

Thứ nhất

0,5– 1,5 kg

2 lần

Thứ hai

1,5 – 2 kg

2 lần

Thứ ba

2 – 3 kg

2 lần

 Những năm sau: cây bắt đầu vào giai Ä‘oạn kinh doanh, tùy theo năng suất và tính chất đất Ä‘ai, có thể tăng giảm lượng phân cho phù hợp đảm bảo cân đối được lượng dinh dưỡng do cây trồng lấy Ä‘i để tạo quả cùng vá»›i sá»± mất mát do các yếu tố môi trường tác Ä‘á»™ng vào.

Trong những năm đầu, phân bón cần chôn quanh gốc nhÆ°ng khi cây Ä‘ã giao tán và vào thời kỳ kinh doanh chỉ cần rải trên mặt đất, sau Ä‘ó phủ đậy bằng lá mục vốn có sẵn trong tất cả các vườn ca cao.

LÆ°u ý: Lượng phân bón trên được chia ra bón nhiều lần trong mùa mÆ°a hoặc đều quanh năm nếu được tÆ°á»›i chủ Ä‘á»™ng bằng bÆ¡m, tá»± chảy, nhỏ giọt. Tuy nhiên, có hai thời Ä‘iểm cây đặc biệt cần phân bón là lúc vừa hình thành trái và trÆ°á»›c khi thu hoạch hai tháng.

Hạn chế cỏ dại

Trong những năm đầu khi cây ca cao còn nhỏ cần phải làm cỏ sạch để tránh nÆ¡i côn trùng ẩn nấp và sá»± cạnh tranh dinh dưỡng. Việc làm sạch cỏ có thể tiến hành thủ công, dùng máy cắt hoặc dùng thuốc trừ cỏ Glyphosate. Khi sá»­ dụng thuốc tránh phun dính vào lá hay phần thân ca cao còn xanh.

Tỉa cành tạo tán

Việc tỉa cành tạo tán nhằm Ä‘iều chỉnh cây phát triển cân đối, cành vÆ°Æ¡n đều mọi hÆ°á»›ng để nhận được ánh sáng nhiều nhất, tán lá phải toả kín không gian dành riêng cho từng cây và không có những lá»— hổng trong tán cây, dÆ°á»›i tán lá phải thông thoáng để giảm thiểu sâu bệnh, chiều cao cây hợp lý để dá»… chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh và thu hoạch.

Kỹ thuật tạo hình, tạo tán còn tuỳ thuá»™c vào cây trồng từ hạt, hay cây ghép. Hiện nay trên địa bàn huyện Đạ Huoai chủ yếu trồng bằng cây ghép.

Do mầm ghép lấy từ cành ngang nên cây phát triển theo dạng bụi có nhiều thân. Các nhánh phụ ở phần gốc, chồi vượt, cành bị che khuất hay mọc hÆ°á»›ng xuống cần được tỉa bỏ để tạo sá»± thông thoáng cho cây, nhằm hạn chế sâu bệnh, kích thích ra hoa và tiện cho việc chăm sóc thu hoạch. Tỉa bỏ hoàn toàn các cành từ vị trí 0,75 – 1,0m cách mặt đất khi cây vào giai Ä‘oạn kinh doanh.

Tạo hình cây ghép cần tiến hành từ từ và thường xuyên, tránh để thân/cành lá»™ ra ánh sáng trá»±c tiếp trong thời gian dài sau khi tỉa.

Điều chỉnh bóng che

Khi cây ca cao lá»›n, cây che bóng (Ä‘iều, cây ăn quả, cây rừng…) nên giữ lại từ 70 đến 120 cây/ha tuỳ theo dạng cây. Không nên tỉa bỏ Ä‘á»™t ngá»™t ảnh hưởng đến sinh trưởng ca cao. Sau khi cây ca cao Ä‘ã khép tán, nên giữ bóng che ở mức 25% giúp sinh thái trong vườn ổn định và còn có tác dụng làm giảm tốc Ä‘á»™ gió, tránh sá»± tổn thÆ°Æ¡ng của lá non; giá»›i hạn sá»± cạnh tranh nÆ°á»›c và phân bón của cây che bóng bằng cách chặt bá»›t rá»…, tỉa bá»›t cành hoặc lá»™t má»™t phần vỏ trên thân của cây che bóng.

Chống cháy

Sau đợt tỉa cành chính, cuối vụ thu hoạch, má»™t lượng lá»›n thân lá lÆ°u lại trên vườn. Lá»›p hữu cÆ¡ này làm giảm xói mòn rá»­a trôi đất trong mùa mÆ°a, tăng Ä‘á»™ phì nhiêu cho đất. NhÆ°ng trong mùa khô lá»›p lá khô này có nhiều nguy cÆ¡ bị cháy. Do Ä‘ó cần làm vệ sinh vườn, tủ cỏ, lá khô vào sát gốc ca cao để giữ ẩm đồng thời làm nÆ¡i lÆ°u trú cho côn trùng thụ phấn, phần còn lại nên rạch hàng chôn để chống cháy, đồng thời tăng lượng hữu cÆ¡ cho đất.

Chống xói mòn

Nếu ca cao được trồng xen trên các vườn Ä‘iều hoặc cây ăn quả có địa hình dốc (nhÆ°ng chủ Ä‘á»™ng được nÆ°á»›c tÆ°á»›i). Để chống xói mòn, ca cao cần được trồng trên các hàng đồng mức kết hợp vá»›i các bờ cản nÆ°á»›c hoặc hàng rào cỏ Vetiver. Hàng rào chống xói mòn bằng cỏ Vetiver cho thấy có rất nhiều Æ°u Ä‘iểm và dá»… thá»±c hiện do cỏ thích ứng rất rá»™ng vá»›i các Ä‘iều kiện môi trường khác nhau, lá dùng để giữ ẩm trong mùa khô, rá»… có đặc tính xua Ä‘uổi mối và là môi trường thích hợp cho sá»± phát triển các vi sinh vật đất phân giải thuốc bảo vệ thá»±c vật.

 

SÂU BỆNH HẠI CÂY CA CAO

 

CÔN TRÙNG GÂY HẠI CHÍNH

Bọ xít muá»—i (Helopeltis spp.)

Triệu chứng và tác hại: Chích hút nhá»±a trái, chồi non, cành non. Các vết chích bị thâm Ä‘en, các trái non bị chích thường héo khô, trái lá»›n bị chích có nhiều vết thâm phát triển dị dạng, ít hạt và nhiều nguy cÆ¡ bị nấm hại xâm nhập.

Biện pháp phòng trừ: Vệ sinh vườn sạch sẽ, tỉa bá»›t cành nhánh không cần thiết. Có thể phun các loại thuốc nhÆ° Fenobucarb (Bassa, Bascide, Bassan), Diazinon (Basudin, Vibasu), Dimethoate (Bi 58, Bian, Dithoate). Phun thuốc vào sáng sá»›m lúc côn trùng di chuyển chậm chạp. Bọ xít muá»—i có thể phòng trị rất hữu hiệu bằng cách nuôi kiến Ä‘en loài Dolichoderus thoracicus trong vườn ca cao.

Bọ xít muá»—i có thể phòng trị rất hữu hiệu bằng cách nuôi kiến Ä‘en loài Dolichoderus thoracicus trong vườn ca cao.

Sâu hồng (Zeuzera sp.)

Triệu chứng và tác hại: Sâu thường đục phần ngọn thân và các cành rồi Ä‘ùn phân và mạt cÆ°a ra ngoài miệng lá»— đục và rÆ¡i xuống đất. Những cành ca cao bị đục sẽ bị héo rồi chết khô.

Biện pháp phòng trừ: Thường xuyên thăm vườn để phát hiện sá»›m sau Ä‘ó cắt các cành bị hại và đốt để diệt sâu nằm bên trong thân. Các loại thuốc được sá»­ dụng nhÆ° Cartap (Mapan, Padan, Vicarp), Fipronil (Regent, Brigant) hoặc Cypermethrin (Carmethrin, Cyper, Sherpa, Alpha Cypermethrin) xịt vào nÆ¡i sâu thích đục lá»— nhÆ° đầu cành non, chồi non. Có thể pha loãng thuốc bÆ¡m vào lá»— đục hoặc nhét thuốc hạt.

Bọ cánh cứng hại lá (Adoretus spp, Apogonia spp) Bọ cánh cứng ăn lá ca cao thuá»™c nhiều loài khác nhau nhÆ° bọ nâu, bọ xám, bọ hung kim.

Triệu chứng và tác hại: Chủ yếu phá hại vào ban Ä‘êm, ban ngày trú ngụ nÆ¡i tối hay dÆ°á»›i đất. Bọ ăn lá tạo những lá»— khuyết trên lá làm giảm diện tích quang hợp. Vá»›i ca cao trưởng thành sá»± tác hại không Ä‘áng kể nhÆ°ng cây con và cây trong giai Ä‘oạn vườn Æ°Æ¡m ảnh hưởng rất lá»›n đến sinh trưởng và phát triển.

Biện pháp phòng trừ: Phun lá vá»›i các loại thuốc vị Ä‘á»™c hoặc tiếp xúc nhÆ° Carbaryl (Sevin, Carbavin, Sebaryl), Cypermethrin (Sherpa, Cyper, Carmethrin), Dimethoate (Bi 58, Bian, Dithoate) hoặc trá»™n vào đất thuốc Diazinon (Basudin, Vibasu) hạt theo nồng Ä‘á»™ khuyến cáo của nhà sản xuất.

Câu cấu

Triệu chứng tác hại: Quan trọng đối vá»›i ca cao còn nhỏ. Thành trùng gặm vỏ thân/cành còn xanh hoặc bánh tẻ, ăn lá non nhất là lá non vừa nhú khỏi chồi. Cây bị hại còi cọc, không phát triển và có thể chết. Đối vá»›i cây lá»›n trên 18 tháng tuổi sá»± tác hại của côn trùng này không nguy hiểm.

Cây ký chủ khác của câu cấu là dâm bụt vốn có rất nhiều quanh vườn ca cao. Do Ä‘ó, muốn trị câu cấu có hiệu quả cần thay thế cây hàng rào này bằng loại khác hoặc phải phun thuốc cùng lúc khi xá»­ lý cây ca cao.

Biện pháp phòng trừ: Phun các loại thuốc có hoạt chất L-Cyhalothrin, Decamethrin (Decis) hoặc Cypermethrin (Sherpa, Cyper, Carmethrin). Thuốc lÆ°u dẫn Carbofuran (Furadan) dạng hạt cho thấy rất hiệu quả khi rải lên vùng rá»… của cây ca cao. Thuốc được rá»… hấp thu và vận chuyển vào thân và lá.

Rầy mềm (Toxoptera sp.)

Triệu chứng và tác hại: Rầy mềm sống tập trung và chích hút nhá»±a cây trên các chồi non, lá non, trái non làm cây chậm phát triển, trái khô héo. Thường có các loài kiến sống kếp hợp vá»›i loài rầy này.

Biện pháp phòng trừ: Vệ sinh vườn sạch sẽ, có thể phun các loại thuốc nhÆ° Trebon 10EC, Bassa 50EC, Mipcin 50EC, Servin 85WP theo nồng Ä‘á»™ khuyến cáo của nhà sản xuất.

Rệp sáp (Planococcus citri)

Triệu chứng và tác hại: Rệp sáp sống bám vào cuống, lá, trái, thân, quả non hay cổ rá»… để hút nhá»±a làm cây, trái chậm phát triển và còi cọc. Rệp tiết ra chất hÆ¡i dính nhÆ° mật ong nên thường có nhiều loài kiến sống kết hợp vá»›i rệp. Trường hợp có kiến Ä‘en ca cao, không cần phải phun thuốc.

Biện pháp phòng trừ: Cần chú ý theo dõi để phát hiện những ổ rệp sáp má»›i hình thành, tránh lây lan. Có thể diệt rệp sáp bằng cách phun các thuốc trừ sâu nhÆ° Methidathion (Supracide, Suprathion), Fipronil (Regent, Brigant).

Sâu khoang (Prodenia litura)

Triệu chứng và tác hại: Sâu non sống tập trung và tấn công ca cao bằng cách chỉ gặm phần thịt lá, chừa lại màng và gân lá. Sâu lá»›n sống rải rác và ăn khuyết lá. Sâu phá hại mạnh vào ban Ä‘êm, ngày ẩn nấp ở dÆ°á»›i đất, trong các lá khô, cỏ dại.

Biện pháp phòng trừ: Thường xuyên kiểm tra vườn để phát hiện kịp thời. Phòng trừ sâu bằng thuốc trừ sâu nhÆ° Padan 95SP, Elsan 50EC, Ofatox 400 EC, Sumithion 50ND.

Sâu Ä‘o xám (Hyposidra talaca)

Triệu chứng và tác hại: Sâu cắn phá trên các bá»™ phận của cây từ lá, chồi non, hoa và trái. Đối vá»›i cây con sâu cắn lá non, chồi ngọn làm héo ngọn cây hay gây chết cành. Đối vá»›i cây lá»›n sâu cắn phá nụ hoa, hoa hay trái làm cho hoa trái bị hÆ° và rụng.

Biện pháp phòng trừ: Thường xuyên kiểm tra vườn để phát hiện và phòng  trị kịp thời. Phòng trừ sâu bằng thuốc trừ sâu nhÆ° Cartap (Padan, Mapan, Vicarp),  Phenthoate (Elsan, Nice, Forsan, Phenat), Fenitrothion (Ofatox).

Sâu bao (Pagodiella hekmeyeri)

Triệu chứng và tác hại: Sâu non có màu nâu xám trú ngụ trong những bao tá»±  làm bằng cách nhả tÆ¡ kết những lá hay cành cây. Sâu non cắn phá lá và cành non, vỏ cành già và thân cây. Trường hợp phá hại nặng làm cây trụi lá, chồi non làm cây bị còi cọc.

Biện pháp phòng trừ: Thường xuyên thăm vườn để phát hiện sá»›m, có thể  bắt bằng tay hoặc sá»­ dụng các loại thuốc nhÆ° Terex, Diptecide, Mace, Lancer.

Sâu đục vỏ trái (Cryptophlebia encarpa).

Triệu chứng và tác hại: Sâu đục luồn quanh vỏ trái tạo các đường rãnh. Làm rụng trái non, giảm năng suất trái lá»›n.

Biện pháp phòng trừ: Trong trường hợp bị nặng phun thuốc có gốc cúc  tổng hợp Deltamethrin (Decis, Deltaguard). Trái, vỏ trái bị sâu phải được chôn để tránh sâu hoặc trứng có sẵn trên trái phát triển thành thành trùng.

Sâu đục vỏ thân/thân (Endoclita hosei)

Triệu chứng và tác hại: Lúc đầu sâu đục thành những rãnh ở lá»›p vỏ cây sau Ä‘ó đục vào thân cây. Mùn cÆ°a đục từ thân kết hợp vá»›i chất keo do sâu tiết ra bao phủ các đường rãnh để bảo vệ sâu non.

Biện pháp phòng trừ: Sá»­ dụng Fipronil (Regent, Brigant), Cartap (Mapan, Padan, Vicarp).

Chuá»™t và sóc

Chuá»™t và sóc thích ăn lá»›p cÆ¡m ngọt bao quanh hạt ca cao. Thường chúng cắn phá quả ca cao bằng cách khoét lá»— để moi hạt. Khi chuá»™t và sóc gây thiệt hại nặng cần phải tổ chức diệt trừ bằng cách dùng bả Ä‘á»™c hoặc gài bẫy.

Mối

Mối là má»™t trong những côn trùng chính phá hại ca cao trong thời kỳ kiến thiết cÆ¡ bản, nhất là ở các vùng đất má»›i khai phá, gần rừng, trong vườn Ä‘iều, vườn rừng hoặc vườn có cây che bóng Ä‘ã thiết lập. Thiệt hại về mối có thể lên trên 50% trong vòng hai tuần lá»… sau khi trồng, do Ä‘ó phải chú ý phòng trừ ngay từ đầu.

Biện pháp phòng trừ: dùng thuốc trừ sâu có hoạt chất Imidacloprid (Confidor, Admire) hoặc Chlorpyrifos (Mapy, Lentrek, Pyrinex, Losban). Phun dÆ°á»›i Ä‘áy và quanh thành hố trồng trÆ°á»›c khi đặt cây vào. Sau khi trồng xong phun trên mặt đất nÆ¡i trồng cây và toàn thân cây.

LÆ°u ý, Furadan vốn hay dùng để diệt mối nhÆ°ng không có hiệu quả khi sá»­ dụng ở Miền Đông và Tây Nguyên.

Sâu đục trái (Conopomorpha cramerella)

Đây là loại sâu hại nguy hiểm nhất cho ngành trồng ca cao. Nếu không phòng trị có thể 100% trái bị tấn công. Việt Nam hiện chÆ°a có loại sâu này, nhÆ°ng cần phải theo dõi để phát hiện và phòng trị kịp thời là rất cần thiết (có hÆ°á»›ng dẫn sau).

BỆNH HẠI CA CAO

Bệnh thối trái, loét thân, cháy lá (Phytophthora palmivora)

Đây là bệnh chính trên ca cao. Bệnh xuất hiện mọi nÆ¡i, mọi bá»™ phận (lá, thân, hoa) qua mọi giai Ä‘oạn trong quá trình sinh trưởng từ vườn Æ°Æ¡m cho đến khi thu hoạch. Bệnh phát triển mạnh vào mùa mÆ°a, trong môi trường có Ä‘á»™ ẩm cao. Ngoài ca cao, Phythophthora palmivora còn có các ký chủ khác nhÆ° sầu riêng, cao su, bÆ¡, Ä‘u đủ.

Bệnh phát tán từ hai nguồn chính là đất và trái bệnh: Từ đất: NÆ°á»›c mÆ°a làm đất có mầm bệnh văng bám lên cây, lên lá; kiến và mối tha đất có mầm bệnh làm tổ trên thân cây; Từ trái bệnh: Bào tá»­ phát tán do gió, nÆ°á»›c mÆ°a, côn trùng (bọ cánh cứng Scolytid và Nitidulid).

Biện pháp phòng trừ: Sá»­ dụng giống kháng; Hái bỏ ngay trái bệnh Ä‘em chôn để tránh bào tá»­ phát tán do gió, nÆ°á»›c mÆ°a và côn trùng; Tỉa cành hợp lý tạo thông thoáng, giảm Ä‘á»™ ẩm dÆ°á»›i tán lá trong vùng thân/cành mang trái; Điều chỉnh mật Ä‘á»™ cây che bóng thích hợp để đủ ánh sáng và thông thoáng trong vườn ca cao.

Sá»­ dụng thuốc: Dùng thuốc gốc đồng (Champion, Kocide, Coc 85,…) hoặc Metalaxyl phun định kỳ để phòng. Khi xuất hiện triệu chứng bệnh nên phun Fosetyl-Al (Aliette, Alpine, Fungal) hoặc Metalaxyl (Ridomil, Mataxyl, Rampart).

Bệnh loét thân, nếu phát hiện sá»›m dùng dao cạo bỏ phần vỏ bệnh sau Ä‘ó bôi thuốc gốc đồng, Metalaxyl hay Fosetyl-Al. Bệnh cÅ©ng được trị rất hiệu quả nếu sá»­ dụng Potassium phosphonate (Agri-Fos 400, Foli-R-FOS-400) chích thẳng vào mạch gá»— thân cây.

Cách sá»­ dụng Potasium phosphonate: Pha loãng thuốc để đạt nồng Ä‘á»™ thuốc 200 g/l ai potassium phosphonate. Chích 20 ml/cây (cây có đường kính < 10 cm) hoặc chích 40 ml/cây (cây có đường kính 10 – 20 cm). Để phòng ngừa cần chích 1 lần/năm vào đầu mùa mÆ°a khi cây ra lá má»›i. Nên chích thuốc vào buổi sáng. NÆ¡i có nguy cÆ¡ bệnh cao, cần chích 1 lần/6 tháng. Chích thuốc cÅ©ng làm giảm tỉ lệ  thối trái rất hiệu quả.

Bệnh vệt sọc đen (Oncobasidium theobromae)

Bệnh vệt sọc Ä‘en cÅ©ng còn được gọi là bệnh VSD (Vascular Streak Dieback). Bệnh phát triển và phát tán chủ yếu khi mÆ°a nhiều, ẩm Ä‘á»™ không khí cao. Bào tá»­  phát tán vào sáng sá»›m (3 – 9 giờ sáng) và xâm nhập vào lá non trên cành. Từ khi bào tá»­ xâm nhập đến khi có biểu hiện bên ngoài kéo dài khoảng 2 – 3 tháng.  Trong thời gian Ä‘ó các đợt lá má»›i phát triển nên lá bệnh được nhìn thấy ở vị trí sau má»™t đợt lá kể từ ngọn đếm ngược vào.

Triệu chứng tác hại:

– Má»™t hoặc nhiều lá nằm sau đợt lá cuối cùng có màu vàng vá»›i những đốm  xanh. Đôi khi triệu chứng chỉ biểu hiện rìa lá bị khô.

– Thân sần sùi vá»›i những mụt nhỏ do bì khổng nở rá»™ng.

– Nhiều chồi bên phát triển nhÆ°ng không bao giờ hoàn chỉnh.

Đối vá»›i cây con triệu chứng không đặc trÆ°ng nhÆ° cây lá»›n. Thường cây con nhiá»…m bệnh biểu hiện bên ngoài lá»›n chậm, lá vàng, lá chân rụng sá»›m, khoảng cách giữa các lá ngắn.

Những triệu chứng nêu trên chỉ giúp người quan sát dá»… phát hiện chứ chÆ°a thể khẳng định bệnh VSD. Cần kiểm tra tiếp triệu chứng quan trọng sau:

– Lá»™t vỏ hoặc chẻ dọc Ä‘oạn cành nhiá»…m bệnh thấy có những sọc Ä‘en. Triệu chứng này được dùng để đặt tên bệnh.

– Các bó mạch tại sẹo lá thâm Ä‘en nên khi cắt ngang bề mặt thấy có 1-3 đốm Ä‘en tÆ°Æ¡ng ứng vá»›i 3 bó mạch dẫn. Đây là triệu chứng tin cậy nhất và dá»… kiểm tra để xác định bệnh khô ngược cành. Khi bệnh tiến triển mạnh cành khô và chết ngược dần từ ngọn vào.

Biện pháp phòng trừ: Biện pháp phòng chủ yếu là sá»­ dụng giống kháng, tỉa cành thông thoáng để giảm ẩm Ä‘á»™ không khí. Khi cành bị nhiá»…m bệnh, tỉa bỏ cành cách nÆ¡i có triệu chứng bệnh (sọc Ä‘en nÆ¡i mô má»™c) khoảng 30 cm về phía gốc. Đối vá»›i cây con bị bệnh (giai Ä‘oạn vườn Æ°Æ¡m hoặc 1 năm tuổi sau khi trồng) nên nhổ bỏ và thay cây khoẻ mạnh khác. Nấm không phát triển tiếp tục trên cành Ä‘ã tỉa bỏ nên không cần phải chôn, đốt hoặc chuyển Ä‘i nÆ¡i khác.

Dùng Triadimenol (Bayfidan) nồng Ä‘á»™ 2.5ml/10l nÆ°á»›c, phun 1 tuần/lần. Theo Flood và cá»™ng sá»± (2004) có thể dùng thuốc lÆ°u dẫn Propiconazole quét vào thân cây hoặc phun vào cây con trong giai Ä‘oạn vườn Æ°Æ¡m.

Bệnh héo rÅ© (Ceratocystis fimbrata)

Triệu chứng và tác hại: Khởi đầu héo rÅ© má»™t vài cành, lá chuyển sang màu nâu nhÆ°ng vẫn dính trên cành, sau Ä‘ó toàn bá»™ cây chết.

Bệnh thường xuất hiện nhiều hÆ¡n ở những cây Ä‘ã bị mọt đục cành. Biện pháp phòng trừ: Để phòng trừ cần hạn chế gây ra vết thÆ°Æ¡ng trên cây và xá»­ lý bằng  thuốc trừ nấm nhÆ° Mancozeb (Dithane, Mancozeb), Carbendazin (Carben, Carbenvil, Vicarben).

Bệnh nấm hồng (Corticium salmoncolor)

Triệu chứng và tác hại: Bệnh thường chỉ xuất hiện vào mùa mÆ°a, ở những vườn ca cao quá ẩm và rợp do tán lá dày và mật Ä‘á»™ cây trồng cao. Nấm tấn công ở những cành Ä‘ã hoá nâu. Nấm bệnh lúc đầu có màu mốc trắng nhÆ°ng dần chuyển sang màu trắng hồng, hoặc vàng. Tên bệnh được đặt theo màu của nấm trong giai Ä‘oạn này. Đây cÅ©ng là giai Ä‘oạn nấm phóng thích bào tá»­ và phát tán mầm bệnh. Nấm mọc sâu vào phần gá»— cành. Lá phần trên của cành nhiá»…m bệnh sẽ vàng và khô nhÆ°ng vẫn lÆ°u trên cành má»™t thời gian. Cành khô nâu và chết, lá»›p vỏ thân cành bị tách ra từng mảng.

Nếu Ä‘iều kiện nắng khô trở lại, bệnh phát triển chậm lại và cây có thể phục hồi nhÆ°ng dá»… tái phát nếu mÆ°a trở lại mà không có biện pháp cải thiện nhÆ° vệ sinh đồng ruá»™ng hoặc xá»­ lý thuốc.

Biện pháp phòng trừ: Để phòng trừ biện pháp chính là làm tăng Ä‘á»™ thông  thoáng của tán lá bằng cách tỉa cành hợp lý và giảm bóng che. Ở mức Ä‘á»™ nhẹ, bệnh có thể được kiểm soát bằng cách tỉa cành thường xuyên. Cành bệnh được bỏ bằng cách cắt dÆ°á»›i đường ranh (phần tiếp giáp giữa vùng có nấm mọc và không) 30cm. Những cành bệnh cần được đốt bỏ. Nếu cành bệnh có đường kính lá»›n, nên quét lên thân các loại thuốc có gốc đồng (Champion, Fungunran, Kocide, Benlat), Propiconazole (Tilt, Zoo, Lunasa, Tiptop) hoặc (Validamycin A (Validacin, Vanicide).

Bệnh hại rễ (Rigidoporus lignosus, Ganoderma pseudoferum, Phellinus noxius, Rosellinia bunodes)

Triệu chứng và tác hại: Rá»… ca cao có thể bị trắng, bị hoá nâu, hoá Ä‘en hoặc nứt cổ rá»… gây ra bởi nhiều loại nấm khác nhau. Biện pháp phòng trừ: Vệ sinh đồng ruá»™ng, xá»­ lý hố trÆ°á»›c khi trồng, tránh trồng nÆ¡i đất khó thoát nÆ°á»›c, tránh tổn thÆ°Æ¡ng rá»….

Phòng trị bằng các loại thuốc trừ nấm: Propiconazole (Tilt, Zoo,  Lunasa, Tiptop), Iprodione (Rovral, Cantox) phun trá»±c tiếp quanh gốc. Đào rá»… bệnh đốt bỏ. Không trồng lại nÆ¡i có cây bệnh cho đến khi những rá»… còn sót lại của cây bệnh bị mục hoàn toàn.

Bệnh khô thân (Algal rust)

Triệu chứng và tác hại: Thân, cành bị nắng chiếu trá»±c tiếp làm tổn thÆ°Æ¡ng mô dÆ°á»›i biểu bì. Sá»± tổn thÆ°Æ¡ng càng trầm trọng khi Ä‘ang nắng gắt cây gặp nÆ°á»›c (do  mÆ°a hoặc tÆ°á»›i). Mô tổn thÆ°Æ¡ng bị tạp nhiá»…m các loại nấm nhÆ° Collectotrichum,  Fuzarium,… và tảo. Tảo không làm hại cây nhÆ°ng các loại nấm hại phát triển và làm khô chết cành.

Lá»›p tế bào dÆ°á»›i biểu bì thân/cành có màu sậm nhÆ° hiện tượng cháy nắng,  sau thời gian bào tá»­ màu vàng cam xuất hiện từ vùng nhiá»…m bệnh. Lá nhỏ, kém phát  triển có màu nhạt. Cây ít hoặc không có lá non. Bệnh thường xảy ra cả mùa khô lẫn mùa mÆ°a, đặc biệt là đối vá»›i những cây ca cao thiếu bóng che hoặc bị tỉa quá nặng để ánh sáng chiếu trá»±c tiếp vào thân cành trong thời gian dài. Bệnh phát triển  mạnh trong khoảng giao mùa nắng mÆ°a. Ca cao ở Miền Đông và Tây  Nguyên rất hay bị bệnh này.

Biện pháp phòng trừ: giữ cho thân cành đủ bóng che, thúc phân và tÆ°á»›i nÆ°á»›c đầy đủ để lá má»›i phát triển nhanh che phủ cây, tăng tăng bóng che của cây che bóng. Củng cố hàng cây chắn gió. Xá»­ lý cây Ä‘ang bệnh bằng cách phun hoặc bôi  các loại thuốc có gốc đồng (Copper-B, Champion, Copperzine, COC 85).

THU HOẠCH VÀ SÆ  CHẾ CA CAO

THU HOẠCH TRÁI

Chỉ thu hoạch khi trái Ä‘ã chín là lúc trái có màu vàng hoặc đỏ cam tuỳ theo giống. Trái chín thuận lợi cho việc lên men, hàm lượng bÆ¡ trong hạt cao và có hÆ°Æ¡ng thÆ¡m tốt nhất.

Trái chÆ°a chín sẽ khó bóc hạt và khi lên men chất lượng hạt kém (hạt chai, xám). Trái chín quá dá»… bị hÆ° do sâu bệnh, chuá»™t, sóc phá hại hoặc hạt nẩy mầm trong trái (đối vá»›i má»™t số giống).

Dùng kéo tỉa cành hoặc dao bén để cắt cuống trái nhằm tránh làm tổn thÆ°Æ¡ng đệm hoa sẽ ảnh hưởng xấu tá»›i sá»± ra hoa kết trái ở các vụ sau.

Tá»’N TRá»® TRÁI

Má»™t trong những kỹ thuật nâng cao chất lượng ca cao là tồn trữ trái. Trái ca cao được thu hoạch cẩn thận, tránh làm nứt dập và trữ vào nÆ¡i thoáng mát từ 7-9 ngày khi lên men có chất lượng cao nhất. Hạt khi Ä‘ã tách khỏi trái cần phải ủ ngay trong ngày.

ĐẬP TRÁI – TÁCH HẠT

Trái được đập vào lưỡi dao gắn ngược có bề dày cố định để tránh bị hÆ° hạt bên trong. Hạt được tách khỏi lõi trái (thai toà) là bá»™ phận nÆ¡i hạt dính vào, không  Ä‘ể lõi, vỏ trái lẫn vào hạt vì người thu mua xem Ä‘ây là tạp chất và sẽ hạ tiêu chuẩn sản phẩm.

Ủ HẠT/ LÊN MEN

Trong quá trình lên men màu của tá»­ diệp được chuyển từ màu tím sang nâu sô cô la. Khi lên men nhiều quá trình hoá học xảy ra làm giảm vị đắng, chát và tạo các tiền chất của hÆ°Æ¡ng thÆ¡m ca cao. Chất lượng ca cao được quyết định phần lá»›n do kỹ thuật lên men.

Các phÆ°Æ¡ng pháp lên men/ ủ hạt ca cao:

Ủ đống: Hạt cacao được đổ đống thành hình nón trên lá»›p lá chuối được xếp  tròn trên mặt đất. Bên dÆ°á»›i lá chuối kê các cành cây để tạo Ä‘á»™ thoáng và giúp dịch nhầy chảy ra dá»… dàng. Tủ kín bằng lá chuối trên bề mặt khối hạt nhằm giữ hÆ¡i nóng trong suốt thời gian ủ, nếu trời lạnh có thể phủ thêm bao. Đống hạt có thể từ 25-2500 kg hạt tÆ°Æ¡i.

Ủ thùng: Ca cao được chứa trong thùng gá»— có đục lá»— ở Ä‘áy. Chiều dài và rá»™ng của thùng có thể thay đổi tuỳ theo lượng hạt, nhÆ°ng chiều cao khối hạt không nên vượt quá 50cm. Khối lượng ủ từ 50-1000 kg.

Ủ thúng: Lót lá chuối vào thúng tre nhÆ°ng phải để nÆ°á»›c dá»… thoát ra khỏi thúng trong quá trình lên men; đổ đầy hạt, đậy thúng lại bằng lá chuối hoặc bao gai để giữ nhiệt. Hai ngày sau khi ủ, trá»™n đều hạt bằng cách đổ từ thúng này sang thúng khác. Vá»›i khối lượng hạt nhỏ, ban ngày nên đặt thúng dÆ°á»›i ánh nắng mặt trời để tăng nhiệt Ä‘á»™.

ĐẢO TRỘN KHỐI HẠT

Quá trình lên men kéo dài 5 – 6 ngày tuỳ thuá»™c vào nhiệt Ä‘á»™ khối hạt và môi trường chung quanh. Sau khi ủ 48 giờ phải đảo trá»™n khối hạt lần đầu và đảo trá»™n lần hai sau 96 giờ (4 ngày). Quá trình lên men tốt khi khối hạt đạt từ 48 – 500C trong giai Ä‘oạn lên men hiếu khí.

LÀM KHÔ HẠT

Hạt sau khi lên không cần phải rá»­a vì sẽ làm vỏ mỏng, dòn, dá»… vỡ tạo đều kiện cho nấm móc xâm nhập và phát triển. Hạt được làm khô ngay bằng cách phÆ¡i nắng hay sấy để Ä‘á»™ ẩm từ 60% xuống khoảng 7,5 – 8%. Nếu ẩm Ä‘á»™ hạt cao hÆ¡n 8% nấm mốc dá»… phát triển, ngược lại nếu hạt quá khô, ẩm Ä‘á»™ nhỏ hÆ¡n 7%, hạt sẽ dòn dá»… vỡ. Nhiệt Ä‘á»™ trong quá trình phÆ¡i sấy không nên vượt quá 650C, thời gian phÆ¡i sấy thường kéo dài từ 3 – 10 ngày.

TỒN TRỮ HẠT

Hạt khô sau khi loại bỏ tạp chất và phân loại theo kích cỡ hạt, được cho vào bao và được tồn trữ nÆ¡i khô ráo, thoáng mát. Do hàm lượng chất béo cao trong hạt nên ca cao rất dá»… hấp thu các mùi lạ làm giảm phẩm chất. Hạt tồn trữ phải tránh xa nguồn khói, xăng dầu, thuốc bảo vệ thá»±c vật, phân bón,…

Nếu lÆ°u trữ hạt ca cao lâu, cần hun trùng để trị sâu mọt đục hạt bằng phosphine (aluminium phosphide) trong 96 giờ.

CHẤT LƯỢNG HẠT

Ngoài yếu tố di truyền và ngoại cảnh ảnh hưởng đến chất lượng hạt, Ä‘á»™ chín của trái sẽ ảnh hưởng đến hàm lượng chất béo. Trái chÆ°a chín hàm lượng chất béo thấp vì 50% chất béo được tổng hợp trong 6 tuần lá»… cuối cùng.

Chất lượng hạt còn liên quan đến Ä‘á»™ đồng đều của hạt trong má»™t lô hàng. Thành phần vật lạ, tỉ lệ hạt lép, côn trùng sống và dÆ° lượng thuốc bảo vệ thá»±c vật làm giảm chất lượng của lô hạt. Tiêu chuẩn về chất lượng hạt được quy định theo từng quốc gia hoặc từng hợp đồng mua bán cụ thể.

Để sản xuất được sô cô la có chất lượng cao, các nhà chế biến đều mong muốn có được hạt ca cao vá»›i các đặc tính chính nhÆ° sau:

– Hạt có mùi sô cô la đặc trÆ°ng sau khi chế biến.

– Hạt không có mùi, vị lạ nhÆ° mùi mốc, khói và không có vị quá chua và đắng.

– Hạt có trọng lượng lá»›n, Ä‘á»™ đồng đều cao, tối thiểu 1g/hạt.

– Hạt được lên men đầy đủ, được phÆ¡i nắng để có ẩm Ä‘á»™ 7,5 – 8%.

– Hạt không có dÆ° lượng thuốc trừ sâu, vi khuẩn, côn trùng và tạp chất.

– Hàm lượng acid béo tá»± do <1%.

– Hàm lượng bÆ¡ từ 50 – 58%, bÆ¡ có Ä‘á»™ cứng cao.

– Hàm lượng vỏ 11 – 12%.

———————————— 

Phòng NN&PTNT Đạ Hoai

Số lần xem trang: :241
Nhập ngày: 28-01-2010
Điều chỉnh lần cuối: 02-02-2011