KỸ THUẬT TRá»’NG KHOAI Má»  TRÊN ĐẤT PHÈN

 

CÂY KHOAI Má»  TRÊN ĐẤT PHÈN

KS. Phạm Đức Toàn, ThS. Trịnh Hoàng NghÄ©a

A. PHẦN 1: GIỚI THIỆU

Cây khoai mỡ (Diorcorea alata) là má»™t loại cây cho củ, dùng làm lÆ°Æ¡ng thá»±c thá»±c phẩm Ä‘ã xuất hiện từ lâu đời ở Châu Á, Châu Phi và Châu Mỹ.

Tại Việt Nam, khoai mỡ được trồng nhiều ở vùng Đồng Tháp Mười (ĐTM) vì Ä‘ây là loại cây tÆ°Æ¡ng đối chịu phèn. Tuy nhiên những nghiên cứu về cây khoai mỡ còn quá ít nên bà con nông dân huyện Thạnh Hóa trồng khoai chủ yếu dá»±a vào kinh nghiệm lâu đời và học hỏi lẫn nhau. Trong vụ Đông Xuân năm 2002 toàn huyện có đến 1737 ha đất trồng khoai mỡ. Sau Ä‘ây là vài nét về kỹ thuật trồng khoai mỡ trên vùng đất phèn huyện Thạnh Hóa – Long An.

B. PHẦN 2: QUY TRÌNH KỸ THUẬT

1. Mùa vụ

Khoai mỡ có thể trồng quanh năm, ở vùng Đồng Tháp Mười thì bắt đầu từ tháng 11 (khi nÆ°á»›c lÅ© vừa rút xuống) và thu hoạch vào tháng 5 – 6 âm lịch của năm sau.

– Chuẩn bị đất trồng

– Lên líp

Lên líp là má»™t Ä‘iều kiện bắy buá»™t đối vá»›i trồng khoai mỡ trên vùng đất phèn Đồng Tháp Mười. Là cây chịu phèn nên việc Ä‘ào mÆ°Æ¡ng lên líp được tiến hành má»™t cách tá»± nhiên mà không cần áp dụng kiểu cuốn chiếu để tránh phèn nhÆ° các loại cây trồng khác.

  

Kích thÆ°á»›c mÆ°Æ¡ng líp phụ thuá»™c vào đất gò cao hay đất thấp trÅ©ng, trung bình thì

Kích cở nhÆ° sau: rá»™ng 3 – 5m; cao 0.3 – 0.6m; lối Ä‘i 0.3 – 0.5m

Kênh tÆ°á»›i: rá»™ng 1.5 – 2m; sâu 0.6 – 0.8m

– Chuẩn bị đất

Đất trồng phải được làm tÆ¡i xốp và dọn sạch cỏ

Đất củ: vừa thu hoạch khoai vụ này vừa Ä‘ánh đất trở đất cho tÆ¡i xốp, vét sạch hai bên lối Ä‘i, sá»­a líp cho bằng phẳng để chuẩn bị cho vụ sau.

Đất má»›i: dùng dá, cuốc trở líp 1 – 2 lần, vừa trở vừa Ä‘ánh đất cho tÆ¡i xốp, sá»­a líp bằng phẳng và cho ngập má»™t mùa nÆ°á»›c lÅ© má»›i trồng.

Sau 2 – 3 năm kênh sẽ cạn dần, ta nên vét lại kênh Ä‘Æ°a đất lên líp để đảm bảo Ä‘á»™ cao của líp và Ä‘á»™ sâu của mÆ°Æ¡ng.

– Phủ cỏ lên líp

Phủ cỏ trên líp để trồng khoai là rất quan trọng và tốt nhất là dùng cỏ mồm hoặc cỏ bàng vì hai loại cỏ này lâu bị phân hủy về sau. Tránh trường hợp dùng cỏ năng hay rÆ¡m rạ vì mau bị phân hủy dây khoai sẽ tiếp xúc vá»›i đất, các đốt thân sẽ cho nhiều rá»… phụ và củ Ä‘eo làm tiêu hao dinh dưỡng, giảm năng suất. Ngoài ra phủ bằng cỏ năng hay rÆ¡m rạ phân bón sẽ không lọt xuống đất được.

Công việc phủ cỏ được tiến hành trÆ°á»›c khi trồng, khi nÆ°á»›c lÅ© vừa rút xuống, trung bình lá»›p phủ dày khoảng 3 – 5cm. Tác dụng của lá»›p cỏ là:

                        Giữ ẩm cho đất

                        Hạn chế cỏ dại

                        Hạn chế rá»… phụ và củ Ä‘eo trên các đốt thân.

– Chuẩn bị giống

Giống có ảnh hưởng rất lá»›n đến năng suất nên việc chọn giống và xá»­ lý giống phải nghiêm ngặt. Giống được mua từ vùng đất khác Ä‘em về, trÆ°á»›c khi Ä‘em ra cắt mục tạo giống, củ giống phải được xủ lý bằng các lại thuốc sau: Bassa, Aplau….nhằm mục Ä‘ích diệt sạch các mầm bệnh trên củ giống.

 

Hình 2: Xá»­ lý củ giống bằng thuốc hóa học

 Từ 1kg củ giống có thể tạo được từ 10 – 12 mục giống, các mục giống được Ä‘Æ°a qua xá»­ lý bằng vôi hoặc vôi + ximăng (theo tỉ lệ 1:1). Tác dụng của việc xá»­ lý vôi là chống lại hiện tượng thối lầy mặt cắt do nấm hoặc vi khuẩn gây ra, sau Ä‘ó mục giống được Ä‘em Ä‘i ủ tro.

 

Hình 3: Xá»­ lý mục giống bằng vôi

 Cách ủ nhÆ° sau:

Trải má»™t lá»›p tro mỏng khoảng 5cm, sắp lê Ä‘ó má»™t lá»›p mục giống (lát cắt khoai để làm giống) và đổ thêm tro ngập lá»›p mục giống Ä‘ó, tiếp tục cho lá»›p khoai thứ 2 lên và phủ tro kín lại. Có thể ủ má»™t lá»›p khoai 2 lá»›p tro hoặc 2 lá»›p khoai 3 lá»›p tro.

Sau khi ủ 2 – 3 ngày thì tÆ°á»›i nÆ°á»›c má»™t lần, nếu ẩm Ä‘á»™ cao quá khoai sẽ bị thối, nếu ẩm Ä‘á»™ thấp quá khoai lâu mọc mầm. Sau 5 – 6 ngày nếu thấy mặt cắt bị thối thì dở ra cạo hết lá»›p thối Ä‘ó rồi Ä‘em ủ trở lại. Sau 20 ngày thì mầm khoai lên khoảng 3 – 5cm, lúc này có thể mang Ä‘em ra trồng. Những mục khoai ở đầu củ thì có khả năng mọc mầm mạnh hÆ¡n ở những nÆ¡i khác, sau 20 ngày những mục nào chÆ°a lên mầm thì Ä‘em ủ lại, sau 40 ngày những mục không lên mầm sẽ được loại bỏ.

2. Kỹ thuật trồng

Kỹ thuật trồng khoai Ä‘Æ¡n giản, dao nhọn vén lá»›p cỏ phủ trên mặt líp, xá»›i chổ trồng cho tÆ¡i xốp và đặt mục khoai giống xuống (vỏ khoai tiếp xúc vá»›i đất, mặt cắt hÆ°á»›ng lên trên. Mật Ä‘á»™ trồng:

                        Cây cách cây: 50 – 60cm

                        Hàng cách hàng: 50 – 60cm

3. Chăm sóc

4. Làm cỏ: trong suốt quá trình sinh trưởng của cây khoai chỉ làm cỏ 1 lần, sau Ä‘ó dây khoai phủ kín líp nnê líp không còn cỏ nữa.

5. Bón phân:

Hiện nay bà con nông dân bón khoai mỡ vá»›i lượng đạm khá cao gây mất cân đối giữa N:P:K không mang lại hiệu quả kinh tế mà còn sinh ra bệnh hại. Chúng tôi khuyến cáo hai công thức sau:

Đất má»›i trồng: 100 N – 90 P2O5 – 90 K2O

Đất cÅ©: 120 N – 90 P2O5 – 90 K2O

Và nên chia thành từ 3 đến 5 lần bón

Bón lót có thể không cần

Đợt 1: 15 đến 20 ngày sau trồng

Đợt 2: 40 đến 45 ngày sau trồng

Đợt 3: 60 đến 65 ngày sau trồng

Đợt 4: 80 đến 85 ngày sau trồng

Đợt 5: sau 3 tháng nếu thấy khoai xấu vàng thì có thể bón dặm thêm.

Cách bón: hai đợt đầu khoai chÆ°a phủ kín líp ta nên bón theo hốc, các đợt còn lại ta nên rải đều trên mặt líp, bón phân cần kết hợp vá»›i tÆ°á»›i nÆ°á»›c để nâng cao hiệu quả của phân bón.

TÆ°á»›i nÆ°á»›c: khi nÆ°á»›c lÅ© vừa rút ta tiến hành trồng ngay, đất còn ẩm nên nhẹ tÆ°á»›i ở giai Ä‘oạn đầu. Sau Ä‘ó sang mùa khô nên định kỳ nÆ°á»›c tÆ°á»›i 10 – 15 ngày/lần má»›i đảm bảo cho khoai phát triển.

6. Phòng trừ sâu bệnh

Ở giai Ä‘oạn ủ tro khoai dá»… bị tấn công bởi các loại nấm mốc gây hại mầm nên ta có thể phun vào tro các loại thuốc Validacin, Kasai, Kitazin…

Ở giai Ä‘oạn ngoài đồng ruá»™ng khoai bị tấn công bỡi sâu ăn lá, rêp sáp, bệnh bả trầu, bệnh vàng lá, đốm lá, bệnh mục đầu củ… Nhìn chung thì đối vá»›i cây khoai những loại sâu bệnh trên lá, trên thân tÆ°Æ¡ng đối dá»… trị và ít thiệt hại về năng suất. Chỉ có hai loại sau Ä‘ây là tÆ°Æ¡ng đối khó trị (1) côn trùng: rệp sáp trên củ và (2) bệnh mục đầu củ được xem là nguy hiểm nhất, thường gây thiệt hại đến năng suất.

6.1. Rệp sáp (chờ định danh): là loại côn trùng gây hại nguy hiểm nhất trên cây khoai mỡ cả ấu trùng và thành trùng đều hút nhá»±a cây, ở củ làm cho củ khoai không lá»›n được. Mặt khác rệp sáp gây hại dÆ°á»›i mặt đất nên ta không thể kiểm soát được bằng thuốc hóa học. Ở các vùng chuyên canh trồng khoai mỡ rệp sáp thường xuất hiện sau má»™t vài cÆ¡n mÆ°a đầu mùa (tháng 3 – 4) và có khả năng lây lan rất nhanh. Xuất phát từ Ä‘ó qua Ä‘iều tra khảo sát cây ký chủ phụ của rệp sáp vào mùa nÆ°á»›c lÅ© là:

Trên cây cỏ mồm: nhận thấy những ổ rệp sáp trên bẹ lá và chính bà con nông dân lại Ä‘em cây có mồm này chất đống lại trên líp để làm lá»›p cỏ phủ líp sau này.

Trên cây tràm cÅ©ng nhận thấy có những ở rệp sống cá»™ng sinh vá»›i những Ä‘àn kiến hôi Ä‘en. Điều này rất có thể là sau khi trồng khoai kiến Ä‘ã mang rệp sáp từ cây tràm xuống líp khoai. Từ Ä‘ó kiến là môi giá»›i lây lan cho rệp sáp, làm dịch hại diá»…n ra ngày càng mạnh và nhanh hÆ¡n.

 

Hình 4: Rệp sáp sống ký sinh trên cây cỏ mồm và cây tràm bông trắng

 

Hình 5: Cỏ mồn và cây tràm chứa mầm sâu bệnh sau này

 

6.2. Bệnh mục đầu củ: Ä‘ây là bệnh được xem là nguy hiển nhất trên cây khoai mỡ, ngoài đồng ruá»™ng bệnh làm giảm năng suất từ 10 – 80%. Sau Ä‘ó bệnh tiếp tục phát triển hoăïc xâm nhập gây bệnh ngay trong thời gian bảo quản. Bệnh cÅ©ng thường xuất hiện sau má»™t vài cÆ¡n mÆ°a đầu mùa (tháng 3 – 4). Đã có nghiên cứu cho rằng nguyênnhân gây bệnh là do tuyến trùng pratylenchus sp. gây ra. Tuy nhiên nếu xét về triệu chứng bệnh lý thì vẫn còn có má»™t số Ä‘iểm chÆ°a hợp lý.

 

Hình 6: Khoai bị bệnh mục đầu củ

-Khi bệnh xuất hiện thì không biểu hiện má»™t triệu chứng nào trên thân lá. Tuyến trùng là má»™t Ä‘á»™ng vật hạ đẳng ký sinh thuá»™c ngành giun tròn, tấn công cây trồng bằng cách chích hút dịch tế bào cây, men tiêu hóa, Ä‘á»™c tố và các chất bài tiết của chúng thường tác Ä‘á»™ng vào cây trồng gây ra những triệu chứng nhất định. Ví dụ tuyến trùng Dytylenchide sp Ä‘ã làm cản trở sá»± sinh trưởng của khoai tây, hành tỏi… Tuyến trùng Meloidogyne sp gây nốt sÆ°ng trên rá»… của nhiều loại cây trồng nhÆ° thuốc lá, đậu tÆ°Æ¡ng, bầu bí, cây họ đậu về sau rá»… cây bị thối rữa cây còi cọc kém phát triển lá úa vàng hoặc thân lá bị biến dạng.

-Trên củ khoai, bệnh xuất hiện theo chiều hÆ°á»›ng xác định vết bệnh từ đầu củ lan dần xuống giữa và cuối củ theo chiều dọc, sau Ä‘ó bệnh tấn công từ vỏ củ vào bên trong thịt củ theo chiều ngang, nếu tuyến trùng thì sá»± tấn công có thể ở bất cứ Ä‘iểm nào trên củ khoai mà chắc chắn sẽ không theo má»™ât chiều hÆ°á»›ng nào nhất định cả.

7. Thu hoạch và bảo quản

-Thời gian thu hoạch từ tháng 5 – tháng 6

-Khi bảo quản cần chọn nÆ¡i khô mát, chất khoai thành đống, khi chất củ phải hÆ¡i nghiên để tránh đọng nÆ°á»›c gây thối hỏng hoặc có thể làm máy che mÆ°a.

* Chú ý: Trong quá trình bảo quản khoai có thể bi tấn công bởi rệp sáp (do kiến làm môi giá»›i) và bệnh mục đầu củ.

 

 

Số lần xem trang: :169
Nhập ngày: 28-01-2010
Điều chỉnh lần cuối: 28-01-2010