Cây nêu và ước nguyện người Mông – Báo Đại biểu Nhân dân

Là cây hình tượng, cây thiêng nối trời và đất, nêu thường được dựng trước Tết, có nơi dựng vào ngày 25, nơi làm ngày 27 tháng Chạp, cũng có nơi chọn ngày Thìn hay ngày Tuất ở đầu cuối của năm. Đến ngày đã chọn, chủ nhà bày lễ để chủ lễ ( thầy cúng ) và người giúp việc triển khai nghi thức cúng. Gia chủ mời chủ lễ uống rượu và sau hai ly rượu, chủ lễ khởi đầu hát bài sây giể ( xem bói ) về nguyên do làm lễ Gầu tào. Sau đó, chủ lễ xòe ô, hát bài sáy dìn sê ( đi tìm cây nêu ) và dẫn đoàn người đến cây tre đã chọn. Cây tre làm nêu phải thẳng, đều dóng, cao 9 – 12 m, không sâu bệnh, không cụt ngọn, không ra hoa, ngọn cây hướng về phía mặt trời mọc. Khi triển khai nghi lễ chặt tre, thầy cúng làm lễ và cầm ô che, vừa hát bài chía dìn sê ( chặt cây nêu ) vừa đi quanh gốc tre, sau mỗi vòng lại chặt một nhát. Hết bài hát, người ta chặt tiếp sao cho tre đổ về hướng mặt trời mọc và có người đỡ để tre không chạm đất. Sau đó, thân tre được tỉa nhẵn, còn ngọn tre để nguyên cành lá. Chủ lễ che ô cho cây, hát bài cứ dìn sê ( vác cây nêu ), mọi người mang cây nêu theo hướng gốc phía trước, ngọn phía sau, cây không được chạm đất và không nghỉ giữa đường .

Cây nêu được trồng ở giữa quả đồi thoai thoải hay một bãi đất cao, bằng phẳng, rộng rãi mà gia chủ chọn làm trung tâm lễ hội. Chủ lễ buộc lên ngọn nêu dải vải lanh hai màu đen và màu đỏ, một bầu rượu, các loại hạt như ba bông lúa nếp hoặc ba bắp ngô… tượng trưng cho tài lộc. Ts Trần Hữu Sơn, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lào Cai cho biết, khi dựng nêu, ngọn tre phải hướng về phía Đông, theo quan niệm của người Mông đó là hướng sinh, hướng của mặt trời – yếu tố quan trọng để được mùa.

Lễ cúng bên cây nêu diễn ra ngay buổi sáng hôm đó. Chủ lễ thắp hương, rồi đi ngược chiều kim đồng hồ quanh cây nêu, hát bài Tịnh chay (hẹn ngày) cúng báo thần linh biết việc gia đình dựng nêu và ngày mở hội Gầu tào. Gầu tào theo tiếng Mông có nghĩa chơi núi (núi thiêng). Hội Gầu tào do một gia đình đứng ra tổ chức. Thường gia đình nào muốn cầu con, xin sức khỏe hay tài lộc; hay tạ ơn thần linh khi lời cầu khấn thành hiện thực, họ sẽ xin với làng mở Gầu tào. Theo khảo sát của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lào Cai từ năm 1980 – 2011, riêng ở huyện Bắc Hà có 29 lễ hội được tổ chức, trong đó 28 lễ hội nhằm cầu con. Lễ Gầu tào diễn ra từ mồng 2 – 5, hoặc mồng 3 – 6 tháng Giêng, nhưng cây nêu được trồng trước phiên chợ cuối cùng trong năm, để mọi người đi chợ biết rằng năm nay vùng đó, làng đó sẽ mở hội và đến dự.

Cây nêu là trung tâm của lễ hội Gầu tào. Bắt đầu lễ hội, chủ lễ cúng trời đất, thần linh phù hộ cho gia chủ đạt được điều mong ước, sau đó đoàn người đi vòng quanh cây nêu và hát bài lễ. Ngoài ra, người dự hội có thể đến bên cây nêu để cầu xin thần linh. Sau nghi lễ là các hoạt động như biểu diễn và thi đấu khèn, cưỡi ngựa, đánh quay… Ngày hội cũng là dịp để nam nữ chuẩn bị quần áo đẹp, thi tài, vui chơi, gặp gỡ người yêu để bộc bạch tình cảm qua bài hát hay tiếng đàn môi. Khi lễ hội kết thúc, thầy cúng thay mặt gia chủ tạ ơn tổ tiên, trời đất, thần linh, xin phép hạ nêu. Cây nêu được mang vào nhà theo hướng gốc vào trước, gia chủ sẽ dựng phía sau nhà hoặc làm giát giường mong sớm có con.

Gầu Tào là tiệc tùng truyền thống lịch sử của người Mông và được hội đồng dân tộc bản địa Mông thuộc những huyện Mường Khương, Bắc Hà, Si Ma Cai và thị trấn Phong Hải, Tỉnh Lào Cai gìn giữ từ xưa đến nay. Người Mông có truyền thống cuội nguồn truyền tin qua dòng họ, khi diễn ra liên hoan Gầu tào ở Si Ma Cai, không riêng gì người Mông ở những huyện của Tỉnh Lào Cai tham gia, mà còn có người Mông Nghệ An, hay người Mông tại những tỉnh của Trung Quốc. Qua phục trang và lời nói hoàn toàn có thể biết họ ở vùng nào tới. Theo anh Giàng A Hải ở Si Ma Cai, người Mông có nhiều liên hoan nhưng Gầu tào là tiệc tùng hay nhất, mang tính liên hoan nhất, dù do một mái ấm gia đình tổ chức triển khai nhưng lôi cuốn cả dòng họ, đồng bào Mông trong vùng tham gia .

Source: https://evbn.org
Category : Lễ Hội